[KK] Psikoloji - MsXLabs

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- Psikoloji ve Psikiyatri (https://www.msxlabs.org/forum/psikoloji-ve-psikiyatri/)

- - Psikoloji (https://www.msxlabs.org/forum/psikoloji-ve-psikiyatri/4619-psikoloji.html)

GusinapsE

3 Nisan 2006 22:33

Psikoloji

1 ek

Psikoloji Nedir?

Ruhsal olaylar� inceleyen bilim; ruhbilim. Psikoloji tarih boyunca felsefenin bir dal� olarak kald�. Nitekim Akademi'nin s�zl��nde "ruhu, ruhun yetilerini ve i�lemlerini inceleyen felsefe dal�" olarak tan�mlanan psikoloji, bu anlay�� i�inde hem deneysel psikolojiyi hem de kuramsal psikolojiyi kar��lam��t�r. Psikoloji ilk �nemli geli�imlerini 18. ve 19. y�zy�llar boyunca kazand�. Bu alanda �zellikle deneyci �ngiliz filozoflar�n�n �al��malar� an�lmaya de�er. Bu bilgi alan� 19. y�zy�ldan sonra deney ve g�zlem y�ntemlerini kullanarak pozitif bilimler aras�na girmeye ba�lad�. Psikolojinin h�zl� geli�imi bir�ok psikoloji okulunun do�mas�na yol a�t�. Bu okullar i�inde bir�ok bak�� a��s�, bir�ok kuram geli�ti. Psikoloji ba�lang��ta i�ebak�� y�ntemine bel ba�lad�. Nice sonra bu y�ntemin yeterli olmad�� g�r�ld�; kendi ruhsal durumunu g�zlemlemeye kalkan birey g�zleme ba�lar ba�lamaz bu durumu elden ka��r�yordu. �nsanlar psikolojide i�ebak�� y�ntemiyle sa�layamad�klar� pek �ok bilgiyi davran��lar�n nesnel g�zlemlemesiyle sa�lad�lar, b�ylece psikoloji giderek bir davran�� bilimine d�n��t�, �yle ki baz� bilim adamlar� "psikoloji" yerine "davran�� bilimi" teriminin kullan�lmas�n� �nerdiler. Psikoloji uzmanlar� insanlarla hayvanlar�n, bireylerle toplumlar�n, hasta ki�ilerle sa�l�kl� ki�ilerin davran��lar�n� g�zlemleyerek insan ruhsall��n�n yasalar�na y�kselmeye �al��t�lar. Bu arada psikoloji di�er insan bilimleriyle ve do�a bilimleriyle ili�kiler kurarak konusunu geni�letmeye ve y�ntemlerini geli�tirmeye �al��t�. �zellikle biyoloji ve sosyoloji (toplumbilim) psikolojiye bellekle, zek�yla, ki�ilikle, heyecanla vb. ilgili �al��malar�nda �ok �nemli veriler sa�lad�. B�t�n bu geli�me i�inde felsefeye ba��ml�l��n tam olarak nerede bitti�ini ve bilimselli�in nerede ba�lad��n� kestirmek zordur. Ayr�ca pozitif bir bilim olarak psikolojinin, y�ntemlerini do�rulamakta en az �b�r bilimler kadar felsefeye gereksinme duyaca�� kesindir. Bilim olarak psikolojinin kurulu� tarihi pek �ok kayna�a g�re 1879'dur. Alman fizyoloji bilgini ve filozofu Wundt'un o y�l Leipzig'de a�t�� psikoloji enstit�s�nde yap�lan laboratuvar �al��malar� psikolojinin bilim olarak kurulmas�nda ba�rol� oynad�. Psikolojinin yeni bir bilim olu�turacak bi�imde ya�ama uygulanmas� Frans�z hekimi Pinel'in �al��malar�yla oldu. 1793'te Paris'te Bicetre Hastanesi'nin ba�hekimli�ine getirilen Pinel, ak�l hastalar�n�n iyile�tirilmesinde ger�ek anlamda bir devrim yapt�, bunlar�n �eytan �arpm�� ki�iler olmad��n�, hasta ki�iler oldu�unu ileri s�rerek davran�� bozukluklar�n�n nedenlerini ara�t�rd�, b�ylece psikiyatrinin temellerini atm�� oldu.
�nsan ve hayvan davran��lar�yla ve bili�sel s�re�leriyle ilgilenen psikoloji biliminin 125 y�ll�k bir tarihi vard�r. Bu gen� ya��na ra�men psikoloji, biyolojiden sosyolojiye kadar uzanan olduk�a geni� kapsaml� bir aland�r. Psikoloji insan ve hayvan davran��lar�n� ve bu davran��larla ilintili psikolojik, sosyal ve biyolojik s�re�leri inceleyen bir aland�r. Bir meslek olarak ise psikoloji, psikoloji bilgilerinin insan sorunlar�n� ��zmek i�in kullan�lmas�d�r. Bu bilginin kullan�lmas� psikolojinin alt alanlar�na g�re de�i�mekle birlikte dili iyi kullanma, ara�t�rma, istatistiksel analiz ve empati gibi baz� �zel beceri ve yetenekleri gerektirir.

Psikologlar iki �nemli ili�ki �zerinde �al��rlar: ilki, beyin ve davran��, ikincisi ise �evre ve davran�� ili�kisidir. Psikologlar hem ara�t�rmac� olarak g�zlem, deney ve analiz gibi bilimsel y�ntemleri izlemek hem de bilimsel bulgular� uygulamak i�in yarat�c� olmak durumundad�rlar. Psikologlar ara�t�rma yaparak geli�tirdikleri kuramlar� s�narlar ve ara�t�rmalar sonucu ortaya ��kan yeni bilgileri uygulama alan�nda �al��anlar�n kullan�m�na sunarlar. Ayr�ca, bireylerin ve toplumlar�n de�i�en gereksinimlerini kar��lamak amac�yla yeni yakla��mlar geli�tirirler.

Psikoloji olduk�a geni� bir aland�r. Psikologlar temel ve uygulamal� alanlarda ara�t�rma yaparlar, toplumdaki �rg�tlere ve di�er kurumlara dan��manl�k hizmeti verirler, bireylere tan� koyar ve tedavi ederler, lise ve �niversitelerde psikoloji ��retirler, �e�itli testler kullanarak zekay� ve ki�ili�i �l�erler, davran��lar� ve bili�sel i�levleri de�erlendirip gerekli durumlarda yard�mc� olurlar. Bireylerin hem birbirleri ile hem de makineler ile nas�l ili�ki i�ine girdiklerini ara�t�r�p, bu ili�kileri iyile�tirmeye �al��rlar.

Psikologlar baz� i�lerde ba��ms�z olarak �al��rken di�erlerinde doktor, hukuk�u, okul personeli, bilgisayar uzman�, m�hendis, yasa koyucu, polis, asker ve y�neticiler ile tak�m halinde �al��arak toplumun her alan�na katk�da bulunurlar. Bu y�zden psikologlar�, laboratuvarlarda, hastanelerde, adliyede, okullarda, �niversitelerde halk sa�l�� merkezlerinde, kitle ileti�iminde, hapishanelerde ve pek �ok ba�ka i�yerinde g�rebilirsiniz. �rne�in stresi yenip performans� art�rmaya y�nelik programlarda y�netici veya sporcularla birlikte �al��rlar. Adli kararlar i�in hukuk�ulara gerekli bilgi ve �nerileri sa�larlar. Okul reformunda e�itimcilerle, psikiyatri kliniklerinde psikiyatrist ve sosyal �al��mac�larla, pediatri, onkoloji ve n�roloji gibi kliniklerde de uzman doktorlarla birlikte �al��rlar. U�ak kazas� ya da bombalama gibi bir felaketin hemen ard�ndan ortaya ��kan �ok s�recinde kaza kurbanlar�na yard�mc� olurlar. Hukuk ve halk sa�l�� alanlar�nda �al��anlarla birlikte tak�m halinde �al��arak bu t�r olaylar�n nedenlerini analiz ederler ve tekrarlanmas�n� �nlemek i�in yollar bulmaya �al��rlar.

Psikolojide �al��ma alanlar�n�n hem say�s� hem de etkinli�i g�n ge�tik�e artmaktad�r. ABD�de yap�lan bir �ng�r�ye g�re psikoloji, 2005 y�l�na kadar en h�zl� geli�en ��nc� alan olacak ve bir ka� 10 y�l i�inde de bu geli�me s�recektir. Toplumdaki sorunlar�n �o�unlu�unun insan davran��yla ili�kili oldu�u d��n�l�rse psikolojinin �ok fazla say�da �al��ma alan� oldu�unu g�rmek �a��rt�c� olmayacakt�r. �rne�in uyu�turucu kullan�m�, ki�isel ili�kilerdeki g��l�kler, sokakta ve evde �iddet, kendi sa�l��m�za ve �evremize zarar veren davran��lar�m�z gibi bireysel ve toplumsal sorunlar, psikologlar�n ilgilendikleri sorunlar aras�ndad�r. Psikologlar, bilimsel y�ntemle bilgi toplama, bilgiyi analiz etme, �nleme ve m�dahale stratejileri geli�tirme gibi yollarla sorunlar�n ��z�m�ne katk�da bulunurlar. �rne�in, psikologlar, ya�l�lar�n say�s�n�n h�zla artt�� d�nyam�zda evleri ve i�yerlerini bu grup i�in daha uygun hale getirmek �zere ara�t�rma ve uygulama yapmaktad�rlar.
Elektronik alan�nda ya�anan devrim, kullan�c� dostu teknoloji ve e�itim gerektirmekte ve psikologlar bu konuda m�hendislerle birlikte �al��maktad�rlar. G�n�m�zde say�lar� gittik�e artan �al��an kad�nlar i�verenden aile gereksinimlerine uygun bir i�yeri yap�lanmas� talep etmekte ve psikologlar da gereksinim duyulan de�i�meler konusunda i�verenlere yard�mc� olmaktad�rlar. B�y�k toplumsal de�i�imlerin ya�and�� ve farkl� k�lt�rleri i�eren �lkelerde toplumsal de�i�imin birey �zerindeki etkilerini ve k�lt�rel farkl�l�klar� anlamada kullan�lacak �nemli bilgi ve becerileri ortaya koymaktad�rlar. Bunlar�n yan� s�ra ��renme ve bellek konular�ndaki ara�t�rmalarda kaydedilen geli�meler ile beden ve ruh sa�l��n�n i�i�eli�i Psikoloji bilimini her zamankinden daha ilgin� bir hale getirmektedir. �rne�in, hat�rlaman�n pasif bir s�re� olmad��, bireylerin belleklerindeki ge�mi� bir olaya ait b�l�k-p�r��k bilgileri, kendi yorumlar�yla birle�tirip aktif olarak yeniden yap�land�rd�klar� dolay�s�yla da tan�k ifadelerine tam olarak g�venmenin do�ru olmad�� anla��lm��t�r. Beden ve ruh sa�l��n�n i�i�eli�ine en iyi �rnek ise, a��r� yar��mac�, sab�rs�z, tela�l�, ayn� anda birden fazla i�i yapmaya �al��an ve di�er insanlara kar�� olumsuz inan� ve davran�� i�inde olan �A tipi� ki�ilik �zelli�inin, ani kalp krizlerinin en �nemli yorday�c�s� olmas�d�r.

Psikologlar�n �o�u i�lerini severler; ��nk�, sa�l�k ocaklar�nda doktorlarla birlikte �al��maktan bilgisayar kullanmaya kadar uzanan geni� bir yelpaze i�inde �al��yor olmak heyecan vericidir. Bunun da �tesinde psikologlar kendilerini bireylerin g�nl�k ya�amlar�ndaki ini�-��k��larla ba�edebilmelerine yard�mc� olmaya adam��lard�r.Psikolojiyi ��renmek ve bilmek pek �ok di�er meslek dallar� i�in de �nemli bir avantajd�r. �rne�in, i�verenlerin �o�u psikoloji derslerinin kazand�rd�� bilgi toplama , analiz etme, yorumlama, istatistik ve deneysel desen kurma gibi becerilere ilgi duymaktad�rlar.

Psikologlar�n uzmanla�abilecekleri alan say�s� olduk�a fazlad�r ve bu nedenle kendilerini farkl� etiketlerle tan�mlarlar. A�a��da size genel bir fikir verebilmek i�in baz� alanlar tan�t�lm��t�r. Psikoloji insan ve hayvan davran��n� anlamam�z� sa�layan hem bir ara�t�rma, hem de insana ait sorunlar�n ��z�ld�� bir uygulama alan�d�r. A�a��da tan�t�lan alt alanlarda psikologlar, ara�t�rmac�, uygulamac� ya da her iki rolde birden �al��rlar. Psikolojinin en �nemli �zelliklerinden biri de bilimin uygulama ile birlikte yer almas� ve ikisinin birlikte ilerlemesidir.

BAKINIZ
Psikiyatri ve Psikoloji Aras�ndaki Farklar
Psikiyatri (Ruh Hekimli�i) Nedir?
Psikoloji ve Psikiyatri ile ilgili Haberler
Psikoloji ile ilgili MakalelerPsikoterapi �e�itleri
Hipnoterapi
Hipnoz ve Hipnoz Y�ntemleri

Misafir

3 Nisan 2006 22:38

Psikoloji T�rleri

1 ek

Adli Psikoloji (Adli psikolog):

Yasal konulara ve sorunlara psikolojinin ilkelerini uygulamak �zere hukuk ile psikoloji aras�nda kurulan ili�kiden do�an bir aland�r. Adli psikologlardan baz�lar� hem psikoloji hem de hukuk e�itimi alm��lard�r. Mahkemelerde genellikle onlar�n uzmanl�klar�na gereksinim duyulur. �rne�in, h�k�m giymi� ya da g�z alt�nda tutulan ki�ilerin davran��lar�n� ve duygusal strese maruz kal�p kalmad�klar�n� de�erlendirir ve ebeveynlerden hangisi �ocu�un velayetini almal�d�r ya da bir san��n zihinsel kapasitesi mahkemede savunma yapmak i�in yeterli midir gibi sorunlu durumlarda hakime yard�mc� olurlar. Lisans ya da y�ksek lisans derecesine sahip olanlar, �slahevi, hapishane ve adli t�p enstit�lerinde, hukuk uygulama birimlerinde �al��rlar. Doktora derecesini alm�� olanlar ise psikoloji b�l�mlerinde ve hukuk fak�ltelerinde, ara�t�rma organizasyonlar�nda ve toplum sa�l��yla ilgili kurulu�larda dan��manl�k yapmakta ya da hukuk uygulama birimlerinde, mahkemelerde ve �slahevlerinde �al��maktad�rlar.

Deneysel Psikoloji (Deneysel psikolog):

Temel davran��sal s�re�lerdeki de�i�iklikleri ara�t�ran ve ��reten psikologlard�r. Deneysel psikoloji i�indeki �nemli alt dallardan biri, bilginin i�lenmesi, belle�imizde depolanmas�, depodan geri �a�r�lmas� ve problem ��zme durumlar�na uygulanmas� gibi bilgi i�leme s�recini �al��an bili�sel psikolojidir. ��renme, duyum, alg�, performans, motivasyon, bellek, dil, d��nme, ileti�im ve problem ��zme, yeme, okuma gibi davran��lar�n alt�nda yatan fizyolojik s�re�lerin ara�t�r�lmas�yla ilgilenen alt alan ise fizyolojik psikolojidir. Deneysel psikologlar, hayvan davran��lar�n� da inceler ve insan davran��lar�yla ili�kilendirirler. Deneysel psikologlar, ayn� sosyal psikologlar gibi genellikle akademik alanda ve ara�t�rma enstit�lerinde �al��rlar.

E�itim Psikolojisi (E�itim psikolo�u):

E�itim psikolo�u insanlar�n nas�l ��rendi�ini ve etkili ��renmenin ger�ekle�tirilmesi �zerine yo�unla��rlar. Her ya�taki insan�n e�itimi i�in gerekli ara�, gere� ve y�ntemleri geli�tirirler. Becerileri de�erlendirir ve e�itim programlar�n�n d�zenlenmesine ve uygulanmas�na yard�mc� olurlar. Ayr�ca y�ksek teknik becerilerin ��retimi, de�erlendirilmesi ve d�zenlenmesi konular�nda da e�itim psikologlar�ndan yararlan�lmaktad�r.Yetenek, g�d�, s�n�f ortam� gibi pek �ok etmeni dikkate al�rlar. E�itim psikologlar�n�n baz�lar� bilgisayar programlar�nda da kullan�labilecek yeni y�nergeler geli�tirirler, ��retmenlere e�itim verirler ve ��retmenlerde i� verimini, performans�n� ve doyumunu etkileyen etmenleri �al��rlar.Doktora e�itimli geli�im psikologlar�n�n �al��ma alanlar� genellikle ��retim �yeli�i ve �e�itli e�itim ortamlar�nda dan��manl�kt�r.

End�stri/�rg�t Psikolojisi (End�stri psikolo�u):

�� ya�am�n� iyile�tirme ve �retimi artt�rma amac�yla psikolojik ilkeleri i� ya�am�na uygularlar. Bu psikologlar�n �o�u insan kaynaklar� uzman� olarak g�rev yaparlar. Plan yapma, kaliteli y�netim, �rg�tsel de�i�im gibi alanlarda eleman �rg�tlenmesi ve e�itimi konular�nda �e�itli �rg�tlere yard�mc� olurlar. �lgileri aras�nda, �rg�tsel yap�, i� verimi, i� doyumu, t�ketici davran��, personel se�imi ve personelin geli�tirilmesi gibi konular yer almaktad�r. End�stri psikologlar�n�n sorumluluklar� aras�nda ara�t�rma yapmak, ara�t�rma sonu�lar�n� kullan�l�r k�lmak ve problem ��z�c� olarak i�lev g�rmek de vard�r. End�stri/�rg�t psikologlar�, ticarette, end�stride, kamu kurumlar�nda ve �niversitelerde �al��abilirler ve firmalara dan��manl�k yapabilirler.

Geli�im Psikolojisi (Geli�im Psikolo�u):

Geli�im psikologlar� do�um �ncesinden ba�layarak �l�me kadar uzanan ya�am s�resinde insan geli�iminin evreleri �zerinde �al��rlar. Geli�im psikologlar� ya�a ba�l� davran�� de�i�ikliklerinin tan�mlanmas�, a��klanmas� ve �l��lmesiyle ilgilenirler. Geli�imdeki evrensel nitelikler, k�lt�rel ve bireysel farkl�l�klar �zerinde �al��rlar. Doktora d�zeyindeki geli�im psikologlar�, ar�t�rma yapma ve ��retim �yeli�i gibi faaliyetlerde bulunabilirler. Lisans ve y�ksek lisans mezunu olanlar kre� ve g�nd�z bak�mevlerinde, okul�ncesi e�itim veren di�er kurumlarda, hastahane ve kliniklerde geli�im psikolo�u olarak �al��abilirler.Huzurevleri ve di�er merkezlerdeki ya�l�lar�n belirlenen hedeflere y�nlendirilmeleri, yeti�tirme yurdu ve bak�mevlerinde ergen ve gen�lere uygulanan programlar�n de�erlendirilmesi t�r�nde faaliyetleri de y�r�t�rler.

Klinik Psikoloji (Klinik psikolog):

Zihinsel davran��sal ve duygusal bozuklu�u olan bireyleri de�erlendirip, tedavi ederler. Klinik psikologlar�n ilgilendikleri sorunlar, geli�im d�nemleriyle ilgili k�sa s�reli geli�imsel krizlerden (ergenlikteki ba�kald�r� ve orta ya�ta kendilik de�erindeki d��me gibi) fobi, depresyon ya da �izofreni gibi daha a��r sorunlar�n tedavisine kadar de�i�ebilmektedir. Pek �ok klinik psikolog ayn� zamanda ara�t�rma da yapmaktad�r. Ara�t�rma konular� aras�nda ba�ar�l� bir klinik psikolo�un �zelliklerini ve bir tedavinin etkilili�inde rol� olan fakt�rleri belirleme, ba�ar�l� ya�lanmayla veya �e�itli davran�� bozukluklar�yla ili�kili olan etmenler, fobilerin nas�l geli�ti�i ya da �izofreninin nedenlerini belirleme gibi konular say�labilir. Ayr�ca bireyi de�erlendirmek amac�yla test ya da �l�ek uygulama ve yorumlama ile tedavi ama�l� bireysel ya da grup terapisi yapma da klinik psikolo�un �nemli g�revleri aras�ndad�r. Lisans ya da y�ksek lisans e�itimi olan klinik psikologlar kendi muayenehanelerini a�amasalar bile, doktora e�itimli bir ba�ka klinik psikolo�un g�zetiminde �al��abilirler.

N�ropsikoloji ve Psikobiyoloji (N�ropsikolog):

Biyolojik sistemler ile zihnin i�levi ve davran�� aras�ndaki ili�kiyi incelerler. Beynin biyokimyasal mekanizmalar�, beyin yap�lar�n�n fonksiyonlar�, kimyasal ve fiziksel de�i�ikliklerin davran��lara ve duygulara etkisini ara�t�r�rlar. N�ropsikolog, merkezi sinir sistemi bozukluklar�n�n te�his ve tedavisi ile ilgilenir ve davran�� bozuklu�unun te�hisi ve rehabilitasyonu i�in hastayla �al��r. Klinik n�ropsikologlar, n�roloji, pediatri, beyin cerrahisi, psikiyatri kliniklerinde g�rev al�rlar. Bu alanda yeti�mi� akademik personel, n�ropsikolog yeti�tirir ve klinik psikolog ile t�p doktorlar�n�n e�itimini �stlenir. Lisans ya da y�ksek lisans derecesi olanlar n�ropsikolojik de�erlendirmede ya da ara�t�rma laboratuvarlar�nda ara�t�rma yard�mc�s� olarak �al��abilirler.

Okul Psikolojisi (Okul psikolo�u):

Okul psikologlar� �zel ya da devlet okullar�nda �al��r, ��rencilere dan��manl�k ve de�erlendirme yaparlar. Ruh sa�l�� ve ��renme i�in gerekli �evresel ko�ullar� d�zenleme ile de ilgilenirler. S�n�f ortam�n� bozan ya da �zel e�itime gereksinimi olan �ocuklar ile ilgilenir, programlar geli�tirir ve de�erlendirir; s�n�f y�netimi konusunda ��retmenlere e�itim verirler. Ailelere ve okul �al��anlar�na da psikolojik ve e�itsel konularda dan��manl�k yaparlar. Okul psikologlar�, anaokullar�nda, hastanelerde ve ruh sa�l�� kliniklerinde �al��abilirler.

Psikometri (Psikometrist):

Psikolojik bilginin elde edilmesi ve uygulanmas� s�ras�nda kullan�lacak teknik ve y�ntemler �zerinde �al��rlar. Zeka, ki�ilik, yetenek ve di�er alanlardaki testleri geli�tirirler. Bu testler, klinik, dan��manl�k, i� ya�am�, end�stri ve okul gibi alanlarda kullan�lmaktad�r. Psikometristler, ara�t�rma desenleri, veri analizi ve verinin yorumlanmas� konular�nda da faaliyet g�sterirler. Bu alanda �al��an psikologlar, matematik, istatistik, teknoloji, ve bilgisayar programlar� bilgileriyle donanm��lard�r. Y�ksek lisans derecesi olanlar genellikle end�stride, ara�t�rma merkezlerinde ve test geli�tirme alan�nda �al��rlar.

Sa�l�k psikolojisi (Sa�l�k psikolo�u):

Sa�l�k psikologlar�, hastal�klar�n �nlenmesi ve sa�l��n s�rd�r�lebilmesi i�in ara�t�rmac� ve uygulamac� olarak �al��rlar. Sa�l�� ve hastal�� etkileyen biyolojik, psikolojik ve sosyal etmenlerle ilgilenirler. �nsanlar�n hastal�kla nas�l ba�edebildikleri, neden baz� insanlar�n t�bbi �nerileri izlemedikleri, ac�n�n en etkili bir bi�imde nas�l denetlenebilece�i ve k�t� al��kanl�klar�n nas�l de�i�tirilece�i ile ilgilenirler. �rne�in, sigara b�rakma, kilo verme, stresi kontrol alt�na alma gibi konularda programlar ve sa�l�k kampanyalar� d�zenlerler. Duygusal ve fiziksel sa�l�� iyile�tirici sa�l�k stratejileri de geli�tirirler.Ayr�ca hasta-hekim ili�kisi ve sa�l�k personelinin sorunlar� da ilgi alanlar� i�indedir. Sa�l�k �rg�tleri, kamu sekt�r�, hastane ve t�p merkezlerinde ya da polis g�venlik servislerinde �al��rlar. Hen�z bu alanda olu�turulmu� bir y�ksek lisans ya da doktora program� yoktur. Psikoloji b�l�mlerinin baz�lar�nda verilen Sa�l�k Psikolojisi dersleri ve T�rk Psikologlar Derne�i b�nyesinde verilen hizmet i�i e�itim kurslar�yla eksiklik giderilmeye �al��lmaktad�r. Genellikle psikologlar, psikolojinin klinik veya sosyal psikoloji alanlar�nda bir uzmanla�madan sonra bu alana y�nlendirilmektedirler.

Sosyal Psikoloji (Sosyal psikolog):

Sosyal psikologlar insanlar�n birbirleri ile nas�l etkile�ime girdikleri ve sosyal �evrelerinden nas�l etkilendikleriyle ilgilenirler. Bireyleri, gruplar� ve grup davran��n�, tutumlar�, �nyarg�lar� ve bunlar�n olu�umu ile de�i�imini incelerler. Arkada�l�k, ikili ili�kiler, �ekicilik ve sald�rganl�k gibi konular �zerinde ara�t�rma yaparlar. Dolay�s�yla sosyal psikolojide genellikle doktora derecesi gereklidir ve sosyal psikologlar �o�unlukla akademik ortamlarda �al��rlar. Ancak son y�llarda reklam �irketlerinde, hastanelerde, e�itim kurumlar�nda, mimarl�k ve m�hendislik firmalar�nda ve �e�itli kamu alanlar�nda ara�t�rmac�-dan��man olarak �al��maktad�rlar.

Spor Psikolojisi (Spor psikolo�u):

Spor psikolojisi, psikoloji ilkelerinin spor ortam�na uygulanmas�n� i�eren bir alt aland�r. Spor psikologlar� hem akademisyen hem de uygulamac� olarak �al��rlar.Spor psikologlar�, uygulamac� olarak tak�m�n performans�n� art�rmaya ve tak�m i�inde olumlu bir hava yaratmaya �al��rlar. Bir yar��ma �ncesindeki kayg� ve sonras�ndaki ba�ar�s�zl�k duygusu ile nas�l ba�edilebilece�i konular�nda sporculara yard�mc� olurlar; ayr�ca, sporcular�n yar��ma ama�lar�na yo�unla�malar�na ve g�d�lenmelerine yard�m ederler. Ara�t�rmac� spor psikologlar� ise sporda davran�� ve performans� etkileyen fakt�rleri ara�t�r�rlar. �lkemizde hen�z ger�ek anlamda spor psikolojisi e�itimi veren bir birim bulunmamakla birlikte bu alana duyulan ihtiya� g�n ge�tik�e artmaktad�r.

Trafik Psikolojisi (Trafik psikolo�u):

Trafik psikolojisi, psikoloji ilkelerinin trafik ve yol g�venli�i alan�na uygulanmas�d�r. T�rkiye de yeni bir alan olan trafik psikolojisinin etkinlikte bulundu�u alanlar; s�r�c� yeteneklerinin psikoteknik de�erlendirilmesi, s�r�c�l�k tarzlar� ve trafikte risk alma davran��, s�r�c� e�itimi ve rehabilitasyonu, ergonomi, trafik g�venli�i i�in bilin�lendirme, trafik yasalar�n� yapan ve uygulayanlara dan��manl�k, trafikle ilgili davran�� tutum yetenek ve becerileri �l�me ara�lar� geli�tirme, bu konularla ilgili ara�t�rmalar ve �niversitelerde trafik psikolojisi dersleri verme olarak s�ralanabilir. Trafik psikolojisi alan�nda hen�z �niversitelerimizde y�ksek lisans programlar� yoktur. Ancak, T�rk Psikologlar Derne�i�nce d�zenlenen s�rekli e�itim programlar�yla alanda duyulan gereksinime yan�t verilmeye �al��lmaktad�r.

GusinapsE

5 Nisan 2006 22:28

1 ek

Psikoloji'nin Kelime Anlam�

�nsan ve hayvan davran��lar�n� inceleyen bir bilimdir.
Bir grubu, bir bireyi belirleyen hareket etme, d��nme, duygulanma bi�imlerinin b�t�n�.
Davran��sal.
(edebiyat) Herhangi bir edebiyat �r�n�nde, ki�ilerin ki�iliklerini belirleyen duyu�, d��n��, davran�� bi�imi

Bilim Olarak Psikoloji
�nsan bir canl� olarak �evresine uyum sa�lamak ve kendi i�inde de dengeli bir geli�me sa�lamak ister. Psikoloji de elde etti�i yasalar� yine insana uygulayarak onun davran��lar�n� a��klayabilir, �nceden kestirebilir, kontrol edebilir. B�ylece, insana bu geli�im ve uyum s�recinde yard�mc� olabilir.
G�n�m�zde psikolojinin bulgular�ndan, �ok de�i�ik alanlarda yaralan�l�r. E�itim, t�p, end�stri, ekonomi alanlar�nda psikolojik bilgilerin kullan�m�, insanlar�n daha ba�ar�l� olmas�n� sa�lamaktad�r. B�y�me, geli�me, yetenekler, ilgi, zeka, heyacan, bellek, d��nme, ��renme konular�nda elde edilen psikolojik bilgilerin e�itim alan�nda kullan�lmas� ile bu alanda ba�ar� y�kselmi�, daha sa�l�kl�, daha modern bir e�itim anlay�� geli�mi�tir.

Psikolojide Ekoller ve Yakla��mlar

1879�da Alman psikolog Wilheim Wundt taraf�ndan Leipzig�de kurulan psikoloji laboratuvar� ile psikoloji, deneysel bilim dal� olma �nvan�n� kazanm��t�r. �lk psikoloji deneyleri burada yap�lm��t�r. Psi�ik olaylar fizik olaylar� gibi incelenmeye �al��lm��t�r. Daha sonra Avrupa`n�n de�i�ik yerlerinde ve Amerika`da da bir �ok psikoloji laboratuvar� a��lm��t�r.

Psikoloji felsefeden ayr�l�p ba��ms�z bir bilim haline geldikten sonra -k�smen de olsa- baz� filozoflar�n d��nce bi�imlerinin etkisinde kalm��t�r. Sistem ve ekol halinde geli�en psikoloji ak�mlar� ortaya ��km��t�r. Ekoller genellikle tek yanl� g�r��lerdir. �ncelemek istedikleri konuyu temel �geler a��s�ndan ele al�rlar. Determinist anlay��tad�rlar. Psikolojinin belli ba�l� ekolleri Strukturalizm (yap�salc�l�k zihin yap�s� ile ilgili), Fonksiyonalizm (��levselcilik -zihin g�reviyle ilgili psikoloji), Behaviorizm (davran�� psikolojisi), Psikanalitik Psikoloji, Gestalt psikolojisidir.

20. yy. psikolojisi zihinsel s�re�leri a��klamak i�in i� g�zlem y�ntemini kullanan yap�salc�l�kla ba�lad�, daha sonra psikanalitik psikoloji geli�ti. Yap�salc�l��a kar�� olan davran��l�k ve Gestalt psikolojisi gibi ak�mlar ortaya ��kt�. Daha �nceki okullar�n tek yanl� determinist (belirleyici) g�r��lerine tepki olarak da h�manistik (insanc�l) psikoloji do�du. 2. D�nya Sava�� s�ras�nda ise ekoller �nemini kaybederek, g�r��ler yava� yava� birbirine yakla�t�. Teorisyenler ve ara�t�rmac�lar�n ayn� miktarda katk�da bulundu�u �o�ulcu anlay��, ekollerin tek yanl� anlay�� yerine ge�ti.

Psikolojinin g�n�m�zdeki durumunu daha iyi anlamam�z i�in ekol ve yakla��mc�lar� k�saca g�zden ge�irelim: Tabi bu yakla��mlar kollektif bir ilmi bak�� a��s�n�da yans�t�r.

Psikolojinin Di�er Bilimlerle �li�kisi

Psikolojinin felsefeden ayr�l�p ba��ms�z bir bilim olmas�, onun di�er bilimlerle ili�kisinin olmad�� anlam�na gelmez. Her bilim dal�n�n di�erleri ile ili�kisi vard�r. Ancak birbirlerine yak�n olan bilim dallar�n�n ili�kisi di�erlerinden daha yo�undur. �rne�in insan� konu olarak ele alan antropoloji, etnoloji, sosyoloji, psikoloji daha yak�n ili�ki i�indedir.

Psikoloji- Antropoloji:
Antropoloji, insan� inceleyen bilim dal�d�r. �nsan�n geli�im s�recini, �rklar� inceler. Elde etti�i sonu�lar g�n�m�z psikolojisine ��k tutar.

Psikoloji- Etnoloji:
Etnoloji, insan toplumlar�n�n g�n�m�zde yada tarih �ncesi d�nemlerde ya�ayan ilkel topluluklar�n k�lt�rlerini inceler. �nsan�n, ki�ili�i, alg�lar�, kan�lar� �zerinde i�inde ya�ad�� k�lt�r�n etkisi olduk�a �oktur. Bu nedenle Etnoloji �al��malar� psikolojiye yard�mc� olur.

Psikoloji- Sosyoloji:
Sosyoloji toplum bilimidir. Toplumun yap�s�n�, toplumsal sistemleri inceler. Toplum tek tek ki�ilerden olu�tu�una g�re sosyoloji ile psikoloji olduk�a yak�ndan ili�kili bilim dal�d�r. Her iki bilim dal�n�n ortak �r�n� olarak sosyal psikoloji dal� do�mu�tur. Ancak bununla birlikte sosyoloji ve psikolojiyi tek bir bilim dal� olarak g�rmek yanl��t�r. ��nk� iki bilim dal�n�n olduk�a farkl� yanlar� ve �al��ma alanlar� vard�r. �rne�in, sosyoloji yaln�zca insan toplumlar�n� incelemesine kar��n psikoloji baz� nedenlerle hayvanlar� da inceler.

Mystic@L

5 Nisan 2006 23:15

PS�KOLOJ�

Psikoloji, insan davran��n�, d��nce ve duygular�n�, bilimsel y�ntemler kullanarak anlamaya, a��klamaya �al��an bir bilim dal�d�r. Psikoloji insan� anlama bilimi oldu�u kadar sanat�d�r da. Bu nedenle Psikoloji e�itimi, g��l� kuramsal bilgi birikimi yan�s�ra, uygulamay� ve ad�na belki de ��rakl�k denebilecek bir e�itim ve olgunla�ma s�recini de i�erir. At�l�m �niversitesi Psikoloji B�l�m��n�n amac�, ��rencilerimizi, m�kemmel kuramsal bilgiyle donat�rken, daha lisans d�zeyinde aktif bir bi�imde, Psikoloji�nin uygulama alanlar�nda da deneyim kazanmalar�n� sa�lamakt�r. B�l�m�m�z, Psikoloji�nin alt dallar�ndan sundu�u se�meli dersler ile, her ��rencinin kendi ilgi ve kariyer hedeflerine uygun dersler almas�na, olanak sa�lamaktad�r.

��rencilerimize, ��retim �yeleri ve ��renci hizmet birimleri ile kuracaklar� bire-bir ileti�im sayesinde, kendilerini bireysel ve profesyonel olarak geli�tirmeleri i�in destekleyici bir ortam sa�lan�r.

E�itimlerinin ilk iki y�l�nda ��renciler, Psikoloji�nin alt dallar�n� tan�yacaklar�, geli�im, ��renme, bili�sel, sosyal, end�striyel/�rg�t ve klinik psikoloji gibi temel alan dersleri al�rlar. Lisans ��reniminden sonra Psikoloji�nin uygulama alan�nda �al��mak isteyen ��rencilerimiz i�in, se�meli ve uygulama (staj) derslerini belirleyerek, end�striyel/�rg�t psikolojisi ya da klinik psikoloji alanlar�nda yo�unla�abilme imkanlar� bulunmaktad�r. Psikoloji alan�nda y�ksek lisans yapmak ve ara�t�rmac� ya da akademisyen olmay� d��nen ��rencilerimiz ise 4. s�n�fta, bir ��retim �yesi denetiminde kendi ara�t�rma projelerini y�r�terek, ara�t�rma altyap�s�na sahip olabilirler.

Psikoloji B�l�m��n�n amac�, m�kemmele ula�may� hedefleyen ��renciler ve mezunlar yeti�tirmektir. D�nyadaki ve �lkemizdeki farkl�l�klar�n ve ger�eklerin fark�nda olan; toplum i�inde ve toplum sorunlar�na duyarl�; geni� ve esnek d�nya g�r��ne sahip; olaylara, analitik, ele�tirel ve yarat�c� yakla�abilen; bilimsel bilgiye evrensel d�zeyde katk�da bulunacak psikologlar yeti�tirmek hedefimizdir.
Misyonumuz, ��retimde, ara�t�rmada ve uygulamada m�kemmeli yakalamakt�r. B�l�m�m�z, ��rencilerine,

yenilik�i ders programlar� ile kuramsal bilginin uygulamaya ge�mesini sa�layarak
lisans d�zeyinde ara�t�rma olanaklar� sunarak
mesleki staj ve g�n�ll� toplumsal �al��malar yapma imkan� vererek bu misyonu yerine getirmeye �al��maktad�r.

�a�da� Psikolojide Uzmanl�k Alanlar�

�a�da� psikolojide uzmanl�k alanlar�n� �Deneysel Alanlar� ve �Uygulamal� Alanlar� olarak s�n�fland�rabiliriz. Deneysel alanlar daha �ok akademik ara�t�rmalar i�erir. Uygulamal� alanlar da akademik �al��malarla elde edilen bilgiler pratik hayata uygulan�r. Bu uygulamalardan �e�itli psikoloji alanlar� do�mu�tur.

Deneysel Alanlar:
Deneysel alanlarda psikolojinin amac� daha �ok teoriktir. Bilmek i�in ara�t�rmak, bilimsel ama� esast�r. Buna Akademik Psikoloji de denilmektedir. Bunlar:
Genel Psikoloji: Psikoloji ile ilgili prensipler ve davran��n temellerini ara�t�ran, psikolojinin temel kavramlar�na anlam kazand�ran psikoloji dal�d�r.
Genetik Psikoloji: �nsan veya t�r�n�, ba�lang�� ve geli�imi a��s�ndan incelemeyi konu edinen psikoloji dal�d�r.
Deneysel Psikoloji: Laboratuvar deneylerinin yap�ld��, hipotezlerin ger�ekle�mesi ile ilgili deneysel ara�t�rmalar�n s�rd�r�ld�� ve davran��lar�n a��kland�� psikoloji dal�d�r.
Sosyal Psikoloji: Bireyin toplumla ili�kilerini ve toplumun bireyi etkilemesi ile ilgili olaylar �zerinde ara�t�rmalar�n� s�rd�ren psikolojidir.
�ocukluk, Gen�lik, Yeti�kinlik Psikolojisi: �ocukluk psikolojisi, bebeklikten ergenlik d�nemine kadar olan davran��larda, gen�lik psikolojisi 12-20 ya�lar� aras�ndaki davran��larda, yeti�kinlik psikolojisi 20 ya�tan itibaren meydana gelen davran�� de�i�melerini ve geli�melerini ara�t�ran psikoloji alan�d�r.
Fizyolojik Psikoloji: �nsan�n anatomik yap�s�, sinir sistemi, salg� bezleri v.b fizyolojik olaylar�n davran��larla ili�kisini ara�t�ran psikoloji dal�d�r.
Kar��la�t�rmal� Psikoloji: Farkl� cinslerde g�r�len davran��lar�n kar��la�t�r�lmas�n� ve farkl�l�klar�n� inceleyen psikoloji dal�d�r.
Ayr�ca insan davran��lar�n� inceleyen �insan psikolojisi�, hayvan davran��lar�n� inceleyen �hayvan psikolojisi� ba�l�ca uzmanl�k alanlar� olarak s�ralanabilir.
Evrimsel psikoloji: Evrimsel psikoloji evrimsel biyoloji ve bili�sel psikolojinin birle�mesinden olu�mu�tur. Zihinsel s�re�lerin de do�al seleksiyon sonucu olu�tu�unu ve her birinin adaptif bir �nemi oldu�unu savunur. Bu a��dan davran��lar�m�z�n k�kenleriyle ilgilenen bir psikoloji disiplinidir.

GusinapsE

6 Nisan 2006 00:19

1 ek

Psikolojide Ara�t�rma Y�ntemleri

Bilimlerin amac�, olaylar hakk�nda kan�tlanabilir bilgiler elde etmektir. Bu amaca eri�mek i�in izledikleri sistemli yola, her t�rl� ara�t�rma tekni�ine y�ntem denir. De�i�ik bilim dallar�nda bir�ok y�ntem kullan�l�r. Psikoloji de di�er bilimlerin kulland�� y�ntemlerin �o�unu kendi konusuna g�re kullan�r. Bunlar�n ba�l�calar� betimleyici ve tan�mlay�c� y�ntemler, korelasyonel y�ntemler, deneysel y�ntemlerdir.

Betimleyici ve Tan�mlay�c� Y�ntemler:
Betimleme ve tan�mlama amac�yla tarama y�ntemi, do�al g�zlem, g�r��me ve vaka incelemesi y�ntemlerinden yararlan�l�r.

Tarama Y�ntemi:
Belirli sorunlarla ilgili olarak geni� kitlelerin g�r��lerinin al�nmas�d�r.

Test:
�nsanlar�n zekalar�n�, ilgilerini, yeteneklerini, tutumlar�n�, ki�ili�ini v.b. �l�mek amac�yla kullan�l�r.

Anket:
Bilgi verecek ki�inin do�rudan kendisinin okuyarak cevapland�raca�� sorulardan olu�mu� soru kay�tlar� kullanarak yaz�l� cevaplar arac�l�� ile g�zlemde bulunma i�idir.

Do�al G�zlem:
Olaylar�n do�al durumda izlenmesidir.

G�r��me:
G�r��me, kar��l�kl� konu�mad�r.Bu konu�ma bir ki�iyle olabilece�i gibi bir gurup insanla da olabilir.

Vaka:
Baz� durumlarda insan davran��n� tan�mlamak pek kolay olmaz. Olay�n derinli�ine inmek gerekir. �nsan�n ge�mi� ya�ant�lar� ve �evresi davran��lar�na �nemli etkiler yapar. �nsan davran��n� tan�mak i�in bu ge�mi� ya�ant�lar�n, �nemli olaylar�n ve ili�ki kurdu�u insanlar�n ona nas�l bir etkide bulundu�unu ��renmek gerekir. Bunun i�in psikolog inceledi�i kimsenin ailesi, arkada�lar� ve di�er ilgililerle konu�ur. Elde etti�i bilgileri nesnel olarak kaydeder. Davran��lar�n nedenlerini ortaya ��kar�rkan bu bilgilerden yararlan�r.

Korelasyonel Y�ntemler:
Korelasyonel:
Birlikte de�i�me g�steren olaylar aras�nda �e�itli anlaml�l�k d�zeylerinde belirlenen ve nedensellik ba�lar� kurman�n ba�lang�� noktas� olan ili�ki.

Deneysel Y�ntemler:
Do�al g�zlem, varsay�m (Hipotez) ve deneyleme a�amas�ndan ge�er.

Do�al G�zlem:
Olaylar�n ak��na g�zlemcinin kar��mad�� g�zlem bi�imidir.

Varsay�m:
Olaylar ve olgular aras�nda neden- sonu� ili�kisi kuran ve g�zlem yolu ile test edilecek olan �ng�r�.

G�zlem:
Olay�n ba��ndan sonuna kadar izlenerek g�r�lenlerin kaydedilmesidir. Deneysel y�ntemde, bu a�amada kastedilen, do�al olmayan g�zlemdir.

G�d�ml� G�zlem:
Olaylar�n yeri, zaman� ve ko�ullar�n�n g�zlemci taraf�ndan haz�rland�� g�zlem bi�imidir. Nelerin, nas�l g�zlenebilece�i, nas�l kaydedilece�i �nceden kararla�t�r�l�r. Aktif g�zlem ya da deneyleme de denilebilir.

Deney:
Bir de�i�kenin etkilerini g�zlemek �zere ko�ullar� haz�rlanm�� g�zlem yada deneyleme s�recinin �r�n�d�r. Di�er bilimlerde oldu�u gibi deney y�ntemi, psikolojide de ara�t�rmalar�n temelidir

Son bir-iki y�ld�r g�nl�k ya�ant�da ad�n� s�k�a duydu�umuz, bas�n ve medya yoluyla insanlar�n tan��t�� bir anksiyete bozuklu�udur.Anksiyete bozukluklar�nda, ki�iler ya�ad�klar� durumlar�n tehlikeli olduklar�na dair, d��nce ve imajlara sahiptirler.

Ortam� ve kendilerini yanl�� alg�lamalar� ve yorumlamalar� anksiyeteye sebep olmaktad�r. Panik-atak litarat�rde tek ba��na kodlanan bir bozukluk de�ildir. Genelde agorafobi ile (sokakta, kalabal�k yerlerde, a��k alanlarda tek ba��na kalamama) birlikte g�r�l�r. A�a��da belirtilen semptomlardan d�rd�n�n veya daha fazlas�n�n bir ay veya daha fazla s�redir ya�an�yor olmas� gerekmektedir.

�ARPINTI
TERLEME
T�TREME
NEFES DARLI�I - BO�ULUYORMU� H�SS�
SOLUK KES�LMES�
G��STE SIKINTI - A�RI
BULANTI - KARIN A�RISI
BA� D�NMES�-BAYILACAKMI� H�SS�
�L�M KORKUSU
GER�EK DI�I DUYGULAR
KONTROL�N� KAYBETME KORKUSU
KARINCALANMA - UYU�MA
��ME-�RPERME-ATE� BASMASI

Ya�ant�y� olduk�a k�s�tlayan, sorunu ya�ayan ki�ilerin tekba�lar�na faaliyetlerini s�rd�rmelerini engelleyen bu bozukluk, do�ru ve istikrarl� terapi s�recinden sonra kontrol alt�na al�nabilir.Endi�e hali tan�mlanmas� zor olan davran�� modelleri sergiler.

Kayg� (Anksiyete) herkes taraf�ndan ya�anan bir durumdur genelde korkuya benzer; ama s�zgelimi sald�rgan bir hayvan�n yaratt�� korkudan farkl� olarak kayg�da bir korku nesnesi yoktur.

Panik atak (panik bozukluk) g�nl�k ya�amda s�k kar��la��lan karma��k bir kayg� t�r�d�r. Bu durumdaki ki�iler birden ba�layan a��r panik n�betlerine tutulurlar. Panik ata��n tipik belirtileri kalp �arp�nt�s�, ba� d�nmesi, y�nelim bozuklu�u, soluk alma g��l��, kontrol�n� kaybetme duygusu ve bulunulan yerden hemen uzakla�ma d�rt�s�d�r. Birka� dakika ya da birka� saat s�rebilir.

Panik ataktan sonra ki�ide yeni bir atakla kar��la�maya ili�kin ikincil bir kayg� olu�ur. Bu korku kolayca ve anla��labilir bi�imde ,yeni bir atak geldi�inde toplum i�inde olma korkusuna d�n��r. Dolay�s�yla ki�i toplu yerlerden ka�maya ba�lar (agorafobi).

Toplumun y�zde 2-4' l�k bir kesmini etkileyen bu sorun �zellikle 15-40 ya� aras�ndaki kad�nlarda s�k g�r�l�r. G�n�m�zde panik atak ve agorafobinin ruhsal durumdan �ok genetik yap�dan kaynakland�� kabul edilmektedir. Bu varsay�m� destekleyen bulgular a�a��daki g�zlemlere dayanmaktad�r:

Panik atak baz� ailelerin bireylerinde daha s�k g�r�lmektedir.
Tek yumurta ikizlerinin ikisinde birden g�r�lme s�kl�� ift yumurta ikizlerine g�re daha y�ksektir.
Panik atak bazen sodyum laktat gibi �zg�l biyokimyasal uyaranlarla ba�layabilmektedir. (Sodyum laktat normalde a��r� �al��t�r�lan ya da kan dola��m� yeterli olmayan kaslar�n sald�� bir maddedir.)
Kayg� giderici olarak kullan�lan bir �ok ila� panik atakta etkisiz kalmaktad�r.
Geleneksel psikoterapi panik atak tedavisinde yararl� olmamaktad�r.
Panik atakta ila� tedavisinin amac�, ki�ide ataktan sonra ortaya ��kan ve yeni atak beklentisine kar�� olu�an ikincil kayg�y� gidermektedir. Bu tedaviden sonra ki�inin topluluk i�indeki etkinliklere kat�lmas�n� sa�lay�c� sosyal rehabilitasyon da uygulanmal�d�r.

Ayr�ca panik ataklar� ba�latabilecek durumlar�n �stesinden gelmede ki�iye yard�mc� olmak gerekir. Panik ataklar�n tedavisinde ila�lar� ya da davran�� yakla��m� �st�n tutan g�r��ler aras�nda �teden beri s�ren bir tart��ma vard�r. Bununla birlikte ila� tedavisini izleyen ruhsal tedavinin bu hastalarda denenmesi gereken yol oldu�u s�ylenebilir.

GusinapsE

6 Nisan 2006 22:59

PS�KOLOJ� EKOLLER�

PS�KOLOJ� EKOLLER�

Behaviorizm (Davran��l�k) :
Birinci D�nya Sava�� s�ralar�nda behaviorist denilen bir grup Amerikan psikolo�u, yap�salc�l��a ve i�levselcili�e kar�� km��lard�r. Bilincin i� g�zlem y�ntemi ile incelenmesine ku�ku ile bakm��lard�r. Bilin� hallerinin de�il, ama davran��lar�n, g�zlenebilir durumlar�n incelenmesi gereklidir. Psikolojinin bilim haline gelebilmesi i�in g�zlenebilir, �l��lebilir fenomenlerin do�a bilimlerinde kullan�lan objektif ve bilimsel y�ntemlerle incelenmesi gerekir. Gerek yap�salc�lar�n, gerekse i�levselcilerin kulland�klar� i� g�zlem y�nteminin kullan�lmas� bilime ayk�r�d�r. Davran��lar�n �nde gelen temsilcileri Watson, Pavlov ve Dashil'dir. Bunlar bilin� kavram�n� bir yana b�rak�p davran��lar� incelemi�lerdir. Davran��lara uyaran (stimulus)-tepki (response) psikologlar� da denir. Davran��lara g�re objektif tekniklerle g�zlenebilen sadece �evresel uyar�c�lara, insanlar�n bu uyaranlara kar��l�k g�sterdikleri tepkilerdir. Davran��lar, g�zlem ve deney y�ntemini kullan�rlar. Davran��lar, organizma ve �evre ili�kilerinin insan ve hayvanlarda birbirinin ayn� oldu�u kan�s�ndad�rlar. Bu nedenle hayvanlar �zerinde psikolojik ara�t�rmalar yapm��lard�r. �rne�in Pavlov ko�ullu ��renme deneylerini k�pekler �zerinde yapm��t�r.

Bili�sel Yakla��m :
Bilim ve bili� (cognition) olgular� hep insan�n ilgisini �ekmi�, de�i�ik yakla��mlar�n konusu olmu�tur. Bilgi edinme ve bilin�li duruma gelme s�recinin ��renme, davran�� zerindeki etkileri psikolojinin konusunu olu�turur. �a�da� bili� anlay��nda iki yakla��m g�ze �arpar. Bunlardan biri Bilgi i�lemi yakla��md�r. Bunda d��nceyi ve usavurma (ak�l y�r�tme) s�re�lerini a��klamak ama�t�r. Bu yakla��m insan zihnini �e�itli programlara g�re bilgi edinmek, bilgiyi i�lemek, depolamak ve kullanmak �zere tasarlanm�� geli�kin bir bilgisayar sistemi olarak ele al�r. Di�er yakla��m Jean Piaget'nin �al��malar�na dayanan yakla��md�r. Geli�me psikolojisi alan�ndaki �al��malar� ile tan�nan Piaget, �ocu�un yeti�kinli�e de�in bir dizi zihinsel geli�im evrelerinden ge�ti�ini savunmu�tur. Piaget, �ocukta d�rt geli�im evresi saptam��t�r. Piaget'nin geli�me ile ilgili g�r��leri e�itim anlay��nda de�i�iklikler getirmi�tir. Belli kavramlar�n �z�mlenebilmesi i�in zihinsel geli�mede belli a�amalar�n tamamlanm�� olmas�n�n gere�i anla��lm��t�r. ��retmenin g�revi �ocu�a yaln�zca bilgi aktarmak de�il, ona d�nyay� ke�fetmesinde rehberlik etmektir. ABD'li psikolog ve e�itimci Jerame S. Bruner, k��k �ocuklarda alg�, ��renme, bellek gibi bili� bi�imleri konular�ndaki �al��malar� ile e�itim anlay��nda etkili olmu�tur. �al��malar�, ders programlar�n�n yeniden d�zenlenmesini sa�lam��t�r. Bruner'e g�re; b�t�n �ocuklarda do�al bir merak ve de�i�ik konulara ilgi vard�r. Hangi geli�im amac�nda olursa olsun her �ocu�a uygun bi�imde verilmesi ko�uluyla her konuyu ��retmek m�mk�nd�r.

Biyolojik Yakla��m :
Buna psikobiyolojik yakla��m da denilebilir. ABD'li psikiyatr Adolf Meyer`in �nc�l��n� yapt�� Psikiyatri Okulu`nun yakla��m�d�r. Meyer, insan� b�t�nselli�i olan biyolojik bir birim olarak kabul eder. �nsan davran��n� anlayabilmek i�in psikoloji ve sosyolojiden yararlanmak gerekir. Meyer'e g�re zihinsel bozukluklar organik ve kal�tsal etkenlerin karma��kla�t�rd�� ger�ek�i olmayan beklentiler ve yanl�� al��kanl�klar�n sonucunda ortaya ��kar.

Fonksiyonalizm (��levselcilik) :
William James, James B. Angell ve John Dewey gibi Amerikan filozoflar�n�n ve e�itimcilerinin olu�turdu�u ekold�r. Fonksiyonalistler, yap�salc�lar�n g�r��lerine kar�� kt�lar; onlara g�re bilincin ne oldu�undan �ok, ne i�in oldu�unu bilmek �nemlidir. Yani bilincin amac� ve i�levini bilmek as�l ama� olmal�d�r. Bunlara g�re insan davran��lar�n� anlamak i�in sadece bilin� olaylar�n� ��z�mlemek yoluyla incelemek yeterli de�ildir. Bilin� incelenmelidir ama bunun yan�nda insan�n �evresine uyumunda yard�mc� olacak, ��renme gibi duyum davran��lar� da incelenmelidir. ��levselcilik davran��, �evreye uyum s�reci olarak tan�mlam��t�r. Bu ekol�n amac� alg�lama, d��nme, duygulanma gibi i�sel eylemlerin, hayatta kar��la��lan �e�itli problemlerin ��z�mlenmesine nas�l yard�m etti�ini a��klamakt�r. ��levselciler eyleme ve yararc�l��a d�n�kt�r. Fonksiyoncular, y�ntem olarak i�g�zlem ve g�zlemi kullanm��lard�r. Davran��lar� �zel olarak da ��renmeyi a��klamaya �al��m��lard�r.

Gestalt�� Yakla��m :
Max Wertheimer, Kurt Kofka, Kurt Lewin gibi Alman psikologlar�ndan olu�an psikoloji ekol�d�r. Alg� ve bellek konusunda inceleme yapm��lard�r. �� g�zlem, g�zlem ve deney y�ntemlerinden yararlanm��lard�r. G�r��leri �zellikle e�itim alan�nda kullan�lm��t�r. Gestalt psikolojisinin temsilcileri davran��lar�n bir b�t�n oldu�unu, bunun par�alara ayr�lamayaca��n� savunmu�lard�r. Gestalt psikolojisine g�re par�alar�n bir b�t�nl�k i�inde anlam kazanmas� �nemlidir. �rne�in bir tablo, tuval, boya ve renklerin toplam�ndan �ok daha farkl� bir �eydir. Tek tek anlam� olmayan par�alar b�t�nl�k halinde anlam kazan�r.

H�manist (�nsanc�) Yakla��m :
�a�da� bir psikoloji ak�m�d�r. Kurucular� Gestalt��lardan etkilenmi�tir. Varolu��u felsefe ak�m�n�n g�r��lerini benimsemi�lerdir. Bu yakla��m�n �nc� ve temsilcileri Rogers, Maslow, Sartre, Charolette B�hler, Frankl, Binswagner'dir. Davran�� ve psikanalitik yakla��mlara kar�� g�r��leri vard�r. �zellikle insan� ele al��lar� a��s�ndan �teki ekollerden ayr�l�rlar. Bu yakla��ma g�re insan kendine g�re bir de�erdir, belli bir toplum d�zeninin yada i� �rg�t�d�r, arac� haline getirilmemelidir. �nsan kendisinden, davran��lar�ndan, olu�turaca�� kimli�inden kendisi sorumludur. Hayat� kendisi i�in ya�amaya de�er, anlaml� bir hale getirmek ki�inin kendisine d��er. �l�ml� olan insan�n hi�bir ya�ant�s� tekrar etmeyecektir. Ge�mi� ya da gelecek de�il, i�inde ya�an�lan an �nemlidir. �nsan i�in bilim ama� de�il, ancak ara� olabilir. �nsan� tan�rken dogmatik g�r��lerden ka��nmak gerekir. �nsan davran��lar�n� denetim alt�na almak yerine, daha �ok �zg�rl��e yer verilmelidir. �nsan� anlamak i�in onun i� yap�s�n� bilmek gerekir. Bunun i�in i� g�zleme ba� vurmak zorunludur. �nsan cans�z bir nesne olmad��ndan, d��tan bak�larak davran��lar� yordanamaz. Bu ak�m insan� inceleme y�ntemini getirmi�tir. Psikolojiyi bir bak�ma yeniden felsefeye yakla�t�rm��t�r. Psikolojinin ama�lar�ndan biri insan davran��lar�n� kontrol etmektir. Oysa H�manistik yakla��mda olanlar, psikolojik kontrol�n insanl��n zarar�na kullan�labilece�i inanc�ndad�rlar. �rne�in, iyi insan yeti�tirmek do�ru ama� gibi gelebilir. Ancak bu konuda �ok �e�itli g�r��ler ortaya at�labilir.

Psikodinamik Yakla��m :
19. y�zy�l�n sonunda Sigmund Freud �nc�l�� ile bir grup doktor, ak�l ve ruh hastal�klar�n� psikolojik a��dan incelemeye �al��m��lard�r. Zira bu hastal�klardan bir �o�unun fiziksel veya organik kaynaklar� bulunam�yordu. Hastal�klar�n kaynaklar�n�n bulunmas�nda �nce hipnoza ba�vurulmu�tur; daha sonralar� da psikanaliz y�ntemi geli�tirilmi�tir. Freud, ak�l hastal�klar�n�n psikolojik nedenlerini incelerken "Bilin�alt�" n� ke�fetmi�tir. Freud ve arkada�lar� psikoz ve nevrozlar�n �o�unun, ki�inin �ocukluktan itibaren tatmin edilmemi� olan arzu ve ihtiya�lar�n�n bask� alt�na al�nmas�ndan, bilin� d��na itilmesinden meydana geldi�ini �ne s�rm��lerdir. Kliniklerde yapt�klar� deneylerde bunu kan�tlamaya �al��m��lard�r. Freud'a g�re i�sel ya�ant�lar bilin�lilik bak�m�ndan birbirinden farkl� �� d�zeyde bulunurlar. Bunlardan tam bilin� d�zeyinde ki�i, an�lar, d��nceler, duygular gibi i�sel ya�ant�lar�n fark�ndad�r. Bilin� tam olarak ayd�nl�kt�r. �kinci d�zey bilin� �ncesidir, buras� bilince yak�n olan an�lar�n, arzular�n bir deposu gibidir. Ki�i bunlar�n fark�nda de�ildir, ama istedi�i anda bilin� alan�na ��kabilir. ��nc� d�zey ise bilin�alt�d�r. Burada ki�inin istedi�i zaman bilin� alan�na ��karamad�� varl�klar�ndan bile haberdar olmad�� duygular�, d��nceleri, an�lar�, d�rt�leri bulunur. Bilin�alt�nda bulunan bu d��nceler yok olmazlar. Ki�iyi rahats�z eder, davran��lar�n� �u ya da bu �ekilde etkilerler. Bilin�alt� d��nceleri r�ya ve hayallerde ortaya ��kar. Freud'a g�re anormal davran��lar, asl�nda insanlar�n ruhsal �at��malar�ndan kurtulabilmek i�in ba�vurduklar� �abalard�r. Bu nedenle bu davran��lar asla anla��lmayacak olan davran��lar de�ildir. Normal davran��larla aralar�nda yaln�zca bir derece fark vard�r. Freud, ayr�ca ki�ilik konusunda da yeni bir g�r�� getirmi�tir. �nsan�n id-ego-s�per ego denilen �� yan�n� ve bunlar�n etkile�imini incelemi�tir. �zet olarak psikanalitik psikologlar (Freud, Adler ve Jung) ak�l hastal�klar�n� ve bilin�alt�n� klinik y�ntemlere ve g�zleme ba�vurarak incelemi�lerdir. Psikolojinin bulgular�n� hekimlik alan�nda kullanm��lard�r.

Strukturalizm (Yap�salc�l�k) :
1879'da Wilhelm Wundt'un psikoloji laboratuar�n� kurmas� ile deneysel psikolojinin temelleri at�lm��t�r. Wundt, ilk �al��malar�nda duyum ve imgeleri ara�t�rd�. O ve izleyenler karma��k zihinsel ya�ant�lar�n yap�s�n� incelemeye �al��m��t�r. Bu nedenle bu ekole yap�salc�l�k denir. �rnek ald�klar� bilim dal� kimyad�r. Kimyada, nas�l birle�ik maddelerin yal�n elementlerden olu�tu�u ��z�mleme ile anla��l�yorsa karma��k bilin� olaylar�n�n yap�sal a��dan ��z�mlenmesi ile de psi�ik olaylar�n daha iyi anla��l�p a��klanabilece�ini ileri s�rm��lerdir. Onlara g�re psikolojinin amac�, bilincin karma��k yap�s�n� ��z�mlemek, zihnin en yal�n ��elerini ara�t�rmak ve bunlar aras�ndaki ili�kileri bulup yasalar halinde form�le etmektir. Art�k duyumlar, alg�lar, an�lar laboratuarda incelenmeye ba�lanm��t�r. Yap�salc�lar�n ara�t�rmalar�nda kulland�klar� y�ntem i� g�zlem ve deneydir. Temsilcileri Wundt ve Titcher'dir.

Mystic@L

6 Nisan 2006 23:04

Psikologlar

Baz� i�lerde ba��ms�z olarak �al��rken di�erlerinde doktor, hukuk�u, okul personeli, bilgisayar uzman�, m�hendis, yasa koyucu, polis, asker ve y�neticiler ile tak�m halinde �al��arak toplumun her alan�na katk�da bulunurlar. Bu y�zden psikologlar�, laboratuvarlarda, hastanelerde, adliyede, okullarda, �niversitelerde halk sa�l�� merkezlerinde, kitle ileti�iminde, hapishanelerde ve pek �ok ba�ka i�yerinde g�rebilirsiniz. �rne�in stresi yenip performans� art�rmaya y�nelik programlarda y�netici veya sporcularla birlikte �al��rlar. Adli kararlar i�in hukuk�ulara gerekli bilgi ve �nerileri sa�larlar. Okul reformunda e�itimcilerle, psikiyatri kliniklerinde psikiyatrist ve sosyal �al��mac�larla, pediatri, onkoloji ve n�roloji gibi kliniklerde de uzman doktorlarla birlikte �al��rlar. U�ak kazas� ya da bombalama gibi bir felaketin hemen ard�ndan ortaya ��kan �ok s�recinde kaza kurbanlar�na yard�mc� olurlar. Hukuk ve halk sa�l�� alanlar�nda �al��anlarla birlikte tak�m halinde �al��arak bu t�r olaylar�n nedenlerini analiz ederler ve tekrarlanmas�n� �nlemek i�in yollar bulmaya �al��rlar. Psikolojide �al��ma alanlar�n�n hem say�s� hem de etkinli�i g�n ge�tik�e artmaktad�r. ABD�de yap�lan bir �ng�r�ye g�re psikoloji, 2005 y�l�na kadar en h�zl� geli�en ��nc� alan olacak ve bir ka� 10 y�l i�inde de bu geli�me s�recektir. Toplumdaki sorunlar�n �o�unlu�unun insan davran��yla ili�kili oldu�u d��n�l�rse psikolojinin �ok fazla say�da �al��ma alan� oldu�unu g�rmek �a��rt�c� olmayacakt�r. �rne�in uyu�turucu kullan�m�, ki�isel ili�kilerdeki g��l�kler, sokakta ve evde �iddet, kendi sa�l��m�za ve �evremize zarar veren davran��lar�m�z gibi bireysel ve toplumsal sorunlar, psikologlar�n ilgilendikleri sorunlar aras�ndad�r. Psikologlar, bilimsel y�ntemle bilgi toplama, bilgiyi analiz etme, �nleme ve m�dahale stratejileri geli�tirme gibi yollarla sorunlar�n ��z�m�ne katk�da bulunurlar. �rne�in, psikologlar, ya�l�lar�n say�s�n�n h�zla artt�� d�nyam�zda evleri ve i�yerlerini bu grup i�in daha uygun hale getirmek �zere ara�t�rma ve uygulama yapmaktad�rlar. Elektronik alan�nda ya�anan devrim, kullan�c� dostu teknoloji ve e�itim gerektirmekte ve psikologlar bu konuda m�hendislerle birlikte �al��maktad�rlar. G�n�m�zde say�lar� gittik�e artan �al��an kad�nlar i�verenden aile gereksinimlerine uygun bir i�yeri yap�lanmas� talep etmekte ve psikologlar da gereksinim duyulan de�i�meler konusunda i�verenlere yard�mc� olmaktad�rlar. B�y�k toplumsal de�i�imlerin ya�and�� ve farkl� k�lt�rleri i�eren �lkelerde toplumsal de�i�imin birey �zerindeki etkilerini ve k�lt�rel farkl�l�klar� anlamada kullan�lacak �nemli bilgi ve becerileri ortaya koymaktad�rlar. Bunlar�n yan� s�ra ��renme ve bellek konular�ndaki ara�t�rmalarda kaydedilen geli�meler ile beden ve ruh sa�l��n�n i�i�eli�i Psikoloji bilimini her zamankinden daha ilgin� bir hale getirmektedir.

Psikologlar�n �o�u,i�lerini severler; ��nk�, sa�l�k ocaklar�nda doktorlarla birlikte �al��maktan bilgisayar kullanmaya kadar uzanan geni� bir yelpaze i�inde �al��yor olmak heyecan vericidir. Bunun da �tesinde psikologlar kendilerini bireylerin g�nl�k ya�amlar�ndaki ini�-��k��larla ba�edebilmelerine yard�mc� olmaya �al��maktad�rlar.Psikolojiyi ��renmek ve bilmek pek �ok di�er meslek dallar� i�in de �nemli bir avantajd�r. �rne�in, i�verenlerin �o�u psikoloji derslerinin kazand�rd�� bilgi toplama , analiz etme, yorumlama, istatistik ve deneysel desen kurma gibi becerilere ilgi duymaktad�rlar.

�nl� Psikanalizciler

Anna FREUD

(1896-1982)
1910�dan beri s�rekli babas�n�n yaz�lar�n� okuyordu ancak psikolojiyle ciddi anlamda ilgilenmeye 1918�de ba�lad�. 1920�de babas�yla birlikte Uluslar aras� Psikanaliz Kongresine kat�ld�. 1922�de Viyana Psikanaliz Derne�i �yelerine �Hayaller ve Sald�rganl�k� (Beating Fantasies and Daydreams) adl� yaz�s�n� sundu. 1923�te �ocuklarla psikanaliz �al��malar�na ba�lad�. 2 y�l sonra Viyana Psikanaliz E�itim Enstit�s��nde ��ocuk Analizi Tekni�i� �zerine dersler verdi. Bu alanda yapt�� al��malar�, anne-baba, ��retmenler i�in bir seri konferanstan olu�an ��ocuk Analizinin Tekni�i� (�ntroduction to the Technique of Child Analysis) adl� kitab�nda toplad�. 1927-34 y�llar� aras�nda Uluslar aras� Psikanaliz Derne�i�nin genel sekreterli�ini yapt�. �Goethe �d�l��n� ald�. 1935�te Viyana Psikalaniz Enstit�s�n�n y�neticisi oldu. 1935�te �Ego Savunma Mekanizmalar�� (The Ego and the Mechanisms) adl� kitab�n� yazd�. Kimsesiz �ocuklar i�in bir �ocuk yuvas� kurdu ve 80 �ocukla yak�ndan ilgilendi. Dorothy Burlingham ile birlikte �Sava� �ocuklar� ve Ailesiz �ocuklar�� yay�nlad�. 1950�lerden itibaren ABD de d�zenli olarak konferanslar verdi. 1970�lerde, �ocuklar�n duygusal yoksunluk nedenleri, sosyal zararlar�, sapmalar, geli�im gecikmeleri gibi problemler �zerine yo�unla�t�. Yale �niversitesi Hukuk Fak�ltesinde �Su� ve Aile� �zerine seminerler verdi. 1980�de Harvard �niversitesi�nden �Fahri Doktor� unvan�n� ald�. �l�m�nden sonra y�llarca �al��t�� Hampstead Clinic�in ad� �Anna Freud Center� olarak de�i�tirildi

Carl Gustav JUNG

�svi�reli Jung Freud'un ��rencisiydi ve 1912'de Freud'dan ayr�ld�. Jung, ruhsal dinamikleri anlamak i�in, hastan�n kendisini de�erlendirmesini dinlemenin yeterli olmad��n�, ortak (toplumsal) bir bilin� alt�n�n da oldu�unu �ne s�rd�. Bu toplumsal bilin� alt�n�n ��eleri, insanl�k tarihinin ba�lang�c�ndan bu yana t�m insanlar�n bilin�alt�nda tek tek ta��d�klar� k�lt�rel ilk �rneklerdi. Jung, ortak bilin�alt�ndan yola ��karak d��leri yorumlad�.

Alfred ADLER

(1870-1937)
Adler de Freud'un ��rencisiydi ve O da Jung gibi 1912'de ustas�ndan ayr�ld�. Sorunlar�m�z�n k�kenine inmektense, kendimizi pratikte i�e yarayacak kadar tan�man�n �nemli oldu�unu d��n�yordu. Bu y�zden "bireysel psikoloji"yi kurdu. Ona g�re nevrozlar 5 ya��nda ya�anan a�a��l�k yada �st�nl�k kompleksinden olu�uyordu. Analistin g�revi "toplumsal duyu�u" olu�turan nevrozlar� dengelemekti.

Otto KERNBERG

Kernberg, Nesne �li�kileri Ekol��n�n A.B.D.�de ve d�nyada yayg�nla��p benimsenmesinde b�y�k rol oynam��; 60�l� y�llar�n sonundan bu yana yazd�� makale ve kitaplar, verdi�i seminerler ve konferanslar ile psikanalitik camian�n ilgi oda�� olmu�tur. Otto Kernberg, Klein, Hartman, Mahler, Anna Freud ve Erikson gibi kuramc�lar�n geli�im konusunda �ne s�rd�klerini �ok ba�ar�l� bir �ekilde harmanlayarak kendine ait bir geli�im modeli olu�turmu�tur. Kariyerinin son y�llar�nda yo�un olarak �cinsel heyecan� ve �erotik arzu�nun do�as� �zerine yazm��t�r. Kuram�ndaki geli�im modeli ve psikopatoloji etyolojisi a��s�ndan cinsellik ve a�k duygular�n� ara�t�rmaktad�r. Psikanalize ve psikiyatriye en �nemli katk�lar�ndan biri, �s�n�r ki�ilik �rg�tlemesi�ni tan�land�r�lmas�, s�n�fland�r�lmas� ve terapisi ile ilgili �al��malar�d�r.

Karen HORNEY

(1885-1952)
1885'te Hammbur'da do�du. 1904'te anne ve babas� ayr�ld�. Bu durum Karen'�n stressli ya�am�n�n ba�lang�c� oldu. 1906'da t�pfak�ltesine girdi. 1909'da hukuk ��rencisi Oscar Horney ile evlendi. 1910'da annesi vefat etti. Ailesiyle ya�ad�� at��malar ve zor ko�ullar onu psikanalize y�neltti. Freud, "evlendi�i adam babas�ndan farkl� biri de�il" demi�ti. Caren Horney, t�p ��reniminden sonra Berlin Psikanaliz Enstit�s�'ne girdi. Bir�ok enstit�de g�rev alan Horney, New York Psikanaliz Enstit�s�'ndeki g�revine son verildikten sonra "Association for the Advancement of Psychoanalysis"i kurdu. Psikanalizin ilerlemesine ve bireyler aras� ili�kilerin incelenmesine �nemli katk�lar� olmu�tur.

Melanie KLE�N

Temelde Freud�un izinde olan ve Budape�te�den Berlin�e, oradan da 1926 y�l�nda �ngiltere�ye g�� eden Klein, �ocuklarla s�rd�rd�� psikanalitik �al��malar�nda ilgisini i�le�tirilmi� objelere odakla�t�rarak psikanaliz kuram�na farkl� bir boyut getirmi�tir. Ya�am�n ilk y�l�n�n ruhsal geli�imin en belirleyici d�nemi oldu�unu vurgulayan Klein, 3-6 ya�lar� aras�nda ya�and�� d��n�len Oediepus Kompleksinin asl�nda ya�am�n ilk ay�n�n ikinci yar�s�nda ya�anan memeden kesilme s�reci i�inde yer ald�� g�r��ndedir. Klein�a g�re i� g�d�sel d�rt�ler, spesifik obje ili�kileri i�ine ge�i�mi� karma��k ruhsal fenomenlerdir. Klein��n g�r��leri ba�lang��ta �ngiliz Psikanaliz Derne�i�nde sert tart��malar�n ya�anmas�na neden olmu�tur. Zamanla kurulu� i�inde Klein�� destekleyenler, ona kar�� olanlar ve tarafs�zlar olmak �zere 3 grup olmu�tur. Klein ve Fairbairn�in �al��malar� ile ��izoid �nsan� tipi tan�mlanm��t�r.

Heinz KOHUT

(1913-1981)
Benlik Psikolojisi ekol�n�n kurucusu Heinz Kohut, geli�tirdi�i kuram� Freud'un teorisinin tamamlay�c�s� olarak g�rmekteydi. "Benlik nesnesi" kavram�n� ortaya att� (�ocuk taraf�ndan benli�in par�as� olarak alg�lanan nesne-ki�i). �nsan yap�s�n� iki kutuplu olarak g�r�r. Bu durumu "iki kutuplu benlik" olarak tan�mlar. Bir kutupta h�rslar ve tutkular, di�er kutupta ise idealler ve de�erler vard�r. �nsan�n psi�ik s�re�leri bu iki kutup aras�nda gerilime tabidirler. Kohut'a g�re patalojik boyuttaki erotizasyon ve sald�rganl�k Freud'un iddia etti�i gibi, birincil i� g�d�ler de�il, hayal k�r�kl�klar� sonucunda olu�an tepkilerdir.

Otto RANK

(1884-1939)
Freud'un g�zde o�ullar�ndan biriydi. �ok yoksul bir aileden geliyordu. 25 ya��na kadar �ilingirlik yapm��t�. Ancak ��renim ya�am�na devam etmeye karar vererek 25 ya��ndan sonra okulunu d��ardan bitirdi. T�p mezunu olmayan psikanalistlerdendir. 28 ya��nda Viyana Psikanaliz Derne�inin Sekreterli�ine ba�lad�. 1924'te Amerikan Psikanaliz Derne�inin fahri �yesi oldu. Sandor Ferenezi ile birlikte daha az otoriter, daha �ok e�itlik�i, psikoterapi odakl�, burada ve �imdi ilkesiyle hareket eden, ger�ek ili�kiye dayanan, daha �ok, ge�mi� �yk�, kar�� aktar�m, bilin�alt� �zerinde yo�unla�an bir terapi ili�kisi geli�tirdi. Rank'�n "Do�um Travmas�" (1924) adl� kitab� �zerine ��kan tart��malar Freud'dan ayr�lmas�yla sonu�land�. Otto Rank, g�r��lerinde anne-�ocuk ili�kisi ve oediepus kompleksi �zerine yo�unla��yordu.

GusinapsE

6 Nisan 2006 23:23

Psikanaliz Ekolleri

Psikanaliz Ekolleri

(Dinamik Psikoterapi)

1940�lardan sonra psikanalizin bir evrim s�recine girdi�ini s�yleyebiliriz. Klasik psikanaliz, haftada 4-5 seanstan olu�an ve hastan�n serbest �a�r��mla ��z�mlenmeye �al��ld�� bir yakla��m uyguluyordu. Buna kar��l�k yeni psikanalistler seans s�kl�klar�n� azaltm��lar, serbest �a�r��m tekni�inden farkl� teknikler geli�tirmi�ler ve serbest �a�r��m olmadan da bilin�alt�na ula��labilece�ini savunmu�lard�r. Freud sonras� geli�en ve D�NAM�K PS�KOTERAP� ad� alt�nda toplanan olgular, birbirlerinden bir tak�m �zelliklerle ayr�lan bir ekoller b�t�n�n� olu�turur. G�n�m�zde psikologlar Freud temelli 280 kuram� hastalar�na uyguluyorlar. Ayn� zamanda dinamik ve dinamik olmayan 400�� a�k�n psikoterapi tekni�i kullan�l�yor. Bunlar�n aras�nda; ortam terapisi, me�guliyet terapisi, sanat terapileri, �e�itli grup terapileri, aile dan��manlar�, evlilik dan��manlar�, �ocuk terapileri, yeni do�an psikiyatrisi g�ze �arpmaktad�r.
Bug�n psikanaliz, do�u�undan bir as�r ge�tikten sonra hi� olmad�� kadar canl�. �stelik temel kuramlar� zamanla zenginle�se de �zde ayn� kald�.
G�n�m�zdeki psikanaliz ekollerini d�rt ba�l�k alt�nda toplayabiliriz. D�rt�-Savunma Ekol�, Obje �li�kileri Ekol�, Ben (ego) Psikolojisi, Benlik Psikolojisi.

T�m psikanaliz ekollerinin temelinde yedi ana varsay�m vard�r. Bunlar:

Psikolojik determinizm: T�m insan davran��lar�n�n bir anlam� vard�r. �nsan zihninin belli bir tak�m i�leyi�i, belli yasalar �er�evesinde di�er i�leyi�lere ba�l�d�r. Sonu�lara bakarak sebeplere ula�mak olas�d�r.

Bilin�d�� s�re�lerin varl��: �nsan zihninin belli bir katman�ndaki bilgiler, izlenimler, ihtiya�lar, bilin�li alan taraf�ndan alg�lanamaz, kullan�lamaz.

Motivasyonun ama� y�nelimli ve dinamik niteli�i: �nsan zihni d�rt�ler taraf�ndan harekete ge�irilir. Zihin amaca y�nelik i�ler. Ama�sa, d�rt�leri doyuma kavu�turmak, ac�dan ka��nmakt�r.

Epigenetik geli�im: Her geli�im, birbirini takip eden d�nemlerden olu�ur ve her d�nemin bir kriz noktas� vard�r. Herhangi bir d�neme ait kriz noktas� a��lamazsa, bir sonraki d�neme ait kriz noktas�n�n a��lmas� engellenir.

�nsan zihninin zaman�n belli bir noktas�nda sahip oldu�u i�levler: �nsan zihninin �� esi vard�r. �d, ego, s�perego. �d, i�g�d�lerin, d�rt�lerin, doyurulmay� bekleyen gereksinimlerin haznesidir. S�perego, t�resel, ahlaki i�selle�tirmelerin, yasalar�n, yasaklar�n, de�erlerin ve ideallerin katman�d�r. Ego, bu iki katman aras�nda yer alan ve savunmalar� ile birbirine z�t iki kuvvet aras�nda denge kurmaya �al��an bir katman ve b�nyedir.

Psi�ik ayg�t�n adaptif �zelli�i: �nsan sadece d�rt�ler, yasalar ve yasaklara g�re ya�amaz, ayn� zamanda ger�eklik y�nelimli planlamalar, stratejiler, yarg�lar olu�turmak, ayakta kalmak i�in �evreye en adaptif yan�tlar� vermek durumundad�r.

�nsan varl��n�n psikososyal yan�: �nsan i�inde ya�ad�� toplumdan etkilenir ve toplumu etkiler.

D�RT� SAVUNMA EKOL�

D�rt� savunma ekol�nde odak, d�rt�ler ve bunlara kar�� koymaya �al��an savunmalar�n yaratt�� at��ma �zerinedir. Arzular, istekler, gereksinmeler, ki daha �ok v�cut ��k��l� gerilim y�kselmeleridir, doyurulmay� beklerken sosyal ger�ekler, yasaklar ve cezaland�rmalarla kar��la��rlar. Bu �at��ma sonucunda, ortaya ��kan olgular, kayg�, su�luluk, utan�, ketlenme, semptom olu�umu ve patolojik ki�ilik �zellikleridir.
Zihnin yap�s�, altben, ben ve �stben ��lemesinden olu�ur. Psi�ik ayg�t�n enerji kayna�� cinsellik ve sald�rganl�k ile ifade edilen ikili i� g�d�d�r. Geli�im, birbirini izleyen psikoseks�el devrelerden olu�ur. Oral, Anal, Fallik, Oedipal ve Gizil devreler.
Analizde de�i�imi sa�layan etken, "aktar�m"�n (transference) yorumlanmas�n�n olanak sa�lad�� at��ma ��z�m�d�r. Analistin en �nemli rol� aktar�m�n yorumunu yapmakt�r.

BENL�K (SELF) PS�KOLOJ�S�
Self ( kendi, kendilik, benlik) psikolojisi, insan�n kendine verdi�i de�eri ve b�t�nl��n� koruyabilmesinde d�� ili�kilerinin �nemini vurgular. Bu kuramsal yakla��ma g�re, tedaviye gelen ki�i, kendini iyi hissedebilmek i�in di�er insanlardan gelecek olumlu tepkilere a��r� bir ihtiya� duyar.
Self psikolojisi Heinz Kohut�un ciddi narsistik bozukluklar g�steren hastalar�n psikanalitik tedavisi s�ras�nda edindi�i izlenimler sonucu geli�tirilmi�tir. Bu insanlar tedavi ortam�na klasik nevrotik hastalardan farkl� belirtiler getirmekte ve tan�mlamakta g��l�k �ektikleri bir ��k�nt�den ya da ili�kilerindeki doyumsuzluktan yak�nmaktayd�lar. Kendilerine verdikleri de�er, �evrelerindeki insanlar�n tepkilerinden kolayca etkilenebiliyordu. (Kohut'un Pataloji Kategorileri)
Kohut, bu hastalar�n iki t�r transferans geli�tirdi�ini g�zlemledi. Ayna transferans� ve idealize ederek transferans.
Ayna transferans�nda hasta s�rekli terapistinin onay�n� ve be�enisini arar. Bu aray��, �ocu�un ilgi �ekme g�sterilerine kar��l�k annesinin g�zlerinde p�r�lt� aramas�n� and�r�r. Kohut�a g�re anneden gelen onaylay�c� tepkiler normal bir geli�im i�in b�y�k �nem ta��r ve �ocu�un kendisine �nem verebilmesini sa�lar. Anne onaylay�c� tepkiler vermedi�inde, �ocuk b�t�nl�k duygusunu s�rd�rmede ve kendine olan sayg�s�n� korumada g��l�k �eker. B�t�nl��n� koruyamayan �ocuk umutsuzluk i�inde kusursuz olmaya ve "performans�" ile ebeveynini etkilemeye �al��r. Tedaviye gelen bir yeti�kin de ayna transferans� geli�tirdi�inde, terapisti i�in performans g�stererek ondan onay alabilme �abalar�na girebilir.
�dealize ederek transferansta tedaviye gelen ki�i, terapisti s�n�rs�z g�c�yle rahatlatan ve iyile�tiren bir varl�k olarak ya�ar. Ayna tepkisini zaten alamayan �ocu�un, anneyi idealize etme ihtiyac� da kar��lanamam�� olabilir. B�ylesi bir ge�mi� ya�ant�, idealize etme ihtiyac�n�n tedavi ortam�nda terapiste y�neltilmesine neden olur.

Bu iki transfer t�r�, �ocuklu�un ilk d�nemlerindeki yetersiz ebeveyn sonucu olu�an da��lma e�ilimine kar�� geli�tirilmi� �abalard�r. Bu ekole g�re temel anksiyete, �da��lma anksiyetesi�dir. �nsan�n selfobje tepkilerinden yoksun kalmas� sonucu da��laca�� ve psikolojik �l�m�yle y�zle�ece�i korkusunu tan�mlar. Self psikolojisine g�re, uyu�turucu kullan�m�, cinsel davran�� sapmalar�, yemek yeme n�betleri gibi bir �ok belirti davran��, da��lma e�iliminde olan benli�in i� uyumunu ve b�t�nl��n� koruma ve s�rd�rme amac�yla al�nm�� acil �nlemlerin anlat�m�d�r.
Self Psikolojisinde tedavinin as�l amac� benlik b�t�nl��n� koruyabilmeye y�neliktir.
Bug�n benlik psikolojisi en kuvvetli Psikanalitik ekollerden biridir. �zellikle A.B.D.de �ok say�da klinisyen Benlik Psikolojisini yak�ndan izlemektedir. Son y�llarda say�s� artan �ok say�da enstit�de Benlik Psikolojisine dayal� psikanalitik e�itim verilmektedir. Avrupa�da da Benlik Psikolojisi Enstit� ve topluluklar�n�n h�zla artt�� g�r�lmektedir. T�rkiye�de bir Benlik Psikolojisi toplulu�u kurma �al��malar� 1998�de ba�lam��t�r. Bu konuda geli�meler �mit vericidir.

OBJE �L��K�LER� KURAMI
Ego psikolojisine g�re, i�g�d�sel d�rt�ler birincil, obje ili�kileri ikincildir. Obje ili�kileri kuram� ise d�rt�lerin bir ili�ki i�inde belirlendi�ini ve bu ikisinin birbirinden soyutlanamayaca�� g�r��n� savunur. Bu ara�t�r�c�lar�n t�m� Oedipus Kompleksi �ncesindeki geli�imle ilgilenir ve �al��malar�n� i�le�tirilmi� obje ili�kilerine odakla�t�r�rlar.
Bu kurama g�re, insanlar aras� ili�kiler, ili�kilerin i�le�tirilmi� imgelerine d�n��t�r�lerek ya�an�r. �ocuklar geli�imleri s�ras�nda, ili�ki i�inde olduklar� ki�ileri i�le�tirmekten �te �ili�kilerin kendisini� i� d�nyalar�na mal ederek ya�arlar. Emzirme s�reci bebek i�in s�cak ve olumlu bir ya�ant�d�r. B�yle bir s�re�te bebek, kendisini, annesini ve emzirilme olay�n�n yaratt�� duygular� olumlu bir ya�ant� olarak alg�lar. Ac�kt��nda anneyi yan�nda bulamamas� ise olumsuz bir ya�ant�ya neden olur. Engellenmi� olan kendisini ve ilgisiz annesini olumsuz bir bi�imde alg�larken korku ve k�zg�nl�k da ya�ar. Bu kar��t ya�ant�lar� giderek, kendi imgesini (ben), objenin imgesini (anne) ve bu ikisi aras�nda olu�an duygular� i�eren ili�kilerin kar��t y�nleri olarak i�selle�tirir.
Olumlu nitelikler ta��yan obje imgesi, bebe�in, ac�kt�� zaman annesine duydu�u ihtiya�tan kaynaklan�r ve doyum aray�� i�inde olan bebe�in, annenin sanr�sal bir imgesini yaratmas�yla ba�lar. Annenin olumlu ve sevecen y�nlerinin i�le�tirilmi� imgelere d�n��mesi, bebe�in anneyi kaybetme korkular�ndan kaynaklan�r.
Annenin olumsuz y�nlerinin i�le�tirilmesi biraz daha kar��kt�r. Bir objeyle kurulan ba�, hi� obje olmamas�na ye�lenir ve bebek annenin olumsuz-k�t� y�nlerini de i�le�tirerek bunun �zerinde denetim sa�lamaya �al��r. �te yandan i�le�tirilen bir obje imgesi, d��taki objenin ger�ek niteli�ini yans�tm�yor olabilir. Klinik �al��malarda da g�zlemlendi�i gibi, olumsuz bir objeyle kurulan yo�un ba�, bu objeyle daha iyi bir ba� kurabilme iste�ini de i�erir. Bu de�erlendirme, neden baz� insanlar�n �zellikle kendilerine kar�� reddedici bir tutum g�steren ki�ilere y�nelme e�iliminde olduklar�n� da a��klar.
Obje ili�kileri ekol� insan� �ocukluktan ta��nm�� i�sel bir draman�n terimleri ile okumaya �al��r. Ki�i, �ocuklu�unda oynamak zorunda kald��, i�selle�tirdi�i ve �zde�le�ti�i bu dramay�, ya�am�n�n ileriki d�nemlerinde de yans�tmaktad�r. Bunun sonucunda ya kendi piyesine oyuncular aramakta, ya da tam kendi piyesine uygun rollere sahip kumpanyalara kat�lmaktad�r.

BEN (EGO) PS�KOLOJ�S� KURAMI
Ego psikolojisinin �a�da� temsilcileri, Freud�un normal ve sa�l�kl� davran��lar� do�rudan ve yeterince incelememi� oldu�u kan�s�ndad�rlar. Bu ara�t�r�c�lar, ola�an insan davran��lar�n�n t�m�n�, k�zg�nl�k, cinsel istek gibi i�g�d�sel d�rt�ler ve bunlar�n denetimindeki g��l�klerden kaynaklanan korkularla a��klaman�n yan�lt�c� bir yakla��m oldu�u g�r��ndedirler. Onlara g�re davran��lar, i� g�d�sel d�rt�lerden ba�ka nedenleri (�rne�in, baz� ��renme s�re�leri) de i�erirler. Dolay�s�yla insan, i�inde bulundu�u durumlar�, elinde olmayan nedenlerle de�il, kendi se�imleri sonucu ya�ar. Bu se�imler yaln�zca i� g�d�lerin zorlamas�yla de�il, g�rme, i�itme gibi davran�� ara�lar�n�n i� g�d�lerden ba��ms�z olarak �evreyle ili�kide bulunmas� sonucu geli�ir.
Bu ekol, adaptasyon kapasiteleri ve savunmalara �zel �nem verir. Ki�ili�in geli�imi ile beraber, adaptasyon kabiliyetinin, ger�eklik s�namas�n�n ve savunmalar�n geli�ti�i ve geni�ledi�i iddia edilir.
Ego psikolojisinin temsilcileri bu g�r��lerden hareket ederek, �al��malar�n� insan�n kendine y�n verebildi�i ve �evresiyle ba� edebildi�i etkin davran��lar� anlayabilme amac�na y�nelmi�lerdir.

Ben psikologlar�n�n patoloji �zerine d��ncelerinde "ben zay�fl��"n�n b�y�k yeri vard�r. Ben zay�fl�� kendisini, hazz� erteleyememe, d�rt�y� kontrol edememe, kayg�y� tolere edememe ve hayal k�r�kl�klar� ile ba�a ��kamama ile g�sterir. Bu zay�fl��a sebep ise, altbenin d�rt�leri ile �evresel bask�lar aras�ndaki uzla�maz �at��malar�n yaratt�� gerilim ve do�u�tan varolan yap�sal eksiklik ve kusurlard�r. Analizdeki de�i�tirici etken, ilkel savunmalar�n ��z�mlenmesi ve geli�mi� (ger�eklik y�nelimli) savunmalar�n olu�umu sa�lamakt�r

arwen

7 Nisan 2006 03:48

Unutman�n Nedenleri

��renmenin tersi olan bir bellek i�levidir. Yani, ��renilenlerin zihinde yeniden canland�r�lamamas�d�r. Unutmayla ilgili �e�itli kuramlar ileri s�r�lm��t�r. Unutman�n tan�mlanmas� ve t�rleri kuramlar�n bu konudaki g�r��lerine g�re belirlenir.
Fizyolojik temellere dayanan kuramlara g�re, unutma ��renilenlerin ya da an�lar�n beyindeki izlerinin zamanla a��n�p silinmesi sonucu olur.
Ko�ullanma yoluyla ��renme kuram�na g�re; peki�tirilmeyen, �d�llendirilmeyen tekrarlar; uyaranlarla tepkiler aras�ndaki ba�� zay�flat�r, unutma ya da di�er bir deyi�le, s�nme olur.
Bir �ok ��renilen �ey ve an�lar bellekte sakl� olmalar�na kar��n, unutulmu� gibi g�r�nebilir. Freud ve di�er psikanalistler bunu bask� kavram�yla a��klarlar. Onlara g�re, ki�iye ac� veren an�lar bilin�ten uzakla�t�r�larak bilin� d��na at�l�r.
Daha �nce de belirtildi�i gibi, ��renilen malzemenin ne derece ��renildi�i, ��renilen malzemenin anlaml�l��, ��renmeyi yapan ki�inin ��renmeye ne �l��de g�d�lendi�i, ��renmeden sonraki etkenler de ��renilenin belekte tutulmas�n�, saklanmas�n� ve hat�rlanmas�n� etkiler.
Deneysel ruh bilimi ara�t�rmalar�nda denekler herhangi bir ��renme malzemesini hatas�z olarak tekrarlayana dek ��renmeyi s�rd�r�rler. Ara�t�rmac�, olabilecek en iyi hat�rlamay� ara�t�r�yorsa, deneklere tam ��renme yapt�r�r. Yap�lan ara�t�rmalarda, tam ��renmenin hat�rda tutmay� kolayla�t�rd��, unutman�n daha az oldu�u g�r�lm��t�r.
��renilen malzeme anlaml�ysa, anlams�z malzemeye k�yasla daha kolay hat�rlan�r. H. Ebbinghaus 1885'te yapt�� al��malarda, anlams�za heceleri ( �rne�in; TIC, PUV, GIB, vb. ) ��renme malzemesi olarak kulanm�� ve ��renilen malzemenin anlams�z olmas�n�n ��renmeyi zorla�t�rd��n� saptam��t�r. Ara�t�rmada anlams�z hecelerden olu�an bir liste kusursuz bir �ekilde iki kez tekrarland��nda, yani tam ��renme oldu�u belirlendikten sonra, bir zaman aral�� konmu�tur. Kusursuz hat�rlama i�in ilk denemede 1000 saniye kullan�lm��ken, ikinci denemede 600 saniye kullan�lm��, 400 saniye tasarruf edilmi�tir. Bu s�re, bellekte tutulan malzemenin miktar�n�n bir g�stergesidir. Bu y�nden tam bir ��renme i�in �ok elveri�lidir. Daha �nceden bir malzemeyi g�ren, ��renen ki�i ikinci kez ayn� malzemeyi ��renmesi gerekti�inde daha k�sa s�rede yeniden ��renebilmektedir. Ebbinghaus, ��renme ve yeniden ��renme aras�nda yirmi dakikadan otuz bir g�ne kadar de�i�en �e�itli zaman aral�klar�n� kullanarak ara�t�rmalar�n� s�rd�rm��t�r. Ebbinghaus bu ara�t�rmalar� s�ras�nda bir unutma e�risi olu�turmu�tur .
�ekilde de g�r�ld�� gibi, ba�lang��ta unutma �ok h�zl�d�r. Sonra yava�lamakta, en sonunda da ayn� d�zeyde s�rmektedir. Ba�ka bir deyi�le, ��renmenin hemen ard�ndan h�zl� bir unutma olur, daha sonra unutma azal�r ve belirli bir d�zeyde sabit kal�r.

Hat�rlama ve Unutma �li�kisi

Unutmada �nemli olan bir di�er etken, bir ��renmeyi yapmaya ki�inin ne �l��de g�d�lendi�idir. Ki�i i�in belirli bir ��renmeyi yapmak �nemliyse bunu yapmak i�in istekliyse, daha bir ��renme ger�ekle�tirir ve bunun sonucunda unutma daha az, hat�rlama daha �ok olur.
��renme s�ras�nda ��renme i�lemi yar�da kesildi�inde, tamamlanan ��renmelere k�yasla daha fazla hat�rlama olur. Buna " Zeigarnik olgusu" denir. Bu konuyla ilgili deneysel ara�t�rmalarda deneklere bir dizi ��renme g�revi verilmi�tir. Bunlar�n baz�s� deneyci taraf�ndan yar�da kesilmi�, bir b�l�m� de tamamlat�lm��t�r. Aradan zaman ge�ti�inde yar�da kesilen ��renmelerin, tamamlananlardan daha iyi hat�rland�� g�r�lm��t�r. Zeigarnik, deneyin yar�da kesilmeyi ba�ar�s�zl�k olarak yorumland��n�, bunun denekte gerginlik yaratt��n�, bir ��renmeden ba�ka bir ��renmeye ge�ince bu gerginli�in s�rd��n� ve unutmay� azaltt��n� ileri s�rm��t�r. Bir lokantada yap�lan bir ara�t�rmada, garsonlar�n hesab� hen�z �denmeyen yemek sipari�lerinin hepsini hat�rlad�klar�, hesaplar� �denen sipari�leri hat�rlamad�klar� saptanm��t�r.
Genellikle do�rulanan Zeigarnik olgusu, ��renme durumunda ki�ilerin ki�ilik �zelliklerine g�re bazen do�rulanmayabilir. �rne�in; kendini her zaman ba�ar�l� olmaya g�d�leyen, kusursuzlu�u kendine ama� edinen bir ki�i ��renimin yar�da kesilmesini ba�ar�s�zl�k olarak yorumlad��nda, unutmas� da fazlala�abilir. Ayr�ca e�er tamamlanmayan i� �ok zorsa ya da ki�iyi �ok fazla tedirgin ediyorsa, ki�i bilin�siz olarak unutma e�iliminde olabilir.
��renmeyle hat�rlama aras�ndaki ge�en zaman aral��nda ki�inin neler yapt��, hat�rlama miktar�n� etkiler. �rne�in; bir ��renme malzemesi %100 ��renildikten sonra ki�inin uyumas� ya da ba�ka i�lerle u�ra�mas� hat�rlanan miktar� de�i�ir. Ki�i uyan�k kald��nda hi� bir i�le u�ra�masa bile, etraf�nda olup bitenler onu etkiler. Bu da hat�rlama an�nda olumsuz etki yarat�r. Bu konuda yap�lan �al��malarda, ��renmeden sonra uyuyan ki�ilerin uyumayanlara g�re daha �ok hat�rlad�klar� g�r�lm��t�r.

Unutma Nedenleri

Unutman�n nedenleri de kuramlar�n a��klamalar�na ba�l�d�r. Baz� psikologlara g�re unutman�n nedeni engelleyici etkidir. Bu etki iki �ekilde olur:

Geriye do�ru engelleyici etki (geriye ket vurma )
�leriye do�ru engelleyici etki ( ileriye ket vurma )

��renmeden �nce ya da sonra yer alan ba�ka bir ��renme, hat�rlama ve geri getirmeyi olumsuz y�nde etkileyebilir. S�z konusu ��renmeden �nce yap�lm�� bir ��renmeden kaynaklanan etkiye ileriye do�ru, sonra yap�lm�� bir ��renmeden kaynaklanana geriye do�ru engelleyici etki denilir. �rnek olarak 30-40 ki�inin bulundu�u bir s�n�fa giren ��retmen ��rencilerin ismini sorup ��renir. Daha sonra ba�ka bir s�n�fta ayn� �eyi yapar. �lk s�n�fta ��renilen isimleri hat�rlama g�c� daha sonraki s�n�fta ��renilenlerin etkisi alt�nda bozulur. Bu geriye do�ru engelleyici etkidir. Bunun tersi de olabilir, o zaman ileriye do�ru engelleyici etki s�z konusudur. Yani, �nce ��renilenler sonra ��renilenlerin hat�rlanmas�n� g��le�tirebilir.
��renmeyle hat�rlama aras�ndaki ge�en s�re i�inde yeni bir ��renmenin ger�ekle�mesi, ilk ��renilenlerin bellekte saklanmas�na olumsuz bir etki yapar ve ilk ��renilenleri hat�rlama miktar� d��er. Buna " geriye do�ru engelleyici" ya da " geriye ket vurma" denir. Bu olgu a�a��daki gibi bir deney d�zeniyle ara�t�r�larak saptanm��t�r. B�yle bir �al��mada iki gruba da ( A ) ��renmesi yapt�r�lm��, daha sonra deney grubuna ( B ) ��renmesi yapt�r�l�rken,kontrol grubu dinlenmeye b�rak�lm��, yeni bir ��renme yapmam��t�r. Bir s�re sonra uygulanan hat�rlama testi sonucunda deney grubunun, kontrol grubuna g�re daha az �eyi hat�rlad�� g�r�lm��t�r. Di�er bir deyi�le, sonraki ��renme �nceki ��renmenin hat�rlamas�na ket vurmu�tur.
" �leriye ket vurma " ya da " ileriye do�ru engelleyici " etki olarak tan�mlanan durumdaki deney d�zeni ise a�a��da g�r�ld�� ekilde haz�rlan�r.

Burada deney grubu ( A ) ��renmesini yaparken, kontrol grubu dinlenir. Sonra her iki gruba da ( B )��renmesini yapar. ( A ) ��renmesini yapan deney grubu, yaln�zca ( B ) ��renmesini yapan kontrol grubuna g�re ( B ) ��renmesini daha az hat�rlar. Ba�ka bir deyi�le, �nceki ��renme sonraki ��renmenin hat�rlanmas�n� bozmu�, ket vurmu�tur.
�leriye ve geriye ket vurma ya da bozucu etkini olup olmamas�, iki ��renme i�lemi aras�ndaki benzerli�e ba�l�d�r. E�er iki ��renme malzemesi birbirine �ok benziyorsa, bozucu etki �ok az olur ya da olumlu aktarma olur; ��renilen malzemeler hem daha kolay ��renilir hem de daha kolay hat�rlan�r. Bunun tersine, iki ��renme malzemesi birbirinden �ok farkl�ysa bozucu etki, ket vurma �ok az olur. ��nk� birbirine benzemeyen iki ��renme ars�nda olumlu ya da olumsuz aktarma �ok az olur.
Freud' un kuram�na g�re bast�rma mekanizmas� da unutma nedenidir. Birey, kendini rahats�z eden konular� bilin�alt�na iterek bu kayg�dan kurtulmak ister. Bilin�alt�na itilen olaylar�n hat�rlanmas� olduk�a g��t�r.
Baz� kuramlara g�re; ��renilenlerin kullan�lmamas� unutma denir. Uygulamaya giren bilgiler zaman zaman tekrarland�� veya al��kanl�k haline geldi�i zaman unutulmaz. Kullan�lmayan bilgilerin kay�tl� oldu�u sinir h�crelerinin sinaptik ba�lar� zay�ft�r. Bu nedenle hat�rlamak olduk�a g��t�r.
��renmeyi ko�ullanmayla a��klayan g�r��lere g�re de ko�ullanman�n s�nmesi bir unutmad�r. Organizma, ko�ullu uyar�c� ile ko�ullu tepki aras�ndaki ba�� unutur. Art�k beklenen tepkiyi g�stermez.
Bu nedenlerin yan� s�ra baz� bellek bozukluklar� unutma nedenidir.
Bellek yitimi (amnezi) �e�itli organik veya psikolojik nedenlerle hat�rlama g�c�n�n yitirilmesidir. Bellek yitimi k�smi veya genel olabilece�i gibi, k�sa s�reli veya s�resiz de olabilir.
Di�er bir unutma nedeni, beyin h�crelerinin y�pranmas�na ba�l� olarak geli�en organik bozulmalard�r. Organik bozulmalar ya�la ilgili y�pranmalar, beynin baz� b�lgelerine yeterli kan gitmemesi ba�l� y�pranmalar olarak ortaya ��kar. Bunun yan�nda yeterli protein sentezinin yap�lmamas� bilgilerin kodlanmas�n� engeller. Kodlanmayan bilgiler k�sa zamanda tamamen unutulur.

GusinapsE

7 Nisan 2006 04:26

D�N PS�KOLOJ�S�

D�N PS�KOLOJ�S�N�N TANIMI

Modern psikolojiye paralel olarak geli�en ve onun bir dal� olarak nitelendirilen din psikolojisi her�eyden �nce, insana �zg� olan dinsel ya�am�n psikolojik a��dan �e�itli y�nlerini inceler. Di�er bir deyi�le, din psikolojisi, dinin insan ruhundaki temel karakteristiklerini, davran��lara yans�yan etki durumlar�n� s�z konusu eder.
Ruh-beden ili�kisi ile �evre-k�lt�r etkilerinin b�t�nl�� i�inde ele al�nan dinsel inanc�n birey ruhunda pek �ok �e�itlenmeler (tenevv�, varieties) g�stermesi do�ald�r. Din psikolojisinin fenomenleri �n yarg�lardan, de�er �l��s�ne varan sonu�land�rmalardan uzak olarak, bilimsel y�ntemlerle ara�t�r�l�p s�n�fland�r�l�r. Din psikolojisi, mistik ya�ant�lar�n t�rl� y�nlerini g�zden ge�irirken bunlardan psikolojik de�erlere ve aralar�ndaki birli�e dikkati �ekme�e �al��acakt�r, fakat hi�bir bi�imde, bu haller �zerine ��tlerde bulunan, dinin emir ve yasaklar� �zerinde ge�erlik ve ge�erlilik tart��mas� yapan, k�saca, de�er problemleriyle ilgilenen bir bilim olmayacakt�r. Hi�bir dinin savunmas�n� yapmayaca�� gibi hi�bir dini de k��msemiyecektir.
Bug�nk� din psikolojisi, Antik Yunan'dan bu yana bir�ok filozof ve teolo�un insan ve din a��s�ndan �ne s�rd�kleri teoriler, d��nceler de�ildir. Dinsel duygu ve aksiyonla ilgili psi�ik olgunun, kendi yap�s� i�inde, ba��ms�z olarak incelenmesidir. Di�er bir deyi�le dinsey ya�ay��n �e�itli belirtilerinin, �a�da� psikoloji verilerine g�re incelenmesidir.
Din psikolojisi, mant�k, ahlak, hukuk ve estetik gibi kendi alanlar�na birtak�m ilkeler getiren, kural (norm) koyan normatif bir bilim dal� da de�ildir. Kesinlikle de�er yarg�lar�yla u�ra�maz, sadece olaylar� oldu�u gibi t�m ayr�nt�lar�yla tan�tmak ve betimlemek (tasvir etmek) ister. Bunun sonucu olarak, insan ruhunun derinliklerine, dinsel bilince n�fuz etmek ister. B�ylece, onun de�i�me ve geli�melerini g�zlemek ve bunlar� s�n�flara ay�rarak genel sonu�lara varmakla, bilim d�zeyinde ge�erli bilgilere eri�mi� olur.

Din Psikolojisinin Genel Psikoloji ��indeki Yeri ve Di�er Bilimlerle �li�kisi
�lk ve Orta�a�da ruh �zerine y�r�t�len metafizik g�r��lerden uzakla�arak, XIX ncu y�zy�l�n ortalar�na do�ru kurulan psikoloji, metot ve amac� bak�m�ndan bilimsel bir d�zeye ��kar.
Genel psikoloji, ruha �zg� olan herbir belirtiyi inceleme �er�evesine al�r. B�ylece, bilimsel psikolojinin konular� geni�leyip geli�irken, insanla do�rudan do�ruya ilgili olan s�n�r alanlar�nda, yeni bilgi dallar�, di�er bir deyimle, yan disiplinler ortaya ��kar. Bunlardan biri de din psikolojisidir.

�slam'a G�re �nsan Olarak Sosyal Zaaflar�m�z
�nsan, d�nyan�n �artlar�na g�re ya�ayabilecek bir �ekilde yarat�lm��t�r. En g�zel bir yarat�l��a sahip olan insan, do�ru tercihlerine g�re �en �erefli� bir varl�k olabilece�i gibi, yanl�� tercihlerinin sonucu da �hayvandan a�a�� bir duruma d��ebilme potansiyeline sahiptir. Genel bir anlamda ifade edecek olursak, insan�n d�nya hayat� bu iki nokta aras�nda �ekillenmektedir. �nsan, kendisini ke�fedip de�erini kavrad��nda �erefli bir hayat�n aday� olur. B�yle adaylardan meydana gelen bir d�nya hayat�, anlam�n� bulan ve bu anlama g�re �ekillenen bir d�nya hayat� olacakt�r. Aksi oldu�unda ise, insan olma ve insanca ya�ama �zelliklerinden soyutlanm�� varl�klar ordusunun, zulm�ne sahne olan bir d�nya hayat� olacakt�r.
�nsan, kendisini ne kadar tan�yor? Onu ��erefli� veya �hayvandan a�a�� bir dereceye d��rebilecek �zelliklerini ne kadar biliyor?
Eskilerin deyimiyle �ki�i kendini bilmek kadar arif olmaz� veya Yunus�un ifadesiyle �ilim kendin bilmektir� v.s gibi s�zlerle, insan�n kendisini mutlaka tan�mas� gerekti�i d��ncesine vurgu yap�lmaktad�r. ��nk�, ki�inin kendisini tan�mas�, onu Allah�� tan�maya y�nlendirecektir. �Kendini bilen, Allah�� bilir.� s�z� bize bu ger�e�i ifade etmektedir.
M�kemmel bir yarat�l��a sahip olan insan�n hi� zaaflar� yok mudur? Elbette vard�r. ��nk� insan, iyiye de k�t�ye de meyilli olan bir varl�kt�r. Dolay�s�yla iyi de k�t� de, insan i�indir. ��te burada kar��m�za �s�nav bilinci� ��kmaktad�r. Bu iyi ve k�t�, insan�n sahip oldu�u iradesiyle, akl�yla tercih edebilece�i bir durumdur. �radesi ve akl�yla yapaca�� bu tercihler, sonu� itibariyle insan�n de�erini ortaya ��karacakt�r.
Kur�an-� Kerim�de bir�ok ayetlerde insan�n yarat�l��nda varolan zaaflar�ndan, �zelliklerinden bahsedilir. Gerek tarih i�inde gerekse g�n�m�zde psikologlar, filozoflar, sosyologlar da insan�n bu �zelliklerini �e�itli deney ve g�zlemlerle ortaya koymu�lard�r. Her ne kadar ki�ilerin sahip olduklar� zaaflar, �ncelikle kendilerini ilgilendiriyor olsa da, zamanla bunlar t�m insanlar� etkileyebilecek sosyal zaaflara d�n��ebilme �zelli�ine sahiptir. Bu d��nceyle g�n�m�z toplumlar�n� ilgilendiren, g�nl�k ya�ant�m�zda s�k�a kar��la�t��m�z ve toplum hayat�m�za olumsuz katk�lar� olan sosyal zaaflar�m�zdan, birka��n� sizlerle payla�man�n uygun olaca��n� d��n�yorum.
�nsan tek ba��na ya�ayan bir varl�k de�ildir. O daima bir topluluk i�inde ya�ayan ve zorunlu sosyal birlikteli�e sahip olan bir varl�kt�r. Di�er ki�ilerle ili�kide bulunur. �nsan ya�ad�� topluma ba�lanmakta, onun b�t�n kural ve de�erleri kendisini etkilemektedir. Dinini, dilini, giyimini, estetik anlay��n�, ahl�k kurallar�n�, zevklerini b�y�k oranda i�inde ya�ad�� toplumun, kural ve de�erleri tayin etmektedir. Adeta �nsan, i�inde ya�ad�� toplumun damgas�n� ta��r.

Mystic@L

7 Nisan 2006 16:40

D�nyada ve T�rkiye'de Psikoloji Tarihi

Psikoloji tarihi ve genel olarak teorik psikoloji T�rkiye'de hen�z bir ara�t�rma alan� olmaktan uzak bulunuyor. Konuyla ilgili �evirilerin say�s� ne yaz�k ki bir elin parmaklar�n� ge�meyecek kadar az. �niversitelerin psikoloji b�l�mlerinde 'psikoloji tarihi' dersleri daha yeni yeni yer bulmaya ba�lad�. Bununla birlikte psikoloji felsefesine ili�kin pek bir �al��ma yap�ld��n� iddia etmek m�mk�n de�il.

Teorik psikolojiye g�sterilen ilgi konusunda asl�nda T�rkiye ile bir �ok Avrupa �lkesi aras�nda �nemli bir fark bulunmuyor. Ger�i psikoloji tarihine ili�kin d�nya �zerindeki ilk �al��malar�n yaz�m� a�a��da de�inilecek nedenlerle psikoloji tarihinin erken d�nemlerine dayan�r. Ama psikoloji tarihinin bir alt-alan olarak kurumsalla�mas� ancak 20. y�zy�l�n ikinci yar�s�nda, �zellikle de 1960'lar�n ortalar�nda m�mk�n olmu�tur.

Psikoloji tarihi historiyografyas� i�inde sadece psikoloji tarihi i�in de�il genel olarak bilim tarihi i�in de ge�erli olan iki d�nem ay�rt etmek m�mk�nd�r. Psikoloji tarihi yaz�m�nda 'eski' tarih diye adland�r�lan birinci d�nem 19. y�zy�l�n ortalar�ndan 1950'li y�llar�n ortalar�na uzan�r. Bu d�nemin psikoloji tarihi �al��malar�, di�er bilimler i�in de ge�erli oldu�u gibi alan�n i�indeki eski ara�t�rmac�lar taraf�ndan y�r�t�l�r. Bu ara�t�rmac�lar genellikle art�k bilimsel ara�t�rma yapmay� b�rakm�� ve kendilerini �al��m�� olduklar� alan�n tarihine ili�kin �al��malara vermi�lerdir. �stelik bu ara�t�rmac�lar herhangi bir tarih formasyonuna sahip de de�illerdir. 'Eski' psikoloji tarihi yaz�m�n�n klasik �al��mas� ��phesiz E. G. Boring'in 1929'da yay�nlatt�� 'History of Experimental Psychology' adl� eseridir. Boring'in �al��mas�ndan da g�r�lebilece�i gibi 'eski' tarih yaz�m�, Thomas Leahey'in (1991, s. 34) terimiyle, 'yukar�dan' bir tarih yaz�m�d�r. Ele�tirel olmaktan �ok, politik ve diplomatiktir. Temel konusu 'b�y�k' adamlar ve 'b�y�k' olaylard�r. Okunulabilir hikayeler anlat�r ve bunlar� ba�ka tarih�ilerden �ok, halk�n e�itimli tabakas�na sunar. Yani bir nevi 'pop�ler tarih' anlay��n� benimser.

Tarih yaz�m�nda 'yeni' d�nem, psikoloji i�in ancak 1960'lar�n ortalar�nda geli�ebildi. Ancak tarih yaz�m�na t�m�yle bu yeni anlay��n egemen oldu�unu bug�n bile s�ylemek m�mk�n de�ildir. Bu yeni d�nemin ba�l�ca �zelli�i psikoloji tarihi yaz�m�n�n bir uzmanl�k alan� haline gelmesidir. Art�k bu ara�t�rmalarda tarih formasyonu da �nemli bir yer tutmaktad�r. Bu d�nemin bir di�er �zelli�i de 'eski' tarih anlay�� taraf�ndan pek de dikkate de�er bulunmayan psikolojinin sosyal yap�s�n�n incelenmesidir. Burada kastedilen sadece bilimsel toplulu�un kendi i� �rg�tleni�i de�il, ayn� zamanda bu toplulu�un �rg�tlendi�i toplumun da ya�ay��d�r. Bu anlay�� psikolojiyi toplumdan ve tarihten soyutlanm�� bir tak�m 'b�y�k adamlar�n' yaratt�� bir bilim dal� olarak ele almamakta, onu i�inde bulundu�u toplumsal ve tarihsel b�t�n i�inde tan�mlamaya �al��maktad�r. �zellikle 1960'lardaki ��renci hareketinin ve sonras�nda h�zla geli�en ele�tirel psikoloji ak�mlar�n�n da etkisiyle bug�n modern tarih yaz�m� s�kl�kla ele�tirel �geler bar�nd�rmaktad�r.

Psikolojinin kendi tarihine ili�kin genel ilgisizli�inin dayanak noktas�n� psikoloji i�indeki hakim paradigman�n belirledi�ini s�ylemek yanl�� olmayacakt�r. Psikolojinin bir 'do�a bilimi' oldu�u iddias� ve psikologlar�n teorik de�il deneysel �al��malarla ilgilenmesi gerekti�i b�t�n d�nyada bir �ok psikolog taraf�ndan payla��lan bir g�r��t�r. Bu g�r��e g�re psikoloji tarihinin ara�t�r�lmas� da psikologlara de�il bilim tarih�ilerine b�rak�lmal�d�r.

Oysa bu, psikolojinin kendine �zg� bir tak�m �zelliklerinden dolay� m�mk�n de�ildir. Psikoloji tarihine y�nelik ilgi salt bilim tarihi �er�evesinde de�erlendirilemez. Psikoloji tarihinin kendi tarihine bak�ld��nda g�r�lecek olan, bu konuyla ilgili �al��malar�n psikolojinin bir tak�m 'kriz' d�nemlerinde yo�unluk kazand��d�r. �rneklemek gerekirse: Psikoloji 19. y�zy�ldan 20. y�zy�la girilirken ba��ms�z bir ara�t�rma ve bilgi alan� olarak kom�u disiplinlerine kar�� dayanabilmek ve kendi s�n�rlar�n� belirlemek zorundayd�. Bu zorunluluk teorik psikoloji �al��malar�na olan e�ilimi g��lendirmi�ti. Ayn� �ekilde 20li y�llar ve 30lu y�llar�n ba��nda psikoloji, birbirleriyle yar�� halinde �ok say�da okul ve anlay�� taraf�ndan par�alanmak tehdidi alt�nda bulunuyordu (Benetka, 2002, s. 12). Yine psikolojinin 'kriz'lerine dair bir di�er �rnek de psikolojinin �evresel nedenlerle yeniden yap�land�r�lmak ihtiyac�nda bulundu�u d�nemlere ili�kindir. Nazizm sonras� Almanyas� ve Avusturyas� buna iyi birer �rnektir (Geuter, 1980).

G�r�ld�� zere psikoloji tarihinin g�ndeme geli�i psikolojinin 'kriz' d�nemleriyle bir paralellik ta��maktad�r. Thomas Kuhn'un (1976) terminolojisini metaforik olarak kullan�rsak, psikoloji tarihi 'kriz' ve 'devrim' d�nemlerinde g�ndeme gelirken, 'ola�an bilim' d�neminde yads�nmaktad�r.

Buradan hareketle psikoloji tarihinin T�rkiye'de neden genellikle g�ndem d�� oldu�una dair fikir y�r�tmek m�mk�nd�r. Bir �ok orta ve az geli�mi�likteki �lkede de durum ayn�d�r: Bilimsel bilgi bu �lkelere b�y�k oranda d��ar�dan 'ithal' edilmektedir ve yine Kuhn'un kavramlar�n� kullanmak gerekirse ithal edilen 'kriz'ler de�il, genellikle 'ders kitaplar�' bilimidir. Bu nedenle 'Krizler' ve 'paradigma de�i�imleri' �evre �lkelerde merkez �lkelerde yapt�� etkiyi yapmamakta ve bu �lkelerde psikoloji �al��malar� s�rekli ithal edilen bir 'ola�an bilim' durumunda kalmaktad�r.

Di�er yandan psikoloji tarihi �al��malar� g�n�m�zde �evre �lkelerde de �nem ta��maktad�r. Bu ifadeyle yukar�da belirtilen, psikoloji tarihi �al��malar�n�n yo�unlu�unun psikolojinin 'kriz'leri ile paralellik ta��d�� iddias� aras�nda bir �eli�ki yoktur:

Birincisi �zellikle bilgi ak��n�n h�zlanmas�yla birlikte art�k merkezlerdeki 'krizler' �evre �lkeler taraf�ndan da �ok daha �iddetli hissedilmekte, modern tart��malar eskiye oranla olduk�a h�zl� bir �ekilde �evre �lkelere dahil olabilmektedir. �stelik kimi alanlarda �evre �lkelerden gelen �al��malar�n say�s�, hi� de merkez �lkelerdekilerden az de�ildir.
�kinci olarak, �evre �lkeler de ge�mi�te, merkez �lkelerdeki paradigmalar� benimseyerek 'kriz'leri savu�turamam��, belki bir miktar geciktirmi�, ancak bu paradigmalar�n kendi �lkelerindeki sa�lamalar�n�n yap�lmas�nda hep bir tak�m sorunlarla kar��la�m��lard�r. Bunun sonucunda 'daha ulusal' psikoloji geleneklerinin g�ndeme gelmesi s�zkonusudur. Bug�n kimi Arap �lkelerinde �slam ile psikolojinin b�t�nle�tirilmelerine y�nelik bir e�ilim g�r�nmektedir (bak. Abou-Hatab, 1997). Bug�n �zellikle k�lt�rler-aras�l�k boyutunda psikolojinin yeni bir 'kriz'inden s�zedildi�ini duymak �a��rt�c� de�ildir. Bu 'kriz' art�k merkez �lkelerin s�n�rlar�n� a�an genel bir 'kriz' olarak de�erlendirilmelidir. Psikoloji tarihi bilgisi de bu 'kriz'in hangi yolla a��laca��na ili�kin ipu�lar�n� elinde bulundurmaktad�r.

GusinapsE

7 Nisan 2006 18:28

Geli�imsel psikoloji

Geli�im d�zeyi kavram�n� Jean Piaget e bor�luyuz. Piaget Teorisi olarak bilinen teori, herkesin de�i�mez baz� d�zeylerden ge�ti�ini ve bunlar�n birbirinden �l��lebilir olarak ayr�ld��n� ortaya koymu�tur.

Teoriye g�re, ��renme nicel de�il, niteldir. Yani, k��k bir �ocukla b�y�k bir insana ayn� soru soruldu�unda �ocu�un farkl� cevap vermesinin nedeni bilgi miktar�n�n az olmas� de�il, d�nyaya farkl� �emalarla bakt��ndan kaynaklanmaktad�r. Burada "�ema" kelimesi ile organizmalar�n i�inde ya�ad�klar� d�nyay� kurgulamak ve davran�� belirlemek i�in kulland�klar� zihinsel organizasyonlar kasdedilmektedir.
Piaget, her organizman�n do�du�unda "refleks" olarak adland�r�lan temel �emalarla d�nyaya geldi�ini, di�er yarat�klar�n aksine insano�lunun bu �emalar� b�rak�p yeni �emalar olu�turabildi�ini s�yler. Piaget teorisinin temeli de "denge prensibi" olarak adland�r�lan bu temele dayan�r. Yerle�ik bir �ema �zerine yeni bilgiler edinildi�inde (asimilizasyon) uyumsuzluk ve bir �at��ma, dengesizlik olu�uyorsa, mevcut �ema de�i�tirilir (accomodation) ve yeniden d�zenlenir. �rne�in Latin harfleriyle okuyup yazmaya al��k birinin ayn� karakterlerle okunup yaz�lan bir dili ��renmesi Kiril alfabesiyle okuyup yazan birinden daha kolay olacakt�r. Ancak yeni dili ��renebilmek i�in mevcut �emalar�n� de�i�tirmesi gerekecektir.
Piaget, �ocuklar�n geli�imlerinde 4 ana a�ama oldu�unu ortaya koyar:

Duyu-hareket
Genelde geli�imin ilk iki y�l�nda ger�ekle�ir. ��g�d�sel hareketlerin a��rl�kta oldu�u bu d�nemde �nce kendini �evresindeki objelerden ay�r�r. Daha sonra hareket edebildi�ini ve objeleri hareketlendirebildi�ini anlar. �pleri, giysileri �eki�tirme gibi. En son olarak obje s�reklili�ini (object permanence) sa�lar ve nesneleri alg�lamad�� zaman onlar�n var olmaya devam ettiklerini kavrar. Bu d�nemde bebeklerde g�r�len en yayg�n �zellik nesnenin s�reklili�ini kavrayamamas� nesnelerin b�y�kl�k ve hacimlarinin fark�nda olmamas�d�r. refleksleren �emelera ge�ilir,do�adan ayr��m ger�ekle�ir,ertelenmi� taklit,monolog,hedefe y�nelik davran��lar ger�ekle�tirilir,nesne s�reklili�i,bu d�nem geli�im �zellikleridir

��lem �ncesi
Genelde 2-7 ya�lar� aras�nda ya�an�r. Objeleri kelime ve resimlerle simgeleyebilmeyi ��renir ve "dil" kullanmaya ba�lar.Benmerkezcidir, kendinden ba�kalar�n�n bak�� a��lar�n� alg�lamakta zorlan�r. Objeleri sadece tek bir �zelliklerine g�re s�n�fland�rabilir. 2 d�nemden olu�ur. 2-4 ya� sembolik ve 4-7 ya� sezgisel d�nem. paralel oyun,oyunun simgele�mesi,toplu monolog,ki�ilerin s�reklili�i,animizm,tek y�nl� d��nce bu d�nemde g�r�len geli�imsel �zelliklrdir.

Somut ��lemler
Genelde 7-11 ya� aras� ya�an�r. Olaylar ve nesneler hakk�nda mant�k y�r�tebilir. Say�lar�n korunmas�n� genelde 6 ya��nda, k�tlenin korunmas�n� genelde 7 ve a��rl��n korunmas�n� genelde 9 ya��nda kavrar. Nesneleri birka� �zelliklerine g�re gruplayabilir ve organize edebilir (b�y�kten k��e, hafiften a��ra do�ru gibi) somut i�lemler yap�l�r,�ok y�nl� s�n�flama yap�l�r,korunum kavram� kazan�l�r,ben merkezci d��nce tarz�ndan kurtulur g�reli d��nmeye ba�lar,

Soyut ��lemler
Soyut hipotezler �zerine mant�k y�r�tebilir, varsay�ma dayanan, gelece�e y�nelik, ideolojik problemlerle ilgilenmeye ba�lar. Buda demektir ki �ocuklar ge� alg�dan erken alg�ya iletler ergen egosantrizmi ba�lar

Deja vu (psikoloji)
Deja vu ya�anm�� bir an�n tekrar ya��yormu��as�na kap�l�nan hislerdir. Frans�zca; d�ja : daha �nceden ve voir : g�rmek fiilinin ge�mi� zamanda �ekimi olan "vu" nun birle�imidir ( dejav� okunur) T�rk�eye tam �evirirse daha �nceden g�rd�m anlam�ndad�r.
Beynin yorgunluk veya ba�ka sebeplerden dolay� , bir g�r�nt�, ses, veya bunun gibi i�eri giren herhangi bir�ey giri� (��renilme) an� s�ras�nda farkedilmez, beyin onu bir anda i�erde buluverir. Bu da hat�rlama gibi bir histir, ��nk� ne zamandan beri o an�'n�n orda oldu�u bilinmez bu durum kendini deja vu olarak g�sterir. Ba�ka bir yoruma beynin sa� lobu ile sol lobununmilisaniyeden daha k��k bir zaman fark� ile �al��mas�d�r, bir taraf di�er taraftan �nce alg�lad�� i�in, ge� alg�layan taraf bu olay� daha �nce ya�am�� gibi olur. siniraksonlar�ndaki minik bir sapmadan kaynaklan�r.

Trafik psikolojisi
Trafik psikolojisi, Psikolojinin uygulamal� alt dallar�ndand�r. Yaya ve s�r�c�lerin trafikteki davran��lar�n�n alt�nda yatan psikolojik s�re�leri inceler. Ba�l�ca amac� trafik kazalar�n� ve bu kazalar�n sonucu olan �l�mleri azaltabilmektir.
S�r�c�lerin ara� s�rme eylemi s�ras�ndaki alg�, dikkat ve bili� s�re�leri, s�r�c� ki�ili�i, risk alma davran��, s�r�c�lerin tutumlar� ve duygular� trafik psikolojisinin �al��ma alanlar�ndand�r

�evresel psikoloji
Psikolojinin �evre ve insan davran�� aras�ndaki ili�kiyi inceleyen alt alan�d�r. Hem �evre ko�ullar�n�n insan davran��lar�na etkisini, hem de insanlar�n �e�itli eylemlerinin sosyal ve fiziksel �evreye etkisini inceler. S�z konusu olan �evre bir mahalle, ev, ofis, fabrika, okul, �ocuk park� ya da bir sokak olabilir. Psikolojinin di�er alt dallar� (sosyal psikoloji, bili�sel psikoloji, okul psikolojisi gibi) ve psikoloji d��ndaki uzmanl�k alanlar� (mimarl�k, m�hendislik, �evre bilimi, e�itim bilimleri, ergonomi, sosyoloji, antropoloji gibi) �evresel psikolojinin geli�imine katk�da bulunur.

Mystic@L

8 Nisan 2006 19:11

�ocukluk Depresyonu

Depresyon ya�ayan �ocuk daha mutsuz oluyor, ne�esi ka��yor, g�ndelik ya�ant�s�nda isteksiz veya verimsiz oluyor...

�ocuklar hem ekonomik, hem de sosyal a��dan ailenin kontrol� alt�nda olmalar� nedeniyle, �stelik ya�� k��k olanlar�n kendilerini ifade etmelerindeki g��l�kleri nedeniyle, �ncelikle anne babalar�n veya �ocu�u yeti�tirmekle y�k�ml� olanlar�n �ocukta bir problem olup olmad�� konusunda uyan�k bulunmalar� gerekmektedir...

Bir�ok hastal��n da bilinen ba�lama ya��n�n ergenlik �a�lar�d�r. "Anne babalar ve �ocu�un yak�n �evresi �ocuktaki problemi fark etseler bile; yaln�zca problemin kendisine odaklan�yorlar; ders �al��mama, t�rnak yeme gibi. Tek probleme yo�unla�mak aile ile �ocuk aras�ndaki �at��may� daha da artt�r�p �ocu�u da olumsuz etkileyebiliyor."

�ocuk sorumluluktan ka�ar
�ocuklarda depresyonun hangi belirtilerle ortaya ��kt��n� ve �ocukta g�zlenen davran�� farkl�l�klar�n� ise ��yle �zetledi: "�ncelikle depresyonu genel hatlar� ile �zetleyecek olursak; ki�i zaman�n�n �o�unda mutsuzdur, �zg�nd�r, �nceden keyifle veya kolayl�kla yapabildi�i aktivite veya sorumluluklardan ka�maya ba�lar, uyku ve i�tah d�zeni bozulur, motivasyon azl�� nedeni ile dalg�nl�k, unutkanl�k, dikkatsizlik, �l�m d��nceleri ge�er akl�ndan, ruhsal ve fiziksel huzursuzlu�u d��ardan bile g�zlenebilir, kendine g�vensizlik,hatta yetersizli�in getirdi�i su�luluk duygular� ya�an�r.

�ocuklar da bu belirtileri g�sterirler ancak �ocu�un geli�im �zellikleri ve sosyal ili�kilerine ba�l� olarak farkl� belirtiler de klinik tabloda g�r�lebilir. K��k �ocuklarda ifade becerisi zay�f oldu�u i�in daha �ok davran�� problemleri ile kar��m�za ��karlar. Genellikle anne babalar�n�n kontrol� alt�nda olduklar�ndan; klinik �yk� de anne baban�n bak�� taraf�ndan �ekillenir.

Travma Sonras� Stres Bozuklu�u :

Herkes i�in travmatik olacak b�y�k bir duygusal stresten sonra ba�layan bir ruhsal bozukluktur. Ki�i ger�ek bir �l�m, �l�m tehdidi, a��r bir yaralanma, kendi veya ba�kalar�n�n fiziki b�t�nl��ne tehdit olay�n� ya ya�am��, ya kar��la�m�� ya da tan�k olmu�tur.
Bunlara a��r� korku, �aresizlik ya da deh�ete d��meyle tepki vermi�tir. Tekrar tekrar s�k�nt� verici tarzda an�msayabilir; s�k s�k olay�n s�k�nt�l� d��lerini g�rebilir; sanki yeniden oluyormu� gibi davran�r ya da hisseder, travmatik olay� �a�r��t�ran i� ya da d�� olaylarla kar��la�maktan yo�un s�k�nt� duyar. Travmayla ilgili duygu ve konu�malardan ka�maya, ilintili ki�iler, etkinlik ve yerlerden uzak durmaya �abalar; travman�n �nemli bir y�n�n� an�msayamaz, eskiden �nemsedi�i etkinliklere kar�� ilgi ve kat�l�m� azal�r; insanlardan uzakla�ma, yabanc�la�ma olur, sevememe, bir gelece�i kalmad�� duygusuna kap�labilir. Bunlardan ba�ka uykuya dalma ve uykuyu s�rd�rmede g��l�k, �fke patlamalar�, yo�unla�mada zorluk, huzursuzluk ve a��r� irkilme tepkileri olabilir. Bu belirtilerin 1 aydan uzun s�rmesiyle tan� konur.
Hastal�k belirtileri travmatik olaydan sonra bir hafta gibi k�sa bir s�rede de ba�layabilir, 30 y�l gibi uzun s�rede de ba�layabilir. Hastalar�n %30'u tam d�zelir, %40'� hafif belirtilerle s�rer, %10'u de�i�mez veya k�t�le�ir.
Tedavide ana yakla��m destekleme, konu�maya cesaretlendirme, ba� etme yollar� i�in e�itme, hasta ve ailesi i�in grup terapileridir. �la� sa�alt�m� yararl� olabilir.

Saplant�-Zorlant� Bozuklu�u (Obsesif-KompulsifBozukluk)

Halk aras�nda "temizlik hastal��" olarak tan�n�r. Saplant� (obsesyon) yineleyici ve zorlay�c� d��nce, duygu, d�rt� veya hayallerdir. Zorlant� ise (kompulsiyon) sayma, kontrol etme, ka��nma gibi bilin�li, standardize, yineleyici d��nce veya davran��t�r. Tipik olarak saplant�lar ki�inin bunalt�s�n� artt�r�r, zorlant�lar ise azalt�r. Zorlant�ya direnmeyle (yapmamayla) da s�k�nt� artar. Rahats�zl�k verici d�rt� veya d��nce sadece ger�ek ya�am sorunlar� hakk�ndaki a��r� �z�nt�ler de�ildir. Ki�i ya bunlara �nem vermemeye, bask�lamaya veya ba�ka bir d��nce veya eylemle etkisizle�tirmeye �al��r.
Yineleyici davran��lar el y�kama, d�zene koyma, kontrol etme, dua etme, say� sayma, birtak�m s�zc�kleri sessizce s�yleme olabilir. S�k�nt� yan� s�ra zaman�n bo�a harcanmas� da s�z konusudur. Tak�nt� �rne�in g�nde 1 saatten daha uzun zaman al�r. Ola�an g�ndelik ve mesleki ya�am bozulur veya etkilenir.
Belirtiler �o�unlukla aniden ve stresli bir olay sonras�nda ba�lar. Tan� ve tedavi utan�tan, saklamaktan dolay� 5-10 y�l gecikebilir. ��te biri �nemli �l��de, yar�s� k�smen d�zelir, geri kalan ya hasta olarak kal�r ya da k�t�le�ir.
Tedavisinde antidepresanlar, davran�� psikoterapisi (kar�� kar��ya b�rakma, zorlant� yan�t�n� �nleme) say�labilir

[:up:-NepHiLa-:up:]

8 Nisan 2006 22:05

A�k Psikolojisi (Sevmek ve Sevilmek)

A�k psikolojisi

Ger�ek a�k�n ve sevginin derinli�ini kavramak her�eyden �nce kendimizi bilmekden tan�makdan ge�er.

''A�k hayat�n tekd�zeli�ine, b�t�n s�radanl��na en soylu ba�kald�r�d�r. Ondan korkup ka�mak hi� kimseye yak��maz. Ve elbette a�k� su�lamak, yarg�lamak, karalamak inkar etmek de asla yak��k almaz'' a��k olmak insan�n bilincini iradesini ve yarg�lama yetisini ask�ya al�r ki�inin.

Ger�ek a�k�n ve sevginin derinli�ini kavramak her�eyden �nce kendimizi bilmekden tan�makdan ge�er. Sorularla varmam�z laz�m bu tan�ma s�recine. �nsan nedir? sorusuna yada, Ya�am�n amac� nedir? gibi sorulara ne kadar yan�t bulabiliriz? Yoksa canl� kalmak i�in mi ya��yoruz?

Ger�ek a�k� ve sevgiyi bilmek anlatmak, kendimizi tan�makla e� de�erdir. Kendimizi tan�mak ise bir iki belirgin huyumuzu saymakla hi� alakas� olmayan yada belirgin bask�n �ne ��km�� (Sosyal, Melankolik, D��a d�n�k) �zelliklerimizden ibaret de�ildir. Derinlemesine alg�lama ve bak��la tan�mlanabilecek bir durumdur. Kendini tan�mak ve bilmek a�k�n kar��l��n� bilmekdir. ��de ozaman bir di�er par�am�z� buluruz. Buda demekdir ki, herhangi bir sevdi�imiz insan, yada ho�land��m�z insan bir par�am�z�d�r diyemezyiz.

Neden? dersek e�er, ��nk� karakteristik �zelli�imizde yada be�enilerimiz veya ki�ili�imizde bask�n olan �ne ��kan kriterlerimiz, arzular�m�z akl�m�zda kar��daki ki�iyi alg�lama da ilk izlenimi olu�turur ve bunun etkisi alt�na al�r bizi. Hislerden dolay� kar�� cinse bir y�nelmenin i�ine gireriz, �rne�in: �ok g�zel al�ml� bir bayan yada yak��kl� bir bay genellikle her iki cins taraf�ndan etkilenebilecek bir g�r�nt�d�r, bizim i�in estetik anlamda g�zel sempatik olan ve kalbimizde g�zel bir yere koydu�umuz ki�i �zelde asl�nda bir �ok y�n�n� bilmedi�imiz biridir, yani Aysberg gibi buzda��n�n g�r�nen k��k bir y�z�d�r. Yada g�r�nmeyen as�l olan ger�ek en b�y�k y�z� nerdedir? Denizin alt�ndad�r. Yada bunu tersi olarakda d��nebiliriz. Size kendisini be�endirmek isteyen birisi, genel anlamda kabul g�ren be�enilen albenilerini ve art�lar�n� kullanarak yakla��m i�erisine girer. Bu ba�lang�� noktas�nda di�er g�r�nmeyen y�nler art�k perdelenmi� ve bizde ilk izlenimin etkisi alt�nda kalm��zd�r art�k. ��nk� size verilmek istenen bir mesaj ve ama� do�rultusunda al�nmak istenen bir mesaj vard�r.

Kendinisini A�ka ve Sevgiye vermi� ger�ek olan� arayan ki�iler, tan�ma, anlama, kavrama s�resini daha sa�l�kl� acele etmeden ya�amaya �al��rlar. Bunun faydas�; �rt��p �rt��medi�ini anlamak,her anlamda kar��l�kl� uyumla a�k�n m�kemmelli�ini ortaya koymakla beraber sevginin ve a�k�n ger�ek ruhunu ortaya ��karmakd�r ama�. �nsan o�lu sahip olmad�� zellikleri arad��n� bunlara sahip olsa arayacak hi� bir �eyi kalmayaca��n� ve kendinde olmayan� �zelliklede olmad�� i�in sever, yani kar��n�zdaki ki�inin sizdeki �zellikleri kendisinde olmad�� i�in seversiniz. �nsano�lu kendisini tam hissetmesi i�in �nemli g�rd�� zelliklerin pe�inde ko�ar, ��nk� kendini donatmak ve zenginle�tirmek ister. D�z s�radan al��la gelmi� hayat� klasik ya�ayan ideali olmayan, birisi onun ger�ek ruhunu ��karamayaca��ndan alternatifi olmad�� s�rece yakla�maz ona. E�er bu arad�klar�n� bulam�yorsa da kendini ve ''�deallerini K��lt�r'', fark�nda olarak yada olmayarak yaln�z kalmamak i�in bunu yapmak zorundad�r.

��nk� sevmek ve sevilmek temel bir ihtiya�d�r. Sa�l�kl� tan�ma s�reciyle ger�ekle�en sevgiler herzaman daha uzun �m�rl� ve ger�ekde uzun s�renlerdir. Tanr� evreni yarat�rken insan ruhlar�n�n kendi kendilerine hayran olarak d�nyada ya�amak �zere topluluklara b�l�nd�� anlat�l�r. Her ruh sanki yar�s�n� kaybetmi� gibi bir�eyler kaybetti�ini, yani bir zamanlar kendi par�as� olan� ve art�k bulamad��n� bulma ihtiyac�ndand�r. ''A�k kaybedilmi� birli�in aranmas�, z�tl�k ve benzerli�in uyumundan ba�ka bir�ey de�ildir''. �ki t�rl� a�k�n oldu�u bilinir. Platonik A�K ve Tinsel A�K. Ruhu bir zamnlar arad��n� bulmaya iten birincisidir, ikincisi ise zevkden cinsel tatminden i� g�d�lerinden, amaca ula�mak i�in her yolu m�bah k�lan kazanmak, elde etmek i�in maske y�zl� bir a�l�kdan ba�ka bir �ey de�ildir. Platon'un da dedi�i gibi a�k bilgelikdir. A�k enerjidir, A�k benzerlikdir. A�k�n cans�zlarda bile ya�am oldu�unu s�ylemi�dir.

Yine Platon'a g�re a�k g�zel, adil, iyi ve ger�e�e e�itdir. Ba�ka t�rl�s�n� yapamad��ndan pe�inde ko�ar. Ba�ka birisinde bizden eksilen ruhu yani bizim i�in iyi, g�zel, ger�ek, adil olan her�eyi hayata ge�iren birisini bulmak i�indir bu Aray�� ve Aranmak S�recidir ayn� zamanda.

Ka� ki�i yada ka� �ift ne kadar hayat�n�n insan� ger�ekde bulabiliyor? kim bilir, �ok �abuk ya��yor ve h�zl� t�ketiyoruz, ili�ikiler saman alevi bendenlere s��r�yor ve sonra iyice Tan�madan, Tan�nmadan anl�k yada belli bir d�nemin heyecan� yada bo�lu�uyla Evlilikler oluyor. Oysa ger�ekler ise hep pe�imizdedir. Elbet bir g�n ��kaca��n� g�z �n�ne al�nd��nda ba�l�yor Ger�ek Y�zler, d�k�lmeye ba�l�yor ili�kiler ve kavgalar ayr�l�klarla son buluyor. Cesareti olanlar ayr�l�yor, olmayanlarda Aile, Sosoyal �evre yada �ocuklar� i�in ''Zindan�na Zindan ekliyor''. Bu g�n art�k T�rkiye'de ve D�nyam�zda say�s�zca bo�anmalar ya�an�yor. Nedeni ''Do�ru Oldu�u San�lan Yanl�� Ba�lang��lar''. Anl�k heyecanlar ki�ilerin kar��lar�ndakini kaybedece�i korkusuyla, ger�eklerini saklamalar� kendilerini be�endirme ve elde etme arzular�. ��nk� kendi be�endiklerini kendileri gibi yapmak ve kendilerine d�n��t�rmek istemeleri. Bir nevi Egolar�n� tatmin etme arzusu.

G�n�m�zda art�k insanlar A�k'lar�nda elele tutu�man�n heyecan�ndan bile uzakla�m��larken, Hayat�n Sihrini ve anlam�n�da ya�ad�klar� hayat san�yorlar ve bunada kendilerini inand�r�yorlar. Bu g�n b�yle olmas�n�n en etkili sebeblerinden biride ''Cinsel Devrimdir''. ��nk� insanlar�n i�ini bo�altm��d�r ve sonu�lar� bir facia olmu�dur. ''Bug�n seni seviyorum ama yar�n kim bilir kimi'', ''Benim ��in Her�eyden �nemlisin'' yada belli bir zaman sonra ''Hi� Bir De�erin Yok sen ko�ullar�m�n gere�isin �zg�n�m sevdim sanm��d�m''. Oysaki A�k'�n BUG�N, YARIN ve YA�AM BOYUNCA s�recek bir A�k olmas� gerekmez mi? Yani insan�n bir di�er yar�s�yla ya�lanmas�n�n hi� bir �nemi yokdur, ��nk� bedenler �l�r ama A�k Asla �lmez. �yleki Alevi Bekta�i inanc�nda kutsal say�lan Turnalar bile Mutlulu�un Sevginin, Vefan�n, Onurun, �zg�rl��n, Bilgeli�in, simgesidir. Japonyadan bir �ok �lkeye kadar Halk K�lt�r�nde en kutsal say�lan G�vercin ve Turna g�sterilir. Turnalar�n bu simgesel �zelli�inin d��nda Turnalar tek e�lidir ve y�zy�la kadar ya�ad�klar� anlat�lan Turnalar, e�er e�leri �l�rse bir daha asla e�lezmezler. Bu sevgide sonsuzlukdur, e�er bir avc� Turnalardan birini vurursa geride kalan e�lerden di�eri olan Turna ya�amaya devam edemez ve �l�m� se�er ve kendini suya b�rak�r.

Mystic@L

8 Nisan 2006 22:09

Psikoloji Tarihi Yaz�m�n�n �nemi

Psikoloji tarihi �al��mas�n�n neden �nemli oldu�una ili�kin daha bir �ok g�r�� ileri s�rmek m�mk�nd�r. �ncelikle bilimsel ara�t�rman�n devaml�l��na ili�kin vurgu �nemlidir. Psikolojinin metodolojik ve paradigmatik s�reklili�ini ve kopuntular�n�, temel kriz d�nemlerini ve bu krizlerin a��lma y�ntemlerini psikoloji tarihi bilgisi ile yerli yerine oturtmak m�mk�n olmaktad�r.

Ancak ele�tirel psikoloji ad�na vurgulanmas� gereken daha �nemli bir nokta, psikoloji tarihinin psikoloji felsefesi ile ili�kisidir. Burada s�z konusu olan yaln�z psikolojinin metodolojik tercihleri de�il, ayn� zamanda genel d�nya g�r��ndeki de�i�imlerdir de. Psikoloji bat� �lkelerinde daha �kinci D�nya Sava�� ncesinde, salt akademik bir ara�t�rma alan� olmaktan ��karak toplumsal ya�amda da yayg�n olarak kar��l�k bulmaya ba�lad�. Ancak bu s�re� �zellikle sava� sonras� d�nemde b�y�k bir ivme kazand�. Psikolojinin bu geli�imini Lucien Goldmann �n (1998) bu d�neme ili�kin bak�� a��s� ile kar��la�t�rmak m�mk�nd�r. Goldmann a g�re �kinci D�nya Sava�� sonras�nda Avrupa kapitalizmi bir bunal�m kapitalizmi olmaktan ��karak bir d�zenleme kapitalizmi haline evrilmi�tir. Bu d�n��m s�ras�nda daha �nceleri felsefenin tuttu�u ideolojik yeri toplumsal bilimler tutmaya ba�lam��t�r ve bu toplumsal bilimler d�zenleme kapitalizminin kurucu bir �gesi durumuna d�n��m��t�r. Nitekim psikolojinin tarihine bak�ld��nda yaln�z pratik uygulamalar� bak�m�ndan de�il, genel paradigmalar� bak�m�ndan da ideolojik etkile�imlerinin kuvvetli oldu�u g�r�nmektedir. Vurgulanmas� gereken nokta �ok temel felsefi tutumda psikolojinin kendi i� bilimsel dinamiklerinden daha �ok, d�� toplumsal ve tarihsel dinamiklere ba�l� kald��d�r. Psikoloji tarihi �al��mas� bu etkile�imi g�zler �n�ne sermesi itibar� ile, yaln�z psikolojinin ideolojik karakterini de�ifre etmenin �tesinde, psikolojinin modern kapitalist toplum i�indeki kurucu rol�n�n g�r�lmesini de destekleyecektir

Bilimsel Y�ntem

Bilada'n�n 'felsefe ne i�e yarar' ba�l�kl� mesaj�na cevap vermeye �al��aca��m. Bilada asl�nda soru sormuyor; benim de bir �ey yazmaya niyetim yoktu. Ne var ki ODT� mezunlar g�n�nde b�l�m� ziyaret eden arkada�lar�n dolduru�una gelmi� bulunuyorum. Art�k kusura bakmay�n.

Bilim metodolojisi bilim felsefesi i�inde yer alsa da, yayg�n inan�� odur ki, ise felsefeyi kar��t�rmadan, ger�e�i ke�fetme yolunda "objektif" bir y�ntem tan�mlayabilir, buna da bilimsel y�ntem diyebiliriz. �zellikle deneysel bilimle u�ra�anlar�n g�r�� b�yle.

Bilimsel y�ntemin, pek kabaca, s�yle bir yol izledi�ini kabul edebiliriz: Elimizde bir bilgi birikimi var; kuramlardan, �ok say�da teorem ve �nermelerden olu�uyor. Bunlar daha �nce t�rl� s�namalara tabi tutulmu� ve bug�ne kadar her s�namay� ge�mi�ler; yani hen�z reddedilmemi�ler. Bu bilgilere dayanarak ve g�zlemlerden de yararlanarak hen�z s�namaya tabi tutulmam�� yeni bir �nerme, yani bir hipotez vazediyoruz. Bu hipotezin bilimsel de�er ta��mas� s�nanabilmesine (falsifiability) ba�l�. S�nama bir defal�k bir �ey de�il; defalarca tekrarlayabilmek laz�m (replication); hipotezin ard�ndaki �nermenin de�i�ik ko�ullar alt�nda ge�erli�ini koruyup korumad��na bakmak laz�m. Hipotez s�namadan ge�emezse reddediliyor; ge�erse kabul edilmi� olmasa da reddedilmiyor. (Yani bilimde ispat m�mk�n de�il ve b�yle bak�ld��nda teoremler k�demli hipotez olmaktan �teye gitmiyor. Ama bu bir sak�nca da de�il; bilimin g�c� bu m��k�lat� kabul etmesinden kaynaklan�yor bir bak�ma..) G�r�ld�� zere buradaki anahtar merhale s�nama merhalesi ve bunun tamam�yla ampirik olmas� gerek; yan� m�mk�nse deney yoluyla, de�ilse en az�ndan g�zlem yoluyla yap�lacak.

Bu prosed�r�n bilimsel olmas�, �nce s�naman�n ne �l��de ge�erli (valid) ve g�venilir (reliable) oldu�una ba�l�. S�nama �l��m gerektirecek; acaba ger�ekten �l�mek istedi�imiz de�i�keni mi �l��yoruz sorusu ge�erlilik sorusudur. Yapt��m�z �l��m do�ru mu sorusu ise bir g�venilirlik sorusu. Bundan daha da �nemli �artlar var: Hipotezimiz tan�m veya tasniften �teye giden, yani bir nedensellik arayan g��l� bir hipotez olsun. �rne�in, hipotezimizle y=f(x1); yan� y'nin, x1'e ba�l� olarak de�i�ti�ini ileri s�r�yor olal�m. Bunu s�nayabilmek i�in x1'i de�i�tirecek ve y'nin de beklendi�i tarzda de�i�ip de�i�medi�ini g�zleyece�iz. Burada do�ru zaman s�ralamas�n� garanti etmemiz gerekiyor: yan� �nce x1 de�i�ecek, sonra y. Bu her zaman m�mk�n olmayabilir. Ayr�ca �te yandan unutmayal�m ki y'de g�zlenen de�i�im, x1 haricinde baz� amillerden de ileri gelmi� olabilir. Yani ger�ek belki de asl�nda y=f(x1, x2, x3,....) �eklindedir. O halde s�naman�n sa�l�kl� olabilmesi i�in x1 ile oynarken x2, x3,... gibi de�i�kenleri sabit tutmam�z (ceteris paribus) gerekecek. Bu, laboratuvar ko�ullar�nda bir �l��de m�mk�n olabilir; ama genelde olmaz. Olmay�nca bu kez x2, x3,... gibi de�i�kenlerin etkisine ayn� �ekilde tabi olan iki �rne�e farkl� x1 de�erleri uygulayarak sonu�lar� g�zlemek gerekecek. Burada iki �rnek grubunun ayn� pop�lasyondan gelmesi gerekir. Bu anlatt��m i�leme kontroll� deney diyoruz ki bilimsel sorgulaman�n elindeki en g��l� silah budur. Bu nedenle - Bilada'n�n u�ra�t�� - deneysel bilimlerde ilerleme g�z kama�t�r�c� olmu�; lay�k�yla deney yap�lamayan "bilim"lerde, �rne�in iktisat veya sosyolojide �yle olmam��t�r.

Bunlar b�yle. Yani sorgulaman�n bilimselli�i yukar�daki y�ntemin ne �l��de ger�ekle�tirilebildi�ine ba�l�. Yani deney ve kontrol ancak de�i�en �l��lerde m�mk�n olaca��na g�re bilimsel olan ve olmayan sorgulamay� keskin bir �izgiyle ay�rmak pek kolay de�il. Ama problem bununla kalm�yor: Diyelim ki kontroll� deney b�t�n�yle m�mk�nd�r. O halde bilimsel y�ntem bize ger�e�i a��klayabilir. Bunun i�in yerine getirilmesi gereken tek ko�ul, sorgulaman�n ki�isel fakt�rlerden ve de�er yarg�lar�ndan tamam�yla ba��ms�z olarak cereyan etmesini sa�lamakt�r. Buna k�saca objektivite diyebiliriz; yani bilimsel sorgulaman�n s�bjektif de�il, objektif, tarafs�z bir s�re� olmas� s�z konusu. Bu objektivite iddias�na pozitivizm diyebiliriz. Bug�n dahi Bilada gibi deneysel bilimle u�ra�an ara�t�rmac�lar�n ezici �o�unlu�u objektiviteye ve pozitivizme inan�rlar. ��in ilgin� yan� deneysellikten derece derece uzakla�mak durumunda olanlar dahi, telaffuz etseler de etmeseler de, pozitivist yakla��mdan ayr� d��mek istemezler.

Pozitivizm ve objektivite iddias� Russel ve Wittgenstein'�n etkisiyle Viyana grubu diye an�lan bilim felsefecileri zaman�nda, yani yirminci y�zy�l ilk yar�s�nda en y�ksek itibar noktas�na ula�t�. Bu felsefeciler ayn� zamanda bilimle u�ra�an ara�t�rmac�lardan olu�uyordu. Ama �ok ge�meden bu iddialar�n ge�ersiz oldu�unu ileri s�renler ��kt� ortaya; Popper bunlardan. Daha sonra daha da ciddi ele�tiriler geldi. (Ge�en mesajlarda s�z�n� etti�imiz sorunlar; "theory of experience" , "theory of truth", analitik ve sentetik �nermeler gibi konular bu tart��man�n unsurlar�). Detaya giremem, ama �yle ki bug�n pozitivizmin ciddiye al�n�r bir savunmas�n� yapmak pek m�mk�n de�il. Kald� ki bir�ok bilim felsefecisi ara�t�rma yapan bilim adamlar�n�n hi� de san�ld�� gibi "bilimsel y�ntem"e g�re �al��mad�klar�n� kuvvetli arg�manlarla ileri s�rd�ler. Yani ��rendik ki bilimsel y�ntem asl�nda ger�e�i yans�tmayan bir idealden ibaret; objektivite ise bir masaldan ileri gitmiyormu�..

Bilada'nin s�z etti�i ve felsefecilere sert veya �fkeli sorular y�nelten ara�t�rmac�lar�n �fkesini anlamak zor de�il: pozitivizmi inkar etseler ne yapacaklar? Zaten felsefecilerin muhakemelerini anlay�p bir yere varmak da m�mk�n de�il. �enelerini kapasalar da i�imize baksak..

Ger�ekten bilimde objektivite m�mk�n de�il midir? Bence bu konuda kategorik h�k�mlerden ka��nmak do�ru olur. Evet objektiviteyi sa�lamak �ok zor. �rne�in hangi deneyi yapaca��n�za karar verirken, �u de�il de o de�i�keni g�zlemleme karar� al�rken, ara�t�rma program�n� yaparken s�bjektif yarg�lardan ka��namay�z. (Popper bunlar� pek g�zel anlat�p Viyana grubundakileri �ileden ��karmay� iyi beceriyordu). Ama objektivite aray��ndan vaz da ge�emeyiz. �stelik �rne�in bir biyoloji laboratuar� s�n�rlar� i�inde objektiviteyi �nemli �l��de sa�layabiliriz de.

GusinapsE

9 Nisan 2006 14:21

PS�KOLOJ�K BOZUKLUKLAR

Panik Bozukluk :

Panik Ata�� (Panik Atak): Kendi ba��na bir hastal�k de�ildir. Panik ata�� de�i�ik hastal�klarda ortaya ��kabilir (Panik bozuklu�u, sosyal fobi, hipertiroidi, �zg�l fobi, saplant�-zorlant� bozuklu�u, travma sonras� stres bozuklu�u, ayr�lma anksiyetesi bozuklu�u, madde k�t�ye kullan�m� gibi). Panik ata�� bir grup belirtinin d�rd� veya fazlas�n�n birden ba�lay�p 10 dakika i�inde en y�ksek d�zeyine ula�t�� yo�un bir korku ve rahats�zl�k d�nemidir:
�arp�nt�, kalp at�mlar�n� duyumsama veya kalp h�z�nda art��, terleme, titreme veya sars�lma, nefes darl�� veya bo�uluyor gibi olma, soluk kesilmesi, g��s a�r�s� veya g��ste s�k�nt�, bulant� ya da kar�n a�r�s�, ba� d�nmesi, sersemlik, d��p bay�lacakm�� gibi olma, ger�ek d��l�k duygular� veya benli�inden s�yr�lma (depersonalizasyon), �l�m korkusu, uyu�ma-kar�ncalanma duygular�, ��me-�rperme-ate� basmalar�.

Panik bozuklu�u kendili�inden panik ataklar�yla ortaya ��kar; bazen tabloya agorafobi e�lik eder. Yani a��k alanlarda bulunmaktan, ev d��nda tek ba��na kalmaktan, kalabal�kta bulunmaktan korku olabilir. Yeniden panik ata�� bekleme, denetimini kaybetme, kalp krizi ge�irme, ��ld�rma korkusu olabilir. Ataklar haftada 2-3 kez yineleme e�ilimindedir. Tedaviye verdi�i yan�t iyidir.
Tedavisinde �ncelikle antidepresanlar, bunalt� giderici ila�lar, kendini tan�maya y�nelik psikoterapi, �zellikle ka��nma davran��lar�n� denetlemeye y�nelik davran�� psikoterapi, bili�sel psikoterapi gibi se�enekler vard�r.

Sosyal Fobi
Ki�inin tan�mad�k insanlarla kar��la�t�� veya ba�kalar�n�n g�z�n�n �zerinde olabilece�i bir veya birden fazla toplumsal durumdan belirgin ve s�rekli bir korku duymas� halidir. Komik duruma d��ece�i veya utan� duyaca�� bi�imde davranaca��ndan korkar. Korkusunu a��r� veya anlams�z oldu�unun fark�ndad�r. Korkular �o�u sosyal durumu kaps�yorsa �ekingen Ki�ilik Bozuklu�u anlam�na gelir ve ek tan� konabilir. (S�yle�ileri ba�latma ve s�rd�rme, k��k topluluklara kat�lma, kar�� cinsle ��kma, �stleriyle konu�ma, toplant�lara gitme gibi konularda). Ele�tirilmeye, olumsuz de�erlendirilmeye, reddedilmeye a��r� duyarl�l�k, hakk�n� savunmada g��l�k �ekme, a�a��l�k duygusu veya �zg�ven d��kl�� vard�r.
Sa�alt�mda antidepresanlar, duyars�zla�t�rma, seans s�ras�nda deneme, ev �devleri, y�zle�tirme gibi davran�� psikoterapi yararl� olabilir.

�zg�l Fobi :
Kad�nlar aras�nda en yayg�n ruhsal bozukluktur. Korkulan nesneler ve durumlar hayvanlar, f�rt�nalar, y�kseklik, hastal�k, yaralanma ve �l�m olabilir. Alt tipler bunlar�n bask�n alan�na g�re; hayvan tipi, do�al �evre tipi, kan-enjeksiyon-yara tipi, durumsal tip ve di�er tiptir.

Fobik uyaranlarla kar��la�ma veya kar��la�ma beklentisi ile a��r� veya anlams�z, belirgin ve s�rekli korku ba�lar, hatta panik ata�� bi�imini alabilir. Ki�i korkusunun a��r� veya anlams�z oldu�unu bilir. Fobik durumdan ka��n�l�r veya yo�un s�k�nt�yla buna katlan�l�r.
En yayg�n denenen tedavi y�zle�tirmeye dayanan davran�� psikoterapidir. Kademeli uygulan�r. Duyars�zla�t�rma ama�lan�r. Gev�eme teknikleri de ��retilir.

Saplant�-Zorlant� Bozuklu�u (Obsesif-KompulsifBozukluk):
Halk aras�nda "temizlik hastal��" olarak tan�n�r. Saplant� (obsesyon) yineleyici ve zorlay�c� d��nce, duygu, d�rt� veya hayallerdir. Zorlant� ise (kompulsiyon) sayma, kontrol etme, ka��nma gibi bilin�li, standardize, yineleyici d��nce veya davran��t�r. Tipik olarak saplant�lar ki�inin bunalt�s�n� artt�r�r, zorlant�lar ise azalt�r. Zorlant�ya direnmeyle (yapmamayla) da s�k�nt� artar. Rahats�zl�k verici d�rt� veya d��nce sadece ger�ek ya�am sorunlar� hakk�ndaki a��r� �z�nt�ler de�ildir. Ki�i ya bunlara �nem vermemeye, bask�lamaya veya ba�ka bir d��nce veya eylemle etkisizle�tirmeye �al��r.

Yineleyici davran��lar el y�kama, d�zene koyma, kontrol etme, dua etme, say� sayma, birtak�m s�zc�kleri sessizce s�yleme olabilir. S�k�nt� yan� s�ra zaman�n bo�a harcanmas� da s�z konusudur. Tak�nt� �rne�in g�nde 1 saatten daha uzun zaman al�r. Ola�an g�ndelik ve mesleki ya�am bozulur veya etkilenir.
Belirtiler �o�unlukla aniden ve stresli bir olay sonras�nda ba�lar. Tan� ve tedavi utan�tan, saklamaktan dolay� 5-10 y�l gecikebilir. ��te biri �nemli �l��de, yar�s� k�smen d�zelir, geri kalan ya hasta olarak kal�r ya da k�t�le�ir.
Tedavisinde antidepresanlar, davran�� psikoterapisi (kar�� kar��ya b�rakma, zorlant� yan�t�n� �nleme) say�labilir.

Akut Stres Bozuklu�u
Travma yarat�c� olaydan sonra 4 hafta i�inde ba�lay�p 2 g�n - 4 hafta devam eden stres bozuklu�u s�n�f�d�r. Akut stres bozuklu�unda s�k�nt� verici olay� ya�arken veya sonras�nda disosiyatif (��z�lme) belirtiler olur. Bunlar:
Uyu�ukluk, dalg�nl�k, tepkisizlik, afallama, yabanc�la�ma, benli�inin d��na ��kma (depersonalizasyon), travman�n �nemli bir yan�n� an�msayamama gibidir.

Bir yandan da sanki travma yineleyerek ya�an�r: G�z�ne tekrar tekrar gelen g�r�nt�ler, d��nceler, d��ler, yan�lsamalar, an�msat�c� �eylerle kar��la��nca s�k�nt� duyma. Ayr�ca travma an�lar�n� uyand�rabilecek d��nce, duygu, konu�ma, etkinlik, yer ve insanlardan ka��nma �abas� olur. Uyuma zorlu�u, huzursuzluk, yo�unla�ma g��l��, a��r� irkilme gibi bunalt� ve uyar�lma belirtileri vard�r.
Tedavisi Travma Sonras� Stres Bozuklu�u'nda oldu�u gibidir.

Yayg�n Bunalt� Bozuklu�u :
Bireyin sosyal/mesleki ya�am�n� �nemli �l��de bozan veya a��r� s�k�nt�ya neden olan, �e�itli bedensel belirtilerin e�lik etti�i en az 6 ay s�ren bir yayg�n endi�e halidir. Ki�i �z�nt�s�n� denetlemekte zorlan�r. A�a��daki belirtilerin 3'� veya fazlas� bulunur:

Huzursuzluk, a��r� heyecan veya endi�e, kolay yorulma, d��nceleri yo�unla�t�ramama, bo� zihin duygusu, kas gerginli�i, uyku bozuklu�u.

Bunlardan ba�ka titreme, huzursuzluk, ba� a�r�lar�, soluk daralmas�, a��r� terleme, �arp�nt�, sindirim sistemi belirtileri olabilir.

Bu hastalar �o�unlukla pratisyen veya dahiliye uzmanlar�na ba�vurur. Ellerinde uzun bir tahlil listesi olabilir.

Tedavi i�in en etkili yakla��m psikoterapi, ila� ve destekleyici y�ntemlerin bir arada kullan�lmas�d�r. �la� tedavisi 6-12 ayda tamamlanabilece�i gibi ya�am boyu s�rd�rmek de gerekebilir.

Yapay Bozukluk
Yapay bozuklu�u olan hastalar istemli olarak t�bbi veya ruhsal bozukluk belirtileri g�sterir, �yk� ve belirtilerini yanl�� tan�t�rlar. Tek g�r�n�r ama� hasta rol� tak�nmakt�r. Hastaneye yat�� temel ama� veya ya�am bi�imi olabilir. Tan� i�in hastay� tan�yan birinden ek bilgi almak �nemlidir.

Ruhsal belirtilerle giden yapay bozuklukta s�n�r (borderline) ki�ilik bozuklu�u olabilir. Dinleyenin ilgi g�stermesi hastay� ho�nut eder, belirtiyi peki�tirir. �eli�kili ve yanl�� bilgi verirler. �o�u hasta sayg�n birinin kimli�ini tak�n�r.

Fiziksel belirtilerle gidi� �n plandaysa hastane ba��ml�l��, cerrahi giri�im ba��ml�l��, profesyonel hasta sendromu gibi adlarla an�l�rlar. �la� veya madde alarak fiziksel belirti olu�turabilirler. �steyici ve zor hastalard�r; hekimi su�lama, dava tehdidi olabilir.

Tedavisi zordur; �zg�l etkili tedavisi yoktur. Hekim ve tedavi ekibinde g��l� olumsuz duygulara yol a�ar. Maske d��r�c� tav�rdan ka��nmal�d�r. Birinci basamak (sa�l�k oca��) hekimiyle i�birli�i yararl� olabilir.

GusinapsE

13 Nisan 2006 19:38

PS�KOLOJ�K RAHATSIZLIKLAR
Disosiyatif Bozukluklar :

Disosiyatif Amnezi (D.Unutma) :

Disosiyatif bozukluklar�n temel sorunu bilincin "b�l�nmez" durumunun kayb�d�r; bu bir karma�aya yol a�ar. Disosiyatif amnezideki anahtar belirti hastan�n belle�indeki depolanm�� bilginin an�msanamamas�d�r. Bu unutkanl�kla a��klanamaz, altta bir beyin bozuklu�u yoktur, stresli ve ac� veren olaylarla ilgilidir.
En s�k g�r�leni s�n�rl� bellek kayb� olup birka� saat-birka� g�nl�k bellek kayb�yla sonu�lan�r. Genellikle birden bire sonlan�r, az say�da yineleme ile tam iyile�ir.

Tedavide hastaya unuttuklar�n� an�msayacak kadar gev�eme sa�layan, damardan gev�etici ila�lar yararl� olabilir.
Disosiyatif F�g (D. Ka��m):

Disosiyatif f�g� olan hastalar, ge�mi�ini unutup birden evlerinden veya bildik i� ortamlar�ndan uzakla��r ve �nceki isim, aile, i� gibi �nemli kimlik �zelliklerini an�msayamazlar. Tamamen yeni bir kimlik ve i� edinirler. Her �eyi unuttu�unun fark�nda de�ildir; sessiz, sade, el-etek �ekmi� gibidirler.

Nadir g�r�l�r. En s�k sava� s�ras�nda, do�al afet sonras�nda, evlilik d�� ili�ki gibi ki�isel krizler sonucunda ortaya ��kar. Baz� ki�ilik bozukluklar� f�ge yatk�nl�k sa�lar: borderline, �izoid, histrionik. Genellikle saatler veya g�nler s�rer, seyrek olarak y�llar� bulur. Kendili�inden ve h�zl� iyile�ir; tedavide psikoterapi yararl� olabilir.

Yabanc�la�ma (Depersonalizasyon Bozuklu�u) :

Ki�inin kendi zihinsel s�re�lerinden veya bedeninden ayr�ld�� duygusunun oldu�u veya bunlara d��ar�dan bir g�zlemciymi� gibi bak�yor oldu�u s�rekli veya yineleyen ya�ant�lar bi�imindedir. Bu s�rada kendilerini mekanik, r�yada veya bedenlerinden ayr� olarak hissedebilirler.

Bu bozuklukta derealizasyon (yabanc�la�ma) belirtisi de olabilir: d�� d�nyadaki nesneleri yabanc� veya ger�ek d�� olarak alg�lama. Ge�ici yabanc�la�ma herkeste olabilir. �o�u hasta ger�eklik hislerindeki bozulman�n fark�ndad�r.
Tedavide n�rotik belirtiler �n plandaysa kendini tan�maya y�nelik psikoterapi hastan�n ki�ili�i, insan ili�kileri, ya�am durumunun de�erlendirilmesine odaklanabilir.

�o�ul Ki�ilik (D. Kimlik Bozuklu�u) :

S�regiden (kronik) bir disosiyatif bozukluktur. Ki�ide iki veya fazla kimlik ya da ki�ilik durumu vard�r. Her ki�ilik kendi i�inde olduk�a s�reklilik g�steren bir �evre ve benlik alg�s�, ili�ki kurma ve d��nce bi�imine sahiptir. En az ikisi ki�inin davran��lar�n� zaman zaman denetimi alt�nda tutar. �nemli ki�isel bilgileri unutma, s�radan unutkanl�kla a��klanamayacak �l��dedir. Hemen %100�� ocuklukta travmatik olay ya�am��t�r (en s�k fiziksel ve cinsel k�t�ye kullan�m, �zellikle de ensest). Ayr�ca bu bozuklu�a e�ilim, �evre etkenleri ve destek yoklu�u da hesaba kat�lmal�d�r. S�kl�kla yanl�� tan�larla izlenirler. Bir ki�ilikten di�erine ge�i� ani ve dramatiktir. Ki�ilikler birbirinden haberli olmayabilirler (amnezi), haberdar ki�ilikler birbirini arkada�, e� veya rakip/d��man olarak g�rebilir.

Tedavide en etkili yakla��mlar hipnoz veya ila� destekli g�r��melerle kendini tan�maya y�nelik psikoterapidir. Antipsikotik ila�lar kullan�lmaz. D�zelme a�amas�nda �o�unlukla travma sonras� stres bozuklu�u belirtileri ��kar ve antidepresan veya sakinle�tiriciler gerekebilir.S�regiden (kronik) bir disosiyatif bozukluktur. Ki�ide iki veya fazla kimlik ya da ki�ilik durumu vard�r. Her ki�ilik kendi i�inde olduk�a s�reklilik g�steren bir �evre ve benlik alg�s�, ili�ki kurma ve d��nce bi�imine sahiptir. Ki�iliklerin en az ikisi ki�inin davran��lar�n� zaman zaman denetimi alt�nda tutar. �nemli ki�isel bilgileri unutma, s�radan unutkanl�kla a��klanamayacak �l��dedir. Hemen %100'� �ocuklukta travmatik olay ya�am��t�r (en s�k fiziksel ve cinsel k�t�ye kullan�m, �zellikle de ensest). Ayr�ca bu bozuklu�a e�ilim, �evre etkenleri ve destek yoklu�u da hesaba kat�lmal�d�r.
S�kl�kla yanl�� tan�larla izlenirler. Bir ki�ilikten di�erine ge�i� ani ve dramatiktir. Ki�ilikler birbirinden haberli olmayabilirler (amnezi), haberdar ki�ilikler birbirini arkada�, e� veya rakip/d��man olarak g�rebilir.
Tedavide en etkili yakla��mlar hipnoz veya ila� destekli g�r��melerle kendini tan�maya y�nelik psikoterapidir. Antipsikotik ila�lar kullan�lmaz. D�zelme a�amas�nda �o�unlukla travma sonras� stres bozuklu�u belirtileri ��kar ve antidepresan veya sakinle�tiriciler gerekebilir.

K��L�K BOZUKLUKLARI

Derin olarak yerle�mi� olan, sosyal kal�plara uymayan, yayg�n, �srarl�, uyumsuz davran�� r�nt�s�d�r.

Genelde ya�am�n �e�itli d�nemlerinde uzun s�reli zorluklar�n etkisiyle olur. Kendilerini kar��s�ndakinin yerine koymakta zorlan�rlar. G�r�lme s�kl�� %6-9 oran�ndad�r. Ki�ilik bozukluklar� ilk bulgular�n� 15-20 ya� aras� g�sterir. Kad�n-erkek oran� e�ittir. Ki�ilik bozukluklar� bir �ok nedene ba�l� olarak geli�ir.

Tedavisinde psikanaliz, psikoterapi, ila� tedavisi kullan�l�r. Ba�ar� oran� d��kt�r.

Paranoid Ki�ilik Bozuklu�u:

Di�er insanlardan k�t� niyetli hareketler bekleme e�ilimindedirler. ��phecilik ve g�vensizlik temel belirtileridir. Toplumda %1-2 oran�nda g�r�l�r. Erkeklerde daha fazlad�r.

Tedavide ila� tedavisi ve psikoterapi birlikte kullan�l�r.

�izoid Ki�ilik Bozuklu�u:

Sosyal ortamdan uzakla�man�n, izole ya�ant�n�n oldu�u ki�ilik yap�s�d�r. Duygular�n� ifade edemezler. Genelde tek bir etkinlikte bulunurlar. Yak�n arkada�l�klar� ve s�rda�lar� yoktur. Toplumda %7 oran�nda g�r�l�r. Erkeklerde daha s�kt�r. Tedavide ila� tedavisi ve psikoterapi kullan�l�r.

�izotipal Ki�ilik Bozuklu�u:

Davran��, d��nce, duygulan�m, konu�ma ve g�r�n�mde bir �ok gariplik ve egzantriklikler vard�r. Al�nganl�k fikirleri, ola�and�� ya�ant�lar�, ku�kuculuk, acayip d��nce bi�imi belirgindir. Toplumda %3 oran�nda g�r�l�r. %10'u intihar giri�iminde bulunur. �izofreniye d�n��mesi olas�d�r. �la� tedavisi ve psikoterapi tedavide kullan�l�r.

Antisosyal Ki�ilik Bozuklu�u:

Ba�kalar�na hak tan�mayan uyumsuz davran��lar�n oldu�u ki�ilik yap�s�d�r. Su� i�leme e�ilimi, s�rekli yalan s�yleme, d�rt�sellik, kavgac�l�k, sorumsuzluk, vicdan azab� �ekmeme temel bulgular�d�r. Tam genellikle 18 ya��ndan sonra olu�ur. 30'lu ya�lardan sonra kendili�inden d�zelme olabilir. Tedavisi zordur. Madde ba��ml�l�� riski y�ksektir.

Borderline (S�n�r) Ki�ilik Bozuklu�u:
Ayr��ma-bireyselle�me sorunlar�, duygulan�m� denetleme sorunlar� ile ilgili belirtiler ve yo�un ki�isel ba�l�l�klar temelde g�r�lebilir. Terk edilmeye kar�� a��r� korku duyma, hep-hi� yasas�yla davranmas�, kimlik karma�as�, kendine zarar verici davran��lar, s�rekli bo�luk hissi, �fke patlamalar� gibi belirtiler g�r�l�r. Toplumda %2 oran�nda g�r�l�r. Kad�nlarda daha s�kt�r. Genelde annelerinde de bu bozukluk vard�r. �leri ya�larda d�zelme olabilir. Genelde 40 ya��ndan �nce tan� konulur. Psikoterapi temel tedavi �eklidir. Ek ila� tedavisi de kullan�l�r.

Histrionik Ki�ilik Bozuklu�u:
Dramatik, duygusal, etkileyici davran�� kal�plar�n�n oldu�u bozukluktur. �lgi oda�� olma beklentisi, ba�tan ��kar�c� davranma, fiziki g�r�n�m�ne a��r� dikkat ve insanlar� kullanma, g�steri�, ba�kalar�ndan kolay etkilenme �n plandad�r. %2-3 oran�nda g�r�l�r. Kad�nlarda daha yayg�nd�r.
Ba�tan ��kar�c� �zelli�e kar��n cinsellikten korkma temel bulgudur. Psikoterapi temel tedavi �eklidir.

Narsistik Ki�ilik Bozuklu�u:

Kendini be�enme ve �z sayg� ile a��r� ilgilenmenin oldu�u bozukluktur. �st�nl�k duygusu, be�enilme gereksinimi, kendini kar��s�ndakinin yerine koyamama, k�stahl�k temel belirtileridir.
Temelde anne ile �at��malar yatar. Tedavisi zordur. Psikoterapi kullan�l�r.

�ekingen (Ka��ngan) Ki�ilik Bozuklu�u:
�ekingen ve utanga� ki�ilik yap�s� belirgindir. Ka��nganl�k, yak�n ili�kiler kuramama, ele�tirilmeye a��r� duyarl�l�k, beceriksiz-k��k g�r�ld��n� d��nme, sosyal etkinliklere kat�lmama temel belirtileridir.
Toplumda %1 oran�nda g�r�l�r. Temelde anababa ele�tirilerinin etkisi b�y�kt�r. Psikoterapi �zellikle grup terapisi tedavide kullan�l�r. Yayg�n etkilenmemi� durumlarda "Sosyal Fobi" tan�s�yla tedavi edilir.

Ba��ml� Ki�ilik Bozuklu�u:
Ba��ml� ve boyun e�en ki�ilik yap�s� belirgindir. Ba�kalar�ndan ��t ve destek alma ihtiyac�, sorumluluk alamama, muhalefet edememe, inisiyatif kullanamama, tek ba��na kalamama temel bulgular�d�r. Kad�nlarda s�kt�r. Temelde ayr�l�k kayg�s�/bunalt�s� vard�r. Psikoterapi tedavide kullan�l�r.

Saplant�-Zorlant�l� (Obsesif-Kompulsif) Ki�ilik Bozuklu�u:
M�kemmelcilik ve esnek olamama belirgindir. Ayr�nt�lar �zerinde a��r� u�ra�ma, i�in bitirilmesini zorla�t�ran bir m�kemmelcilik, eskimi� veya de�ersiz �eyleri saklama, cimrilik, kat�l�k ve inat��l�k hakimdir. Erkeklerde daha yayg�nd�r. Ailesel ge�i� olas�l�� vard�r. �la� tedavisi ve psikoterapi tedavide kullan�l�r.

Pasif-Agresif (Edilgen-Sald�rgan) Ki�ilik Bozuklu�u:
Gizli bir �ekilde bilerek engelleyici, erteleyici, inat�� ve yetersiz olmayla belirgin bozukluktur. Pasif diren�, somurtkanl�k ve kavgac�l�k, otoriteye kar�� kma, �anss�zl��ndan yak�nma temel bulgular�d�r. Temelde anababada benzer problemler vard�r. Psikoterapi yararl�d�r.

Depresif (��kk�n) Ki�ilik Bozuklu�u:
Karamsar, zevk alamayan, g�rev sorumlulu�u olan, �zg�vensiz ve kronik olarak mutsuz ki�ilerdir. Keder, mutsuzluk, keyifsizlik, kendini k��k g�rme, d��nceli ve endi�eli yap�, k�t�mser, pi�manl�k duymaya e�ilim temel belirtileridir.
Erken d�nemde ana/baba kayb�, anababa yetersizli�i temelde yatan sorundur. �la� ve psikoterapi yararl�d�r.

Sadistik Ki�ilik Bozuklu�u:
�li�kilerine ac�mas�z veya k��k d��r�c� davran�� hakimdir. Adli olgularda yayg�nd�r. S�kl�kla anababa k�t�ye kullan�m� vard�r.

Kendine Zarar Verici (Yenilgin) Ki�ilik Bozuklu�u:

Ki�iler ya�amlar�n� k�t� sonu�lara y�nlendirirler, yard�m� veya iyi sonu�lar� reddederler, iyi sonu�lara doyumsuz yan�t verirler.

BAKINIZ Ki�ilik Bozukluklar�

GusinapsE

16 Nisan 2006 22:01

Psikodrama

Psikodrama

J.L.Moreno'nun temellerini att�� yayg�n olarak kullan�lan felsefe, kuram ve teknikler b�t�n�d�r. Grek�e Psyche(ruh) ve drama(eylem) s�zc�klerinden gelmektedir. Moreno�ya g�re bu, insan varl��n� ya da durumun ger�e�ini dramatik y�ntemlerle ara�t�rmakta olan bir bilim dal�d�r.

Psikodrama ba�ka bir tan�mla bir t�r dramatizasyondan ya da ba�ka bir ifade ile spontan tiyatrodan yararlan�larak ger�ekle�tirilen bir ruhsal geli�tirme tedavi yakla��m�d�r. Ortada yaz�l� her hangi bir metin yoktur:� bir spontan tiyatro sergileyerek izleyenleri e�lendirmek ya da e�itmek de ama� de�ildir. Sahnede g�r�len spontan tiyatro, gerek oyuncular�n gerekse izleyenlerin ruhsal y�nden geli�melerini iyile�melerini ama�layan karma��k bir s�recin, ancak su y�z�ndeki b�l�m�d�r.(2) Psikodrama�da her �ey m�mk�nd�r. Buradaki ��her �ey�� in alt�n� �izmek isterim. Ki�iler psikodrama sahnesine ge�mi� de ya�ad�klar� bir tak�m olaylar� getirebilecekleri gibi gelece�e ili�kin hayallerini, r�yalar�n�, hatta deja-vu ya�ant�lar�n� ya da hal�sinasyonlar�n� da getirebilirler. Ne t�r olursa olsun, ge�irdi�imiz bir i� ya�ant�y� psikodrama sahnesinde tekrar ya�ama �ans�m�z vard�r. S�z konusu ��tekrar ya�ama��, ge�mi�teki bir olay�n yeniden ya�anmas� �eklinde olabilece�i gibi, gelece�e ili�kin bir hayalin provas� �eklinde de olabilir. Psikodraman�n niteli�ini ve temel �zelli�ini Moreno�nun Freud�a s�yledi�i bir s�z, kan�mca veciz bir �ekilde �zetlenmektedir. �� Dr. Freud, siz bir g�n yapay bir ortamda, insanlar�n g�rm�� olduklar� r�yalar� analiz ediyorsunuz. Ben ise onlar�, g�rm�� olduklar� bir r�yay� tekrar g�rmeleri i�in y�reklendiriyorum.�� Ger�ekten de Moreno�nun dedi�i gibi, insanlar, niteli�i ne olursa olsun bir tak�m ya�ant�lar�n� psikodrama sahnesinde tekrarlama, yeniden ya�ama �ans�na sahiptirler. Bir tak�m ya�ant�lar�n psikodrama sahnesinde tekrarlanmas�, iyile�tirici / tedavi edici i�leve sahiptir. Moreno�nun bu i�levle ilgili g�r�� de ilgin�tir. Ona g�re ��kinci kez ya�anan her ger�ek, birinciden kurtulu�tur.�� Belki ��yle dersek daha belirgin olabilir; e�er bir ger�e�i ikinci kez ya�arsak, bu ger�e�i kontrol�m�z alt�na alabiliriz. Yani ilk kez ya�ad��m�z baz� olaylar, bizi kontrollerine alabilir; fakat biz bu olaylar� Psikodrama sahnesinde ikinci kez ya�arsak, bu durumda biz onlar� kontrol�m�z alt�na al�r�z. ��kinci kez ya�anan her ger�ek, birinciden kurtulu�tur.�� demek yerine �� ikinci kez ya�anan her ger�ek, birincinin verebilece�i zarardan kurtulu�tur.�� diyebiliriz . Bir �ocuk, havlayarak kendisini korkutan bir k�pe�i yaln�z kald��nda taklit ederek korkusunu hafifletmeye �al��r. Muhtemelen eski �a�larda ilkel insanlar da b�yleydi; kendilerini korkutan do�a olaylar�n� ve hayvanlar�n davran��lar�n�, dans ederek ya da benzeri yollarla tekrarl�yor, onlar kar��s�nda duyduklar� kayg�y� denetim alt�na almaya �al��yorlard�. Kuramsal bir tak�m temellere oturtulmu�, �e�itli tekniklerle bezenmi� Psikodrama�da ise, sistematik bir ��yeniden ya�ama�� etkinli�i s�z konusudur. Psikodrama y�neticilerinin organize ettikleri bu etkinliklerin ki�ilerin katarsis sa�lamalar�na bir tak�m a��rl�klar�ndan kurtulmalar�na yard�mc� olur. Evrenin her k��esine sinmi� olan ve adeta s�rekli �a��ldayan bir cevher vard�r. Bu cevherin ad� �� yarat�c�l�k��t�r. Nesnelerde bulunan yarat�c�l�k, insanlarda da bulunur. �nsanlar spontan olabildikleri �l��de sahip olduklar� yarat�c� g�c� �r�ne d�n��t�rebilirler. Moreno�ya g�re sosyometrinin amac�, insanlar�n spontanl�klar�n� ve yarat�c�l�klar�n� kullanmalar�na yard�mc� olup bu d�nyada tutunmalar�n� sa�lamaktad�r. ��te psikodrama bu amac�n ger�ekle�mesi i�in uygun bir etkinliktir; psikodrama sahnesinde insanlar spontan olmay� ��renebilirler ve b�ylece yarat�c� eylemler sergileyebilirler.�Psikodrama sahnelerinde ortaya ��kan bu durumu ise, g�nl�k ya�amlar�na ta��ma �anslar� vard�r. Psikodrama�da bilinen belli teknikler vard�r; y�netici duruma g�re bunlar� kullan�r. Ancak Psikodrama�da y�neticiler, bilinen tekniklerle s�n�rl� kalmak zorunda de�ildir, bir psikodrama y�neticisi, gerekti�inde yarat�c�l��n� kullanarak, bilinenlerin d��nda bir tak�m etkinlikler, teknikler �retebilir, uygulayabilir. Psikodrama�da rol kavram�/kuram� �ok �nemli bir yere sahiptir. Moreno�ya g�re roller ben�den ��kmaz, ben, rollerden ��kar. Yine Moreno�ya g�re rol, ki�iler aras� bir ya�ant�d�r, sosyal ya�ant�n�n ayr�lmaz bir par�as�d�r; hatta sosyal ya�am rollerden ibarettir. �zetle tekrarlamak gerekirse psikosomatik, sosyal ve psikodramatik olmak �zere �� t�r rol vard�r. Do�umla, hatta do�um �ncesi d�nemde ba�layan bir s�re� i�inde rol geli�imi ortaya ��kar. Psikodrama�da, ileride de�inece�imiz �e�itli teknikler kullan�l�r.

Psikodrama kavram�nda insan, varl��n�n d�rt boyutuyla dinamik olarak ba�lant�l�d�r. Bunlar;
1) Ya�am�nda oynad�� rollerin kapsam�.
Her birey bir �ok fizyolojik, psikolojik, mesleki ve sosyal role g�re duyar, d��n�r ve davran�r. Her insan i�in bu roller aras�nda belirli bir uygunluk ya da uygunsuzluk ortaya ��kar. Bunun sonucunda insan kendini kendi i�inde uyumlu ya da uyumsuz olarak hisseder ve en sonunda da huzursuz ya da iyi ve rahat olur.

2) Ya�am� boyunca ili�kide bulundu�u insanlarla etkile�imler.
Bu ili�kiler her insan�n �evresinde bir a� olu�turur. Bu a�� olu�turan bireyler bir ili�ki i�ine girerler. Bundan bir grup dinami�i belirir ve ki�i bu dinamik i�inde yerini al�r.

3) Ki�inin sosyal atomu.
Duygusal etkile�im i�inde oldu�u ki�isel d�nyas�

4) Mensup oldu�u grup i�erisinde sosyometrik stat�s�.
Ki�inin yer y�z�ndeki varl�� kendisinin i�tenli�ine, kendili�ine ve kurdu�u ger�ek ileti�ime dayan�r.�

Psikodrama�da bir ki�inin, Protagonistsin (Protos:birinci, agon: sava��) grup i�inde asl�nda kendisi i�in ve kendi ko�ullar�na g�re d�zenlenmi� olan, ama b�t�n grubun da kendi ya�ant�lar�na g�re kat�l�p rol ald�� bir oyunu sergiler. B�ylece Psikodrama�da �zg�rle�en insan kendi d��na ��karak ayn� �ekilde �zg�rle�mi� ve kendi d��na ��km�� insanlar �n�nde bir tiyatro olu�turmaktad�r. Ama� ya�am�n� ba�tan yeniden kurgulamak ve ayn� olguyu �e�itli roller i�inde yeniden g�zlemleyebilmektir.

Psikodrama insanlar aras� ili�kiler zemininde ruhsal olgular�n geli�ti�ini, ve ancak bu ve benzeri ili�kiler a�� i�inde daha uygun yollarda geli�ebilece�ini kabul eden ve �al��ma alan�n� yaln�z klinik i�inde b�rakmay�p insanlar�n ve topluluklar�n bulundu�u her y�ne yayan �a�da� ak�mlar�n tipik bir �rne�idir.

G�n�m�zde pek �ok kuram ge�erlili�ini yitirmesine ra�men psikodrama, etkinlik ve g�ncelli�ini korumaktad�r. Sosyometri topluluklar�n i� dinamiklerini anlama ve ara�t�rma y�ntemi olarak varl��n� s�rd�r�rken psikodrama i�inde de kullan�m alanlar� bulmaktad�r.Freud'un son d�nemlerine yeti�en Moreno onu insan� k�s�tl� bir laboratuar�n i�ine sokmakla ele�tirir ve kendisinin bizzat onlar�n ya�am�na kat�larak, g�zleyerek, ya�ayarak ve ya�arken d�zelterek �nemli bir farkl�l�k getirdi�ini s�yler. Moreno'nun grup psikoterapisi bir s�re sonra psikanalistleri etkilemi� ve psikanalitik grup psikoterapisi geli�meye ba�lam��t�r. Daha sonra bu olu�um grup analizi olarak adland�r�lm��t�r. Psikodramadan etkilenen Gestalt terapistleri de, eylem metotlar�n� kullanmaya ba�lam��lard�r. Kulland�klar� en �nemli teknik olan "bo� sandalye" tekni�ini psikodramadan alm��lard�r. Moreno'nun psikodramas�ndan �ok sonra ileti�im gruplar� ve Rogerian grup terapisi geli�mi�tir. Bu anlamda Moreno'nun yapt�� ger�ek bir devrimdir.

Ger�e�in aksiyonla yeniden ke�fedilmesi olan psikodrama kayna��n� insandaki �� nemli temel �zellikten al�r.Bunlar:Eylem, yarat�c�l�k ve spontanl�kt�r.�nsan eyleme d�n�k bir varl�kt�r.Hareketsiz bir yasamdan s�z etmek m�mk�n de�ildir.Bu eylem ihtiyac�n�n doyurulabilmesi eylemin yeterli ve uygun olmas�na ba�l�d�r, bu ise insanin yarat�c�l�� ve bu yarat�c�l��n sergilemesine olanak tan�yan spontanl�� sayesinde ger�ekle�tirilir. Spontanl�k yeni ya da eski durumlara ki�inin yeni ve uygun tepkiler verebilme halidir.� Spontanl�k ve yarat�c�l�k aras�ndaki ili�ki Moreno'nun �u benzetmesinde anlam�n� bulur : "E�er ki�i spontan ise ve yarat�c� de�ilse, bu samuray k�l�c� ta��yan bir k�yl�ye benzer; k�l�c� kullanmas�n� bilmedi�i i�in kendini bile kesebilir. E�er ki�i yarat�c� ama spontan de�ilse, bu k�l�c� olmayan bir samuray sava��s�na benzer; k�l�� olmad�� zaman bildikleri bir isine yaramaz".

Psikodrama, insanin yarat�c�l��n�n ve spontanl��n�n s�n�rlar�n� yakalamas�n� ve ula��lan bu noktada eylem ihtiyac�n� kar��lamas�n� hedefler. Psikodrama grup psikoterapileri i�inde belki de uygulama alan� en geli�mi� olan grup psikoterapisidir. Tedaviden e�itime, end�stri psikolojisinden tiyatroya uzanan geni� bir yelpaze i�inde kendine kendine uygulama alanlar� bulur.�Do�as� gere�i h�zl�d�r.Bir�ok �nemli �al��man�n bir ka� saatin i�ine s��d��na tan�k olunur. �nsan�n �� temel ili�ki kurma bi�imi olan empati, tele ve tranferans, t�m ili�kilerde varl��n� g�sterir. Tele: �nsanlar aras� kayna�ma yani Moreno�nun sosyalizasyon yarat�c� i� birli�i, �sevgi ve beraberliktir� Ancak kapsaml� bir ili�ki bi�imi olarak kar��l�kl� ger�ek nedenlere dayal� m�cadele de bu t�r ili�ki i�ine al�nmal�d�r. Moreno, iki ya da daha fazla insan aras�nda ki ili�ki bi�imine tele s�reci ad�n� verir.Tele bir an i�in kar��l�kl� olarak di�er ki�inin i� d�nyas�n� ve o anda kendisini nas�l hissetti�ini, duruma g�re de onun i�inde bulundu�u ya�am ko�ullar�n� kendi i�inde ya�aya bilmektir. B�ylece tele tek y�nl� bir empati de�il, i� d�nyalar�n kar��la�mas�d�r.� Psikodrama sa�l�ks�z ili�ki kurma bi�imi olan tranferanslar�n ��z�mlenmesini (Transferans: Tam olarak ger�e�e dayanmayan bir ki�iler aras� ili�ki bi�imidir. Bir insan duygusal aktar�m yoluyla di�er bir insanla ili�ki i�ine girdi�inde, bu ki�i art�k onun i�in kendi ger�e�i olan bir ki�i de�il, daha �ok di�erinin bilin� d�� istek ve an�lar�n�n ta��y�c�s� olarak g�r�n�r.buna transferaz denir.

buna kar��l�k olarak sa�l�kl� ili�ki kurma bi�imleri olan tele ve empatinin geli�tirilmesini hedefler. B�t�n bunlar� ger�ekle�tirirken say�s�z �s�nma tekniklerinden ve yard�mc� tekniklerden ve vazge�ilmez olan �� temel teknikten yararlan�r. Bu �� temel teknik: E�leme, rol de�i�tirme ve ayna teknikleridir.

E�leme tekni�i en g��l� psikodrama tekni�idir, kayna��n� rol geli�iminin ilk iki a�amas�ndan al�r. Ki�i e�leme yapt�� kimsenin durumunu, i� ya�ant�s�n� sezip onlar� o imi� gibi dile getirir. Protogonistin s�yleyemedi�i, s�ylemek istemedi�i veya o anda bilincinde olmad�� duygular�n� dile getirir. E�lemeyi yapan ki�inin o anda duygu, d��nce ve gereksinimlerini bir kenara b�rakmas� gerekir. E�leyen ki�i mant�k ve kuramsal saplant� ve d��ncelerden uzak kalmas� gereklidir. Bu �ekilde ya�ant�lar�n�, hat�ralar�n�, istek ve fantezilerini bast�ran protogonistin bunlar� hat�rlamas�na, tekrar ya�amas�na yard�mc� olur. Bunu rol de�i�tirme ve ayna teknikleri izler.

Bu tekniklerin en �nemlisi, en vazge�ilmez olan� rol de�i�tirme tekni�idir. Her birey �e�itli roller sergiler, yani belli bir rol repertuar�na sahiptir; ve bu repertuar geli�tirilebilir. �leride daha ayr�nt�l� tart��aca��z, ancak burada k�saca, rol oynama ve rol de�i�tirme aras�ndaki farka de�inmek istiyorum. Bir �yenin psikodrama sahnesinde belirli bir rol� sergilemesine ��rol oynama�� ad� verilir. �rne�in bir annenin yapt�klar�n� yapan bir �ye anne rol�n�, bir ��retmenin yapt�klar�n� yapan bir �ye ise ��retmen rol�n� sergilemi� olur. Rol de�i�tirmede ise bir �ye kar��s�ndaki ki�inin yerine/rol�ne ge�erek, o ki�inin rol�n� oynamaya, bir anlamda onunla empati kurmaya �al��r. Asl�nda rol oynama ile rol de�i�tirme birbirinden tamamen ba��ms�z de�ildir; rol de�i�tiren bir �ye ayn� zamanda rol de oynamaktad�r. Ancak rol oynama daha genel bir anlam, rol de�i�tirme ise daha �zel bir anlam ta��r.

Ba� oyuncu olan protagonist rol de�i�tirme sayesinde empatiyi ger�ek anlam� ile birlikte ya�amaya ba�lar ve tele ili�kilerinin geli�imini beslemeye ba�lar.Ba�kalar�n� anlamak istiyorsan�z rol de�i�tirmelisiniz. Psikodrama sahnesinde ki�i hayatta almas� m�mk�n olmayan rolleri dahi alabilir, yasayabilir ve oynayabilir. Rol de�i�tirme tekni�i �ocu�un ��sen��i tan�mas�, sen ay�r�m� yapmas� ve konu�ma yetene�inin geli�imi ile ilgilidir.

Ayna tekni�i: �ocuk geli�iminin �her �ey ger�ek� a�amas�ndaki durumdan kayna��n� al�r. Bu a�amay� kendini tan�ma diye adland�r�r. �ocuk bu a�amada kendisini �evreden ay�r�r ve kendi varl��n� d�� d�nyadan ayr� olarak alg�layabilir. Ayna tekni�inde bir yard�mc� terap�t veya bu y�nde deneyimli bir grup �yesinden, yani yard�mc� benden yararlanabilir. Belli bir g�zlem d�neminden sonra yard�mc� ben hastay�, sahnede t�pk� aynadaki g�r�nt�s� oldu�u gibi, onun rol�ne girerek grup i�inde, serviste, ya�amda nas�l bir davran�� i�indeyse �yle oynar. Bu canland�rma s�ras�nda hasta grup i�inde kendisini seyreder. �li�ki bi�imini, g�sterdi�i tepkileri, rahats�z edici y�nlerini, di�erlerinin tepkilerini g�r�r, kendisini ili�kide bulundu�u ki�inin yerine koyar. �o�u kez bu teknik rol� canland�r�lacak ki�iye bilgi vermeden, ki�i haz�rlanmadan yap�l�r.

Bir psikodrama oturumu �� b�l�mden olu�ur.

�zerine �al��lacak olan konunun belirlendi�i �s�nma a�amas�,
Konunun �al��ld�� oyun a�amas�,
Ortaya ��kan �r�n�n son seklinin verildi�i g�r��me a�amas�.

Bir psikodrama oturumu her uygulamas� i�inde bu a�amalar� i�ermek zorundad�r.

Psikodraman�n Temel ��eleri

Protagonist: Psikodramatik oyunun kahraman� ba�oyuncusudur. Gruba kat�lan dan��an veya �yelerden biridir ve kendi ya�am�n� ortaya koydu�u zaman protagonisttir.
Y�netici: Psikodrama y�ntem ve tekniklerini kullanarak protogonistin probleminin incelemesine yard�mc� olan uzman ki�idir.
Yard�mc� Ben: Psikodrama y�neticisi ve protogonistin yan�nda rol alan ki�idir. Protogonistin ya�am�ndaki bir ki�iyi ya da protogonistin bir par�as�n�, bir y�n�n� canland�r�r.
�zleyici: Psikodrama�ya kat�lan di�er ki�ilerdir. Gerekirse aktif kat�l�mda bulunurlar .
Sahne: �ap� en az 12-15 ad�ml�k bir alan olmal�d�r . Baz� e�yalar bulundurulabilir.( masa, sandalyeler, yast�k, minder) Daha ayr�nt�l� bir sahneye gerek yoktur. �e�itli renkteki ��klar ve m�zik yard�mc� olabilir. �
Psikodrama teknikleri ; aksiyon metotlar�, encounter(kar��la�t�rma) teknikleri, geli�tirme oyunlar�, tiyatro oyunlar�, yap�land�r�lm�� ya�ant�lar, s�zs�z al��t�rmalar olarak kullan�l�r . Bunlar Moreno geli�tirmi�tir. Moreno ' dan sonra da y�nlendirilmi� fantezi, psikosentez, duyumsal uyan�kl�k, Gestalt terapi, yarat�c� drama gibi alanlardan uyarlanm�� fikirlerle geli�meye devam etmektedir.�
Antogonist : Protagonistten sonraki en �nemli ki�i genellikle e�i veya �at��ma halindeki ki�idir.
Koterapist : Yard�mc� y�netici, lidere yard�m eder.

Psikodrama duygusal problem ��z�m�n� i�eren "protagonist merkezli " bir oyun bi�imidir. Genellikle derin duygusal ya�ant�lara do�ru gidi� s�z konusudur.

Psikodrama Oturumunun A�amalar�
Genelde bir psikodrama oturumu �� a�amadan olu�ur. Bunlar �s�nma, oyun ve g�r��me a�amalar�d�r. Ancak baz� durumlarda bir oturum, yaln�zca �s�nma ve g�r��me a�amalar�ndan ya da yaln�zca oyun ve g�r��me a�amalar�ndan olu�abilir. Oturumun ka� a�amadan olu�aca��n� grup y�neticisi ve s�recin niteli�i belirler.

Is�nma a�amas�n�n temel amac�, �s�nan oyuncular aras�nda bir ba� oyuncu ��kmas�d�r. E�er �s�nma teknikleri sonucunda bir ba� oyuncu ortaya ��karsa, oyun a�amas�na ge�ilir. Psikodrama�da ikinci a�ama oyun a�amas�d�r. Bu b�l�mde genelde, ba� oyuncunun getirmek istedi�i oyunu sergilenir. Y�netici ve ba� oyuncu sahneye gelir. Ba� oyuncunun getirmek istedi�i yeterince belirginse y�netici hemen oyunu ba�latabilir. Fakat olay yeterince belirgin de�ilse y�netici olay� somutla�t�rmak i�in bir m�ddet g�r��meye devam eder. �e�itli sorular sorar. Onun o andaki duygular�n� ve ihtiya�lar�n� kavramaya �al��r. Y�netici ba� oyuncudan, canland�r�lacak olay�n ge�ti�i ortam� tan�mlamas�n� ister. Ba� oyuncu, olay�n nerede, ne zaman ge�ti�ini, ortamda kimlerin oldu�unu, belirtmelidir. Dekorun canland�r�lmas� ve tan�mlanmas� �nemlidir. Dekordan sonra s�ra oyunca yer alacak ki�ilere gelir. Ba� oyuncu oyunda yer alacak yard�mc� oyuncular� sahneye davet eder. Bu arada y�netici oyun boyunca ba� oyuncunun yan�nda bulunacak ve gerekti�inde onun rol�n� alacak olan bir e� ego se�mesini s�yler. Dekor ve oyuncular tan�mland�ktan ve haz�rland�ktan sonra s�ra dramatizasyona gelir. Oyunla�t�rman�n nas�l yap�laca�� konusunda �nceden belirlenmi� kesin kurallar yoksa da uyulmas� gereken baz� temel ilkeler vard�r.

1) Psikodrama�da olaylar�n anlat�lmas� de�il, oyunla�t�r�lmas� esast�r.
2) �imdi ve burada ilkesine uyulmas� gerekir. Ge�mi� ve gelecek ancak �u an ile b�t�nle�ebildi�i taktirde �nemlidir.
3) Psikodrama sahnesinde entellekt�el tart��malara giri�ilmesi de�il, duygular�n ya�anmas� esast�r. Bir ba� oyuncunun duygular�n� kenara itmesi, di�er bir ifadeyle spontanl��n�n azalmas� halinde y�netici, �ncelikle empati kurarak, yeterli olmazsa uyararak bu ba� oyuncunun duygular�ndan kopmamas�n� sa�lamaya �al��mal�d�r.
4) Y�netici psikodraman�n hi�bir safhas�nda, �zellikle de oyun s�ras�nda do�rudan yorum yapmaz. Yorum say�labilecek sorular sormaz.
5) Psikodrama�da oyunun yazar� ba� oyuncudur. Rolleri da��tan, oyunu s�r�kleyen ba� oyuncudur. Y�neticinin bu tablodaki yerinin esnek olmas�nda yarar vard�r. Bir y�netici sahnedeki oyuna m�dahale etme-etmeme boyutunda nerede bulunaca��na iyi karar vermelidir.

Y�netici, oyunu ba�latt�ktan sonra, oyunun ba� oyuncu taraf�ndan ak�c� bir �ekilde s�rd�r�ld��n� g�rd��nde, kenara �ekilebilir, hatta ge�ici bir s�re i�in sahneden ��kabilir. Ancak �u �� durumda y�netici sahneye d�nmelidir;

Ba� oyuncu bunald��nda
Oyun statikle�ti�inde
y�neticinin kafas�nda belli bir oyun stratejisi izlemek gerekti�i fikri uyand��nda y�netici oyuna m�dahale edebilir.

Y�neticinin gerekti�inde oyuna m�dahale etmesi onun kataliz�rl�k i�levini zedelemez. Hangi psikodrama tekniklerinin uygulanaca��na ��phesiz ki y�netici karar verir ancak y�netici kendisini tekniklerin uygulan��nda zorlay�c� ve tek s�z sahibi ve saymamal�d�r. Y�neticinin �nerdi�i bir tekni�i e�er ba� oyuncu uygulamak istemezse, y�netici bu konuda �srarc� olmamal�d�r. ��nk� Psikodrama�da ama�, ba� oyuncuya, kendisi ile ilgili bir tak�m ger�ekleri zorla g�stermek de�il, onun duygusal a��dan rahatlamas�na, katarsis sa�lamas�na ve i� g�r� kazanmas�na yard�mc� olmakt�r.

Y�neticiler, ba� oyuncular�n o andaki duygular�n� ve ihtiya�lar�n� dikkate alarak, her konuya �zg� ayr� bir oyun stratejisi koymak zorundad�rlar. Oyun s�reci i�inde, psikodrama tekniklerinden hangilerinin ne �ekilde nas�l uygulanaca��na s�rece bakarak y�netici karar verecektir

Oyun sonunda t�m �yeler toplanarak g�r��me a�amas� ger�ekle�tirilir. Bazen �s�nma a�amas�nda ortaya bir ba� oyuncu ��kmaz: bu durumda oyun a�amas� atlanarak g�r��meye ge�ilir. Grup �s�nma a�amas�nda ve oyun s�ras�nda uygulanan teknikler �zerinde tart��r. Rol geri bildirimi ve �zde�im geri bildirimi yap�l�r. En �nemli de�i�iklik grup �yeleri aras�nda duygusal bir canl�l�k olu�turmakt�r.

GusinapsE

19 Nisan 2006 22:18

Uyku Bozukluklar�na Psikolojik Yakla��m

PS�KOLOJ�'DE UYKU BOZUKLUKLARI

SA�LIKLI UYKU VE UYKU H�JYEN�:

Sa�l�kl� uyku tan�m� saat �zerinden yap�lamaz. Baz� ki�iler i�in 5-6 saatlik uyku yeterli olurken (genellikle aktif, d��a d�n�k yap�s� olanlard�r), baz� ki�iler ise normalde 10-12 saat uyku uyurlar (sanat�� ki�ili�e sahip, i�e d�n�k, duygusal yap�da olanlar i�in s�kt�r). Sa�l�kl� uyku "etkin" olan uykudur. Etkin uyuyan ki�i uyand��nda kendini dinlenmi�, zinde, formda ve yeni bir g�n� ya�amaya haz�r hisseder. Uyku al��kanl�� ya�a ba�l� de�i�iklikler de g�sterir.
Uyku hijyeni ki�inin dikkat etmesi "etkin uyku"yu uyuyabilmesi i�in dikkat etmesi gereken ko�ullard�r. Etkin uyku i�in;
Her g�n d�zenli saatte kalk�n.

Sizin i�in 'normal' olan s�reden daha fazla uyumay�n.

Kahve, �ay, kola uykuya dal�� zorla�t�rd��ndan, alkol ise uykuya dal�� kolayla�t�rmas�na kar��n kalitesini bozup sabah yorgunlu�una neden oldu�undan kullanmay�n.

G�nd�z uykular�ndan (5-10 dk. bile) sak�n�n.

Sabahlar� fiziksel egzersiz yap�n.

Yatma �ncesi TV seyretmek yerine rahatlat�c� �eyler okuyun ya da m�zik dinleyin; a��r� uyar�lmalardan ka��n�n.

Yatmadan bir s�re �nce 15-20 dakikal�k banyo yap�n.

Yatma zaman�na yak�n yemek yemeyin.

Ortam�n �s�s�, g�r�lt� olup olmamas�, yatak de�i�ikli�i gibi al��kanl�klar�n�za �zen g�sterin.

EEG kullan�larak uykunun 2 ana evresi oldu�u belirlenmi�tir: 1. Non-REM uyku evresi (kendi i�inde 4 a�amal�d�r). 2. REM uykusu: H�zl� g�z hareketleri ve r�ya g�rmeyle belirlidir.
Ya�lanmayla uyku �r�nt�s� de�i�ir. Yatak s�resi artar, gece uyanmalar� s�kla��r, g�nd�z �ekerlemeleri artar, uykudan ho�nutluk azal�r.

D�SSOMN�YALAR

a. Birincil Uykusuzluk (�nsomnia):
Bilinen ba�ka bir nedene ba�l� olmadan ortaya ��kan uykusuzluktur. En az 1 ay s�reyle uykuya dalma g��l�� ve yineleyici uyanmalar vard�r, uyku dinlendirici de�ildir.
Tedavisi yeniden uyku yap�s�n� kurma (ko�ulland�rma), meditasyon, gev�eme kasetleri, sakinle�tiriciler ve uyku vericileri i�erir. Yata��n uyku d��nda bir �ey i�in kullan�lmamas�, yatak veya odan�n de�i�tirilmesi �nerilir. Psikoterapi yararl� de�ildir.

b. Birincil Hipersomnia (A��r� Uyuma):
Herhangi ba�ka bir nedenle a��klanamayan en az 1 ay s�reyle giden a��r� uyku halidir. Uzun uyku ya�am boyu s�rebilir, ailesel olabilir.
Tedavisinde sabah ya da ak�am uyar�c�lar kullan�l�r. Antidepresanlar yararl� olabilir.

c. Narkolepsi:
G�nd�z a��r� uykulu olma ve en az �� ayd�r s�ren REM uykusu anormallikleri ile belirlidir. G�nd�z, 15 dakikadan az, kar�� konulamaz uyku ataklar� olur. G�lme, �fke, heyecan, cinsel ili�ki, korku, utanma ile tetiklenen k�sa kas zay�fl�� veya felci d�nemleri ge�irir. Bir k�sm�nda uyan�rken bilin� yerinde oldu�u halde hareket edememe bulunur, bu 1 dakikadan k�sa s�rer.
Uykuya dalarken r�ya benzeri varsan�lar eklenebilir. Narkolepside periyodik bacak hareketleri ve uyku apnesi de g�r�lebilir. 15 ya�tan �nce ba�lar, s�re�en gidi�lidir.

Tedavisi d�zenli yat�� zaman�, g�nd�z �ekerlemesi izni, ani uykuya kar�� g�venlik �nlemleri, g�nd�z i�in uyar�c�lar, antidepresan kullan�m� bi�imindedir.

d. Uyku-Apne Sendromu:
Apne 10 saniye ve �st�ndeki solunum durmalar� i�in kullan�lan tan�md�r. Saatte 5 apne ve gecede 30 apne �st� patolojiktir. 300'e kadar ��kabilir. Tehlikeli durumdur. Uykuda ani �l�m nedeni olabilir.
Tipik hasta g�n i�inde uyuklayan, yorgun, orta ya� ve �st�nde erkek olup, depresyon ve duygudurum de�i�iklikleri ya�ar, g�nd�z uyku ataklar� olur. Y�ksek sesli, aral�kl� horlama olabilir. EEG, EMG, EKG ve t�m gece uykuyu izleyen kay�tlar (polisomnografi) ile tan� konulur.
Tedavisi burundan s�rekli pozitif hava bas�nc�yla solutmakt�r. Di�er yakla��mlar kilo verme, burun cerrahisi, trakeostomi ve uvuloplastidir.

e. Sirkadiyen Ritm Uyku Bozuklu�u (Jet Lag) :
�stenilen ve ger�ekte uyunan uyku d�nemleri aras�ndaki uyumsuzlu�a neden olan durumlar� i�erir.
Jet Lag tipi, do�u-bat� y�n�ndeki u�ak yolculu�undan sonra 2-7 g�n s�rer ve d�zelir; �zg�l tedavi gerektirmez. ��n ve uyku zamanlar�n� de�i�tirerek �nceden haz�rlanma olabilir.
Gecikmeli uyku evresi tipinde al��ld�k zamanda uykuya dalamama vard�r. Tedavide, uyku saati kademeli olarak daha fazla geciktirilerek istenilen ba�lama saatine ula��l�r. Uykuyu �ne alma ba�ar�s�z olmaktad�r. Gece ��k tedavisi uykuyu geciktirir, g�nd�z ��k tedavisi uykuyu �ne al�r.
De�i�en vardiya tipi h�zl� de�i�en �al��ma d�zeni olanlarda g�r�l�r. Bedensel sorunlar, �lser eklenebilir. I��k tedavisi yararl� olabilir.

f. Ba�ka T�rl� Adland�r�lamayan Dissomnialar:
Nokturnal Myoklonusta, hasta bacak hareketlerinin fark�nda de�ildir. 55 ya� �st�nde g�r�l�r, s�k uyanmal�, dinlendirmeyen uyku vard�r. �la� tedavisi gerekir.
Huzursuz Bacak Sendromunda bacak hareketleri uyumaya engel olur, huzursuzluk hareketle azal�r, ila� tedavisinden yarar g�rebilir.
Kleine-Levin sendromunda gen� erkek hasta birka� hafta s�reyle a��r� uyur, sadece aralarda oburca yemeye uyan�r, a��r� cinsel etkinlik ve sald�rganl�k e�lik eder. Tedavisinde uyar�c� ila�lar kullan�l�r.

PARASOMN�ALAR

a. Kabus Bozuklu�u :
Hemen her zaman REM uykusu s�ras�nda kabus g�r�l�r ve kabuslar iyi an�msan�r. Korkuyla uyand�r�r. Uzun, korkutucu d��lerdir. Gecenin herhangi bir zaman�nda g�r�lebilir
Bunda uyku ter�r�ne g�re bunalt�, hareket, konu�ma, terleme, �arp�nt� daha az g�r�l�r.
�zg�l bir tedavisi yoktur, ila� kullan�m� gerekebilir.

b. Uyku Ter�r� (Uykuda Korku Bozuklu�u) :
�ocuklarda yayg�nd�r. Yo�un bunalt� e�li�inde ani uyanma g�r�l�r, �arp�nt�, terleme olabilir. Uyand��nda hareketlidir, hayk�rarak a�lar, uyan�nca olay� an�msamaz.
R�yas�z uyku (Non-REM) d�neminde g�r�len bir bozukluktur. Uyuduktan 1-2 saat sonra ortaya ��kar. Tedavi nadiren gerekir. G�r�lme zaman�ndan �nce uyand�rmak korkular� uzun s�reli kald�rabilir.

c. Uyurgezerlik Bozuklu�u (Somnambulizm) :
�ocuklukta yayg�n g�r�l�r, genellikle ya�la kendili�inden kaybolur. Genellikle ailede benzer �yk� vard�r. Tam bilin�li olmadan yata�� b�rakma ve y�r�me olur, hasta bu d�nemi an�msamaz. Derin Non-REM uykusunda ortaya ��kar. Olas�l�kla tehlikelidir. �la�lar tedavide kullan�labilir. Tehlike ve yaralanmaya kar�� nlemler al�nmal�d�r.

d. Ba�ka T�rl� Adland�r�lamayan Parasomnialar :
Uykuda Di� S�kma: Hafif uyku ve k�smi uyan�klar s�ras�nda ��kar. Tedavide di� hasar�n� �nlemek i�in a��zl�k kullan�l�r.
REM Uykusu Davran�� Bozuklu�u: Ba�l�ca ya�l� erkeklerde g�r�l�r, ilerleyicidir. REM d�neminde karma��k ve �iddet i�eren davran��lar�n ortaya ��kmas�d�r. Yaralanma nedeni olabilir. �o�unlukla n�rolojik bir neden vard�r. �la� tedavisi olanakl�d�r.
Di�erleri: Uykuda konu�ma, uykuda kafa s��ramalar�, ailesel uyku felci, ba�ka ruhsal hastal�klarla ilgili uyku bozukluklar�, uykuyla ili�kili epilepsi n�betleri, uykuyla ili�kili k�me ba� a�r�lar�, kronik paroksismal hemikrania, uykuyla ili�kili anormal yutkunma sendromu, uykuyla ili�kili kardiyovask�ler belirtiler, uykuyla il�kili gastro�zofageal refl�, uykuyla ili�kili hemoglobin�ri , madde kullan�m�n�n yol a�t�� uyku bozuklu�u.

GusinapsE

3 May�s 2006 00:44

Stres

Stres

G�nl�k ya�amda ve bilimsel literat�rde �ok kullan�lan bir kavram olan stres, genellikle bireyin kapasitesini zorlayan olumsuz bir durumdur. Burada genellikle denilmesinin nedeni belirli bir d�zeydeki stresin, bireyin etkili motivasyonu i�in gereklili�inden ve varolu�un �nemli bir �zelli�i olu�undand�r. Ancak bu stres d�zeyinin tolerans�, bireyden bireye de de�i�iklik g�stermektedir.
S�zl�k anlam� olarak stres; 14. y�zy�lda g��l�k, s�k�nt�, k�t� talih anlamlar�nda; 17. y�zy�lda felaket, bela dert, keder gibi anlamlarda kullan�lm��t�r. 18. ve 19. y�zy�llarda kavrama y�klenen anlam de�i�mi� g��, bask�, zor gibi anlamlarda durum ve objelere ba�l� ki�iye organa veya ruhsal yap�ya y�nelik zorlamalar olarak kullan�lm��t�r. Cannon stresi acil durum tepkisi olarak tan�mlanm�� ve temelinde �biyolojik var olu� ve uyum� ihtiyac�n� g�rm��t�r. Ona g�re stres, organizman�n kendi ya�am�n� ve �evreye uyumunu tehdit eden bir uyar�c�ya g�sterdi�i ver olu� de�eri olan bir �sava� ya da ka�ma� tepkisidir.
Toplumsal, ekonomik ve sosyal y�nden h�zl� de�i�ikliklerin ya�and�� g�n�m�zde stres; g�nl�k hayat�m�za daha �ok girmekte ve gerek ruhsal gerekse fizyolojik sa�l�k y�n�nden bireyleri etkilemektedir. Stresin bu t�r etkilerinin yayg�n olmas� da bireyleri; stresin ne oldu�u, hangi ko�ullarda ortaya ��kt�� ve ne t�r sonu�lara neden oldu�u gibi konularda ara�t�rmalara y�neltmi�tir.
Yap�lan �al��malara bak�ld��nda �zellikle stresten kaynaklanan baz� duygusal, davran��sal ve fizyolojik belirtiler vurgulanmaktad�r. Duygusal belirtiler olarak kayg�, k�zg�nl�k, depresyon, d��nce karma��kl�� ve benlik alg�s�nda azalma; davran��sal belirtiler olarak sald�rganl�k, obsesyonlar, madde ba��ml�l��, uykusuzluk, ili�kilerden ka��nma; fizyolojik belirtiler olarak da alerjiler, anjin, ast�m, bel a�r�s�, kanser, kalp-damar hastal�klar�, diyabet, ishal, hipertansiyon, migren, kas gerilmeleri ve �lser gibi hastal�klar belirtilmektedir
Stresin fizyolojisi �zerine �nemli ara�t�rmalarda bulunmu� olan Selye (1936), stresli bir durumla kar��la�an bireyin v�cudunda belirli de�i�iklikler oldu�unu belirtmi� ve bu de�i�iklikleri �Genel Uyum Sendromu� ad�n� verdi�i �� s�re�te a��klam��t�r. Bu �� a�amal� s�recin evreleri ise �unlard�r:

Alarm Tepkisi: Organizma, stres kaynaklar� ile kar��la�t��nda biyokimyasal de�i�iklikler g�stermekte ve kendini korumaya haz�rlanmaktad�r.
Diren� D�nemi: Stres kayna��n�n etkilerine ra�men uyum devam ediyorsa, bu d�nem olu�maktad�r. Organizman�n alarm tepkileri hemen hemen kaybolmakta ve diren� normalin �st�ne ��kmaktad�r.
T�kenme d�nemi: Organizman�n uyum sa�lamaya �al��t�� ayn� stres vericiler, uzun s�re devam etti�inde uyum kaybolur. Alarm d�nemindeki tepkiler tekrar g�r�l�r, ama art�k de�i�tirilemez ve bireyde sistematik y�pranmalar ve �l�m meydana gelir.

Stres kavram�n�n psikoloji alan�nda kullan�lmas�na ve ara�t�rmalar yap�lmas�na 1950'li y�llarda ba�lanm��t�r. Baz� ara�t�rmac�lar stresi d��sal uyanc� olarak ele al�rken, bazlar� da rahats�z edici tepkiler olarak tan�mlam��lard�r (Weitz 1970). Son zamanlarda en �ok kabul edilen, Lazarus ve Folkrnan'in ileri s�rd�� etkile�im teorisi ile stresi; talepler ve kaynaklar aras�ndaki dengesizli�in sonucu ortaya ��kan durum olarak tan�mlamaktad�r
Stresin d��sal uyar�c� olarak ele al�nmas�nda ara�t�rmac�lar, stresi ortaya ��karan ko�ullan belirlemeye ve baz� ya�am olaylar�n�n k�lt�rden k�lt�re de�i�en stres y�klerini s�ralamaya �al��m��lard�r. Ayr�ca stresli ko�ullar�n, tehlikeli ya da tehdit edici olarak alg�lanmas�nda ki�ilik �zelliklerinin ve ba� etme yeteneklerinin �nemli oldu�unu da belirtmi�lerdir (Lazarus 1976).
Ba� etmenin genel olarak alg�lanan tehdidi yada problemi hafifletme amac�n�n oldu�u kabul edilse ba� etme davran�� bir s�re�tir ve b�t�n stres tan�mlar� 4 s�reci i�ermektedir (Lazarus 1993);

Stres kayna�� olarak tan�mlanan i�sel yada d��sal bir ajan,
stres durumunun zihin yada fizyolojik sistem taraf�ndan de�erlendirilmesi,
stresli taleplerle ilgili olarak zihin taraf�ndan olu�turulan ba�a ��kma s�re�leri,
s�kl�kla stres tepkisi olarak tan�mlanan zihin ve bedensel etkilerin karma��k yap� g�stermesi.

Folkman ve Lazarus (1988), stres ve ba�a ��kma aras�ndaki ili�kinin s�rekli oldu�unu ve stresin ba�a ��kmaya neden oldu�unu belirtmektedir.
Folkman (1984) taraf�ndan ba�a ��kma; stresli etkile�im yoluyla yarat�lan i�sel d��sal istekleri kontrol etmek yada azaltmak i�in yap�lan bili�sel yada davran��sal �abalar olarak tan�mlanmaktad�r.

Ba�a ��kma �abalar�, bireyin davran��lar� ile �evresel talepler aras�nda bir arac�d�r ve strese kar�� onun etkilerini en aza indirmede bir tampon g�revi g�stermektedir. Ba�a ��kma stratejileri ya durum �zerinde do�rudan etki g�stererek (problem odakl� ba�a ��kma) yada duygusal tepkiler y�neterek (duygusal odakl� ba�a ��kma) i�lev g�stermektedir. (Siu ve Watkins, 1997) Ancak probleme y�nelik ba� etme stratejilerinin daha uyumlu, ki�iyi daha �ok geli�tirici; duygulara y�nelik stratejilerinin ise uyumsuz, savunucu ve geli�imi engelleyici oldu�una ili�kin yayg�n bir g�r�� bulunmaktad�r.

Stresli bir durum kars�s�nda kullan�lan ba�a ��kma stratejilerinde farkl�l�k g�r�ld�� gibi bireyin ya�am�nda stres yaratan kaynaklarda farkl�l�k g�stermektedir. Sailer ve arkada�lar� (1982), bireyin zorunlu ya�ant�lar ge�irmesine neden olan stres kaynaklar�n� ailesel, ki�isel, sosyal, �evresel ve i�le ilgili olmak �zere 5 alan olarak belirlemi�lerdir( Akt. Ertekin 1993).

Belirtilen stres kaynaklar�ndan i�le ilgili olanlar en az di�erleri kadar insan hayat�nda �nemli bir yer tutmaktad�r. Birey, gen� yeti�kinlikten emeklilik �a��na kadar olan ya�am�n�n b�y�k bir b�l�m�n�, se�ti�i mesle�i yapmak �zere i� ya�am�nda ge�irmektedir. Bu nedenle bireyin meslek ya�am�ndaki mutsuzlu�u onun hayat alanlar�n� da etkileyebilmektedir. Baz� i�ler bireyde daha �ok stres yarat�rken baz�lar� ise daha d��k seviyede strese neden olmaktad�r. �al��ma alan� insan hayat� olan sa�l�k alan�nda da stresin �al��anlar �zerindeki etkisi ku�kusuz b�y�kt�r.

Stres kaynaklar�n�n di�er alanlar�n�n bu bireyler �zerindeki etkisini d��n�rsek, onlarda g�r�lebilecek bir�ok tepkileri �e�itleyebiliriz (duygusal yorgunluk, sinirlilik, endi�e, psikomatik hastal�klar...vb)

Mystic@L

3 May�s 2006 22:28

Zeka testleri

Zeka testlerinin Amerika'daki ilk �rnekleri ile Amerikan �rk��l��n�n hedefleri aras�nda g��l� ba�lar oldu�u bilinmektedir. �a��rt�c� olmayan bir �ekilde, bu d�nemde yap�lan �al��malar�n ana hedefi �rklar aras�nda zeka d�zeyleri a��s�ndan fark olup olmad��d�r ve bulunan sonu�lar e�ilip b�k�lerek �rk��l��a ideolojik malzeme olarak sunulmu�tur. Yine �a��rt�c� de�il, Amerika'da bu testler, ayn� sorular� soran �rk�� ara�t�rmac�larca uygulanmaya devam etmektedir. �unu kesinlikle s�yleyebilecek durumday�z: Amerikan �niversitelerinin parlatt�� zeka testlerinin ortaya ��k��n�n temelinde �rk��l�k vard�r. Bu ortaya ��k�� ve yayg�n kullan�m�n tarihsel kesiti XIX. Y�zy�l�n sonu ve XX. Y�zy�l�n ba��d�r. Zeka testleri, bir de 1980'lerle birlikte ikinci alt�n �a��n� ya�amaya ba�lam��t�r ve bununla, s�z�m ona "ak�ll�", Beat ku�a�� airlerinden Ginsberg'in deyimiyle ku�beyinli Amerikal�'n�n d�nyay� kendi akl�yla donatma, Ginsberg'in deyi�ine g�venirsek ku�beyinli bir hale getirme sevdas� aras�nda da yak�n bir ili�ki olsa gerektir.

�lkemizde en yayg�n uygulanan zeka testlerine bakt��m�zda iki test �ne ��kmaktad�r. Bunlardan ilki Stanford-Binet Zeka �l�e�i'dir. Alfred Binet bir Frans�z ara�t�rmac�d�r ve bu testin ilk �rne�ini 1905 y�l�nda geli�tirmi�tir. Stanford-Binet Zeka �l�e�i, Binet'nin ilk test �rne�inin 1916 y�l�nda revizyona tabi k�l�nm�� halidir. �l�ek �e�itli defalar d�zeltilmi� ve en son Amerika'da, �rk�n, evlilikten �ocuk sahibi olmaya, meslek se�iminden dost se�imine her alanda dikkate al�nmas� gereken bir etken oldu�u sav�n� ileri s�ren Thorndike ve arkada�lar�nca Stanford-Binet IV ad�yla d�nyan�n her yerinde, ne kadar Amerikal�, yani yararc�, hi�bir ortakla�mac� eyleme merhabas� olmayan, ayn� s�ray� payla�t�� ki�iyi ba�ar� i�in harcamay� erdem d�zeyine ta��m�� zihinler �retildi�ini �l�mek i�in g�ncellenmi�tir. Thorndike ve arkada�lar�, bu testin ama�lar�n� ��yle belirlemi�lerdir:

zihinsel engelli ��rencilerle belirli bir ��renme g��l�� olan ��rencileri ay�rmak
e�itimci ve psikologlar�n, baz� �ocuklar�n okulda ni�in ��renme g��l�kleri �ektiklerini anlamas�na yard�mc� olmak
�st�n ��rencileri ay�rt etmeyi sa�lamak
bireylerin bili�sel becerilerini izlemek

�kinci yayg�n kullan�lan test, WISC-R (Weshler Intelligence Scale for Children/ Weschler'in �ocuklar i�in Zeka �l�e�i- D�zeltilmi�)'dir.

Bu testlere ve di�erlerine yayg�n olarak yap�lan meslek-i�i ele�tiriler, testin uyguland�� ki�ilerin sosyok�lt�rel ko�ullar�n�n ihmal edildi�i �zerinedir. Bu ele�tiri, testlerin arkas�ndaki ideolojik y�k g�r�lmedi�inden ya da ele�tiriyi yapanlar da ayn� ideolojik dertten mustarip olduklar�ndan, uygulay�c�n�n deneyimi ile ��z�lebilecek bir sorun olarak tart��lmaktad�r.

Ger�ekte, Bat� d�nyas�n�n hayata kakmaya �al��t�� zeka �l��tleri ile, d�nyan�n d�rtte ��nde ya�ayanlar�n olumlad�� bili�sel yetiler aras�nda fark de�il u�urum vard�r. Nas�l ki Antik Yunan k�lelerin eme�inin �zerinde y�kselmi� ve Aristoteles bile k�le-efendi ayr�m�n�, dolay�s�yla k�leli�i me�ru g�ren bir zihni terk edememi�, k�leli�i handiyse baz� insanlar�n do�as�na i�kin bir �zellik olarak tart��m��sa, zeka testlerinin me�rula�t�rmaya �al��t�� e�itsizlik; mesela "�st�n ��rencileri ay�rt etmek", Burjuva k�lt�r�ne ve onun rafine ideolojisi olan liberalizme de i�kin olan benzer bir me�rula�t�rma hamlesidir. Buna g�re, modern k�leler olan emek�ilerin durumu onlar�n biyogenetik-bili�sel yetersizliklerinden do�an yazg�lar�d�r. Ge�mi�in liberalleri, neoliberaller kadar cesur de�illerdi, ��nk� sosyalizm, yoksullar�n �n�nde g��l� bir ya�am modeli, dahas� devlet modeli olarak varl��n� g��l� bir �ekilde s�rd�r�yordu. Mesela, yoksullar�n zeka �z�rl� olduklar�n�, bu y�zden yoksullu�a mahkum olduklar�n� ve onlar�n �ocuklar�n�n da aptall�kla damgal� genetik �zellikleri sebebiyle bu yazg�y� payla�acaklar�n�, ya da, d�nya nimetine el koyan mutlu az�nl��n �ocuklar�n�n daha zeki olduklar�, bu y�zden bu miras� hakettikleri, ya da, �n�nde sonunda, antik �a�lar�n miras� olan barbar-uygar ayr�m�na denk gelen bir �ekilde, uygarlar�n, yani Bat� k�lt�r�n�n ta��y�c�s� olanlar�n zeki, bu k�lt�r �evreninin d��nda kalanlar�n daha d��k zekal� olduklar� savlar�n� bu cesaretle, g�r�n�r bir fa�izm h�k�m s�rmedik�e s�yleyemiyorlard�. ��lerinden s�yleyenler olsa da, enstit�leriyle, �niversiteleriyle, gazeteleriyle, televizyonlar�yla bu denli h�zl� ve ars�zca dola��ma sokam�yorlard�. Bug�n meydan bo� gibi davranmaktalar. Tam bir ars�zl�k i�indeler.

Zeka Gerili�i

Ortalaman�n �nemli derecede alt�nda yani IQ testinde yakla��k 70 puan veya daha alt�nda bir IQ olmas� durumudur. Ba�lang�c� 18 ya��ndan �ncedir. Ki�inin, ya�� i�in beklenen �l��leri kar��lamadaki yetersizlikleri ve bozukluklar� vard�r. Ki�i, ileti�im, kendine bak�m, ev ya�am�, toplumsal beceriler, toplumun sa�lad�� olanaklar� kullanma, kendi kendini y�netme, okuldaki beceriler, sa�l�k ve g�venlik alanlar�nda problem ya�ar. Hafif, orta, a��r, ileri derece olarak s�n�fland�rmas� vard�r.

��renme Bozukluklar�

Okuma Bozuklu�u

Ki�inin kronolojik ya��, �l��len zeka d�zeyi ve ya��na uygun olarak ald�� e�itim g�z �n�nde bulunduruldu�unda, okuma ba�ar�s� beklenenin �nemli derecede alt�ndad�r. Bu durum, okul ba�ar�s�n� ya da okuma becerileri gerektiren g�nl�k ya�am etkinliklerini bozmaktad�r.Ki�inin kronolojik ya��, �l��len zeka d�zeyi ve ya��na uygun olarak ald�� e�itim g�z �n�nde bulunduruldu�unda, okuma ba�ar�s� beklenenin �nemli derecede alt�ndad�r. Bu durum, okul ba�ar�s�n� ya da okuma becerileri gerektiren g�nl�k ya�am etkinliklerini bozmaktad�r.

Matematik Bozuklu�u

Ki�inin kronolojik ya��, �l��len zeka d�zeyi ve ya��na uygun olarak ald�� e�itim g�z �n�nde bulunduruldu�unda, matematiksel becerileri beklenenin �nemli �l��de alt�ndad�r. Bu bozukluk, okul ba�ar�s�n� veya matematik becerileri gerektiren g�nl�k ya�am etkinliklerini bozmaktad�r.

Yaz�l� Anlat�m Bozuklu�u

Ki�inin kronolojik ya��, zeka d�zeyi ve ya��na uygun olarak ald�� e�itim g�z �n�nde bulunduruldu�unda, yazma becerileri beklenenin �nemli derecede alt�ndad�r. Bu bozukluk, okul ba�ar�s�n� veya yaz�l� metin derlemeyi gerektiren g�nl�k ya�am etkinliklerini (dilbilgisi kurallar� y�n�nden do�ru c�mleler ve iyi d�zenlenmi� paragraflar yazma gibi) �nemli �l��lerde bozmaktad�r.
Ki�ilerde okuma bozuklu�u, matematik bozuklu�u, yaz�l� anlat�m bozuklu�u bir arada g�r�lebilir.

Konu�ma Bozukluklar�

S�zel Anlat�m Bozuklu�u

Kullan�lan s�zc�k say�s�n�n �ok s�n�rl� olmas�, dilbilgisi y�n�nden zaman se�iminde hatalar yapma, s�zc�kleri an�msamakta veya geli�imine g�re uygun uzunlukta ve karma��kl�kta c�mle kurmada zorluk �ekme belirtileri vard�r.
Bu bozukluk, ki�inin okul ba�ar�s�n�, mesleki ba�ar�s�n�, toplumsal ileti�imini bozmaktad�r.

Kar��k Dili Anlama - S�zel Anlat�m Bozuklu�u

S�zel anlat�m bozuklu�u belirtilerinin yan� s�ra, s�zc�kleri, c�mleleri veya uzamsal terimler gibi �zg�l birtak�m s�zc�kleri anlamada g��l�k �ekme durumudur. Bu bozukluk okul ba�ar�s�n�, mesleki ba�ar�y� veya toplumsal ileti�imi bozmaktad�r.

Fonolojik Bozukluk

Ya��na g�re, geli�imsel olarak ��kartmas� beklenen konu�ma seslerini ��kartamama, yanl�� sesler ��kartma, kullanma, s�yleme, bir sesin yerine ba�ka bir ses s�yleme ("k" sesi kullanacaksa "t" sesinin kullanmas� gibi), veya sonraki sessiz harfin s�ylenmesi gibi atlamalar yapma durumudur. Bu bozukluk okul ba�ar�s�n�, mesleki beceri ve toplumsal ileti�imi bozmaktad�r.

Kekeleme

Konu�man�n ola�an ak�c�l��nda zamanlama �r�nt�s�nde bozukluk olmas� durumudur. Ses ve hece yinelemeleri, sesleri uzatma, �nlemlemeler, s�zc�klerin par�alanmas� (bir s�zc�k i�inde ara vermeler), duyulabilir ya da sessiz bloklar (konu�ma s�ras�nda doldurulan ya da doldurulamayan ara vermeler), dolamba�l� yoldan konu�ma (s�ylenmesi zor s�zc�klerden ka��nmak i�in bu s�zc�klerin yerine ba�ka s�zc�kleri kullanma), s�zc�kleri a��r� bir fiziksel gerginlikle s�yleme, tek heceli s�zc�k yinelemeleri �eklinde g�r�l�r. Bu bozukluk okul ba�ar�s�n�, mesleki ba�ar�y� ve toplumsal ileti�imi bozmaktad�r.

GusinapsE

3 May�s 2006 22:40

Narsisizm

Narsisizm veya �zseverlik, ki�inin kendisine duydu�u cinsi arzu, kabaca tabirler ki�inin kendisine a��k olmas� olarak tan�mlanan bir terimdir. Farkl� tan�mlar� ve kullan�mlar� mevcuttur.

Sigmund Freud Narsizmi �D�� d�nyadan soyutlanan libidonun (cinsel enerji) egoya (ben) y�nlendirilmesi� �eklinde a��klam��t�r. Yani libidonun b�y�k bir depoda toplan�r gibi egoda toplanmas� ve daha sonra nesnelere y�nlendirilmesi; fakat kolayl�kla tekrar soyutlanarak egoya y�nlenmesi durumudur.
Bebek d�� d�nya ile ili�ki kuramad�� erken bebeklik d�neminde ger�ek bir narsizm durumu i�indedir. Libido d�� d�nyaya y�nlendirilmemi�tir. Bebe�in nesneleri 'ben olmayan nesneler' olarak alg�lamas� aylar al�r. 'ben' ve 'ben olmayan' aras�nda bir ayr�m yapamaz. D�� d�nyaya ilgi duymuyordur ve d�� d�nyada bile de�ildir. Bebek i�in tek ger�ek kendisidir. Ac�kmas�, susamas�, ��mesi bebek i�in tek ger�ekliktir. Bu durumu 'birincil narsisim' olarak tan�mlan�r.

Bebek b�y�d�k�e d�� d�nya ile ili�kileri artar ve d�� d�nya kurallar�n� ��renir. giderek libidosunu nesnelere y�nlendirir; nesne sevgisi ve giderek nesnel d��nce a��rl�k kazan�r. �nsan her ne kadar libidosuna nesne bulabilse de mutlaka g�rece olarak bir �l��de narsist kal�r. Bu durumu 'ikincil narsizm' olarak tan�mlanm��t�r.

Narsizm insan i�in ya�am�n� s�rd�rebilmesi a��s�ndan bir �l��de gereklidir. Baz� durumlarda; ki�inin narsizmi toplum i�in hatta kendi ak�l sa�l�� i�in makul oranlarda de�ilse; ki�i ak�l hastal�klar�yla kar��la�abilir. �nemli psikiyatrik rahats�zl�klar olan nevroz, paranoya hatta psikozda narsizm etkileri g�r�lmektedir. Birincil narsizmde bebek d�� d�nyan�n ayr�m�na varmam��ken; ikincil narsizmde d�� d�nya ger�ekli�ini yitirmi�tir.
Narsizmin �ok �zel bir t�r� de; Roma sezarlar�, M�s�r firavunlar�, diktat�rler gibi �ok g��l� ki�ilerde bulunan t�r�d�r. Bu insanlar adeta nefes al�p y�r�yen yery�z� tanr�lar� gibidirler kendi g�zlerinde. Ya�am ya da �l�m gibi �nemli do�a olaylar�na bile bir tek c�mleyle karar verebilmekteydiler. En b�y�k korkular� g��lerini kaybetmeleri, �l�m, etraflar�ndaki herkesin kendilerine d��man olmas�yd�. G��lerinin ve �ehvetlerinin bir s�n�r� yokmu� gibi davranmaya �al��rlar, say�s�z insan �ld�r�p, say�s�z �atolar kurarlard�. Varl�klar�n�n kendilerinin de ��zemedi�i sorununu insan de�ilmi� gibi ��zmeye �al��salar da asl�nda durumlar� d�ped�z deliliktir. D�� d�nya 'ben' olmad�� i�in, narsist ki�i d�� d�nyay� anlayamaz/alg�layamaz ve bu durum ki�ide korku yarat�r. Diktat�r gitgide daha y�k�c�, daha yanl�z ve korkak olur.
Narsisistik ki�ilik bozuklu�u olan ki�iler, ba�kalar�n�n d��nce ya da isteklerine gereken ilgiyi g�steremeyen ki�ilerdir. Plan ve hedeflerine ula�amad�klar�nda, gereken ilgiyi g�remediklerinde ayn� Narkissos gibi erirler, ��kerler. Ba�kalar�n�n hakk�na sayg� g�stermeden ve ger�eklerle ba�da�masa bile daima kendilerini hakl� g�stererek ve o hedefi, gerekli eme�i vermeden bile haketmi� sayarak en onde, en g�zde ve tek olmak isterler. Kendilerini ba�kalar�n�n yerine koyamaz ve ba�kalarini anlayamazlar. Sanki her�ey sadece kendileri i�in vard�r ve ne olursa olsun her�eyin kendi ama�lar�na hizmet etmesi gerekir. Ba�kalar�n�n fikir ve hareketleri kendi ama�lar�na hizmet ediyorsa vard�r, aksi halde bu fikir ve hareketler tahamm�l edilemez d��ncelerdir. Ger�ekle bagda�mayan, ba�kalarinin zarar�na olup sadece kendi ��karlar�na uygun, kendi plan ve hedeflerine hitap eden maddi ve manevi kazan� sa�layabilecek plan ve hedeflerine ula�amadiklarinda �fkelerine hakim olamaz, sald�rganla��r, ��ker hatta a��r psikotik tablolara girerler .

A�a��l�k kompleksi

Psikolojinin ve psikoanalizin dallar�nda a�a��l�k kompleksi, birinin baz� y�nlerde kendini di�erlerinden a�a�� hissetmesidir. S�kl�kla fark�na var�lmaz ve telafi etme d��ncesi, ki�ileri eziyet i�ine s�r�kler, �a��rt�c� bir kazan�m veya a��r� bir antisosyal davran��la sonu�lan�r. �lk �al��malara, teorisini g�stermek i�in Napolyon komplekslerini kullanan Alfred Adler �nc�l�k etmi�tir.
Adler, b�t�n geli�me d�nemi s�resince �ocu�un ebeveyni ve genel d�nyayla ilgili bir yetersizlik duygusu hissetti�i kavram�n� geli�tirmi�tir. Hastan�n kompensasyon i�in g�sterdi�i psikolojik veya fizik �abalar�n sonu�suz kalmas�yla psikonevrozlar geli�ir; hasta ba�ar�s�zl�klar�n� �rtbas etmek ve ba�kalar� �zerinde bir g�� kazanmak i�in bu semptomlar�n� kullan�r. �ok kere depresyonla birlikte beliren a�a��l�k duygular�na emeklilikte ve ya�l�l�kta s�k rastlan�r. Bu vakalarda, hasta kendisine sayg�s�n� �nemli derecede kaybetmi�tir. Ki�i toplumsal bak�mdan d��t��n�, �nemsiz kald��n� hisseder ve b�ylece paranoid reaksiyon tipleri geli�ebilir

A��r� aktivite
Aktivite art��, birka� durumda psikiyatrik anlam ta��yabilir. Olduk�a ani ba�layan bir aktivite art��n�n yan�s�ra iyimserlik, co�kunluk, fevri davran��lar ve uyku ihtiyac�nda azalma, manik hastal�klarda tipiktir. Demans pro�esli, �zellikle Alzheimer hastal��ndan (bkz.) mustarip ki�ilerde bazan karakteristik bir ama�s�z a��r� aktivite g�r�l�r. �rne�in, bir bavulu yerle�tirip sonra bo�altmak, yahut tekrar tekrar ayn� e�yan�n tozunu almak gibi. Ama bu hastalarda genellikle haf�za bozuklu�u ve gittik�e artan bir beceriksizlik de belirgindir

A��r� kapsaml� d��nce,
akut �izofrenideki d��nce bozuklu�unun bir ��esidir. Ki�i, kavram s�n�rlar� i�inde kalamaz, b�ylece belli bir kavramla yaln�zca uzaktan ilgili birtak�m fikirler, bu kavram�n kapsam�na girer. �izofrenik d��ncedeki �dola��kl�k� bu tip d��nce bozuklu�unun bir sonucudur.

asla_asla_deme

9 May�s 2006 17:59

Davran�� Bozuklu�u

Davran�� bozuklu�unun temel �zellikleri ba�kalar�n�n temel haklar�na sald�r�ld�� ya da i�inde olunan i�inde olunan ya�a uygun olarak ba�l�ca toplumsal de�erlerin ya da kurallar�n hi�e say�ld��, tekrarlay�c� bir bi�imde ve s�rekli olarak g�r�len bir bozukluktur.

BEL�RT�LER� :

�o�u zaman ba�kalar�na g�zda�� vermek, korkutmak ve �st�nl�k taslamak, kabaday�l�k.
�o�u kez kavga ve d�v�� ba�latmak.
Sopa, ta�, k�r�k �i�e, �i�, b��ak, tabanca gibi ba�kalar�na ciddi bir bi�imde fiziksel olarak zarar vermek, yaralamak.
�nsanlara fiziksel olarak ac�mas�z davranmak.
Hayvanlara fiziksel olarak ac�mas�z davranmak.
Di�er insanlara sald�rarak soyma, h�rs�zl�k, silahl� soygun yapma.
Cinsel olarak di�er insanlar� taciz etme, zorlama.
Yang�n ��karma.
Ba�kalar�n�n e�yalar�na zarar verme, k�rma, d�kme.
Ba�ka insanlar�n evine arabas�na zorla girme.
Bir ��kar sa�lamak ve sorumluluktan ka�mak i�in �o�u zaman yalan s�yleme.
Ba�ka insanlar�n de�erli e�yalar�n� �alma.
Ma�azalardan kimse g�rmeden mal �alma, sahtekarl�k.
On�� ya� �ncesinden ba�layarak ailenin yasaklar�na kar�� o�u zaman geceyi d��arda ge�irme.
On�� ya��ndan �nce ba�layarak �o�u zaman okuldan ka�ma, kurallar� ciddi bi�imde bozma.
Onsekiz ya��ndan sonra antisosyal davran��lar g�sterme.

Yukar�daki tan� �l��t�n�n, son 6 ay veya 1 y�ld�r, en az �� tanesi olmas� halinde davran�� bozuklu�u te�hisi konulur.

E�L�K EDEN �ZELL�KLER VE BOZUKLUKLAR

Davran�� bozuklu�u olan ki�iler, di�er insanlar�n duygular�n�, arzu, istek ve beklentilerini umursamazlar ve empati yapamazlar. Sald�rgan bireyler, belirsiz ortamlarda di�erlerinin niyetlerini d��manca ve tehdit edici olarak alg�larlar. Sald�rgan tepkiler verip, bu tepkilerinde de hakl� ve mant�kl� olduklar�na inan�rlar. Bu bireyler kat�, ars�z olup, duruma uygun su�luluk ve pi�manl�k duygular� da g�stermezler. �o�u kez arkada�lar�n� ele verip, kendi su�lar� nedeniyle ba�kalar�n� su�larlar. G��l� g�r�nmeye �al��rlar ama kendilerine g�venleri genelde d��kt�r. �fke ataklar�, irrite - gergin hal, engellenmeye kar�� tolerans d��kl�� ve s�k s�k kaza yapt�klar� g�r�lebilir. Okul ba�ar�lar� ya�a ve zekaya g�re beklenen d�zeyin alt�ndad�r (okuma ve s�zel becerilerde s�kl�kla). �ntihar d��nceleri ve intihar giri�imleri, rastgele cinsel ili�kilerle hastal�k ta��ma ve okuldan at�lmalar g�r�l�r.
Anne ve baban�n reddi ve ihmali, huysuz bebeklik d�nemi bak�m�nda ve e�itiminde tutars�zl�klar ve bask�, fiziksel ve cinsel s�m�r� - dayak - denetim eksikli�i, �ocu�un s�n�rlar�n�n �izilmemesi, bak�m veren ki�ilerin s�k s�k de�i�mesi, ailedeki b�y�klerin say�s�n�n fazla olmas�, su�lu �ocuk gruplar�yla arkada�l�k etme de, aileden kaynaklanan bozukluklard�r.
Davran�� bozuklu�u son 10 - 20 y�lda artm��t�r ve kentlerde daha s�k g�r�lmektedir. Erkek �ocuklarda g�r�lme s�kl�� biraz daha fazlad�r. (18 ya��n alt�ndaki erkeklerde % 6 - 16, k�zlarda ise % 2 - 9 aras�nda de�i�ir)

Antisosyal Davran�� Bozuklu�u :
1- Ba�kalar�n�n mallar�na ve bedensel b�t�nl�klerine y�nelik sald�rgan ve duyars�z davran��lar.
2- Ba�kalar�n�n alanlar�na, s�n�rlar�na y�nelik mesafesizlik, sayg�s�zl�k.
3- D�rt�sellik, d�rt�lerine g�re harekete ge�me. Bu insanlar�n uzun vadeli planlar� olmaz, k�sa planlar yaparlar. O anda ak�llar�ndan ge�ti�i gibi davran�rlar.
4- Duygu ve �fke patlamalar�. Aniden d�rt�sel olarak veya �nemsizde olsa, bir nedene ba�l� olarak ba��r�p �a��r�p kavgaya giri�ebilirler.
5- Duyars�zl�k. Bu insanlar ba�ka insanlar�n ya�amlar�nda yol a�t�klar�hasarlara kar�� duyars�zd�rlar. Pi�manl�k duymazlar.
6- Yalan s�yleme ve h�rs�zl�k. Yalan s�yleme ve h�rs�zl�k asl�nda ayn� �eylerdir; yani ger�e�i �almakt�r. Kendi d�nyalar�ndan d��lamak i�in gereksiz ortamlarda dahi yalan s�ylerler. H�rs�zl�klar� �ok yo�un de�ildir. Genelde sab�ka almazlar.
7- Kendine duyars�zl�k. Sorumsuz araba kullanmak gibi davran�� bozuklu�u g�sterirler. Kendi ba�lar�na gelebilecek olumsuzluklar� da umursamazlar.
Bu insanlarda samimiyetin do�al olmayan bir k�sm� " mesafesizlik " vard�r. �ocukluk �yk�lerinde ileti�im kopuklu�u, kurallara uymama, evden ka�ma gibi hikayeler vard�r. Hen�z ergenlik �a��na gelmemi� gen�lerse hemen " ki�ilik bozuklu�u " tan�s� konmal�d�r.
8- Kurallara ve otoriteye ba� kald�rma ve uymama vard�r. Genel kurallar� �i�nerler ve �fke patlamalar� ile kar�� karlar. En yo�un duygular� �fkedir. Bu �fkeyi maskelemezler ve toplumsal sorunlar yaratacak �ekilde d��a vururlar.
Bu ki�ilerde sevgi aray�� ve kabul edilme �nemlidir. Kendilerini alg�layamaz, anlayamaz ve kendileriyle ili�ki kuramazlar.

Di�er belirtiler :

�fke patlamalar�, kurallara itaatsizlik, h�rs�zl�k, yalanc�l�k
Vicdans�zl�k
Kendisine g��l� g�r�nme iste�i. D��ar�daki insanlara �fke ile g��l� g�r�nd�klerini varsayarak, i�lerinde g��l� olduklar�n� san�rlar.
Ortam� bilgi ile de�il, agresyon gerilimi ile kontrol etmek isterler.
Kendilerini anlamaktan uzak ve her problemde ��z�m� d��arda arayan ki�ilerdir. �fkeyi d�� d�nyaya ak�tt�k�a kendini savunmu� olur; ama daha �ok �fkelenerek bir k�s�r d�ng�n�n i�inde kal�r. K��eye s�k��m�� hisseder, riske girer, �aresizli�i ve ��z�ms�zl�� hep �fke nedeniyledir.
Bu insanlar�n �fkesini bast�r�p yenebilen tek duygu kayg�d�r. Kayg� ya�arlarsa �fkeleri s�nebilir.

K�F�R (K�T� KONUSMA)

K�f�r 3 temel gruba ayrilir:
1-Tanrinin adi gibi kutsal sayilan seylere saygisizligi iceren k�f�r.
2-Beddua etmek gibi birine zarar verilmesi dilegini yansitan konusma bicimi.
3-Mihlarim,zimbalarim gibi alay etmeyi iceren ya da sex�el(cinsellik ) konularinda m�stehcen konusmalar yapmak ve kisilige y�nelik k�f�rler( aptal,salak,manyak gibi ):

NEDENLERI:
DIKKAT CEKME :Bazi cocuklar bunu dikkat cekmek icin kullanir.
SARSILMA: Bir cocuk icin yetiskini sok etme,onda rahatsizlik duygusu olusturmak cok eglencelidir.
AGIZDAN KACIVERME: Insanlarda engellenme ya da kizginlik hissedildiginde, yani fiziksel bir gerginlik oldugunda impulsif bir sekilde saygisizlik olarak k�f�r�n agizdan kaciverme egilimi vardir.
SAVUNMA: Bazilari icin k�t� s�z s�ylemek ,bir savunma davranisidir.B�yle insanlar,k�f�r etmenin tam anlamiyla yasak oldugu cevrelerden gelirler.C�nk� onlara isyan ederek bagimsizliklarini g�stermek isterler.
OLGUNLASMA:Bazi cevrrelerde yetiskinligin sembol� olarak k�t� s�z s�ylerler.
AKRANLARI TARAFINDAN ONAYLANMA ISTEGI: Bazi gencler,kendi arkadaslari tarafindan onaylanmak icin k�t� s�zler s�ylerler.K�fretmek ,onlarin arasina girebilmek icin sanki en gecerli yoldur.
COCUKCA BIR ZEVK:K�c�k cocuklarda banyo ve buna iliskin faaliyetlerle
ilgili konularda bir t�r cocuksu cinsel zevk alma durumu ortaya cikartmaktadir.
YASADIGI CEVRE( AILE) : Aile icinde anne ve baba s�rekli cocuga k�f�rl� kelimeler kullaniyorsa, cocuk ilk k�t� kelimeleri onlardan �grenmektedir.

NASIL �NLENIR?
�RNEK OLUSTURMAK : Eger anne ve babalar , kaba ve k�f�rl� bir konusma egilimini �nce kendilerinde engellemeye calisirlarsa,cocuk da
bu kontrol�,anne ve babayi taklit ederek �grenebilir.
D�RT�LERI IFADE EDEBILME:Aile icinde size olan kizginligini rahatlikla dile getirebiliyorsa,bu �zg�rl�ge sahip ise,olumsuz duygularini dile getirmek icin daha az k�f�rl� s�zc�kler kullanacaktir.(Belki de hic kullanmayacaktir.)
TARTISMA:Bu kelimeler,bir kagida yazilarak( veya yazdirilarak) tanimlanabilir ve daha sonra tartisilabilir.Cocuk bir daha kullanmayacaktir.

NELER YAPILMALIDIR?
�NEMSEMEMEK:Cocuklar,k�t� bir dil kullandiginda,anne ve baba buna pek fazla �z�l�p sasirmiyorsa,cocuklarin bu s�zleri s�ylemeleri icin bir nedenleri kalmayabilir.
DILSIZLIK OYUNU:Anne ve babalar,b�yle durumlarda soke olmaktan cok,sessizlik oyunu aynayarak cocugu y�nlendirebilirler.Mesela:
-Senin kullandigin bu kelime nedir? �Anlayamadim.-Anlayamiyorum.
-Bunun anlami nedir? vs. Gibi sorular y�neltilerek yanitlanmasi istenir.
�RETICI OLMAYA �ZENDIRMEK: Yazi yazdirarak,sanatsal islerle ugrastirarak (resim,m�zik,el isleri gibi) ,bos zamanlarinda �retici olmaya tesvik etmek gerekir.
K�T� S�ZC�KLERIN YIPRATILMASI: Cocugunuzun kullandigi k�t� kelimeyi duydugunuzda, bes dakika boyunca( saat tutarak) ayni kelimeyi s�ylemesini saglayin; b�y�k olasilikla bir daha kullanmayacaktir.S�ylemek istemedigi zaman, ancak k�t� s�zc�g� kullanmaktan �t�r� verilen cezayi uyguladiktan sonra istedigini yapabilecegini s�yleyin.

NELER YAPILMAMALI?
ASIRI HAYRET VE KIZGINLIK: Asiri hayret ve kizginlik g�stermeyin.
Cocuklar,g�c sahibi olmaya bayilir.Bu nedenle ,onun kullandigi kelimelere asiri tepki g�sterirseniz,bu onu g�cl� kilmis olur.
CIDDI CEZALANDIRMA: Ciddi cezalandirma yoluna basvurmayin.Eger cocugunuzu bu sekilde ya da d�verek, asiri bagirarak,tehdit ederek cezalandirirsaniz,cocugunuz bu kelimeleri kullanirken yakalanip cezalandirilmamak icin GIZLI (sadece okulda,arkadas cevresinde) kullanmayi �grenir ve evde melek,disarida seytan rol�n� �stlenir.
ARKADASLARINI DENETLEME: K�t� s�zler kullanan arkadaslarina sinirlama getirmek gerekir.Daha az birlikte olmalari saglanabilir.
�D�LLENDIRME:Uygun olmayan k�t� s�zc�kler yerine,uygun olan,kabul edilebilir s�zc�kler kullanmasi icin bilgilendirme yapilmalidir.Ayrica olumlu, kabul edilebilir s�zc�kler kullandiginda ise cocugun �v�lmesi,ayni duruma devam etmesi icin tesvik edilmesi , hatta �zel durumlarda �d�llendirilmesi gerekir.

GusinapsE

25 May�s 2006 22:59

Somatoform Bozukluklar:

Somatoform Bozukluklar:

Bedenselle�tirme (Somatizasyon) Bozuklu�u :

Birka� y�ll�k bir d�nem i�inde ortaya ��kan, tedavi aray��lar�yla sosyal/mesleki veya �nemli di�er i�lev alanlar�nda bozulma ile sonu�lanan, 30 ya��ndan �nce ba�lam�� ok say�da bedensel yak�nma �yk�s� ile belirli bir bozukluktur.
En az 4 a�r� belirtisi, 2 sindirim sistemi belirtisi, 1 cinsel belirti, 1 yalanc� n�rolojik belirti bu bozuklu�un tan�s� i�in zorunludur. A�r� belirtileri; ba�, kar�n, s�rt, eklemler, kol-bacaklar, g��ste, d��k�lamada, adette, cinsel ili�ki s�ras�nda veya idrar yapma s�ras�nda. Sindirim belirtileri; bulant�, �i�kinlik, kusma, ishal, bir�ok yiyece�in dokunmas�. Cinsel belirtiler; cinsel ilgisizlik, sertle�me veya bo�alma bozuklu�u, d�zensiz adet, a��r� kanamal� adet, gebelikteki a��r� kusma. Yalanc� n�rolojik belirtiler; koordinasyon veya denge bozuklu�u, g�� kayb� veya fel� g�r�n�m�, yutma g��l��, bo�azda d��mlenme, ses k�s�lmas�, idrar ��karamama, varsan�lar(olmayan sesleri i�itme, g�r�nt�leri g�rme gibi), dokunma veya a�r� duyusu kayb�, �ift g�rme, k�rl�k, sa��rl�k, kat�l�p kalmalar, an�msayamama halleri, bay�lma olmadan bilin� sislenmesi.
Bir t�bbi durum/hastal�k olsa bile ortaya ��kan toplumsal/mesleki bozulma beklenenden �ok daha fazlad�r. Tam d�zelmenin az oldu�u kronik gidi� g�sterir. ��kk�nl�k (depresyon) eklenebilir.
Tedavisinde olanak dahilinde ila�lardan ka��nmal�, doktor doktor gezme �nlenmeli, destekleyici veya kendini tan�maya y�nelik psikoterapi denenmelidir.

Sinirsel Bay�lma (KonversiyonBozuklu�u) :
Bilinen bir n�rolojik veya t�bbi hastal�kla a��klanamayan bir veya daha fazla n�rolojik belirtinin bir arada olmas�yla belirli bir bozukluktur. Fel�, k�rl�k ve konu�amama en s�k g�r�len belirtileridir. Belirtiler duyusal, motor ve n�bet belirtileri olarak 3 k�mede yer al�r. Duyusal olanlar; kol-bacaklarda duyu kayb�, uyu�ma-kar�ncalanmalar, v�cudun sa� ya da sol taraf�n� tutan duyu kay�plar�, sa��rl�k, k�rl�k �eklindedir. Motor belirtiler y�r�y�� bozuklu�u, kas zay�fl�� ve felci i�erir. Bir, iki veya b�t�n kol-bacaklar tutulabilir. Sara hastal��n� and�ran n�betler oldu�u gibi hastalar�n ��te birinde saran�n bir t�r� ayn� zamanda bulunabilir. Hastal�k sonucu g�rev ve zorunluluklar�n gev�etilmesi, destek alma, hastal�k yoluyla denetleme g�c� kazanma olabilir.

Tedavide kendini tan�maya d�n�k veya destekleyici psikoterapi �nceliklidir. Terapide hem ilgi hem de otorite sa�lanmal�d�r.

Somatoform A�r� Bozuklu�u :
V�cutta bir veya daha �ok yerde t�bbi ve n�rolojik nedenlerle a��klanamayan a�r� vard�r. Sonunda a�r�n�n ba�lang�c�, �iddeti, alevlenmesi, veya s�rmesinde ruhsal nedenlerin rol� oldu�u yarg�s�na var�l�r. Bilin�li bir amaca y�nelik veya yalandan yap�lm�� de�ildir. 40-50'li ya�larda zirve yapar. Kol g�c�yle �al��lan mesleklerde daha �oktur.

Bilin�d��nda a�r�y� hak etti�i duygusuyla ila�lara yan�t vermeyebilir. Ameliyat iste�inde �srar edebilirler. Tedavisinde sakinle�tiriciler genellikle yarars�zd�r. Antidepresanlar, davran�� ve kendini tan�maya y�nelik psikoterapi yararl� olabilir.

Hastal�k Hastal�� ( Hipokondriyazis ) :
Bu hastal�kla ki�i v�cut belirtilerini yanl�� yorumlayarak ciddi bir hastal�� bulundu�u veya olu�aca�� korkusuyla u�ra��r. Yeterli t�bbi inceleme ve beden sa�l�� g�vencesine kar��n d�zelme-rahatlama olmaz. En az 6 ay s�ren bu hastal�k ki�i i�in belirgin s�k�nt� kayna��, mesleki, toplumsal i�levsellikte bozulmaya yol a�maktad�r. Baz� hastalar duyduklar� kayg�n�n a��r� ya da anlams�z oldu�unu kabul edemezler.

En s�k 20-30'lu ya�larda ba�lar. Fiziksel hastal�k e�ikleri ve katlanma g��leri d��kt�r. Hasta rol�n�n kabul� de �nemli bir beklentidir. Bu bir ka�� yolu sunar. Hastalar�n %80'inde ek olarak depresif hastal�klar, bunalt� bozukluklar� olur. Hastal�k hastal��n�n uzun sessiz d�nemleri olabilir.
Ruhsal tedaviye genellikle diren�lidir. Kendini tan�maya y�nelik psikoterapiye fazla yan�t yoktur. Grup psikoterapisi, d�zenli ve s�k g�r��meler, kanl� tan� ve tedavi yollar�ndan ka��nma, hastal�k rol�n� peki�tirmeden destekleme tedavi ilkeleridir.

V�cut Dismorfik Bozuklu�u :
Hayali bedensel bir kusur ile u�ra�ma veya �ok ufak kusurlar�n �arp�t�l�p abart�lmas�d�r. Psikiyatristten �ok dermatolog, dahiliye veya plastik (estetik) cerrahlara ba�vururlar. 15-20 ya�larda ba�lar, %90'� en az bir depresyon d�nemi ge�irmi�tir.

En s�k endi�e kayna�� olan beden b�l�m� burundur. Endi�e kayna�� zamanla de�i�ebilir. Aynaya a��r� bakma, yans�t�c� y�zeylerden ka��nma, giyim ve makyajla gizleme �abas�, sosyal ve mesleki geri �ekilme olabilir.
Tedavide antidepresanlar ve psikoterapi d��n�lmelidir.

GusinapsE

1 Haziran 2006 02:36

Savunma Mekanizmalar�

Savunma Mekanizmalar�

Savunma mekanizmalar� gerek ki�inin ortama adaptasyonunda ve gerekse geli�iminde �ok �nemli bir rol oynar. Ki�ilik Geli�imi�nin en g�ze �arpan ve �nemli ger�eklerinden biri, onun s�rekli olarak de�i�imidir. Bu de�i�im hayat boyunca devam etmekle beraber, en belirgin olarak bebeklik, �ocukluk ve ergenlik devrelerinde g�zlemlenir. Geli�im s�resince ego, yap�sal olarak farkl�la��r, dinamik olarak da enerjinin d�rt�sel kaynaklar� �zerine olan kontrol�n� artt�r�r.

T�m ki�ilikte olu�a gelen de�i�iklikler, be� ko�ulun sonucu ortaya ��kar.

Olgunla�ma
D�� d�nyadan kaynaklanan ve d�� k�r�kl�� ile sonu�lanan �z�nt� verici uyar�lar
Ki�isel yetersizlikler
S�k�nt�

Ki�inin olgunla�ma s�reci i�inde kar��la�t�� t�m engelleyiciler ve bunlarla sava��m�, bu engelleri yenme yolunda ortaya koydu�u u�ra�, onun ki�ili�ini geli�tirir. Bu geli�imde ego, ait oldu�u organizmay� koruma gayretiyle bir tak�m Savunma Mekanizmalar� yarat�r. Normal veya n�rotik her �ah�s, hayata uyumda bu savunma mekanizmalar�ndan birini veya birka��n� kullan�r.
�zetle, Ki�ilik Davran��lar� = Geli�im + Savunma Mekanizmalar� diyebiliriz.

�at��ma
Organizman�n birbirleriyle ba�da�mayan birden �ok d�rt� nesnesi ile kar��la�mas�d�r. �at��may� �u �� grupta inceleyebiliriz:
Yana�ma-yana�ma: �ki ya da daha �ok olumlu de�erli ama� nesnesi yan yana bulundu�unda ve ki�i bunlardan birini se�mek zorunda kald��nda ortaya ��kar.
Uzakla�ma-uzakla�ma: �ki ya da daha �ok olumsuz durum ya da nesne kar��s�nda kalmakt�r (yukar� t�k�rsen b�y�k, a�a�� t�k�rsen sakal,...).
Yana�ma-uzakla�ma: Bir ama� nesnesinin hem olumlu, hem olumsuz yanlar�n�n bulunmas� durumunda ortaya ��kar (iki sevgilinin birlikteyken s�rekli kavga etmeleri ama ayr� kald�klar�nda birbirlerini �zlemeleri).
Bunalt�: Psikanalitik anlamda bunalt�, idle ego ya da egoyla s�perego aras�ndaki dengenin bozulmas� ve �at��ma durumunun bir sonucudur.
D�� d�nyadan gelen tehlikeli uyaranlara kar�� her canl� varl��n ortak savunma d�zenekleri vard�r. Bunlar genelde ka�ma ya da ac� veren uyaranlar� ortadan kald�rma �eklindedir. Benli�in savunma d�zenekleri deyince, bu yaln�z d��ar�dan gelen tehlikelere kar�� olu�turulan tepki olarak d��n�lmemelidir. Benli�in savunma d�zenekleri �at��ma ve bunalt�ya kar�� kullan�lan benlik i�lemleridir. Genellikle bilin�d�� s�re�lerdir. Egonun bilin�d�� y�n�nde bulunurlar. Birey ne tehlikenin ne de kulland�� savunman�n bilincinde de�ildir.
Benli�in �at��ma ve bunalt� durumunda kulland�� ok de�i�ik t�rde savunmalar� vard�r ki as�l bunlar bir �ok karma��k davran��n ger�ek anlam�n� a��klamaya yarar. A�a��da en s�k kullan�lan savunma mekanizmalar�na yer verilmi�tir.

BASTIRMA (Repression)
An� ve deneyimlerin bilin�d��na itilmesi ve orada tutulmas�d�r. Di�er b�t�n savunma mekanizmalar�na temel te�kil eder. Bilin�d��na itilen ve orada tutulan d�rt�ler, istekler, an�lar ve duygular�n bilin� d�zeyine ��kmas� genellikle benlik taraf�ndan kabul edilmez. Yani bunlar �stbenlik�e (s�perego) yarg�lanarak yasaklanan ve benli�e ac�, bunalt� veren ��elerdir. Bu nedenle bast�r�l�rlar.
Bilin�d�� duygu ve d�rt�ler, bast�rma d�zene�inin zay�flad�� zamanlarda bilin� d�zeyine ��kma ve kendilerini belli etme e�ilimi g�sterirler. O zaman benlik bir tehlike durumu alg�lar ve bunalt� belirtileri ortaya ��kabilir. Bast�r�lan baz� d�rt�ler ve �at��malar yeti�kin ya�amda �ok de�i�ik davran�� r�nt�lerine ya da bozukluklar�na yol a�abilir. �rne�in, Oediepus (�dipus) karma�as�n� ��z�mleyememi� bir ki�ide yeti�kin ya�amda, cinsel g�� sorunlar�, evlenememe durumu, kar�� cinse y�nelik a��r� �eli�kili tutumlar, uygun olmayan �zde�im belirtileri g�r�lebilir. Bunun yan� s�ra bast�rma g�nl�k ya�amda dil ve hareket s�r�meleri olarak belirebilir.

YADSIMA (�nkar-Denial)
Benlik i�in tehlikeli olarak alg�lanan ve bunalt� do�urabilecek bir ger�e�i yok saymak, g�rmemek de�i�ik derecelerde olduk�a yayg�n olarak kullan�lan bir ilkel savunma bi�imidir. Bir�ok �z�rlerimizi, utan� ya da su�luluk do�uran eski deneyimlerimizi bilin� alt�na itmekle kalmay�z, bunlar� hi� ya�anmam�� gibi de alg�layabiliriz. �fke, k�zma en �ok yads�nan duygulard�r. �fkesi belli oldu�u halde ki�i bunun hi� fark�nda olmaks�z�n yads�yabilir.

YANSITMA (Projection)
Baz� duygu, d�rt�, gereksinim ya da ya�am olaylar�n�n d��ar�ya aktar�l�p, yans�t�l�p, d��ar�daym�� ya da d��ar�dan kendisine y�neltiliyormu� gibi alg�lanmas�d�r.
Yans�tma mekanizmas�nda ki�i, kendi i�inde yads�d�� bir d�rt�y� (ki bu toplumca onaylanmayan bir d�rt�d�r) ba�kalar�nda g�r�r ya da ba�kalar�n�n bu d�rt�y� kendisinde g�rd��n� san�r. ��inde �fke ve kin duygular� olan bir ki�i, "bana k�z�yorlar, benden nefret ediyorlar" diye d��nebilir. Burada hem yads�ma (bende k�zma yok), hem de yans�tma (onlarda var) d�zene�i i�lemektedir.

kamyon

19 Temmuz 2006 00:48

Zeka Tipleri ve ��renme �ekilleri

�nsanlar�n farkl� zeka tipleri ve bunun paralelinde farkl� ��renme tipleri var...

S�zel zeka, mant�ksal-matematiksel zeka, bedensel-kinetik zeka, m�ziksel zeka, g�rsel zeka, sosyal zeka ve i�sel zeka. Gardner'a g�re her zeka tipinin kendine ait bir sistemi var.

Pek �o�umuz farkl� zekalar� birlikte kullanarak ��reniriz, ama genelde bir yada iki tanesini tercih ederiz.�rne�in sizin zekan�z kelimelerle mi daha iyi �al��yor, say�larla m�, resimlerle mi, v�cut hareketleri ile mi, m�zik ile mi, insanlarla ileti�im kurarak m� yoksa ki�isel g�c�n�z ile mi?

A�a��daki a��klamalar ��renme �ekillerine ba�l� zeka �zelliklerini i�eriyor...

S�zel yolla ��renen biriyseniz:

Kitaplara de�er veriyor ve bunlar hakk�nda konu�may� seviyorsunuz.
�fade etmeden �nce kelimeleri zihninizde duyuyorsunuz.
�simler, yerler, tarihler konusunda iyi bir haf�zan�z var.
Kelime oyunlar�n� seviyorsunuz.
�yi bir grameriniz var.
�yi bir kelime hazneniz var.
G�zel yazabiliyorsunuz.
�nsanlarla ileti�imde kelimeler �nemli bir ara�.

Mant�ksal-matematiksel yollarla ��renen biriyseniz:

Nesnelerin nas�l �al��t�� konusunda merakl�s�n�z.
Zihninizden hesap yapabiliyorsunuz.
Bulmaca ��zmeyi ve satran� gibi strateji oyunlar�n� seviyorsunuz.
Mant�kl� d��n�yorsunuz ve mant�kl� yan�tlar bekliyorsunuz.
Kavramlar �l��ld��nde, kategorize edildi�inde, analiz edildi�inde yada bir �ekilde say�ld�� zaman kendinizi daha iyi hissediyorsunuz.
Karma��k d�zeyde d��nme gerektiren �al��malar yapmay� seviyorsunuz.
Sebep ve sonu�lar konusunda g�venilir yarg�lar�n�z var.

Resimlerle ��renen biriyseniz:

Dalg�nken rastgele �ekiller �iziyorsunuz.
Harita, tablo, grafik ve �emalar� d�z yaz�lardan daha rahat anl�yorsunuz.
Artistik u�ra�lar� seviyorsunuz.
Zihninizde g�rsel imgeleri �ok net olarak g�rebiliyorsunuz.
Renkler konusunda alg�lar�n�z �ok g��l�.
�o�unlukla geceleri canl� r�yalar g�r�yorsunuz.
Foto�raflara bakmaktan ve film seyretmekten keyif al�yorsunuz.
Hi� bilmedi�iniz bir yerde y�n�n�z� �ok kolay bulabiliyorsunuz.
Objelerin farkl� a��lardan nas�l g�r�nece�ini kolayl�kla g�z�n�zde canland�rabiliyorsunuz.
Bol resimli kitaplar ve yaz�lar okumay� tercih ediyorsunuz.
Puzzle gibi g�rsel oyunlar� seviyorsunuz.

V�cut hareketleri ile ��renen biriyseniz:

Fiziksel olarak hareketli birisiniz ve a��k hava aktivitelerini seviyorsunuz.
En az bir sporda ba�ar�l�s�n�z.
Uzun s�re sabit oturmak �ok zordur.
Ellerinizle �al��maktan ho�lan�yorsunuz.
Nesneleri par�alar�na ay�r�p sonra tekrar birle�tirmeyi seviyorsunuz.
Yeni nesneleri dokunarak ��reniyorsunuz.
D�zenli ve tertiplisiniz.
Prati�inizi artt�rmak i�in okumak yada dinlemek yerine pratik olarak uygulamay� seviyorsunuz.

M�zik ile ��renen biriyseniz:

�al��rken genelde m�r�ldan�r, �ark� s�yler yada parmaklar�n�z� masaya vurarak sesler yarat�yorsunuz.
M�zik dinlemeyi seviyorsunuz.
Bir �ark�daki yanl�� notalar� fark edebiliyorsunuz.
�yi �ark� s�yleyebiliyor yada bir m�zik aleti �alabiliyorsunuz.
M�zi�i zenginle�tirici buluyorsunuz.
Pek �ok farkl� �ark�n�n melodisini biliyorsunuz.
M�zik olmadan kendinizi eksik hissediyorsunuz.
Hareket ederken yada konu�urken ritmik bir tarz�n�z var.

�nsan ili�kileri ile ��renen biriyseniz:

Ba�kalar� ile sosyalle�meyi seviyorsunuz.
Ba�kalar� sizin yard�m�n�za ve tavisyelerinize ba�vuruyor.
Grup oyunlar�n� ve aktivitelerini seviyorsunuz.
Sorunlar� tek ba��n�za ��zmek yerine ba�kalar� ile tart��arak ��zmeyi tercih ediyorsunuz.
En az 3 yak�n arkada��n�z var.
�� arkada�lar�n�z ile hem i� s�ras�nda hem i� sonras�nda g�r��mek istiyorsunuz.
�nsanlara g�n�ll� olarak yard�m ediyorsunuz.
Liderlik �zellikleri g�steriyorsunuz.
En az bir iki kul�b�n, komitenin yada organizasyonun aktif �yesisiniz.

��sel g�c�n�z ile ��renen biriyseniz:

G��l� ve ba��ms�z bir karakteriniz var.
Kendi kendinizi y�nlendiriyorsunuz ve yaln�z �al��may� tercih ediyorsunuz.
Kendinizi daha iyi tan�mak i�in �aba sarfediyorsunuz.
Bazen s�yledikleriniz yada yapt�klar�n�z ba�kalar� taraf�ndan zorlukla anla��l�yor.
Yaln�zs�n�z.
Nesneler, olaylar, ki�iler hakk�nda kesin yarg�lar�n�z var.
Zengin bir i� d�nyan�z var.
Kendinize g�venininiz �ok y�ksek.

Listeden, tercih etti�iniz 1-2 tarz� belirledikten sonra, bu bilgiyi ��renme kabiliyetinizi geli�tirmek i�in kullanabilirsiniz. �rne�in, yabanc� bir dil ��renmek istiyorsan�z:

Kelimeler ile ��renen bir ki�i kitaplar ve ses kasetleri dinleyerek kelime ��renmeye yo�unla�abilir.
Mant�ksal yolla ��renen bir ki�i gramer kurallar�na biraz daha dikkat edebilir.
Resimlerle ��renen birisi m�mk�n oldu�unca �ok resim, video ve film seyrederek kendini geli�tirmeye �al��abilir.
Bedensel hareketlilik arayan bir ki�i yo�unla�t�r�lm�� bir kursa yaz�lmay� deneyebilir.
M�zik ile ��renen birisi �al��rken arkada m�zik dinleyerek yada yabanc� dildeki �ark�lar� ve �iirleri ��renerek ba�ar�l� olabilir.
�nsan ili�kileri ile ��renen birisi yabanc� ki�iler ile arkada�l�k kurarak yada s�n�fta aktif olmaya izin veren bir kursa yaz�larak hedeflerine ula�abilirler.
��sel g�c� ile ��renen ki�iler muhtemelen tek ba��na �al��may� tercih edecektir.

Kaynak:
Dr.Howard Gardner,"Frames of Mind:The Theory of Multiple Intelligences" (Ruh halleri:Farkl� zekalar teorisi)

GusinapsE

19 Temmuz 2006 22:42

Duygular ve ��renme

Duygular ve ��renme

V�cudumuzda �uurumuz d��nda cereyan eden h�rik�l�de i�leyi� ve h�diselerden tam olarak haberd�r de�iliz. �lk bak��ta birbirinden ba��ms�z gibi g�r�nen bir�ok mekanizma (gerek organlar aras�nda, gerekse duygu, d��nce, davran�� ve psikolojik durum a��s�ndan) birbiriyle s�k� m�nasebet i�erisindedir. Buna stres ile kalb hastal�klar�; endi�e ile uyku bozukluklar�; mutsuzluk ile yorgunluk aras�ndaki ba�lant�lar mis�l verilebilir. Son y�llarda dikkat �eken konulardan biri de, ��renme ile duygular aras�nda s�k� m�nasebetin oldu�udur. �� ve d�� tembihlerle tetiklenip fark�na var�lan sezi� ve hissedi�lerin, kuvvetlenerek g�n�lde, bedende ve zihinde yol a�t�� uyar�lm��l�k h�line (arousal) duygu denir.1 Bu uyar�lmalar, ki�iye ho� veya n�ho� gelebilece�i gibi, zevk-lezzet yahut a�r�-ac� da verebilir. Bu a��dan duygular, yol a�t�� tesirlere g�re pozitif (ne�e, sevin�, mutluluk, sevgi-a�k) ve negatif (keder h�z�n, kayg�-endi�e, k�zg�nl�k-�fke) olarak s�n�fland�r�lmaktad�r. Bizi bir fert olarak di�er insanlardan farkl� k�lan hususlardan biri, duygular�m�z�n �iddeti (bask�nl�k ve �ekiniklik seviyeleri) ile uyar�lmak i�in gerekli olan e�ik de�erlerdeki farkl�l�klard�r. Bedende olumlu ve olumsuz tesirlere yol a�an duygular�n �nde gelenleri; �fke-k�zg�nl�k-hiddet, kayg�-endi�e-korku, ho�lanma-muhabbet, ya�ama sevinci, hayret, mutluluk, huzur, i�renme-nefret, utanma, kin ve intikamd�r.

��renmenin ��retildi�i ba��kl�k sistemi

Son 20 y�l i�inde yap�lan ara�t�rmalarda, ba��kl�k sistemine aynen beyin gibi ��renebilme kabiliyeti verildi�i ke�fedilince, t�p d�nyas�ndaki baz� g�r��ler temelinden sars�ld�. T�pta o zamana kadar, davran�� tarzlar�n�n de�i�mesinde ve kar��la��lan durumlara tepki vermede sadece beynin ve merkez� sinir sisteminin vazife g�rd��ne inan�l�yordu. Ader �in �nc�l��n� yapt�� yeni ara�t�rmalar neticesinde, merkez� sinir sistemiyle ba��kl�k sistemi aras�nda g��l� bir ba�lant�n�n varl��; d��nce, duygu ve davran��lar�n ayr� ayr� ileti�im kanallar� h�linde de�il, girift i� i�e ileti�im kanallar�yla i�letildi�i g�r�ld�.2,3

Bir ba�ka ara�t�rmac� grubu ise, duygular�n d�zenlenmesinde vazife alan sinir alanlar�nda yo�un kimyev� habercilerin bulundu�unu, bunlar�n beyinde ve ba��kl�k sisteminde yayg�n bi�imde istihdam edildi�ini ortaya koydu. Bir organ�n veya v�cudun bir b�lgesinin uyar�lmas� gerekti�inde, beyin vas�tas�yla o organa bir sinir sinyali (impuls) g�nderilir ve bir refleks hareketi yarat�l�r. Fakat bu uyar� bedenin b�t�n� ile al�kal� oldu�unda, bu i� i�in bir�ok sinyal g�nderilmez; hangi duygu veya refleks uyar�lacaksa, o duygunun yarat�lmas�nda vazifeli hormonlar�n �retim merkezi olan salg� bezlerine bir sinyal g�nderilir ve hormonlar hemen �retilip kan dola��m�na verilir. B�ylece en ge� alt� saniye i�inde o hormonun kullan�ld�� yerde bir reaksiyon ger�ekle�tirilir. Bu kimyev� reaksiyonlar, bedende farkl� duygular�n hissedilmesine yol a�ar.

Ara�t�rmalar, ruhun icraat santrallerinden biri olan beyindeki duygu ve d��nme merkezleri aras�nda kuvvetli bir m�nasebet oldu�unu da g�stermektedir. Beyne i�erden ve d��ardan gelen b�t�n bilgiler, d��nce ile ilgili olan k�s�mda i�lemden ge�irilmeden �nce, duygu faaliyetleri ile ilgili b�lgeye g�nderilir ve burada de�erlendirilir.2,4 �zg�n veya k�zg�n oldu�umuz zaman yeterince iyi d��nemiyor olmam�z�n sebeplerinden birisi, sinyallerin duygu i�leme b�lgelerinde hapsedilmesidir. Beyinde duygular�n i�lendi�i merkezler (limbik sistem-amigdala), beden �zerinde olduk�a g��l� tesirlere yol a�ar. �fke, kindarl�k, sald�rganl�k, endi�e-korku, keder-h�z�n-depresyon gibi negatif duygular beyindeki y�ksek dereceli mant�k� d��nme merkezlerini bloke ederek, ki�inin bir konu �zerine odaklanmas�n� engelleyebilir.3,5 Bu da ��renmeyi zorla�t�r�r, hatt� baz� durumlarda imk�ns�z h�le getirir. Duygu temelli problemler ya�ayan ve bunlarla ba� edemeyen �ocu�un zihni, ya�ad�� problemlerle me�gul oldu�u i�in dikkat ve enerjisi negatif duygulara y�nelir; dolay�s�yla dikkatini derslere veremeyen �ocuk bilgiyi kavrayamaz. �te yandan, g�ven, sevgi, �efkat ve n�kte gibi pozitif duygularla beslenen �ocukta, d��nme kabiliyeti olumlu y�nde harekete ge�irildi�inden dolay� ��renme de kolay olur.

Bilginin �nemli bir kayna�� olan duygular, insanlara do�ru karar almada yard�m edebilir. ��nk� kararlar sadece mant��a dayan�larak al�nmaz; karar al�rken ki�inin ge�mi� tecr�belerinden derlenmi� duygu merkezli bilgeli�e de ihtiya� vard�r. Ara�t�rmalar, ki�inin his ve g�n�l ba�lar�n�n kopmas� durumunda, basit kararlar� bile alamad��n� g�stermektedir.2 Bunun sebebi, ki�inin karar vermede zorlanmas�d�r. Ki�i, kar��s�ndaki insan�n davran��ndan rahats�z oluyorsa, duygular� onu hemen uyar�r. B�ylece, beden ve zihin sa�l��n� korumak i�in gerekli olan s�n�rlar kurulmu� olur. Bir kimse, �zg�n veya incinmi� g�r�n�yorsa, bu h�l, di�erlerine, �Sizin yard�m�n�za ihtiyac�m var!� mesaj�n� verir. Mesel�, bir arkada��m�z� �z�nt�l� g�rd��m�zde, hemen yan�na gidip �iyi olup olmad��n�� sorar, bizimle ��z�nt�s�n� payla�mas�n�� isteriz. Hissiyat�n� ve ruh durumunu s�zl� olarak ifade etmede ba�ar�l� olanlar�n, his ve g�n�l d�nyalar�n�n ihtiya�lar�n� kar��lama �anslar�n�n daha y�ksek oldu�u bilinmektedir. Duygular�n� tan�yan ve buna uygun davran��lar sergileyen ki�i, hayata daha m�spet bakar.

Duygular�n bir ba�ka y�n�, insanlar� belli noktalarda birle�tirmeye vesile olma potansiyeline sahip olmas�d�r. Duygular ki�inin kendisi, ba�kalar� ve durumlar hakk�nda �ok de�erli bilgiler verir. Mesel�, yap�lmas� gereken bir seminerden endi�e duymak, sunulacak bilgi ve veriler konusunda daha iyi haz�rlanmak gerekti�ini hat�rlat�r. Duygular �zerinden a��a ��kan ve hissedilen bilgileri kullanarak kendimizin ve �evremizdeki insanlar�n davran��lar�nda y�nlendirmelere sebep olmak m�mk�nd�r.

Duygular� a��a ��kar�c� s�re�lerin ��renmedeki rol�

Duygular�n a��a ��kmas�; uyar�lmaya e�lik eden biyolojik-psikolojik-zihn� ve ruh� h�diselerin, beyindeki esnek ve dinamik sinir a�lar� desenlerini, yeni olu�an duruma g�re yeniden yap�land�rmada tetikleyici rol almas�yla ger�ekle�ir. Olumlu, pozitif duygular� tetikleyen g�venli bir ortam, ��renmenin h�zl� ve sa�l�kl� olmas�na vesile olur. Ayr�ca verimli ��renme i�in his ve g�n�l d�nyam�z�n itminan i�inde olmas� gereklidir. �ocukta g�ven, merak, ��renme zevki ve i� motivasyon artt�k�a, zihn� s�re�lerin i�leyi�i kolayla�maktad�r. Bu konuda yap�lan ara�t�rmalarda, okulda ba�ar�s�z olan �ocuklar�n, duygular� i�leyen ve de�erlendiren zek� potansiyeli bak�m�ndan baz� yetersizliklerinin oldu�u g�r�lm��t�r. Bir ��rencinin ba�ar�s�, �nas�l� ��rendi�ine ba�l�d�r. Duygular� alg�lay�c� ve de�erlendirici zek� tipi y�ksek bir ��renci, �ahs� ve sosyal kabiliyetlerini akademik hayata uygulamada daha ba�ar�l� olur. Bu kabiliyetlere mis�l olarak, ��rencilerin meslek veya kariyer tercihlerini yapacaklar� zaman, hangi alanlarda ba�ar�l� olduklar�n� bilmeleri ve bunlar� do�ru �ekilde kullanabilmeleri; bilhassa hedeflerine ula�mada kendilerine yard�mc� olacak birikimi kullanarak y�ksek motivasyon seviyesine kolayca ula�abilmeleri verilebilir.

Bir �ocu�un duygu a��rl�kl� kabiliyetlerini kullanabilir h�le gelmesi i�in, e�itime onun kafas�ndan de�il, kalbinden ba�lanmal�d�r. Unutulmamal�d�r ki, Rahm�n ve Ved�d olan Allah��n, varl��a maya gibi �ald�� evrensel bir duygu olan sevgi, verilenden kat be kat fazla olarak geri d�ner. Bu durum, e�itim vetirelerinde de b�yledir.

Duygu s�re�lerini inki�af ettirme

�ocuklar bebekliklerinden itibaren sa�l�kl�-sa�l�ks�z, olumlu-olumsuz pek �ok �eyin tesirinde kalarak b�y�rler. �evrelerinden gelen tepkilere g�re kendileriyle, ba�kalar�yla ve i�inde ya�ad�klar� d�nyayla ilgili d��ncelere sahip olur ve bunlara g�re davran�� ve tutum geli�tirirler. Farkl� d��nce ve �zelliklere sayg� duyma ve de�er verme, �ocuklar�n �ahsiyetlerinin g��l� ve sa�l�kl� olma �ans�n� art�r�r, kabiliyetlerini ke�fetmesine yard�mc� olur. Problem ��zmede yol g�sterecek ��renme ortamlar� olu�turmak onlara g�ven verir. ��rencilerin hiss� ihtiya�lar�na �nem veren, onlar�n m�spet duygular i�inde olmas�na vesile olan bir s�n�f ortam�, �ocuklar�n kendilerini iyi hissetmelerini, ��retmen ve arkada�lar� ile iyi m�nasebetler i�inde olmalar�n� sa�lar. ��retmenlerin, �ocuklar�n hatalar�n� �ne ��karmadan tenkit yerine sevgiye dayal� yakla��mda bulunmalar�, hatalar� do�ruyu ��retmek i�in bir f�rsat olarak g�rmeleri, ba�ar�s�zl�klar�n yenilebilece�ine d�ir olumlu yakla��mlar� ve s�n�f i�inde mizah, m�sabaka ve yard�mla�maya yer vermeleri; ��rencilerin daha iyi ��renebilmelerine yard�mc� olur.

Baz� hastalara �il�� diye, plasebo (il�ca benzer ama i�inde m�essir maddenin olmad�� yalanc� il��) verilebilir. Bu durumda ger�ek il�c� almad�� h�lde ki�ide, belli bir pozitif geli�me g�r�lebilmekte, hatt� kendisini tamamen iyile�mi� hissedenler bile olabilmektedir. Bu tecr�be, zihin ve duygular �zerine yap�lan bir�ok ara�t�rmada kullan�lm�� ve neticeler �a��rt�c� olmu�tur. Mesel�, ba�ar� durumu ortalaman�n alt�nda olan bir s�n�f yeni bir ��retmene verilmi�; fakat ona, s�n�ftaki �ocuklar�n se�ilmi� ��renciler ve zek�lar�n�n y�ksek oldu�u s�ylenmi�tir. ��retmen onlara �al��kan �ocuklara davrand�� gibi co�kulu ve te�vik edici davranm��, ��renciler de buna hayret edilecek seviyede olumlu kar��l�k vermi�lerdir. ��retmen, ders y�l�n�n sonuna do�ru, kendisine ba�lang��ta verilen ��renci notlar�n�n ger�ek not olmad��n� ��renmi�tir; ama bu arada �ocuklarda m�spet bir geli�me meydana gelmi�tir.

��retmenin, �ocu�un zorlay�c� yanlar�n�, onun g�nl�k hayat�ndan ba��ms�z meseleler �eklinde g�rmesi ve patlamaya yol a�t��nda bunlar� bir disiplin meselesi olarak rehber dan��mana veya m�d�re havale etmesi yerine, �ocu�un duygular�n� ve sosyal hayat�n� anlamaya �al��mas� �ok daha do�ru pedagojik bir yoldur. Bizlere emanet olarak verilen �ocuklara hissiyatlar�n�, sald�rganl�k ve �iddete d�n��t�rmeden do�rudan do�ruya ifade etmeleri ��retilmeli ve onlar�n ilim denizinden m�spet duygularla istifade etmesine yard�mc� olunmal�d�r. �nemli olan �at��madan b�t�n�yle ka�mak de�il, anla�mazl�klar� kavgaya d�n��t�rmeden gidermeyi ��retmektir.

�zetle, duygular ve otomatik davran��lar aras�ndaki ba�lant�y� sezebildi�imizde, verilen kararlara duygular�n ve d��ncelerin birlikte kar��t��n� bilmek, daha m�spet davranmam�za vesile olacakt�r. Bu bilgiler ��nda hayatta hi�bir �eyin gereksiz ve bo� yere yarat�lmad��n� fark ediyor; duygu, d��nce, kalb, ak�l ve iradesiyle insan�n girift bir b�t�n oldu�unu g�r�yoruz.

kamyon

6 A�ustos 2006 04:29

PS�KOPATOLOJ� VE R�YALAR

Psikopatoloji, ruhsal tepkileri inceleyen bunlar�n g�vde ve h�cre organ� sistemlerinde ve kimyas�ndaki bozukluklara ba�lanma�a �al��an bilim koludur.

Her sa�l�kl� insan gibi psikolojik rahats�zl�klar� olan hastalar da r�ya g�r�yorlar. Ancak yap�lan �al��malar �yle g�steriyor ki, bu hastalar�n g�rd�kleri r�yalar farkl� �zellikler

bar�nd�rabiliyorlar. Bu �zelliklere birka� �rnek derledik; �imdi gelin hep beraber bu �rneklere g�z atal�m:

Sanr�lar
Uyku s�ras�ndaki zihinsel aktivite beyinde genetik olarak miras al�nan ya da ya�am s�resince deneyimlenen an�lar�n sakland�� beyin b�lgelerinin uyar�lm��l�k durumuyla ili�kili. Ki�i ya�land�k�a ya da radyasyon gibi d�� etkilere maruz kald�k�a sinaptik ba�lant�lar zay�fl�yor ve bu durum uyan�kl�k durumunda da r�ya benzeri baz� sanr�lar�n g�r�lmesine neden oluyor.

Madde Kullan�m�
Beyindeki ventral tegmentum b�lgesi hem r�ya g�rmede hem de madde ba��ml�l��nda s�z sahibi. �o�u ba��ml�l��n tedavisi s�ras�nda hastalar madde kulland�klar�na dair r�yalar g�r�yor. Bir grup hasta �zerinde yap�lan bir �al��ma (Christo & Francy, 1996), tedavi g�ren hastalardan maddeye dair r�yalar g�renlerinin tekrar ba��ml� hale gelme olas�l�klar�n�n daha y�ksek oldu�unu g�steriyor. Bunun nedeni ise, �o�u ba��ml�l�k yapan maddenin ventral tegmentumdaki dopaminerjik aktiviteyi artt�rmas�yla a��klan�yor. Bu aktivite, r�yalar� da etkiliyor.

�izofreni
Yap�lan �al��malar, �izofreni hastalar�n�n r�yalar�n�n normal gruba g�re daha basit ve garip ��elerden ar�nm�� oldu�una dair. Ancak s�k s�k, i�eriklerinde ho� olmayan duygular bar�nd�rabiliyorlar. �izofreni hastalar� r�yalara fazla ilgi duymuyorlar. R�yalar�nda genellikle ger�ek �st�l�klerdense normal ancak �iddet y�nelimli ��elere rastlan�yor.

Manik Depresyon
Manik depresif hastalar mani d�nemlerine girmeden �nce �l�m ve yaralanma konular� i�eren garip r�yalar g�r�yorlar. Bir ba�ka bulguysa r�yalar�n�n depresyon hastalar�na g�re daha fazla kayg� ��esi ta��yor olmas� (Beauchemin & Hays, 1995)

Depresyon
Depresyonda r�ya g�rme s�kl�� d��yor (Kramer, 2000)Bu hastalar�n r�yalar�nda mazo�ist ��elere, ba�ar�s�zl�k ve felaket senaryolar�na rastlanabiliyor. Yine bir ba�ka �al��ma (Cartwright, 1984) depresyon hastalar�n�n r�yalar�n�n kendi ge�mi�lerine y�nelik pek �ok an� bar�nd�rd��n� ortaya koyuyor.

Zek� Gerili�i
Hastalar genellikle basit r�yalar g�r�yorlar ve i�eriklerinde s�k�a ev ve ev ortam�na dair olaylara rastlan�yor. Erkekler daha sald�rgan i�erikli r�yalar g�r�yorken kad�nlar�n r�yalar� daha renkli oluyor. Bir yerlerden d��me ��esine s�k rastlan�yor.

Travma Sonras� Stres Bozuklu�u
Hastalar s�rekli bir seyir g�steren ve ayn� tipte r�yalar g�r�yorlar. Bu r�yalar genellikle canl�, sanki r�yan�n i�inde ya�an�yormu��as�na, rahats�z edici ve kolay hat�rlanabilir oluyor. S�k�a uyanmalar, motor aktivitesindeki y�kselme ve terleme, hastalar�n r�yalar�ndaki huzursuzlu�un g�stergeleri olarak ele al�n�yor.

n�trino

25 Kas�m 2018 12:22

Psikoloji Biliminin Nitelikleri!

Psikoloji biliminin oda��nda insan fakt�r� yer al�r. Bu ba�lamda genel anlamda psikoloji biliminin ara�t�rma alan�n� insan� ilgilendiren konular olu�turur.
Genellenebilir bir �zellik ta��r.
Psikolojide ortaya at�lan bir �nerme g�zlenip, denenerek yanl��lanabilme ya da do�rulanabilme �zelli�ine sahiptir.
Psikoloji biliminde elde dilen bilgi birikerek ilerleme �zelli�i g�sterir.
Psikolojide bilimsel s�re� i�erisinde ortaya ��kan yeni teoriler ve yap�lan g�zlemler sonucunda eski teoriler g�zden ge�irilerek elenebilir. �lgili �zellik, psikolojinin ele�tiriye a��k bir sistem �zerine kurulu oldu�una i�aret eder.

Saat: 12:44

�2005 - 2026, MsXLabs - MaviKaranl�k

Psikoloji Nedir?

Adli Psikoloji (Adli psikolog):

Deneysel Psikoloji (Deneysel psikolog):

E�itim Psikolojisi (E�itim psikolo�u):

End�stri/�rg�t Psikolojisi (End�stri psikolo�u):

Geli�im Psikolojisi (Geli�im Psikolo�u):

Klinik Psikoloji (Klinik psikolog):

N�ropsikoloji ve Psikobiyoloji (N�ropsikolog):

Okul Psikolojisi (Okul psikolo�u):

Psikometri (Psikometrist):

Sa�l�k psikolojisi (Sa�l�k psikolo�u):

Sosyal Psikoloji (Sosyal psikolog):

Spor Psikolojisi (Spor psikolo�u):

Trafik Psikolojisi (Trafik psikolo�u):

Psikoloji'nin Kelime Anlam�

Psikolojide Ekoller ve Yakla��mlar

Psikolojinin Di�er Bilimlerle �li�kisi

PS�KOLOJ�

�a�da� Psikolojide Uzmanl�k Alanlar�

Psikolojide Ara�t�rma Y�ntemleri

PS�KOLOJ� EKOLLER�

Psikologlar

�nl� Psikanalizciler

Anna FREUD

Carl Gustav JUNG

Alfred ADLER

Otto KERNBERG

Karen HORNEY

Melanie KLE�N

Heinz KOHUT

Otto RANK

Psikanaliz Ekolleri

(Dinamik Psikoterapi)

D�RT� SAVUNMA EKOL�

Unutman�n Nedenleri

Hat�rlama ve Unutma �li�kisi

Unutma Nedenleri

D�N PS�KOLOJ�S�N�N TANIMI

D�nyada ve T�rkiye'de Psikoloji Tarihi

Geli�imsel psikoloji

�ocukluk Depresyonu

A�k psikolojisi

Psikoloji Tarihi Yaz�m�n�n �nemi

Bilimsel Y�ntem

PS�KOLOJ�K BOZUKLUKLAR

PS�KOLOJ�K RAHATSIZLIKLAR

K���L�K BOZUKLUKLARI

Psikodrama

Psikodraman�n Temel ��eleri

PS�KOLOJ�'DE UYKU BOZUKLUKLARI

Stres

Zeka testleri

Zeka Gerili�i

��renme Bozukluklar�

Konu�ma Bozukluklar�

Narsisizm

A�a��l�k kompleksi

Davran�� Bozuklu�u

E�L�K EDEN �ZELL�KLER VE BOZUKLUKLAR

K�F�R (K�T� KONUSMA)

Somatoform Bozukluklar:

Savunma Mekanizmalar�

Zeka Tipleri ve ��renme �ekilleri

S�zel yolla ��renen biriyseniz:

Mant�ksal-matematiksel yollarla ��renen biriyseniz:

Resimlerle ��renen biriyseniz:

V�cut hareketleri ile ��renen biriyseniz:

M�zik ile ��renen biriyseniz:

�nsan ili�kileri ile ��renen biriyseniz:

��sel g�c�n�z ile ��renen biriyseniz:

Duygular ve ��renme

��renmenin ��retildi�i ba����kl�k sistemi

Duygular� a���a ��kar�c� s�re�lerin ��renmedeki rol�

Duygu s�re�lerini inki�af ettirme

PS�KOPATOLOJ� VE R�YALAR

Psikoloji Biliminin Nitelikleri!

K��L�K BOZUKLUKLARI

��renmenin ��retildi�i ba��kl�k sistemi

Duygular� a��a ��kar�c� s�re�lerin ��renmedeki rol�