MAYA a. (fars. maye).
1. Mayalanmayı sağlamak amacıyla, mayalanacak ürünlerin içine katılan ayıklanmış mikroorganizma kültürü.
2. Yoğurma işlemi sırasında maya mantarlarıyla karışması için hamura katılan ve böylece, hamurun kabarmasını sağlayacak karbonik gazın çıkışına neden olan, mayalanma halinde hamur parçası. (Bk. ansikl. böl. Ekmekç.)
3. Bir kimsenin yaradılışı, özü: Yalancılık onun mayasında var.
4. Yörs. Damızlık dişi hayvan.
5. Yörs. Dişi deve.
6. Mayası bozuk, soysuz, aşağılık', kötü yaradılışlı kimse için kullanılır: O mayası bozuk kişiden her türlü kötülük beklenir.

—Bine. Maya çatlaması, atların ayak alt kısımlarını, yanı avuç içi olarak adlandırılabilecek yerlerini oluşturan sert bölümün türlü nedenlerle çatlaması. Bu çatlamalar değişik ilaçlama ve nalbant ustalığı ile giderilir ve mayalar sağlıklı duruma getirilir.

—Birac. Saf bir kültürden ayıklanarak elde edilen maya mantarlarından birçoğunun bir araya gelmesiyle oluşan sarımsı beyaz kütle. (Örneğin arpa şırasına karıştırıldığı zaman onu mayalandırarak alkol oluşumunu sağlar. Bu işleme, şıranın mayalanması denir.)

—Fırınc. Maya tutmak, maya hazırlamak.|| Mayası gelmek, mayalı hamur için, bir süre bekletildikten sonra kabarmak; mayalanmak.

—ANSİKL Ekmekç. Ekmekçilikte öteden beri kullanılan maya görgü ile elde edilir. Yoğrulmuş hamurdan, mayalanma halinde bir parça hamur alınır, buna "ilk maya" denir. Bunun içine bir (genellikle) ya da iki, hatta bazen üç kere su ve un katıldıktan sonra, ertesi günkü hamura katılacak "tam maya" elde edilir. Burada ilk hamurun çevredeki mayalarla kendi kendine mayalandığı varsayılır. Görgüye dayanılarak elde edilen bu mayalardaki mikrop florası maya mantarları ile asıtleştırici bakterilerin (laktik ve asetik) bir bileşimidir. Bu tarzda ekmek yapımına "mayayla işleme" adı verilir. Sanayide mayalama tekniğinin gelişmesi, doğrudan ya da dolaylı olarak "maya mantarıyla işleme"yi gündeme getirdi. “Doğrudan" maya mantarıyla işlemede geleneksel maya kullanılmaz. Sanayide maya mantarı, yoğrulmuş hamura doğrudan katılır. Bir hamur parçasını sanayi tipi maya mantarıyla yoğurarak "rasyonel" bir maya hazırlamak mümkündür Böylece birkaç saatlik mayalanmadan sonra geleneksel tam mayanın yerine geçecek bir maya elde edilir. Buna maya mantarıyla "dolaylı" işleme denir. "Doğrudan" ve "dolaylı" işlemeyi birlikte uygulayan, ayrıca mayayla ve maya mantarıyla işlemeyi kaynaştıran karma yöntemler de vardır. Bu son durumda, maya kütlesi sanayi tipi maya mantarı katılarak güçlendirilir.