[The Unique]

Saha (Yakutistan) Federe Cumhuriyeti

Yüzölçümü: 3.103.200 km2
Nüfusu: 1.381.000
Başkenti: Yakutsk Coğrafi Bilgiler
Kuzeydoğu Sibirya'da Kuzey Buz Denizi'ne dökülen Lena, Yana, İndigirka ve Kolıma ırmaklarının havzasında yer alır. Ülkenin % 40'dan fazlası kutup dairesinin kuzeyindedir. Ülkenin % 20'si kuzey kutbundadır ve 2/3'ü dağlarla kaplıdır.

Tarihçe
Yakutistan arazisinde en eski insan izleri yukarı Paleolite ( M.Ö. 20-10 bininci yıllar ) aittir.M.S. 6-10'uncu yüzyıllarda güneyden gelerek yerleşen bir Türk boyu olan Yakutlar ( Sahalar ) 17'inci yüzyılın ilk yarısında Rus Çarlığının denetimine girdi. Yakutistan'ın en büyük kenti olan Yakutsk eyaleti 1632'de kuruldu. 1638'de Yakutsk eyaleti ( Voyevodstvo ) oluşturuldu ve bu topraklar Rusların yerleşimine açıldı. Ruslar özellikle Lena nehrinin orta kesimi boyunca sıralanan şehirlere yerleştiler. Yüzyıllar boyunca göçebeliğe dayalı bir hayat tarzı sürdüren Sahalar 19'yy.da yerleşik düzene geçtiler.Saha ( Yakut ) Türklerinin milli bilinçleri gözle görülür derecede artmaya başlamıştır. 27 Eylül 1950'de "Yakut Saha Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Devlet Egemenlik Deklarasyonu" ilan edildi. 20 Aralık 1991'de cumhuriyet tarihinde doğrudan başkanlık seçimi yapıldı. Başkan göreve gelir gelmez birinci iş olarak cumhuriyetin adını "Saha Cumhuriyeti" olarak ilan etti.Yakutlar Orhun kitabelerinde de Kurıkan adıyla geçmektedir. Daha sonra kuzeye çekilen Yakutların ana Türk kütlesiyle bağları kopmuştur. Bu yüzden Saha ( Yakut ) Türkçesi Türkiye Türkçesinden ve diğer Türk lehçelerinden biraz uzaktır.Sahalar'ın tarihte 10 asra yakın bir süre varlıklarını sürdüren İskit (Saka) Türklerinin bir uzantısı oldukları da uzmanlarca belirtilmektedir. Kendilerine Saha demeleri de, buna bir delil sayılmaktadır.
Nüfusun Etnik Yapısı
1998 tahminlerine göre 1.381.000 olan Yakutistan nüfusunun % 50.5'i Ruslardan % 36.9'u Saha ( Yakut ) lardan oluşmaktadır. Geriye kalan yaklaşık % 13'lük kısım ise Ukrain, Kazak, Tatar ve Azerilerden müteşekkildir.Başkent Yakutsk'un nüfusu 270.000'dir. Yakutların % 95' i Yakutistan Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşamaktadır.
İdare ve Devlet Yapısı
Hükümet, cumhurbaşkanı ve onun yardımcılarından oluşmaktadır. Yardımcıların kendi bölümleri vardır ve çeşitli konulardan sorumlu olarak çalışırlar. Halen Saha cumhuriyetinde 14 bakanlık vardır. Bunlardan 12'sinin başında Saha Türkleri vardır.Ülkenin parlamentosu (İl Tümen)ise 200 kişiden oluşmaktadır. Bunların da % 83'ü Saha Türk'üdür. Cumhuriyetin sembolü beyaz turnadır.Ülkede Yakutsk, Aldan, Verkoyansk, Mirnıy, Olyokminsk adlı oblastların (eyaletlerin) dışında 32 rayon vardır. Nüfusun % 90'ı merkezdeki bölgelerde, Yakutsk ve Vilüysk şehirleri civarında yerleşmiştir. Moskova sömürgelerinin hepsinde olduğu gibi burada da yerli ahalinin yüzdesi yıllar geçtikçe düşmekte, kolonize etmek için getirilen Rus nüfusu artmaktadır.
Siyasi Yapı
1990'lı yılların başında Cumhuriyette milli hareketler oluştu. İlk ortaya çıkan hareket "Saha Omuk" hareketidir. Daha sonra " Saha Keskile" hareketi ortaya çıktı.Glasnost ve Perestroika ile birlikte Moskova merkezli olarak ortaya siyasi partiler çıkmıştır. Bunlardan Sosyal Demokrat Parti Rusya'ya yönelerek Rusya ile tam bir birlik oluşturmak istemektedir. Bir diğer parti Cumhuriyet Halk Partisi'dir. Bu partinin kurucusu Moskova'da yaşamaktadır ve faaliyetlerinde merkeze bağlıdır.Yakutistan Halk Partisi ise bağımsız bir devlet kurmayı amaç edinmiştir. Partinin başkanı genç bir Saha Türkü olan İ.Miroslav'dır.
Ekonomi
Halkın geçim kaynakları arasında kürk avcılığı ve balıkçılık önemli yer tutar. Ülkede bulunan samur, kutup tilkisi ,sincap, tilki ve nadir balık çeşitleri ; avcılar ile maceraperestleri kendine çeker. Bu avcılar sayesinde üretilen kaliteli kürklerin ve balıkların şöhreti bütün dünyada meşhurdur. Yakutistan'ın en önemli kaynaklarından biri de yer altı zenginlikleridir. Ülkede elmas, altın, gaz, kömür, gümüş ve bakır çıkarılmaktadır. Mendeleyev tablosundaki bütün elementler Yakutistan'da bulunmaktadır. Elmas Saha yurdunda çok önemli bir yere sahiptir . Bunların en değerlilerinden biri de Moskova'da müzede bulunan ve 342,5 karatlık pırlantadır. Yakutistan'ın hemen her bölgesinde elmas çıkarılmaktadır.

[Bia]

Saha Cumhuriyeti

Zengin Toprak, Sert İklim ve Sıcak Yürekli İnsanlar Ülkesi: Saha Cumhuriyeti

Rusya Federasyonu dahilinde bulunan Saha Cumhuriyeti çok eski tarihlerden beri Türk toprağıdır. İstatistik verilerine göre Saha Türklerinin yaşadığı bu ülkenın yüzölçümü, dünyada en geniş topraklarına sahip Rusya’nın toplam yüzölçümünün 1/5’ine ya da Batı Avrupa’nın toplam yüzölçümünün neredeyse 2/3’sine denk gelmektedir. Saha Cumhuriyeti yalnız başına Fransa, Avusturya, Almanya, İtalya, İsveç, İngiltere, Finlandya ve Yunanistan gibi ülkelerin toplam yüzölçümünden çok daha büyüktür.

Saha toprakları üç saat kuşağını ihtiva etmekte olup Yakutistan ile Moskova arasındaki saat farkları sırasıyla +6, +7, +8 saattir.
Petrol, doğal gaz, altın, kömür ve elmas gibi stratejik yer altı kaynaklarının bulunduğu ve çıkarıldığı Saha topraklarında Rusya Federasyonu’ndaki toplam elmas çıkarımının yüzde 97’si gerçekleştirilmektedir. Dünyada Güney Afrika Cumhuriyeti’nden sonra en zengin elmas yataklarına sahip olan Saha ülkesinde yer alan petrol rezervlerinin büyüklüğü uzmanlar tarafından yarım milyar ton olarak değerlendirilmektedir.

Yer altı zenginlikleri şöyle de ifade etmek olanaklıdır. Saha topraklarında toplam 600 adet altın çıkarma ocağı, 40 adet elmas çıkarma ocağı, 44 adet kömür çıkarma ocağı, 43 adet petrol ve doğal gaz çıkarma ocağının halen faaliyet gösterdiği bilinmektedir. Saha ülkesinde insanlar bu toprakların zenginliğini şöyle bir efsaneyle de anlatmaktdır: “Yakut toprakları üzerinden geçerken Tanrı parmaklarını üşüttüğünden elindeki mücevherlerle dolu kesesini düşürmüştür. İşte o zamanlardan beri Saha topraklarında kimyasal elementler tablosunun neredeyse bütün unsurları mevcuttur”.

Saha topraklarında dünyanın en büyük on nehrinden biri olan ve genişliği kimi yerlerde 20-25 km’ye kadar yayıldığı için Guinness Records kitabına dahil edilen Lena nehri vardır. Ayrıca Yakutistan ülkesinde 700 bin dere, ırmak ve nehir ile 800 binden çok çeşitli göl mevcuttur. Bu topraklardaki bulunan bütün su damarlarının toplam uzunluğu yaklaşık 2 milyon km’dir. Bu denli yoğun su kaynaklarına sahip bulunan Saha topraklarında yaşayan her Yakutistanlı başına neredeyse birer ırmak ya da göl denk gelmektedir.

Geniş ve zengin toprakların yanı sıra Saha ülkesini vatan yapan sıcak yürekli insanların varlığı aslında en büyük zenginliktir. Saha Türklerinin zengin kültürü ise bu olguyu anlamlandırmakta ve geçmiş ile gelecek kuşaklar arasında sağlam bir köprü işlevini yerine getirmektedir. Saha kültürünün özünü ise olohno geleneği oluşturmaktadır. Olonho ise Saha Türkleri tarafından atalarından günümüze dek icra ettikleri destancılık geleneğinin kapsayıcı ortak bir adıdır. İrili ufaklı birçok destandan oluşan olohnoda yer alan kahramanlık masallar büyüklük bakımından oldukça uzun oldukları bilinmektedir. Örneğin, Saha ruhunun yansıması olan olonho geleneğinin ilk araştırmacısı olan saha Türklerinden Platon A. Oyunskiy tarafından kayda geçirilen olonhonun uzunluğu 36 bini aşkın dizeden oluşmaktadır. Bununla birlikte bu olonhodan çok daha uzun destanların da bilindiği çeşitli kaynaklardan öğrenmek olanaklıdır. Ancak kimi zaman yedi gece boyunca icra edilen bu uzun olonholar kayda alınamamış, dolayısıyla günümüzde araştırılması için kaynak olarak kullanılamamaktadır. Yukarıd anlatılanlara ek olarak Saha geleneksel destancılığın adı olan olonhonun 2005’te UNESCO tarafından İnsanlığın Sözlü ve Maddi Olmayan Mirası Listesine dahil edildiğini belirtmekte yarar vardır.

Sert iklime gelince ise şunlar söylenebilir. Yakutistan ülkesinde yaz ve kış mevsimeri arasındaki hava sıcaklığı farkı toplamda 100 oC aşmaktadır. Yazın +40 olan hava sıcaklığı kış aylarında ortalama -60’e kadar dümektedir. En düşük hava sıcaklığı Saha’nın Oymâkon Bölgesi’nde -71,2 oC olarak kaydedilmiştir. Bunun yanı sıra Saha topraklarının neredeyse bütünü ebedi donmuşluk bölgesine dahildir. Donmuşluk tabakasının ortalama kalınlığı 300-400 metre iken, Vilüy Neri havzasında bu kalınlık 1,5 km’ye ulaşmaktadır. Bu kalınlıkta donmuşluk tabakası dünyanın hiç bir başka yerinde bulunmamaktadır. Donmuşluk tabakasını blimsel olarak araştırmak amacıyla Saha Cumhuriyeti’nde yine dünyada eşi benzeri olmayan Donmuşluk Betimi Enstitüsü faaliyet göstermektedir.

Saha topraklarındaki hayvan dünyası Donmuşluk devrinden önceki dönemde, yani Geç Dördüncü Döneminin (Late Pleistocene Period) sonunda yaşamış olan mamut, tüylü gergedan, bizon boğası benzeri hayvan türleriyle temsil edilmekteydi. Ayrıca Saha Türklerinin yurdu olan Yakut ülkesinin kuzeyinde dünya çapında tanınan dev “mamutlar mezarlıkları” bulunmaktadır.

Alintidir..

[Master Blue]

Zaman Dilimi [


Yakutistan coğrafi oarak üç farklı zaman dilimi boyunca yayılır:

1. 
   

   Lena Irmağının batısında kalan Yakutistan toprakları ve ırmağın iki kıyısında ulusları kapsayan kısmı Yakutistan Zaman Dilimindedir (YAKT/YAKST). UTC 'e göre saat farkı +0900 (YAKT)/+1000 (YAKST).
   
2. 
   
   Yakutistan'ın 127°Doğu ve 140°Doğu (boylam) arasında kalan kesimini kapsayan Vladivostok Zaman Dilimidir (VLAT/VLAST). UTC'e göre saat farkı +1000 (VLAT)/+1100 (VLAST).
   
3. 
   
   Cumhuriyetin 140°Doğu boylamının doğusunda kalan toprakların çoğunu kapsayan bölümü Magadan Zaman Dilimindedir (MAGT/MAGST). UTC'e göre saat farkı +1100 (MAGT)/+1200 (MAGST).

Nüfus

Agma Nehri

2002 verilerine göre cumhuriyette Saha Türkleri'nin nüfusu 432.290’dir ve bu sayı toplam nüfusun % 45.5’ni oluşturmaktadır.Yani Saha Türkleri Cumhuriyette çoğunluktadır.Diğer gurupların nüfusu ve toplam nüfusa oranları şöyledir. Ruslar (390.671 veya %41.2), Ukraynalılar (34.633 veya % 3.), Evenkler (18.232 veya % 1.9), Evenler (11.657 veya % 1.2), Tatarlar (10.768 veya % 1.1), Buryatlar (7.266 veya %0.8), Beloruslar (4.236 veya % 0.5). Ayrıca Saha Cumhuriyeti’nde yaşayan küçük gruplar da vardır.

Saha Cumhuriyetinde Yaşayan Nüfus
193919591970197919892002Yakutlar233,273 (56.5%)226,053 (46.4%)285,749 (43.0%)313,917 (36.9%)365,236 (33.4%)432,290 (45.5%)Dolganlar10 (0.0%)64 (0.0%)408 (0.0%)1,272 (0.1%)Evenkler10,432 (2.5%)9,505 (2.0%)9,097 (1.4%)11,584 (1.4%)14,428 (1.3%)18,232 (1.9%)Evenler3,133 (0.8%)3,537 (0.7%)6,471 (1.0%)5,763 (0.7%)8,668 (0.8%)11,657 (1.2%)Yukaghirler267 (0.1%)285 (0.1%)400 (0.1%)526 (0.1%)697 (0.1%)1,097 (0.1%)Çukçisler400 (0.1%)325 (0.1%)387 (0.1%)377 (0.0%)473 (0.0%)602 (0.1%)Ruslar146,741 (35.5%)215,328 (44.2%)314,308 (47.3%)429,588 (50.4%)550,263 (50.3%)390,671 (41.2%)Ukraynalılar4,229 (1.0%)12,182 (2.5%)20,253 (3.0%)46,326 (5.4%)77,114 (7.0%)34,633 (3.6%)Diğerleri14,723 (3.6%)20,128 (4.1%)27,448 (4.1%)43,695 (5.1%)76,778 (7.0%)58,826 (6.2%)

Saha Cumhuriyeti Haritaları

Yakutsk Harita