Arama

Grizu Nedir?

Güncelleme: 15 Mayıs 2012 Gösterim: 2.095 Cevap: 1
Daisy-BT - avatarı
Daisy-BT
Ziyaretçi
16 Eylül 2011       Mesaj #1
Daisy-BT - avatarı
Ziyaretçi

Grizu
Sponsorlu Bağlantılar

Maden ocaklarının galerilerinde bulunabilen ve belirli konsantrasyonlara eriştiğinde patlayıcı hale gelebilen, zehirli bir gaz.

Grizu, başka bir deyişle metan-hava karışımı olarak da adlandırılabilinir. %5 - %15 arası metan ile havanın birleşmesinden oluşan bu karışım, 650'C de 2 fazlı bir yanma gerçekleştirir. Bu karışım önce ani şekilde genleşir, daha sonra patlama merkezine doğru çok büyük bir kuvvetle gazı sıkıştırır. Büyük tahrip gücüne ve yıkım etkisine sahip bir patlamadır.

Kömür ocaklarında normal sıcaklık ve basınçta ortaya çıkan ve havayla patlayıcı karışım yapan metan gazı. Özellikle kömürün parçalanması sırasında açığa çıktığı gibi, bitümlü şist, asfaltlı kireçtaşı, potasyum ve tuz ocaklarında da açığa çıkabilir. Kimi kömür yataklarında bulunmayabilir. Ancak grizulu ocaklar çok tehlikelidir.

Yoğunluğu havanınkinin yarısı kadar olan metan, maden ocağının üst kısmında birikir. Bu yüzden bu ocaklar aşağıdan yukarıya doğru havalandırılır. İçinde %6'dan çok metan olan hava, patlayıcıdır. Grizu patlamaları Davy'nin geliştirdiği ve alevi tel kafes içinde tutan emniyet lambalarıyla önlenebilmiştir. Elektrikli aydınlatma ve iyi havalandırma bu tehlikeyi bütünüyle önler.


Kömür madenlerinin kabusu olan grizu, ülkemizde de sık sık görülmektedir. Özellikle yaşlı kömür damarlarında grizu riski yüksektir. Yasalar doğrultusunda, metan'in havada bulunma oranı, hacimce %1'dir. Bu seviyeye ulaşıldığında acilen önlem alınması gerekmektedir. Eğer %1 üzerine çıkarsa bu karışım, maden ocaği acilen boşaltılmalıdır. Ocak derinliği, eğimi, üretim yöntemi, fay ve çatlak yapılar grizu riskini değiştiren faktörlerdir. Metalin metale sürtmesi, ocakta her hangi bir ateş parçası veya kullanılan çelik ekipmanların ısınması sonucu patlama oluşabilir.

Vikipedi
MsXLabs.org & Morpa Genel Kültür Ansiklopedi


BEĞEN Paylaş Paylaş
Bu mesajı 1 üye beğendi.
buz perisi - avatarı
buz perisi
VIP Lethe
15 Mayıs 2012       Mesaj #2
buz perisi - avatarı
VIP Lethe
Grizu
Günlük hayatta soluduğumuz atmosferik hava hacmen % 79,04 Azot, % 20,93 Oksijen ve %0,03 Karbondioksit ihtiva etmektedir. Yer altı maden ocaklarında hava ise; gazların, tozların ve buharların bir karışımıdır. Atmosferik hava ve atık gazlara ek olarak zehirli ve parlayıcı/patlayıcı özellikteki gazları da içerebilir. Maden havasındaki kirleticilerin miktarı, madenin çeşidi, üretim metodu, havalandırma sistemi, mekanizasyon ve diğer birçok faktörle doğrudan ilgilidir. Çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak, ortama yayılan parlayıcı ve patlayıcı gazları dışarı atmak veya drene etmek için gerekli tedbirler alınmalıdır.
Sponsorlu Bağlantılar

Madenlerde kaza sonucu en fazla ölüm, metan (grizu) patlamaları nedeniyle yaşanmaktadır.
Kimyasal formülü CH4 olan metan renksiz, kokusuz ve patlayıcı bir gazdır. Özgül ağırlığı 0,55 g/cm3 olduğu için havaya göre daha hafif bir gaz olan metan zehirli olmamakla beraber, maden havasında oksijen oranını % 12’nin altına düşürecek kadar yoğun ise boğucu özellik göstermektedir. Grizu, metanla havanın karışımını ifade etmektedir. Metan (grizu) patlaması, maden havasında % 4 – 15 metan bulunduğu durumlarda gerçekleşebilir; en güçlü patlama ise % 9,5 metan ihtivası ile meydana gelir. % 15’in üzerinde metan ihtiva eden ortamlar ise, yanıcı ve parlayıcı özellik taşımaktadır. Tutuşma sıcaklığı 650–750 0C olan metanın 1 kilogramının yanması neticesinde 13300 Kcal ısı açığa çıkmaktadır ki; bu oran 1 kg barutta 580 Kcal’dir.


Metan yeraltı maden işletmelerinde üç şekilde maden havasına karışabilir:
  • Kazı sırasında ortama metan yayılması,
  • Metan boşalması (arından ortama metan yayılımı),
  • Ani metan çıkışı (degaj).
Ayrıca kömür aynasından, makine tarafından kazılan kömürden ve konveyörde taşınan kömürden de metan çıkışı gözlenebilir.
Metan; hazırlık süresinde açılan baş yukarılarda, kör bacalarda, ayak arkalarında, jeolojik olarak kalınlığı sabit olmayan alanlardaki tavan boşluklarında, panoyla tavan yolunun kesişim noktasında oluşan boşluklarda ve baraj arkalarında görülür.
Metan patlaması yeterli miktarda oksijenin (% 12 den yüksek), patlayıcı gazın CH4 (% 4–15) bir araya gelmesi ve bir tutuşturucu kaynağı ile teması sonucunda gerçekleşir. Tutuşma kaynakları açık ateş, fazla ısınan yüzeyler, sürtünme veya elektrik ile oluşan kıvılcımlar ve patlayıcılar olabilir. Patlama sırasında ortamın genişliğine göre sıcaklık 1850–2650 0C’ye ulaşırken patlama sonrasında basınçlı hava dalgası ve alev dalgası etkili olur, alev dalgası ikincil ve üçüncül patlamalara neden olabilir.
Metan patladıktan sonra patlama noktasında yüksek bir basınç kuvveti ile “ileri şok” olarak adlandırılan hava dalgasını oluşturur. Patlama noktasındaki gazların soğuması ve su buharının yoğunlaşması neticesinde düşen basınç etkisi ile “ters şok” isimli ikincil bir etki oluşur bu ters şok ileri şoktan daha düşük kuvvetli olmasına rağmen daha fazla yıkıcı etkiye sahiptir.

Grizu Patlaması ile mücadele üç aşamada yapılabilir:
1. Metan birikiminin önlenmesi,
2. Biriken metanın alev almasının engellenmesi,
3. Patlamanın yayılmasının sınırlandırılması.

Metan birikiminin önlenmesi için;
  • Metanın drenaj ile önceden tahliyesi tercih edilmelidir.
  • Grizulu madenlerde doğal havalandırma yerine mekanik havalandırma yapılmalıdır.
  • Ortamdaki metanın tahliyesini sağlamaya yeterli havanın geçişine imkan verecek kesitte taban, tavan yolları oluşturulmalıdır
.
  • Aynaların havalandırılmasında temiz hava kullanılmalıdır.
  • Çalışma alanında havalandırma doğal havalandırma ile aynı yönde yapılmalı ve ters havalandırmadan kaçınılmalıdır.
  • Maden, içerideki havanın dışarıya çıkacağı şekilde emici fanla havalandırılmalıdır.
  • Tali havalandırma yanlızca hazırlık işlerinde uygulanmalı, üretim panoları ana havalandırma sistemine bağlanmalıdır.
  • Havalandırma kapıları düzgün ve sağlam şekilde kurulmalıdır.
  • Hava kaçakları minimum seviyeye indirilmelidir.
  • Sistematik ölçümlerle havalandırma ve gaz emisyonu takip edilmelidir.

Bunu gerçekleştirmek için;
  • Havalandırma ve gaz ölçümleri için kayıt defterleri ve sistematik planlar bulunmalı ve sürekli guncellenmelidir.
  • Periyodik hava örnekleri alınmalı ve analizleri yapılmalıdır.
  • Havalandırma ve gaz detektörlerinin kalibrasyonu takip edilmelidir.
  • Gaz ölçümü ve havalandırma için özel nitelikli personel bulunmalıdır.

Biriken metanın alev almasının engellenmesi için;
  • Yeraltında açık alev, kibrit veya sigara kesinlikle bulundurulmamalıdır.
  • Aydınlanma için akülü lambalar kullanılmalıdır.
  • Elektrikli ekipmanları alev-sızdırmaz olmalıdır.

Patlamanın yayılmasının sınırlandırılması için;
  • Maden mümkün olan en fazla sayıda bağımsız havalandırma bölümlerine ayrılmalıdır.
  • Grizu patlamasını takiben oluşabilecek toz patlamaları engellenmelidir.
  • Kalıcı ve kolay ulaşılır kurtarma birimi olmalıdır.



In science we trust.
Hızlı Cevap
Mesaj:

Benzer Konular

 Grizu
3 Ağustos 2010 / GusinapsE Müzik tr
3 Nisan 2011 / AndThe_BlackSky X-Sözlük
Etiketler: Grizu Nedir?