Masaüstü Görünümü Üye Ol
Forum Ana Sayfa
Türkçe Dil Bilgisi > Hal Ekleri (Durum Ekleri)
«Önceki KonuSonraki Konu»
ThinkerBeLL09:47, 12 Nisan 2010 
İsmin Hâlleri, Hal veya Durum Ekleri
MsXLabs.org & Vikipedi, özgür ansiklopedi


Türkçede ismin hâlleri; sözcükleri belirtme (yükleme), yönelme, bulunma ve ayrılma açısından tanımlayan, sözcüğün yalın hâli ile hâl eki almış durumlarından her biridir.
İsim çekim eklerinden biri olan "hal eki" isim ve isim soylu sözcüklere gelerek onlara cümlede görev ve anlam kazandıran eklerdir. Sözcükleri belirtme (yükleme), yönelme, bulunma ve ayrılma açısından tanımlayan, sözcüğün yalın hali ile hal eki almış durumlarından her biridir.
Hal ekleri sözcüğün görevini belirleyen eklerdir. Özellikle "cümle öğesi" belirlemede etkili olmaktadırlar.
Türkçede ismin beş farklı hâli vardır:
Hâl ekleri büyük ve küçük ünlü uyumuna göre "i" yerine "ı" veya "u" ile "e" yerine "a" harfi ile oluşturulacak şekilde değişirler.
Benzer şekilde -de ve -den eklerindeki "d" harfleri de ünsüz sertleşmesine uğrayarak "t" ye dönüşebilir.

1. Yalın hâli
Kelimelerin hâl eki almamış hâlidir. Başka dillerde nominatif olarak bilinir.
Çoğul eki, iyelik eki ya da tamlama eki almış sözcükler de yalın durumdadır.

2. -e hâli (yönelme hâli)

Sözcüklerin -e ya da -a eki almış hâlleridir. Adın yönelme durumu sonuna geldiği sözcüğü dolaylı tümleç yapar. Yüklemin bildirdiği eylemin "nereye" yöneldiğini gösterir. Başka dillerde datif olarak bilinir.
Örnek cümle:

3. -i hâli (belirtme hâli)

Sözcüklerin -i, -ı ya da -u eki almış hâlleridir. Adın belirtme durumu eki, adın sonuna geldiği sözcüğü belirtili nesne yapar. Yüklemin neyi, neleri, kimi, kimleri belirttiğini gösterir. Başka dillerde akusatif olarak bilinir.
Örnek cümle:
3. tekil şahıs iyelik eki olan -i ve -si ekleri hâl eki değildir:

4. -de hâli (bulunma hâli)

Sözcüklerin -de ya da -da almış hâlleridir. Bu ekler sonuna geldiği sözcüğü dolaylı tümce yapar. Yüklemin bildirdiği eylemi gösterir. Hint-Avrupa dillerinde mevcut olmayan bu zamana bu dillerde lokatif de denmektedir.

5. -den hâli (ayrılma hâli)

Sözcüklerin -den ya da -dan eki almış hâlleridir. Adın ayrılma durumu nereden ayrıldığımızı gösterir. Bu ek sonuna geldiği sözcüğü dolaylı tümleç yapar. Hint-Avrupa dillerinde mevcut olmayan bu zamana bu dillerde ablatif de denmektedir.


Başka dillerdeki hâller


Genitif
İsmin hâlleri olarak tanımlanmasına rağmen isim olmayan sözcükler de hâl ekleri alabilirler. Bunun dışında Hint-Avrupa dillerinde bilinen genitif ya da âidiyet hâli Türkçede ismin sonuna -in eki getirilerek yapılmasına rağman ismin hâllerinden sayılmamaktadır.

Vokatif

Ayrıca bir kişiye hitap için bazı dillerde vokatif adı verilen bir başka hâl de mesela Hint-Avrupa dillerinden Kürtçe ve Latincede bulunmaktadır.
Hint-Avrupa dillerinde kısmen çok daha fazla hâller vardır. Mesela Fin-Ugor dillerinde 15, im Macarcada sayım şekline göre 0 ilâ 31, Vepsçede ise 24 hâl vardır. Fakat kavramı genel olarak geçerli şekilde tanımlamak zordur. Bazı eksperler, bu kavramın bütün dillere - mesela İngilizce veya Macarcaya uygulanabileceğini şüpheyle karşılamaktadır.


Cevap
Mira20:26, 8 Ocak 2012 
Hal Ekleri
İsim soylu sözcüklere gelerek onların yüklemle ya da diğer sözcüklerle ilgilerini sağlayan eklerdir. Bunları şu şekilde inceleyebiliriz.

1. i hal eki (yükleme hali)
2. e hal eki (yönelme hali)
Bu ek “ben” ve “sen” şahıs zamirlerine geldiğinde, zamirlerin yapısını değiştirir ve onları “bana”, “sana” şekline çevirir. Bu eki,
cümlelerinde altı çizili eklerle karıştırmayalım. “-e” hal eki fiillerin kök ya da gövdelerine eklenmez.

3. de hal eki (bulunma hali)
4. den hali (çıkma durumu)
5. Yalın hâli
Bu hâl eksizdir.
***
Misafir adlı kullanıcıdan alıntı:
ya bakın ben-ki ekini arıyorum
-ki hal eki değildir.
Cevap
deadmoon19:37, 5 Ocak 2014 
Hal Ekleri (Durum Ekleri)
Sözcüğün görevini belirleyen eklerdir. Özellikle “cümle öğesi” belirlemede etkili olmaktadırlar.

*
Yalın Hali
İsim beş halde bulunabilir. Ancak bu hallerden “yalın hal”in eki yoktur. Sözcük hal eki almamışsa yalın halde bulunur. Yani iyelik veya çoğul eki alması yalınlığı etkilemez.

*Yükleme (Belirtme) Hali: (-ı, -i, -u, -ü)
Kalemi kırdı.
Evi gördü.

*Yönelme Hali: (-e, -a)
Kaleme baktı.
Eve gitti.

*Bulunma Hali: (-de, -da, -te ,-ta)
Kalemde uç var.
Evde onu gördüm.

*Çıkma (Ayrılma) Hali: (-den,-dan,-ten,-tan)
Kalemden uç aldım.
Evden yeni ayrıldı.


Olay çok basit:
*İlk önce yalın halini alalm: Ağaç.
*Sonra b
elirtme hal eki ı, u, i, ü: O ağacı görmelisin.
*Şimdi sıra yönelme hal eki ya da yönelme hali e, a: Ağaca gitti.
*B
ulunma hal eki ya da bulunma hali diye bahsettiğimiz da, de, te, ta hemen bir örnek verelim: Ağaçta kaldı.
*Şimdi geldik son hal ekine ayrılma hal eki dan, den, ten, tan: Ağaçtan atladı.


Kaynak


Cevap
Misafir14:35, 27 Ocak 2015 
Bu mesaj _EKSELANS_ tarafından silindi. Sebep: içerik dışı, gereksiz
«Önceki KonuSonraki Konu»
Tüm Türkçe Dil Bilgisi Konuları
Benzer Konular
Hal ekleri nelerdir?
Hal ekleri kaç halde bulunabilirler?
Kalem ile ev kelimelerinin hal ekleri nelerdir?
İsmin halleri, durum ekleri nedir, nasıl yapılır?
Zamirler hal ekleri aldığında ne olur?