Bektaş Veli (HACİ)

(d. 1210 ? - ö. 1271 ?)
Sulucakarahöyük, Hacıbektaş, Nevşehir), Bektaşi tarikatının esin kaynağı olan Türk mutasavvıfı.

Yaşamına ilişkin bilgiler çok sınırlıdır. Genellikle kabul edilen bilgilere göre göçebe derviş geleneği içinde yetişti. 13. yüzyılın ilk yansında Horasan’dan Sivas’a gitti.Amasya’da bulunan Baba İlyas’la görüştü, onun düşüncelerinin etkisinde kaldı. Amasya’dan Kırşehir’e, oradan Kayseri’ye gitti. Bu sırada başlayan Babai Ayaklanması’nm Anadolu’da yarattığı çalkantılı dönemi yaşadı. Kardeşi Menteş, bu ayaklanma sırasında öldürüldü. Sulucakarahöyük’e (bugün Hacıbektaş) yerleşen Hacı Bektaş, ayaklanmanın bastırılmasmdan sonra dağılan Babailerin bir bölümünü çevresine toplayarak düşüncelerini yaymaya çalıştı.

Hacı Bektaş Veli, Anadolu’daki en yaygın tarikatlardan birinin esin kaynağı olduğundan, Vilayetname-i Hacı Bektaş Veli olarak tanınan menakıbnamede anlatılan yaşam öyküsü birçok olağanüstü olayla örülmüştür. Bunlardan ilk göze çarpan, ama tarihsel gerçeklere uymayanlar, Bektaş Veli’nin ünlü mutasavvıf Ahmed Yesevî ve Osmanlı beyi Orhan Gazi’yle görüşmesi ve Yeniçeri Ocağı’nın kuruluşunda ocak için dua etmesidir. Bazı kaynaklar onu şeriata uyan bir mutasavvıf olarak anarken, bazıları da şeriata aykırı davranışlarda bulunduğunu, saçını, bıyığını ve tırnaklarını kesmediğini anlatmaktadır. Hacı Bektaş’ın 13. yüzyılda yaygın olan ve Şii Batıni özellikler taşıyan Türkmen inançlarının bir temsilcisi olduğu kesindir. Hacı Bektaş’ın Bektaşiliğe esin kaynağı olan Makalat (1871; yeni harflerle, 1954) adlı kitabından başka Kitabü 7- Fevaid, Fatiha Suresi Tefsiri, Şathiye, Makalat-ı Gaybiye ve Kelimat-ı Ayniye gibi yapıtları varsa da, bunları onun yazdığı kesinlik kazanmamıştır.