INÖNÜ KAHRAMANI FETHI BEY" Yakup Kadri 1923 seçimlerinde Mardin Mebusu olarak seçildiginde Hamidiye Kahramani Basbakan Rauf Orbay ve Disisleri Bakani Ismet Pasa arasindaki çatisma ayyuka çikmisti. Ismet Pasa'yi destekleyen Yakup Kadri söyle diyordu: "Refet(Bele) Pasanin hususi meclislerde Ismet Pasadan her bahis açilista onu öylesine bir alaya alisi vardi ki, bizi, yani Ismet Pasayi sevenleri adeta çileden çikarir ve aramizda epeyce sert tartismalara yol açtigi olurdu" diyor. Refet Pasa, Yakup Kadri'ye Inönü Zaferi'nin gerçek kahramaninin Ismet Pasa degil Fethi Okyar oldugunu da söyler. Yakup Kadri daha sonra Refet Pasa'nin Inönü ile ilgili sözlerinin dogru oldugunu ögrendigini ifade ederek, "ama o zamanlardaki ruh halim içinde ben bunlari bir takim sahsi darginliklarin ifadesi sayarak derin bir üzüntü ile dinlemistim. Çünkü, bana, Istanbul'dan yekpare bir kaya gibi görünen Milli mücadele cephemizde-simdi yakindan bakinca-bu çesit darginliklar yüzünden bir takim gedikler açilmis oldugunu teshis etmeye baslamistim" diyordu.
ALI FUAT PASA OLAYI
Cumhuriyetin ilanindan sonra Halk Firkasi içinde meydana gelen hiziplesmenin bir kanadini Rauf Bey ve arkadaslari, öteki kanadini ise Ismet Pasa taraftarlari teskil ediyordu. Rauf Bey, Kazim Karabekir, Refet Bele ve Ali Fuat Cebesoy gibi yakin silah arkadaslarinin Halk Firkasi içinde ayri bir grup teskil etmelerini Atatürk bir komplo olarak niteler. Ordudan ayrilarak Ankara'ya gelen Ali Fuat Pasa'nin, Atatürk'ün Çankaya'daki aksam yemegine gelmemesi dönüm noktasidir. Pasa'nin Çankaya'ya davet edildigi aksam, davetliler arasinda Yakup Kadri ve Saffet Arikan da vardi. Yakup Kadri o aksam Atatürk'ün telasli ve üzgün oldugunu anlatir. Bütün aramalara ragmen Ali Fuat Pasa bulunamamisti. Yakup Kadri, Atatürk'ün, Ali Fuat Pasa'nin Rauf Bey ve Karabekir Pasa'nin oyununa geldigini ve onu alip bulunmayacak bir yere götürdükleri zehabina kapildigini ifade ediyordu.
ATATÜRK'Ü YANLIS BILGILENDIRDILER
Yakup Kadri yillar bonra olayin perde arkasini Ali Fuat Pasa'dan ögrendi. Buna göre Ali Fuat Pasa o aksam Inönü'ye yakin olan Saffet Arikan'in misafiriydi. Ali Fuat Pasa, Atatürk ile Rauf Beyleri baristirmak istiyor, Arikan'dan da bir randevu almasini istemisti. Ancak Arikan, Atatürk'e bunu açmamis, Pasa'nin misafiri oldugunu da saklamisti. Atatürk tertibe düsürülmüstü. Yakup Kadri söyle anlatir: "Biri devlet baskani, öbürü ordu müfettisi payesinde iki eski arkadas o zamanin Ankara'si gibi avuç içi kadar ufak bir kasabada biribirini arayip bulusamiyor. Her ikisi arasinda kalin ve agir bir perde gerili duruyor. Kim germisti bu perdeyi? Hangi gizli eller? Yillar geçmis, su ana degin hiç kimse bunu kesin bir surette bilememistir. Gerçi, o günlerde Meclis kulislerinde dolasan bazi söylentiler bahis konusu bu hadisenin Basvekil Ismet pasanin bir tertibi oldugu süphesi uyandiriyordu. Fakat su var ki, o zamanlar benim için faziletin ve siyasi ahlakin toz kondurulmaz bir örnegi olan Ismet pasanin bu gibi küçük politika oyunlari yapabilecegine asla ihtimal veremezdim".
BASIN KÖRÜKLEDI
Ismet Pasa yanlisi basin Rauf Orbay ve arkadaslari aleyhinde etkili bir kampanya baslatti. "Rauf Bey ve Sürekasi" denilen muhalif grup Atatürk ve Cumhuriyet karsiti, Hilafet ve Saltanat yanlisi olarak itham edildi. Refet Pasa Meclis'te "Bunu reddederim. Ortada yalniz Mustafa Kemal ve arkadaslari vardir" diyordu. Yakup Kadri söyle der: "Refet Pasanin söz ettigi makalelerin bizim Hakimiyet-i Milliye'de ve rahmetli Yunus Nadi'nin kendi gazetesinde yayinlanan yazilarimiz oldugunu itiraf etmek isterim. Bu yazilarda , biz, var kuvvetimizle Ismet Pasayi savunmakta ve çogu muhalefet safina geçmis istanbul basininin hücumlarina karsi koymakta idik."
Sonunda olanlar olur. Rauf Bey ve arkadaslari ayri bir parti kurdu. Parti 1925'de kapatildi. 1926'da Karabekir, Orbay, Cebesoy'un isimleri Atatürk'e Suikast davasina karistirildi. Yakup Kadri'ye göre hiziplesmenin nedeni Atatürk'ün silah arkadaslariyla birlesmesi ve yalniz Ismet Pasaya baglanip kalmamasi idi.
KRAL ÖLDÜ YASASIN KRAL
Ismet Pasa, Cumhurbaskani seçilip, Milli Sef ünvani aldiktan sonra Atatürk'ün resimlerini pullardan ve paralardan çikarttirdi. Öte yandanAtatürk'ün yakin çevresindeki pek çok ismi tasfiye etti. Inönü, Atatürk'le ihtilafa düsen ve siyaset disi birakilan ünlü muhaliflerle de baristi. Izmir Suikasti Davasi'nda hapse mahkum edilen Rauf Orbay'in itibari iade edildi. Rauf Bey, Kazim Karabekir, Refet Bele ve Hüseyin Cahit Yalçin CHP'den milletvekili seçtirildi. Ali Fuat Cebesoy Ulastirma, Fethi Okyar Adalet Bakanligi'na getirilir. Hem Karabekir hem Cebesoy, Ismet Pasa döneminde TBMM Baskanligi yapti. Cebesoy 1950-1960 arasinda DP Milletvekiliydi.
IHTILAF VE NIFAK KISISELDI
Yakup Kadri, Ismet Pasa'nin, Atatürk'le ihtilafli isimlerle barismasini söyle niteler: "Ismet Pasa eski muarizlarini kanadi altina almakla onlarin memlekette önemli bir çogunluk teskil eden taraftarlarina 'görüyorsunuz ya; bunlar bana degil, Atatürk'e karsi idiler O öldükten sonra , iste, muhalefetten eser kalmadi' demek istemis ya da Okyar'i Adalet, Cebesoy'u Ulastirma bakanligina getirmekle hala Atatürkün arkasindan aglayan Türk milletine Onun açtigi büyük devrin devam etmekte oldugu hissini vermek maksadini gütmüstür." Inönü ise söyle der: "Atatürk'ün ölümünden sonra ilk is olarak dahilde emniyet tesisinin lazim oldugunu gördüm. Eski muhaliflerin teskini, mümkünse kazanilmasi, kiymetli bir sey idi. Ihtilaf ve nifak esasen sahsiyetten dogmus idi" diyerek açikliyordu.
INÖNÜ'YE SUIKAST
Atatürk ve silah arkadaslarinin arasinin açilmasinin kaynagi sayilan Ismet Pasa, 1937'de Basbakanliktan azledildi. Atatürk ve Ismet Pasa arasindaki ayrilik hakkinda pek çok iddia ortaya atildi. Inönü'ye suikast yapilacagi bile konusuldu. Abdi Ipekçi, Inönü ile yaptigi bir söyleside, "Atatürk ile aranizin açilmasinda etrafindakilerin, sofradakilerin telkinleri mi etkili olmustur" sorusunu soruyordu. Inönü, Atatürk'ün sihhatinin bozuklugu ve alkolün tesiriyle meydana gelen degisikliklerin, aralarindaki iliskiyi olumsuz etkiledigini belirtir. Atatürk'ün Inönü'nün yerine Basbakan yaptigi Celal Bayar ise, Inönü'nün sözlerini yalanlar. Bayar'a göre, Atatürk, Inönü'yle dargin öldü. Öte yandan Atatürk'ün son günlerinde "Karabekir Pasa'yi getirin helalleselim" demesine ragmen bu istegi de yakin çevresi tarafindan yerine getirilmedi.
