[KisukE UraharA]

Andre Marie Ampere

André-Marie Ampère (20 Ocak 1775 - 10 Haziran 1836), Fransız fizikçi. Elektromanyetizmayı ilk bulan kişiler arasında gösterilir. Elektrik akımı birimi Amper onun adına ithafen verilmiştir.
Ampere Lyon'da doğdu. Babası ona Latince öğretmek istiyordu ancak matematiğe olan ilgisini ve yatkınlığını görünce vazgeçti. Ancak Ampere, Latincesini, Euler ve Bernoulli'nin konularını izleyip uzmanlaşacak derecede ilerletti.
1799'da Julie Carron ile evlendi. 1796'yı izleyen yıllarda Lyon'da özel matematik, kimya ve dil dersleri verdi. 1801'de bir fizik ve kimya profesörü olarak Bourg'a taşındı. Hasta eşini ve küçük oğlunu (Jean Jacques Ampère) Lyon'da bıraktı. Eşi 1804'te öldü. Aynı yıl Ampere, Lyon Lisesinde matematik profesörü oldu.
1809'da Paris Politeknik okulunda matematik profesörü olarak göreve başladı ve bilimsel çalışmalarını sürdürdü. 1814'de enstitü üyeliğine kabul edildi. Elektrik ile manyetizma arasındaki ilişki ve dolayısıyla elektromanyetizma bilimi (kendi deyişiyle "elektrodinamik") ile çok yakından ilgileniyordu. 11 Eylül 1820'de Örsted'in, Volta akımına maruz kalan bir iğnenin manyetikleştiğini keşfettiğini öğrendi. Aynı ayın 18'inde akademiye, bu ilişkili kavramlar hakkında oldukça açıklayıcı bir makale sundu.
Yalnızca elektromanyetizma kavramını açıklayan matematik teorileri oluşturmakla kalmadı ve pek çok yenilerini de öne sürdü. Marseille'de öldü, cenazesi Paris'te gömülüdür. Ölümünden 45 yıl kadar sonra matematikçiler tarafından resmen tanınmıştır.

[BrookLyn]

Ampere

Andre-Marie (1775-1836). Fransız fizik ve matematik bilgini Ampere bilim tarihinin en ilginç kişilerinden ve "harika çocuk"larından biridir.

Daha 12 yaşındayken, eski bilginlerin yapıtlarını okuyabilmek için kendi kendine Latince öğrenerek ve Öklit'in geometri problemlerini çözmeyi başararak dehasını kanıtlamıştı.

Çocukluğunda üstün matematik yeteneğiyle dikkati çeken ve yıllarca Paris'teki Politeknik Okulu'nda matematik dersleri veren Ampere'in adı bugün büyük fizik bilginleri arasında anılır.

Ampere, elektrik akımı ile mıknatıslanma arasındaki ilişkiyi açıklayarak elektromagnetizma adıyla yeni bir bilim dalının temellerini atmıştır.

1820'de Danimarkalı fizikçi Hans Christian Örsted'in gözlemlerine dayanarak, içinden akım geçen bir iletkenin bir mıknatıs gibi davrandığını ve çevresinde bir magnetik alan oluştuğunu açıkladı.

Bugünkü elektromıknatısların, radyo ve televizyon yayınlarının, elektrik motorlarının ve üreteçlerinin, teyplerde ses kaydı, bilgisayarlarda bilgi kaydı için kullanılan magnetik bantların çalışma ilkesi hep bu temele dayanır.

Elektromagnetizmanın kuramsal temellerini beş hafta gibi çok kısa bir sürede oluşturarak bilim tarihinde inanılmaz bir rekor kıran Ampere, bulgularını uygulama alanına da geçirdi.

Elektrik akımının ölçülmesinde kullanılan ampermetre ve galvanometre gibi aygıtların yaratıcısı da Ampere'dir.

Elektrik bilimine katkıları nedeniyle, elektrik akımı birimine Ampere'in adı verilmiştir.

Kaynak: MsXLabs.org & Temel Britannica