Fevzi Çakmak

Mustafa Fevzi Çakmak, Müşir Mustafa Fevzi Paşa, Mareşal Fevzi Çakmak Paşa (doğum 1876 İstanbul - ölüm 12 Nisan 1950 İstanbul) Mareşal unvanı almış Türk komutanı. Cumhuriyet döneminin ilk, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin 2. Genelkurmay Başkanı'dır.
Bir süre Erkan-ı Harbiye (Genelkurmay) 4. Şube'de görev yaptıktan sonra 1899'da Metroviçe Tümeni'nin kurmay heyetinde görevlendirildi. Balkanlar'daki Sırp ve Arnavut çetelere karşı verilen mücadeleye katıldı. Kısa aralıklarla terfi ederek 1907'de miralaylığa (albay) yükseldi. 1908 yılında İkinci Meşrutiyet ilan edildiğinde 35. Fırka Komutanı ve Taşlıca Mutasarrıfıydı. 1910'da Arnavutluk'ta çıkan ayaklanmayı bastırmakla görevlendirilen Kosova Kolordusu'nun kurmay başkanlığı'na atandı. 1911'de Trablusgarp Savaşı başlayınca Rumeli'nin savunmasıyla görevli Garp (Vardar) ordusunun kurmay başkanlığına getirildi. Balkan Savaşı (1912-1913) sırasında 21. Tümen Komutan Vekilliği, Vardar Ordusu Harekat Şubesi Başkanlığı yaptı.
Fevzi Paşa'nın, Balkan Savaşları çıktığı dönemde 21. Yakova Nizamiye Fırkası K. Vekilliği 'nde; 6 Ağustos 1912'de Kosova Kuvay-ı Umumiye Kurmay Başkanlığ ı'nda; 29 Ekim 1912'de de Balkan Harbi Seferberliği'nin başlangıcında Vardar Ordusu K. I. Şube Müdürlüğü 'nde görevlendirildiğini daha öncede belirtmiştik. Sırp Cephesi'nde Vardar Ordusu Harekât Şube Müdürü olarak bulunan Fevzi Paşa'nın başarılı askerî faaliyetlerine rağmen, Garp Vilayetleri'nde 10 Mayıs 1913'den itibaren Türk Hakimiyeti sona ermiştir.

1913'te 5. Kolordu Komutanlığı'na atandı. Mart 1915'de rütbesi mirlivalığa (tuğgeneral) yükseltildi.

[ThinkerBeLL]

Fevzi ÇAKMAK (1876-1950)
MsXLabs.org & Temel Britannica

Türkiye Cum­huriyeti'nin ilk genelkurmay başkanı olan Mareşal Fevzi Çakmak İstanbul'da doğdu.
Babası da askerdi. Ortaokuldan başlayarak askeri okullarda okudu. 1896'da Harbiye Mektebi'ni (bugün Kara Harp Okulu), 1898'de Erkân-ı Harbiye Mektebi'ni (bugün Kara Harp Akademisi) bitirdi ve kurmay yüzbaşı olarak orduya katıldı. Daha çok Osmanlı İmparatorluğu'nun Rumeli'deki top­raklarında görev yaptı. Kısa sürede albaylığa kadar yükseldi. 1912'de başlayan Balkan Savaşı'na Garp (Batı) Ordusu Harekât Şubesi başkanı olarak katıldı. 1914'temirliva (tuğgeneral) oldu. I. Dünya Savaşı'nda 5. Kolordu komutanı olarak Çanakkale Savaşları'nda görev aldı.1916'da 2. Kafkas Kolordusu komu­tanlığına getirildi. 1917'de Filistin Cephesin­deki 7. Ordu'nun komutanlığına atandı.Ba­şarıları nedeniyle aynı yıl ferikliğe (korgene­ral) yükseldi. 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasından sonra bir süre Osmanlı Devleti'nin Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisliği (Genelkurmay Başkanlığı) ile Harbiye Nazırlığı (Savaş Bakanlığı) görev­lerini yürüttü. Bu dönemde Mustafa Kemal'in Anadolu'da başlattığı bağımsızlık mücadelesi­ne yakınlık göstermedi. Ama 16 Mart 1920'de İstanbul'un işgali üzerine görevinden istifa ederek Anadolu'ya geçti. Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Kozan milletvekili olarak katıldı. Mayıs 1920'de Müdafaa-i Milli­ye Vekilliği'ne (Milli Savunma Bakanlığı) getirildi. Ocak 1921-Temmuz 1922 arasında İcra Vekilleri Heyeti Reisliği (başbakanlık) görevini de yürüttü. II. İnönü Savaşı'ndan sonra Nisan 1921'de rütbesi birinci ferikliğe (orgeneral) yükseltildi. Ağustos 1921'de Ge­nelkurmay Başkanlığı'nı da üstlendi. Büyük Taarruz'un başarıya ulaşmasının ardından 3 Eylül 1922'de mareşal oldu. Cumhuriyet dö­neminde bu rütbeyi taşımış tek askerdir. Genelkurmay Başkanlığı görevini Cumhuri­yet döneminde de aralıksız 23 yıl sürdürdükten sonra 1944'te yaş haddinden ötürü emekliye ayrıldı. Türkiye'de 1946'da çok partili siyasal yaşam başlayınca Fevzi Çakmak da siyasete atıldı ve bağımsız aday olarak Demokrat Parti'den İstanbul milletvekili seçildi. 1948'de Demokrat Parti'den ayrılarak Millet Partisi' nin kurucuları arasında yer aldı ve ölümüne kadar bu partinin onursal başkanı olarak kaldı.

Morpa Genel Kültür Ansiklopedisi & MsXLabs

Mustafa Fevzi Çakmak

(1876 İstanbul-1950 İstanbul), Türk mareşali ve siyaset adamı. 10 yaşında Selânik Rüştiye Mektebi'ne, bir yıl sonra İstanbul Soğukçeşme Askerî Rüştiyesi'ne giden Çakmak, 1890'da Kuleli Askerî İdadisi'ne girdi. Bu sıralarda dedesi Hacı Bekir Efendi'den Arapça, Farsça ve fıkıh dersleri alarak bilgi alanını genişletti. 1893'te Harbiye Mektebi'ne girdi. Daha sonra da Erkânı Harbiye Okulu'nu bitirdi (1898). 1899'da Metroviçe Tümeni kurmay başkanlığına atandı. 1901'de kolağası, 1902'de binbaşı oldu. Daha sonra 1908'de Taşlıca (Sırbistan) mutasarrıflığına ve komutanlığına, 1910'da Kosova Ordusu kurmay başkanlığına atandı ve yarbaylığa yükseldi. 1911'de Genelkurmey Başkanlığı 5. Şube Müdürlüğü'ne getirildi. 6 Ekim 1911'de Batı Anadolu'yu İtalyan saldırılarına karşı savunmak amacıyla kurulan Garp Ordusu'na kurmay başkanı oldu. Balkan Savaşı başlayınca Vardar Ordusu Komutanlığı Harekât Şubesi Müdürlüğü'ne atandı. 1913'te albaylığa yükseldi ve İkinci Nizamiye Tümeni komutanlığına getirildi. 1915'te bir süre Çanakkale cephesinde Anafartalar grup komutanlığı yaparak büyük başarılar kazandı. Çanakkale harekâtı sona erdikten sonra 1916'da 2. Kafkas Kolordu Komutanlığı'na atandı. 1917'de Diyarbakır 2. Ordu Komutanlığı'na, aynı yıl Filistin 7. Ordu Komutanlığı'na getirildi. 1919'da Askerî Şûra'ya seçildi. Daha sonra ayrılarak Anadolu'ya geçti. 3 Mayıs 1920'de Milli Müdafaa vekili ve vekiller heyeti başkanı oldu. Durumu öğrenen İstanbul hükümeti 26 Mayıs 1920'de Çakmak'ın idam edilmesi için ferman çıkardı. 1921'de Genelkurmay başkanvekilliğine atandı. Sakarya Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasından sonra Büyük Millet Meclisi'nin kararıyla mareşalliğe yükseldi. 29 Ekim 1923'te Genelkurmay Başkanlığı'na atandı. Aynı zamanda Kozan milletvekiliydi. 1925'te milletvekilliği görevini bırakarak 1944'te emekli oluncaya dek Genelkurmay Başkanlığı yaptı. Emekli olduktan sonra siyasete atıldı. O dönemde yeni kurulan Demokrat Parti'yi destekledi. 1946 seçimlerinde Demokrat Parti listesinden bağımsız aday olarak meclise girdi. 1947'de partiden ayrılarak Millet Partisi'nin kurucuları arasına katıldı ve 1948'de partinin onur başkanı oldu. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasında Atatürk ve İnönü'yle birlikte rolü olan Çakmak'ın iki kitabı vardır. "Garbî Rumeli'nin Suret'i Ziyaı ve Balkan Harbinde Garp Cephesi Hakkında Konferanslar" (1927), "Büyük Harpte Şark Cephesi Hareketleri" (1936).