[KisukE UraharA]

Marcel Proust, (1871-1922) Fransız yazar.

Marcel Proust 10 Temmuz 1871'de Auteuil'de doğdu. Bütün yaşamını etkileyecek astım krizlerinin ilkini 1881'de geçirdi. Sekiz yaşında burnunun kırılmasının astıma sebep olduğu söylenir. 1890'da Hukuk Fakültesi'ne ve Siyasal Bilgiler Okulu'na kaydoldu. Aynı yıl Maupassant'la tanıştı. Sorbonne'da felsefeci Henri Bergson'un derslerine girdi. Arkadaşlarıyla birlikte Le Banquet dergisini kurdu; burada edebiyat eleştirileri yayımladı. 1893'te, Swann'ın Bir Aşkı`nın "eskizi" olabilecek nitelikte bir metin yazdı. 1894'te Dreyfus olayı başladı. Marcel Proust, Dreyfus yanlıları arasında yer aldı. 1895'te felsefe lisansı diplomasını aldı. 1898'te Dreyfus olayı büyüdü. Aynı yıl Zola'nın "J'accuse" adlı açık mektubu L'Aurore gazetesinde yayımlandı. 1905'de annesini kaybettikten sonra etrafıyla ilişkileri azaldı ve kendini yazmaya verdi. 34 yaşındaki eşcinsel yazar için annesi hayatındaki en önemli kadındı. Geçirdiği sinir buhranından ve gördüğü tedaviden sonra Proust, deneme yazılarında önemli edebiyatçılarla felsefecileri inceledi. Bunların başında, çalışmalarını Fransızcaya çevirdiği İngiliz John Ruskin ve eleştirilerinin hedefi olan Charles Augustin Sainte-Beuve geliyordu. Bergson'un bilgi kuramı üzerinde çalışması, Proust'un anlatım tekniğini düzeltmesini sağladı. 1908'de yazdığı Pastiches et melanges (Taklitler ve Seçmeler) (yayım tarihi: 1919) yeniden, sonra yazacağı başyapıtı için bir tür ön çalışması oldu.

Proust 1908'den sonra tamamen inzivaya çekilerek hiç ara vermeksizin yedi bölüme ayırdığı başyapıtı À la recherche du temps perdu (Kayıp Zamanın İzinde) adlı dizi romanı üzerinde çalıştı. (Bu roman 1927'ye kadar 15 cilt ve yedi bölüme ayrılmış olarak çıktı).

1913'te ilk bölümü olan Du côté de chez Swann (Swann'ların Tarafı) çıktıktan sonra onu izleyen diğer bölümler A l'ombre des jeunes filles en fleurs (Çiçek Açmış Genç Kızların Gölgesinde, 1918), Le côté de Guermantes (Guermantes Tarafı 1920/1921), Sodome et Gomorrhe (Sodom ve Gomorra, 1921-1923), La prisonniere (Mahpus Kadın, 1923), Albertine disparue (Albertine Kayıp, 1925), Le temps retrouvé (Yakalanan Zaman, 1927) yayımlandı. Bu dizide otobiyografik bir hava bulunmaktadır ve yapıt birbirine paralel iki düzlemi birleştirmektedir: Romanın yazılışı (anımsama olayı) ve geçmiş olayların eski otantikliği içinde hatırlanması. Proust'un yaşantısından alınan tek tek episodlar, burjuvazinin ve aristokrasinin tam bir tablosu ve en ince ayrıntılarına kadar araştırıp anlattığı hayatlar olarak ortaya çıkarlar. Proust bunu yaparken, şimdiki zamana ve geçmişe ait bilinç içindekileri, çağrışımlı olarak birleştirebilmek amacıyla olayları kronolojik bir sıraya koymadı. 3000 sayfayı bulan bu roman 20. yüzyıl edebiyatının en önemli eserlerindendir.

Proust, 1922 Ekim ayı başında bir bronşit krizi geçirdi, bunu zatürree izledi. Yazar, 18 Kasım 1922 tarihinde Paris'te öldü.

Eserleri
* Les plaisirs et les jours, 1896
* Sur la lecture, 1906 (Okuma Üzerine, Nisan Yayınları, 1997) (Sésame için önsöz) (Bkz.Du Côté de chez Swann)
* À la recherche du temps perdu (Kayıp Zamanın İzinde), 1913-1927

1. Du côté de chez Swann (Swann'ların Tarafı), 1913
2. À l'ombre des jeunes filles en fleur (Çiçek Açmış Genç Kızların Gölgesinde), 1918
3. Le côté de Guermantes (Guermantes Tarafı), 1920
4. Sodome et Gomorrhe (Sodom ve Gomorra), 1922
5. La prisonnière (Mahpus), 1923
6. Albertine disparue (Albertine Kayıp), 1925
7. Le temps retrouvé (Yakalanan Zaman), 1927

* Pastiches et mélanges, 1919
* Contre Sainte-Beuve, 1954
* Jean Santeuil (yarım kalmış), 1954

[ThinkerBeLL]

Marcel PROUST (1871 - 1922)
MsXLabs.org & Temel Britannica

20. yüzyıl romanının yaratıcılarından Fransız romancı Marcel Proust, Paris'in güneybatısındaki An-teuil'de doğdu. Daha Condorcet Lisesi'nde öğrenciyken sınıf dergisine birçok yazı yaza­rak bu alanda yeteneği olduğunu gösterdi. Askerliğini yaptıktan sonra, Siyasal Bilgiler Okulu'nda hukuk ve edebiyat öğrenimi gördü.
Proust öğrencilik yıllarından sonra meslek olarak yazarlığı seçti. 1896'da "les Plaisirs et les jours" (Hazlar ve Günler) adı altında bir öykü derlemesi yayımladı. Bu yapıtını, İngiliz sanat eleştirmeni John Ruskin'den yaptığı "la Bible d'Amiens" (1904; Amiens İncili) ve "Sesame et les lys" (1906; Susam ve Zambaklar) gibi çeviriler izledi. Ruskin'in yapıtları Proust'un güzellik kavramını yeniden düşün­mesine yol açtı. Simgeler ve alegori Proust'un yapıtlarının belirgin bir özelliği oldu.
Proust'un başyapıtı olan "Geçmiş Zaman Peşinde" (Â la recherche du temps perdu; 1913-27), birkaç ciltten oluşan uzun bir ro­mandır. Bu romanda kendi yaşamını alegori kullanarak anlatırken, kişiliğinin psikolojik derinliklerine iner. Proust'a göre benlik sü­rekli değişirken, yalnızca geçmiş sonsuza ka­dar değişmeden kalır. Geçmişe de ancak bellek yoluyla ulaşılabilir. Romanın ünlü bir bölümünde, yazarın çaya batırarak yediği kurabiyenin damağında bıraktığı tat ona tüm geçmişini çağrıştırır. "Bilinç akımı" adı veri­len ve olayların zaman içindeki sıralanışı yerine, anı ve izlenimlerin yarattığı çağrışım­lara göre sıralanışına dayanan bu teknik, özellikle İrlandalı yazar James Joyce'un yapıt­larında görülür.
Proust 1909'da başladığı bu romanı 1912'de bitirdikten sonra birkaç başka yapıt daha yayımladıysa da, asıl başyapıtını yıllarca göz­den geçirerek dokusunu ve yapısını daha da zenginleştirdi. Romanın son bölümleri yaza­rın ölümünden sonra yayımlandı.