[asla_asla_deme]

HARUN REŞİD (763-809), Abbasiler'in en ünlü halifesidir. Yönetim döneminde Abbasi­ler her alanda parlak başarılar kazandılar. Harun Reşid'in görkemli yaşamından kesitler Binbir Gece Masallarına da konu oldu. Harun Reşid, üçüncü Abbasi Halifesi Meh­di'nin (775-785) oğludur. Babasının vali ola­rak bulunduğu İran'ın Rey kentinde doğdu. Çocukluğu ağabeyi Hadi ile birlikte Bağdat'ta geçti. Öğretmeni Yahya Bermeki'nin gözeti­mi altında sarayda özel eğitim gördü. Henüz 17 yaşındayken Bizans İmparatorluğu'na kar­şı düzenlenen sefere katıldı. Ardından Azer­baycan ve Doğu Anadolu valiliğine getirildi. Bu görevdeyken 782'de Anadolu içlerine bir sefer düzenledi. İstanbul önlerine kadar iler­leyen Abbasi ordusu büyük ölçüde ganimet elde ederek geri döndü. Ayrıca Bizans İmparatoriçesi Eirene barış karşılığında Harun Reşid'e 90 bin altın ödemeyi kabul etti.
Halife Mehdi kazandığı başarılardan ötürü küçük oğlu Harun Reşid'i veliaht yapmak istiyordu. Ama buna büyük oğlu Hadi karşı çıkınca baba oğul arasında mücadele başladı. Mehdi Cürcan'da bulunan Hadi'ye karşı dü­zenlediği sefer sırasında bir kaza sonucu öldü. Babasının yanında bulunan Harun iç savaş çıkmasından çekinerek ağabeyi Hadi'nin hali­feliğini 785'te kabul etti. Hadi kısa süren halifeliği sırasında, kendinden sonra yerine kardeşi Harun Reşid'in geçmesini önlemek amacıyla oğlu Cafer'i veliaht ilan etti. Ama bu davranışı sert tepkilere yol açtı ve 786'da zehirlenerek öldürüldü. Harun Reşid annesi­nin de desteğiyle tahtı ele geçirdi. Cafer de bütün haklarından vazgeçmek zorunda kaldı. Harun Reşid ilk olarak öğretmeni Yahya Bermeki'yi büyük yetkilerle vezirliğe getirdi. O da devleti iki oğlu Fazl Bermeki ve Cafer Bermeki ile birlikte yönetmeye başladı.
Devlet işlerini Bermekiler'e bırakan Harun Reşid Bağdat'taki sarayında görkemli bir yaşam sürdü. Bu arada Mısır, Suriye ve Yemen'deki ayaklanmalar bastırıldı. Harun Reşid yıllık vergisini ödemeyen Bizans İmpa­ratorluğu'na karşı 8()4'te bir sefer düzenledi ve İmparator Nikephoros'un ordusunu boz­guna uğrattı. Sağlanan anlaşma 806'da yeni­den bozulunca Harun Reşid bu kez Anadolu içlerine kadar ilerledi, Nikephoros vergi ver­meyi kabul etmek zorunda kaldı.
Afrika'dan Hindistan sınırına kadar uzanan ülke ekonomik ve kültürel bakımdan en parlak dönemini yaşıyordu. Bermekiler'in yö­netimde gösterdikleri beceriyle ülke toplum­sal bakımdan da düzene kavuşmuştu. AmaBermekiler'in halifeyle boy ölçüşecek derece­ye varan zenginlikleri ve elde ettikleri güç birçok çevrede tepki uyandırıyor, kıskançlık­lara yol açıyordu. Harun Reşid'e de yansıyan bu gelişmeler, sonunda onu Bermekiler'e karşı harekete geçirdi. Harun Reşid 803'te önce Cafer Bermeki'yi idam ettirdi. Kardeşi Fazl'ı ve babaları Yahya'yı da tutuklattı, mallarına el koydu. Bundan sonra devlet işlerini vezirliğe getirdiği Fazl bin Rebia ile birlikte yürütmeye başladı.
Harun Reşid oğulları Emin ile Memun arasındaki mücadeleyi önlemek için de 803'te Emin'i Irak ve batı eyaletleri valiliğine, Me-mun'u da İran ve Horasan valiliğine getirdi. Bundan sonraki yıllar oldukça huzurlu geçti. Harun Reşid 8()9'da Horasan'da baş gösteren karışıklıkları önlemek amacıyla çıktığı sefer sırasında İran'da Tus'da öldü.

Harun Reşid döneminde Abbasi ülkesi her alanda zenginliğin doruğuna ulaştı. Irak ve Suriye'de yapılan yeni sulama kanalları saye­sinde tarımsal üretim büyük ölçüde arttı. Yol ağının büyümesi, güvenliğin sağlanması iç ve dış ticareti geliştirdi. Kâğıt, cam, maden işleme ve dokuma sanayisinin ürünleri o zaman bilinen dünyanın her yerinde aranan mallar oldu. Avrupa para kıtlığı yaşarken Abbasiler'in elinde çok miktarda altın ve gümüş para vardı. Başkent Bağdat büyük bir ticaret ve kültür merkezi durumuna geldi. Harun Reşid edebiyata ve güzel sanatlara yakınlık duyardı. Sarayı şairlerin, düşünürle­rin, müzikçilerin toplandığı bir merkez olmuş­tu. İslam dünyasının her yanından bilim adamları ve sanatçılar akın akın Bağdat'a geliyor, Harun Reşid'in koruması altına giri­yorlardı. Her türden düşüncenin tartışıldığı bu ortamda Harun Reşid, babası Mehdi döne­minde başlayan Yunanca, Latince ve Süryanice yazılmış klasik bilim ve düşünce yapıtları­nın Arapça'ya çevrilmesi işini daha da hızlan­dırarak sürdürdü

Msxlabs & TemelBritannica

[Mavi Peri]

Harun Reşid

(766 Rey - 809 Tus), Abbasî halifelerinin beşincisi ve en ünlüsü. Dönemi, Abbasî Devleti'nin en parlak zamanıdır. Fakat aynı zamanda hem Abbasî Devleti'nin, hem de Arapların siyasî egemenliğinin zayıflamaya başladığı dönemdir. Harun Reşit'in sarayında yaşanan parlak ve göz kamaştırıcı yaşam Binbirgece Masalları'na konu olmuştur. Fakat bu parlak görünüşün yanı başında eyaletlerde büyük ayaklanmalar olmuş, Bizans ile yapılan savaşlar hem çok uzun sürmüş, hem de bu seferlerden kesin sonuçlar alınamamıştır.

MsXLabs.org & MORPA Genel Kültür Ansiklopedisi