Hititler

İlk Çağ'da Anadolu'da yaşamış olan Hint-Avrupa kökenli bir kavim. Anadolu'ya nereden geldikleri tam olarak bilinmemektedir. Hititler İ.Ö. 2000 başlarında Anadolu'ya yerleştiler. Anadolu'nun siyasal ve kültürel yaşamında İ.Ö. 7. yüzyıla dek varlıklarını duyurdular. Hitit tarihi genel olarak üç dönemde incelenir. 1) Eski devlet (İ.Ö. 1800-1400), 2) Yeni Devlet (İ.Ö. 1400-1200), 3) Geç Hitit Kent Devletleri (İ.Ö. 1200-700).

Eski Hitit Devleti döneminde 19 kral hüküm sürdü. Bu krallardan kimilerinin yalnız adları bilinmektedir. Eski Devlet'in kurucusu olarak I. Tuthalya bilinir. Eski krallık devrinin en güçlü krallarından biri olan I. Labarna, Orta Anadolu'yu bütünüyle Hitit egemenliğine almayı başaramadı. Kral Labarna'dan sonra oğlu I. Hattuşiliş, Halpa (Halep), Urşu (Urfa) gibi kentleri ele geçirdi. I. Hattuşiliş'in yerine oğlu I. Murşiliş geçti ve bu dönemde Hititler, Babil kentini ele geçirdiler. Ancak I. Murşiliş'ten sonra Eski Devlet'in bu parlak dönemi sürmedi.

Hitit Devleti'nin tarihinde bundan sonra bir zayıflık dönemi başladı, çok iyi bilinmeyen bu dönem Şuppiluliuma'nın kral olmasına dek sürdü. Şuppiluliuma ile birlikte Hitit tarihinde Yeni Devlet ya da Hitit İmparatorluğu denilen dönem başladı. Bu dönemde Hitit Devleti, Önasya'nın güçlü ve büyük devletlerinden biri durumuna geldi. Şuppiluliuma, Anadolu'nun birliğini sağladıktan sonra Kuzey Suriye'de Mitanni Prensliği'ni egemenliği altına aldı. II. Murşiliş zamanında Hitit Devleti'nin egemenlik alanı Ege sahillerine dek yayıldı.

II. Murşiliş'ten sonra devletin başına Muvattali geçti. Bu hükümdar zamanında, en önemli ticaret yollarının geçtiği Suriye'ye egemen olma yüzünden, Mısır ile Hititler arasında ünlü Kadeş Savaşı oldu. III. Hattuşiliş zamanında savaş durumuna son verildi, Hattuşiliş'in bir kızının Mısır firavunuyla evlenmesiyle dostluk daha da güçlendirildi. Fakat Hitit Devleti'nin bu güçlü durumu uzun sürmedi. İ.Ö. 1200 yıllarında çok büyük bir göç dalgası Hitit Devleti'ni yok etti. Ancak bazı Hitit kentleri varlıklarını bir süre daha koruyabildiler. İ.Ö. 1200-700 arasında varlık gösteren Geç Hitit devletlerinin başlıcaları Grugum (Maraş), Hattena (Hatay), Melid ya da Maldia (Malatya), Kargamış (Cerablus) ve Hamat'tı. Bu kent devletleri Asurlulara vergi veren yarı bağımsız kuruluşlardı. Zamanla tümü Asurlular tarafından ortadan kaldırıldı.