Mineraller - Zeolit

ZEOLİT a. (fr. zâolite; modern bilimsel la- tince zeolithus; yun. dzein, kaynak ve lit- hos, taş'tan). Miner. Alkali ve toprak alkali metallerin hidratlı, doğal alüminosilikatla- rından oluşan gruba verilen ad.

—ANSİKL. Genel formülü M2nO, Al203, xSİ02, yH20 (burada n M katyonunun değerliğidir) olan zeolitler, köşelerinde yer alan oksijenle kendi aralarında birbirine bağlı olan AI04 ve SİO„ dörtyüzlülerinden oluşur. Bu dörtyüzlüler, içlerinde M + katyonlarının noktalar halinde dağıldığı bir kanal, kristal kafesi, atom boşluğu örgüsünü çevreleyen çokyüzlüler halinde bir- araya gelir; M+ katyonları ise, bu noktalarda AI04 dörtyüzlülerinin taşıdığı negatif yükü dengeler. Boylarına ve çokyüzlüle- rin yerleşim düzenine, dolayısıyla kanalların hacmine ve biçimine göre ayırt edilen birçok zeolit türü vardır; bu da moleküllerin seçmeli olarak yüzde tutulmasını sağlar (eleme). Ayrıca, M+ katyonlarının yerine H + protonları koyarak asitli bir kataliz etkisi elde edilir. Bireşim yoluyla, yeni bir yapıda ya da katyonlarının oranı ya da türü bakımından değişik zeolitler elde edilmiştir (alkaliler, toprak alkali metaller, nadir topraklar vb.). Zeolitler sanayide seçici yüzde tutan maddeler (akışkanları kurutma, sanayi gazlarını temizleme), molekül elekleri (hidrokarbonları ayırma) ve katalizör (petrol krakingi) olarak kullanılır.

Kaynak: Büyük Larousse

MsXLabs Üye Girişi