Cevap Yaz Önceki Konu Sonraki Konu

Hal Ekleri (Durum Ekleri)

Gösterim: 265954 | Cevap: 3
  • durum eki
  • hal eki nedir
  • hal ekleri
6
  • 3 Gönderen ThinkerBeLL
  • 2 Gönderen Mira
  • 1 Gönderen deadmoon
12 Nisan 2010 09:47   |   Mesaj #1   |   
ThinkerBeLL - avatarı
VIP Özel Üye-VIP
Istanbul TR

61415
11.460 mesaj
Kayıt Tarihi:Üyelik: 18-02-2009

İsmin Halleri ve Hal Ekleri (Durum Ekleri)

İsmin Hâlleri, Hal veya Durum Ekleri
MsXLabs.org & Vikipedi, özgür ansiklopedi


Türkçede ismin hâlleri; sözcükleri belirtme (yükleme), yönelme, bulunma ve ayrılma açısından tanımlayan, sözcüğün yalın hâli ile hâl eki almış durumlarından her biridir.
İsim çekim eklerinden biri olan "hal eki" isim ve isim soylu sözcüklere gelerek onlara cümlede görev ve anlam kazandıran eklerdir. Sözcükleri belirtme (yükleme), yönelme, bulunma ve ayrılma açısından tanımlayan, sözcüğün yalın hali ile hal eki almış durumlarından her biridir.
Hal ekleri sözcüğün görevini belirleyen eklerdir. Özellikle "cümle öğesi" belirlemede etkili olmaktadırlar.
Türkçede ismin beş farklı hâli vardır:
  • Yalın hâli
  • -e hâli (yönelme)
  • -i hâli (belirtme)
  • -de hâli (bulunma)
  • -den hâli (ayrılma/çıkma)
Hâl ekleri büyük ve küçük ünlü uyumuna göre "i" yerine "ı" veya "u" ile "e" yerine "a" harfi ile oluşturulacak şekilde değişirler.
  • çayı, okulu
  • çaya, okula
Benzer şekilde -de ve -den eklerindeki "d" harfleri de ünsüz sertleşmesine uğrayarak "t" ye dönüşebilir.
  • işte, çöpten

1. Yalın hâli
Kelimelerin hâl eki almamış hâlidir. Başka dillerde nominatif olarak bilinir.
Çoğul eki, iyelik eki ya da tamlama eki almış sözcükler de yalın durumdadır.
  • ben
  • sen
  • o
  • biz
  • siz
  • onlar

2. -e hâli (yönelme hâli)

Sözcüklerin -e ya da -a eki almış hâlleridir. Adın yönelme durumu sonuna geldiği sözcüğü dolaylı tümleç yapar. Yüklemin bildirdiği eylemin "nereye" yöneldiğini gösterir. Başka dillerde datif olarak bilinir.
  • bana
  • sana
  • ona
  • bize
  • size
  • onlara
Örnek cümle:
  • Yarın okula beni annem bırakacak.
  • Bu yaz Rusya'ya gideceğiz.

3. -i hâli (belirtme hâli)

Sözcüklerin -i, -ı ya da -u eki almış hâlleridir. Adın belirtme durumu eki, adın sonuna geldiği sözcüğü belirtili nesne yapar. Yüklemin neyi, neleri, kimi, kimleri belirttiğini gösterir. Başka dillerde akusatif olarak bilinir.
  • beni
  • seni
  • onu
  • bizi
  • sizi
  • onları
Örnek cümle:
  • Annem bizi eve götürdü.
  • Bulaşıkları yıkadım.
3. tekil şahıs iyelik eki olan -i ve -si ekleri hâl eki değildir:
  • (Onun) Kitabı yere düşmüş. (isim tamlamasında iyelik eki)
  • Şu kitabı verir misin? (belirtme hâl eki)

4. -de hâli (bulunma hâli)

Sözcüklerin -de ya da -da almış hâlleridir. Bu ekler sonuna geldiği sözcüğü dolaylı tümce yapar. Yüklemin bildirdiği eylemi gösterir. Hint-Avrupa dillerinde mevcut olmayan bu zamana bu dillerde lokatif de denmektedir.
  • bende
  • sende
  • onda
  • bizde
  • sizde
  • onlarda

5. -den hâli (ayrılma hâli)

Sözcüklerin -den ya da -dan eki almış hâlleridir. Adın ayrılma durumu nereden ayrıldığımızı gösterir. Bu ek sonuna geldiği sözcüğü dolaylı tümleç yapar. Hint-Avrupa dillerinde mevcut olmayan bu zamana bu dillerde ablatif de denmektedir.
  • benden
  • senden
  • ondan
  • bizden
  • sizden
  • onlardan


Başka dillerdeki hâller


Genitif
İsmin hâlleri olarak tanımlanmasına rağmen isim olmayan sözcükler de hâl ekleri alabilirler. Bunun dışında Hint-Avrupa dillerinde bilinen genitif ya da âidiyet hâli Türkçede ismin sonuna -in eki getirilerek yapılmasına rağman ismin hâllerinden sayılmamaktadır.

Vokatif

Ayrıca bir kişiye hitap için bazı dillerde vokatif adı verilen bir başka hâl de mesela Hint-Avrupa dillerinden Kürtçe ve Latincede bulunmaktadır.
Hint-Avrupa dillerinde kısmen çok daha fazla hâller vardır. Mesela Fin-Ugor dillerinde 15, im Macarcada sayım şekline göre 0 ilâ 31, Vepsçede ise 24 hâl vardır. Fakat kavramı genel olarak geçerli şekilde tanımlamak zordur. Bazı eksperler, bu kavramın bütün dillere - mesela İngilizce veya Macarcaya uygulanabileceğini şüpheyle karşılamaktadır.

ThinkerBeLL, kedi kız ve Floor bu mesajı beğendi.
8 Ocak 2012 20:26   |   Mesaj #2   |   
Mira - avatarı
SMD RAZ
İstanbul

4634
3.774 mesaj
Kayıt Tarihi:Üyelik: 27-09-2010
Hal Ekleri
İsim soylu sözcüklere gelerek onların yüklemle ya da diğer sözcüklerle ilgilerini sağlayan eklerdir. Bunları şu şekilde inceleyebiliriz.

1. i hal eki (yükleme hali)
  • “Ev – i gördüm.”
  • “Odun – u yardım.” cümlelerinde kullanılan eklerdir. Fiilin neyi etkilediğini gösterir. Fiile sorulan “kimi, neyi” sorularına cevap verir.
2. e hal eki (yönelme hali)
  • “Eve gitti.” cümlesinde yer bildirir.
  • “Yaza gelecekler.” cümlesinde zaman bildirir; zarf yapar.
  • “Beş bin liraya aldım.” cümlesinde miktar bildirerek zarf yapar.
  • “Başbaşa resim çektirmişler.” cümlesinde durum bildirerek zarf yapmış.
Bu ek “ben” ve “sen” şahıs zamirlerine geldiğinde, zamirlerin yapısını değiştirir ve onları “bana”, “sana” şekline çevirir. Bu eki,
  • “Haberi duyunca koşa koşa olay yerine geldi.”
  • “Elindeki taşları oraya buraya rastgele atıyordu.”
  • “Saat üçü beş geçe istasyonda buluşacağız.”
cümlelerinde altı çizili eklerle karıştırmayalım. “-e” hal eki fiillerin kök ya da gövdelerine eklenmez.

3. de hal eki (bulunma hali)
  • “Evde bekliyor.” cümlesinde yer bildirir.
  • “Ayakta bekliyor.” cümlesinde durum bildirerek zarf yapmış.
  • “3′te gelecek.” cümlesinde zaman bildirerek zarf yapmış.
  • “Onlar gözde insanlar.” cümlesinde eklendiği sözcüğün anlamını değiştirmiş ve sıfat yapmış. Elbette bu durumda yapım eki olmuş.
  • “Buralarda saz boyunda otlar biter.” cümlesinde sıfat yapmış ancak yapım eki olmamış.
4. den hali (çıkma durumu)
  • “Evden çıktı.” cümlesinde yer bildirmiş.
  • “Akşamdan gidelim.” cümlesinde zaman bildirmiş.
  • “Sıradan insanlardı onlar.” cümlesinde eklendiği sözcüğün anlamını değiştirerek sıfat yapmış ve yapım eki olmuş.
  • “Senden iyi arkadaş bulamam.” cümlesinde karşılaştırma bildirmiş.
  • “Sıkıntıdan tırnaklarını yerdi.” cümlesinde neden bildirmiş.
  • “Her taraf kağıttan uçaklarla doluydu.” cümlesinde bir şeyin neyden yapıldığını göstermiş.
  • “Birden ayağa fırladı.” cümlesinde durum bildirmiş. Bu tür örnekler çoğaltılabilir. Önemli olan, eklerin cümle içindeki anlamını kavramaktır.
5. Yalın hâli
Bu hâl eksizdir.
  • Ahmet, ev…
***
Alıntı
Misafir adlı kullanıcıdan alıntı

ya bakın ben-ki ekini arıyorum

-ki hal eki değildir.
asla_asla_deme ve AndThe_BlackSky bu mesajı beğendi.
deadmoon
5 Ocak 2014 19:37   |   Mesaj #3   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Hal Ekleri (Durum Ekleri)
Sözcüğün görevini belirleyen eklerdir. Özellikle “cümle öğesi” belirlemede etkili olmaktadırlar.

*
Yalın Hali
İsim beş halde bulunabilir. Ancak bu hallerden “yalın hal”in eki yoktur. Sözcük hal eki almamışsa yalın halde bulunur. Yani iyelik veya çoğul eki alması yalınlığı etkilemez.

*Yükleme (Belirtme) Hali: (-ı, -i, -u, -ü)
Kalemi kırdı.
Evi gördü.

*Yönelme Hali: (-e, -a)
Kaleme baktı.
Eve gitti.

*Bulunma Hali: (-de, -da, -te ,-ta)
Kalemde uç var.
Evde onu gördüm.

*Çıkma (Ayrılma) Hali: (-den,-dan,-ten,-tan)
Kalemden uç aldım.
Evden yeni ayrıldı.


Olay çok basit:
*İlk önce yalın halini alalm: Ağaç.
*Sonra b
elirtme hal eki ı, u, i, ü: O ağacı görmelisin.
*Şimdi sıra yönelme hal eki ya da yönelme hali e, a: Ağaca gitti.
*B
ulunma hal eki ya da bulunma hali diye bahsettiğimiz da, de, te, ta hemen bir örnek verelim: Ağaçta kaldı.
*Şimdi geldik son hal ekine ayrılma hal eki dan, den, ten, tan: Ağaçtan atladı.
ThinkerBeLL bu mesajı beğendi.
ayşe nur
8 Şubat 2015 16:19   |   Mesaj #4   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi

hal ekleri

-ı belirtme
-e yönelme
-de bulunma
-den ayrılmadır

ÖRNEK CÜMLELER
Bardağı getir.
Paradan aldım.
Silgiye gittim.
Kaptayimış.
Cevap Yaz
Hızlı Cevap
İsim:
Mesaj:
Önceki Konu Sonraki Konu

Hal Ekleri (Durum Ekleri) Konusuna Benzer Konular

Etiketler:
  • durum eki
  • hal eki nedir
  • hal ekleri
İsmin halleri, durum ekleri nedir, nasıl yapılır?
Gönderen: Misafir Forum: Cevaplanmış
Cevap: 3
Son Mesaj: 26 Mayıs 2015 22:24
Hal ekleri nelerdir?
Gönderen: Misafir Forum: Soru-Cevap
Cevap: 7
Son Mesaj: 6 Aralık 2014 21:08
Hal ekleri kaç halde bulunabilirler?
Gönderen: remix Forum: Cevaplanmış
Cevap: 1
Son Mesaj: 12 Nisan 2014 08:25
Kalem ile ev kelimelerinin hal ekleri nelerdir?
Gönderen: Misafir Forum: Cevaplanmış
Cevap: 1
Son Mesaj: 21 Şubat 2014 11:47
Zamirler hal ekleri aldığında ne olur?
Gönderen: Misafir Forum: Soru-Cevap
Cevap: 1
Son Mesaj: 23 Mart 2011 18:00
Sayfa 0.300 saniyede 9 sorgu ile oluşturuldu