[Blue Blood]

Dergi
MsXLabs.org & Temel Britannica

Dergi, gazete gibi düzenli aralıklarla yayım­lanan yaygın bir okuma aracıdır. Çoğu gaze­teden farklı olarak genellikle nitelikli kâğıda basılan dergilerde, çeşitli konulara ilişkin ha­ber, makale, eleştiri, inceleme ve araştırma­nın yanı sıra, birçok renkli fotoğraf, resim ve karikatür de yer alır. Dergi satan bir dükkâ­nın raflarına göz atarsanız orada duran dergi­ler renkleri, çeşitlilikleri ve konularıyla he­men ilginizi çeker.
Kimi zaman dergi sözcüğünün karşılığı ola­rak kullanılan magazin, Arapça depo ya da eşyaların saklandığı yer anlamındaki mahzen sözcüğünün çoğulu olan "mehâsin"den gelir. Magazin sözcüğü ilk kez 1731'de, İngiliz basımcı Edward Cave'in Gentleman's Magazine adlı dergisinde kullanılmıştı. Çeşitli yazarların makale ve öykülerini bir araya getiren dergi­ler, gazetelerden farklı olarak, "ciltli"dir; ya­ni sayfalar tel zımba ya da yapıştırıcıyla bağlanmıştır. Her derginin bir kapağı vardır. Ka­pakta, çoğunlukla özel olarak çekilmiş ya da seçilmiş bir fotoğraf yer alır. Dergi kapakla­rında karikatür ve resimden başka sadece harf ve çizgilerden kompozisyonlar da olabilir.
Dergilere "süreli yayın" da denir. Haftada bir (haftalık), iki haftada bir, ayda bir (aylık), iki ayda bir, yılda dört kez (üç aylık) gibi be­lirli aralıklarla düzenli olarak yayımlanırlar.

Dergi Türleri

Genel diye nitelenebilecek dergilerde her okuyucunun ilgisini çekecek çeşitli konulara ilişkin yazılar bulunur. Bunun dışında ise belli bir konuya ağırlık veren ve bu konuya özel ilgisi olanlarca izlenen dergiler vardır. Bu tür dergiler model uçak yapımı, pul koleksiyon­culuğu, el işleri, ilk yardım, yemek pişirme, spor, moda, satranç, sağlık gibi insanların ilgi duyduğu pek çok konuya eğilir. Çeşitli konu­larda çizgi roman ve serüven dergileri de vaz­geçilmez bir eğlenme ve oyalanma aracıdır. Edebiyat dergileri çoğunlukla yeni yazarların öykü ve şiirlerine yer verir. Kulüp, dernek ve okulların yayımladığı dergilerden başka, ço­cuklar için yayımlanan özel dergiler de vardır.
Birçok dergide bir yazı kurulu bulunur. Derginin yazıları bu kurulca hazırlanır.

Dergiler Nasıl Kazanç Sağlar?

Dergiler iki değişik yoldan satılır. Doğrudan bir bayiden satın alınabilir ya da okuyucunun evine posta ile gönderilir. Okuyucu, seçtiği dergiye genellikle bir yıllık ya da altı aylık bir süre için abone olur ve derginin bu süre içinde yayımlanacak sayıları için önceden ödemede bulunur.
Dergiler gelirlerinin bir bölümünü satıştan sağlar. Dergi çıkarırken kullanılacak kâğıdın, renkli fotoğrafların ya da resimlerin maliyeti­nin oldukça yüksek olması, derginin süreklili­ğini güvenceye almak için ek kazanç sağlan­masını gerektirir. Bu, dergide para karşılığın­da reklam basarak elde edilir. Bir derginin ne kadar çok okuru varsa, isteyeceği reklam be­deli o oranda yükselir.
Dergiler başka yollardan da para bulabilir. Kulüpler, öğrenci grupları, profesyonel çev­reler ve hatta hükümetler kendilerini ilgilen­diren ya da topluma herhangi bir biçimde kat­kısı olan dergilere para yardımında bulunabi­lirler. Birçok kuruluş ve çevre ise kendi ola­naklarıyla dergi çıkarır.

İlk Dergiler

Robinson Crusoe'nun yazarı Daniel Defoe İngiltere'de dergi yayımcılığını ilk başlatan­lardan biridir. Defoe The Review adlı dergiyi 1704-13 yılları arasında yayımladı. Bu dergide yazdığı siyasal içerikli yazılar çoğunlukla hükümet yetkililerinin tepkisini çekti. Çocuklar için ilk süreli yayın ise 1788'de çıkan The Ju-venile Magazine'dir ("Gençlik Dergisi"). Bu dergide öyküler, denemeler, oyunlar, bilme­ce, şiir, resim ve haberler yer aldı. ABD'deki ilk çocuk dergisi 1789'da Children's Magazine ("Çocukların Dergisi") adıyla yayımlandı.
Türkiye'de yayımlanan ilk dergi olan Vakâ-yi-i Tıbbiye (1849) bir meslek dergisi niteliğin­deydi. Bir aile dergisi olarak yayın yaşamına başlayan Servet-i Fünun(1891) ise sonradan bir edebiyat akımının öncüsü oldu. Edebiyat, moda, çocuk bakımı gibi konulara eğilen ka­dın dergileri 19. yüzyılın sonunda çıkan İnsa­niyet'den başka, Mehasin (1908), Demet (1908) ve Kadın'dır (1911).
Başlangıçta çocuklar için çıkarılan dergiler­de eğitim amacı öne çıkıyordu. 19. yüzyılın ortalarına doğru ABD ve Avrupa'da yayımla­nan çocuk dergilerinde ise eğlence eğitimden daha önemli duruma geldi. ABD'de 1827'de kurulan Youth's Companion ("Gençliğin Dostu") adlı dergi, 102 yıllık yaşamı ile en uzun ömürlü çocuk dergisi oldu. 1873-1939 yılları arasında yayımlanan St. Nicholas adlı derginin ise çocuk yayınlarının gelişmesine büyük katkısı oldu. Bu derginin yazarları ara­sında Hovvard Pyle, L. May Alcott, Rudyard Kipling, Jack London, J. C. Harris, L. E. Richards ve Mark Tvvain vardı.
Bugün dünyanın hemen hemen tüm ülkele­rinde çocukları eğitmek, yönlendirmek ve eğ­lendirmek amacıyla dergiler yayımlanmakta­dır. Bunların bir bölümü dilden dile çevril­mekte ve çocuklar arasında ortak bir dil yaratmaktadır.

Türkiye'de Çocuk Dergileri

Türkiye'de çocuk dergilerinin yayımlanması Tanzimat dönemine rastlar. Edebiyat dergile­rinde olduğu gibi çocuk dergilerinde de ağır­lık yabancı yapıtlardan çevirilere verilmişti.
İlk çocuk dergisi Mümeyyiz'de ahlaksal ya­zıların yanı sıra, güncel siyasal olaylar da "ha­ber" olarak yer almıştı. Çocuklara Kıraat (1883), Çocuklara Talim (1887), Çocuk Bah­çesi (1911), Türk Çocuğu (1914) adlı dergiler­de daha çok okul eğitimine yönelik bilgilere yer verilmiştir. Bu dönemde çocuk dergileri Arap harfleri ile basılırdı. Bu dergiler arasın­da 1925'te Sabiha ve Zekeriya Sertel'in ya­yımladığı Sevimli Mecmua, döneminin öteki dergilerinden farklı olarak bilmece, fotoğraf, özyaşamöyküsü, karikatür ve resimli öyküle­re yer vererek çocukların hoşuna gidecek çe­şitlilikte ilk dergi olmuştur. 1928 sonrasında Latin alfabesiyle yayımlanmaya başlayan ço­cuk dergileri daha çok okul eğitimine yönelik bir nitelik taşıyordu. Bu dergiler arasında Yavrutürk (1936) ve Binbir Roman (1939) sa­yılabilir. 1938'de sadece beş sayı çıkabilen Çocuk Gazetesi ise "Çocukların Haklarını Korur Havadis Gazetesi" tanıtımıyla, çocuk haklarının ana babalara karşı da savunulması­nı vurgulayan kendi türünde tek örnektir. M. F. Gürtunca tarafından 1942'de yayımlanan Çocuk Sesi döneminin en tutulan dergilerin­den biridir. Aynı yıllarda yayımlanmaya baş­layan Çocuk Haftası adlı dergi de, Sururi'nin çizdiği, Rakım Çalapala'nın yazdığı "Cengiz Elebaşı" adlı resimli öykü ile çocuklar için çok çekici bir yayın olmuştur.
1945-78 yılları arasında yayımlanan ve yö­neticiliğini Vedat Nedim Tör'ün yaptığı Do­ğan Kardeş birkaç kuşak çocuğun zevkle izle­diği, sevilen bir çocuk dergisiydi.
1950-70 yılları arasında çocuk dergilerinde ABD kökenli çizgi romanlar ağırlık kazandı. Konulan, kahramanları ve adlarıyla yabancı olan bu dergiler, kısa sürede çocuklar arasın­da yaygınlaştı. Pekos Bili, Kızılmaske, Teks, Teksas, Red Kit, Zagor bunlardan bazılarıdır.
1980 ve sonrasında yayımlanan çocuk der­gileri arasında Milliyet Çocuk, Bando, Can Kardeş ve Ekim 1988'de yeniden yayımlan­maya başlayan Doğan Kardeş ile Kuş adlı der­giler sayılabilir.
20. yüzyılın ikinci yansında, tüm dergiler gibi çocuk dergileri de televizyon, video ve bilgisayar oyunlarından olumsuz yönde etki­lenmektedir.

[karayel]

İlk özel süreli yayınlar

Dergi yayıncılığı da Türkiye'ye Avrupa'dan yaklaşık 200 yıl sonra girmiştir. Batı'nın bilinen ilk dergisi, 1665'te Paris'te yayımlanmaya başlayan Journal des Savants'dır. Bu ilk dergiyi, yine aynı yıl İngiltere'de (Londra'da) yayın yaşamına giren Philosophical Transaction ile 1668'de Roma'da çıkarılmaya başlanan Giornale de Letterati izlemiştir.
Osmanlı'nın ilk dergisi, 1850'de aylık aralıklarla, Türkçe ve Fransızca olarak basılan Vekayi-i Tıbbiye (Tıp Olayları) adlı süreli yayındır. Bunu 1861'de Münif Paşa'nın başkanlığını yaptığı Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye tarafından yayımlanan Mecmua-i Fünûn (Bilimler Dergisi) adlı dergi izlemiş; daha sonra 1863'te Ceride-i Askeriye (Askeri Gazete) ve ardından 1865'te de Takvim-i Ticaret (Ticaret Takvimi) yayın yaşamına girmiştir.