Milimetrealtı Gökbilimde Yeni Zirvelere Ulaşmak
ESO Şili’nin Atacama bölgesindeki Chajnantor platosunda yer alan 5100 metre yükseltideki yeryüzündeki en yüksek gözlem yerleşkelerinden biri olan Atacama Pathfinder Deneyi teleskobu, APEX’i, işletmektedir.
APEX 12 metre çapında, kırmızıötesi ışık ve radyo dalgaları arasında kalan milimetre ve milimetrealtı dalga boylarında gözlem yapan bir teleskoptur. Milimetrealtı gökbilimi soğuk, tozlu ve uzak Evrene bir pencere açmakta, fakat uzaydan gelen sönük sinyaller Dünya’nın atmosferindeki su buharları tarafından soğurulmaktadır. Chajnantor Mauna Kea’daki gözlemevlerinden 750 metre ve Cerro Paranal’daki VLT’den de 2400 metre daha yüksekte olması nedeniyle, gezegen üzerindeki en kuru bölgede yer almakta ve dolayısıyla ideal bir yerleşke sınıfına girmektedir.
Milimetrealtı gökbilimi, gökbilimde göreceli olarak keşfedilmemiş bir sınırdır ve daha iyi bilinen görülebilir ve kırmızıötesi ışıkta görülemeyen bir Evreni ortaya çıkarmaktadır. “Soğuk Evreni” incelemek için idealdir: bu dalga boylarında ışık mutlak sıfırın bir kaç derece üzerindeki bir sıcaklıkta, yıldızlararası uzayda yer alan çok büyük soğuk bulutlardan yansımaktadır. Gökbilimciler bunu yeni yıldızların doğduğu yerlerde yoğun toz ve gaz bölgelerinde bulunan moleküler bulutlardaki kimyasal ve fiziksel koşulları incelemek için kullanmaktadırlar. Görünür ışıkta bu bölgeler toz nedeniyle çoğunlukla karanlık ve örtülüdürler, fakat tayfın milimetre ve milimetrealtı bölgelerinde aydınlık bir şekilde parıldarlar. Ayrıca bu dalgaboyu aralığı, ışığı bu uzun dalga boylarında kırmızıya kaymış Evrendeki en uzak gökadaların bazılarını incelemek için idealdir.
APEX güneyyarımkürede işletilen en büyük milimetrealtı dalgaboyu teleskobudur. Gökbilimcilerin gözlemlerinde kullanmaları için bir dizi farklı aletlere sahiptir, bunlardan en önemlisi Büyük APEX Bolometrik Kamerası LABOCA’dır. LABOCA -bolometre olarak bilinen- milimetrealtı ışığı tesbit etmek için aşırı derecede hassas bir termometre dizisini kullanmaktadır. Neredeyse 300 piksel ile dünyadaki en büyük kameralardan biridir.
Sönük milimetrealtı ışınım tarafından meydana gelen çok küçük değişiklikleri tesbit edebilmek için, bu termometrelerin her biri mutlak sıfırın -eksi 272.85 derece - 0.3 derece üzerine kadar soğutulur. LABOCA'nın yüksek hassasiyeti, onu geniş görüş açısı (Dolunayın çapının üçte biri) ile birlikte, milimetrealtı Evreni görüntülemek için paha biçilemez bir alet yapmaktadır.
APEX ESO’nun uluslararası ortakları ile Chajnantor platosunda inşa etmekte olduğu devrimsel bir teleskop olan ALMA için bir yol göstericidir. APEX, ALMA projesi için yapılmış bir prototip antene göre tasarlanmıştır ve ALMA’nın ayrıntılı olarak araştıracağı pek çok hedef bulacaktır.APEX Max Planck Radyo Astronomi Enstitüsü, Onsala Uzay Gözlemevi (OSO) ve ESO arasındaki bir işbirliğidir. Teleskop ESO tarafından işletilmektedir.
Kaynak: ESO/Teleskoplar ve Aletler
Son düzenleyen nötrino; 3 Nisan 2016 23:00
