PC Görünümü Üye Ol
Forum Ana Sayfa
Türkçe Dil Bilgisi > Kelimelerde Anlam İlişkisi
«Önceki KonuSonraki Konu»
TUZCUAY21:12, 13 Kasım 2009 
KELİMELERDE ANLAM İLİŞKİSİ

YANSIMA SÖZCÜKLER

Doğadaki canlı ve cansız varlıkların çıkardıkları seslerin taklidi olarak ortaya çıkan kelimelere yansıma denir.

Örnek
  • Çat,
  • pat,
  • güm,
  • me,
  • hav,
  • mö,
  • miyav,
  • cik,
  • hırıltı,
  • şangırtı,
  • şırıltı…
Not:Kulağa hitap etmeyen kelimeler yansıma değildir.
  • Işıltı,
  • parıltı,
  • ötme…
İKİLEMELER
Anlatımı güzelleştirmek, güçlendirmek, çekici kılmak amacıyla, kelimelerin çeşitli şekillerde yan yana getirilmesiyle oluşturulan söz öbeğine,
ikileme denir.

İkilemeler Değişik Şekillerde Oluşturulur

1 - Yanı sözcüğün tekrarıyla oluşan ikilemeler


Örnek
  • ağır ağır,
  • deste deste,
  • açık açık,
  • yavaş yavaş…
2 - Eş anlamlı ya da yakın anlamlı kelimelerle oluşan ikilemeler

Örnek
  • Eş dost,
  • doğru dürüst,
  • kılık kıyafet,
  • yalan yanlış,
  • ses seda,
  • ağrı sızı…
3 - Karşıt (zıt) anlamlı kelimelerden oluşan ikilemeler:

Örnek
  • er geç,
  • bata çıka,
  • düşe kalka,
  • aşağı yukarı,
  • iyi kötü,
  • gide gele…
4 - Biri anlamlı diğeri anlamsız kelimelerden oluşan ikilemeler

Örnek
  • boy pos,
  • yırtık pırtık,
  • eski püskü,
  • eğri büğrü,
  • ufak tefek,
  • az buz…
5 - İkisi de anlamsız kelimelerden oluşan ikilemeler

Örnek
  • abur cubur,
  • abuk sabuk,
  • ıvır zıvır,
  • eften püften,
  • kem küm,
  • eciş bücüş,
  • mırın kırın…
6 - Yansıma kelimelerden oluşan ikilemeler

Örnek
  • mışıl mışıl,
  • horul horul,
  • çıtır çıtır,
  • şıngır mıngır,
  • şakır şakır,
  • katır kutur…
7 - Bir eylemin olumlu ve olumsuzunun birlikte kullanılmasıyla oluşan ikilemeler

Örnek
  • gider gitmez,
  • döner dönmez,
  • bakar bakmaz….
8 - İsmin hal ekini almış ilgili kelimelerin yan yana gelmesiyle oluşan ikilemeler

Örnek
  • yan yana,
  • omuz omuza,
  • el ele,
  • baş başa…
Not: İkilemelerin arasına herhangi bir noktalama işareti konulmaz.

AD AKTARMASI (MÜRSEL MECAZ)
Bir sözcüğün benzetme amacı olmadan başka bir sözcüğün yerine kullanılmasına ad aktarması denir.

Örnek Yelkenli denizin ortasında kalmıştı
(Tekne yerine parçası yelken söylenmiş)

Tren, İstanbul’a girdi.
(Tren İstanbul’daki gara girmiştir)

Bu yıl hep Ömer Seyfettin okudum.
(Ömer Seyfettin değil, kitapları kastediliyor)

Akşam teyzemlerde üç tabak yedim.
(Tabağın yenmesi değil, içindeki yemeklerin yenmesidir)
  • Eve haber vermeden gitme.
  • Gazeteden içeri girince onu gördüm.
  • Sahneye çıkınca salon ayağa kalktı.
  • Ünlü raketler turnuvada buluştu.
  • Ocakta çaydanlık kayıyordu.
  • Türkiye’nin bu maçı kazanması lazım.
NİCELİK VE NİTELİK BİLDİREN KELİMELER
Sayılabilen, ölçülebilen, azalıp, çoğalabilen, sözcüklere nicelik (nicel) anlamlı kelime denir.

Örnek: Küçük, büyük, az, çok, ağır, hafif…

Sayılamayan, ölçülemeyen, sadece nesnelerin özelliklerini bildiren kelimelere nitelik (nitel) anlamlık kelime denir.

Örnek: güzel, çirkin, iyi, kötü, fayda zarar…


GENEL VE ÖZEL ANLAMLI KELİMELER

Varlılarının bütününü kapsayan kelimelere
genel anlamlı kelimeler, daha dar ve özel olanları içine alan kelimelere özel anlamlı kelimeler denir. Genel ve özel anlamlı kelimelerin bir sınır yoktur. Varlıkların sıralanışı sırasında ortaya çıkar.

ÖrnekVarlık – canlı – insan – öğretmen – Esra hoca

(genelden özele sıralanmıştır)

Yazı türleri – roman – Sinekli Bakkal

( Roman, yazı türüne göre özel anlamlı, Sinekli Bakkal’a göre genel anlamlıdır.)
  • Alfabenin son harfi Z’dir. (Alfabe=Genel, Z=Özel)
  • Çocukluk, ömrümüzün en güzel dönemidir. ( Çocukluk=Özel, Ömür =Genel)
  • Petrol ürünlerinden benzine zam geldi. (Petrol Ürünü = Genel, Benzin = Özel)
YAKIN ANLAMLI KELİMELER
Eş anlamlı olmamalarına rağmen genellikle birbiri yerine kullanılabilen, anlamları çok yakın olan kelimelerdir.

  • Eş-dost
  • Güç-kuvvet,
  • Doğru-dürüst
  • Yalan-yanlış
  • Darılmak-kırılmak
  • Küsmek-gücenmek
EŞ SESLİ (SESTEŞ) KELİMELER
Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan kelimelerdir.

Kaz: bir hayvan
Kaz-: kazmak eylemi

Sağ: yaşayan
Sağ: bir yön

Gül: çiçek
gül-: gülmek eylemi

Yüz: surat
Yüz: sayı
Yüz-: yüzmek eylemi

Benden sana bir öğüt
Kendi ununu kendin öğüt

Sahicimi elinde tuttuğun o kartal kanadı
Sen tuttun acıdan benim ellerim kanadı

Kır saçlı biriyle kıra çıktık.
Benim kolumda da ben var.

Not: İnceltme işareti (^) ile birbirinden ayrılan kelimeler sesteş değildir.
  • kar -- kâr
  • yar -- yâr
  • hala -- hâlâ
  • adet -- âdet
  • adem – âdem
  • alem – âlem
ZIT (KARŞIT) ANLAMLI SÖZCÜKLER
Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimelerdir.

Örnek
  • Pahalı - ucuz,
  • siyah - beyaz,
  • batmak – çıkmak
  • eksik - tam
  • güzel- çirkin,
  • akıllı - deli,
  • dar – geniş
  • karamsar - iyimser
  • tatlı - acı,
  • dost - düşman,
  • iniş – yokuş
  • küsmek - barışmak
  • gülmek - ağlamak,
  • gelmek -gitmek,
  • birinci – sonuncu
  • nadide - alelade
  • ilk - son,
  • sert-yumuşak,
  • cömert – cimri
  • inatçı - uysal
Not: Bir kelimenin olumsuzu o kelimenin zıttı değildir.

EŞ ANLAMLI (ANLAMDAŞ) SÖZCÜKLER
Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan kelimelere denir.
  • sözcük - kelime,
  • doğa - tabiat,
  • rüzgar – yel
  • mazi - geçmiş
  • konuk - misafir,
  • asır - yüzyıl,
  • üzüntü – keder
  • fakir - yoksul
  • cevap - yanıt,
  • hediye-armağan,
  • neşe – sevinç
  • deprem -zelzele
  • fayda - yarar,
  • beyaz - ak,
  • baş – kafa
  • eleştiri - tenkit
  • anlam - mana,
  • anı – hatıra,
  • olanak- imkan
  • yollamak –göndermek…
Eş anlamlı kelimelerden biri yabancı bir dilden alınmıştır.

Kaynak

Benzer Konular:
Etiketler:
  • kelimede anlam iliskileri
  • kelimelerde anlam iliskileri
  • kelimelerin anlam iliskileri
Cevap
«Önceki KonuSonraki Konu»
Hızlı Cevap
Kullanıcı Adınız:
Doğrulama
Mesaj:
Tüm Türkçe Dil Bilgisi Konuları
Benzer Konular
Gerçek anlam, yan anlam, mecaz anlam ve terim anlam nedir?
Mecaz Anlam, Gerçek Anlam ve Yan Anlam
5. sınıf düzeyinde yan anlam ve gerçek anlam örnekleri nelerdir?
Türkçe kelimelerde bir hecede en fazla kaç harf vardır ?
Yan anlam, terim anlam ve deyim ne anlama gelir?