subay

özel yasaya göre silahlı kuvvetlere katılan, emir verme yetkisi olan ve belirli bir rütbe taşıyan asker.

Türk Silahlı Kuvvetlerinde (TSK) subaylar muvazzaf ve yedek olmak üzere iki grupta toplanır. 27 Temmuz 1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’na göre muvazzaf subay kaynakları Kara, Deniz ve Hava harp okulları ile fakülte ve yüksekokullardır. Harp okullarını başarıyla tamamlayan ve sınıf okullarında uzmanlıklarını geliştiren askeri öğrenciler, teğmen rütbesiyle silahlı kuvvetlerin çeşitli birlik ve görevlerine atanırlar. Fakülte ve yüksekokulları TSK adına okumak isteyenler arasından gereksinime göre seçilenler öğrenimlerini askeri öğrenci olarak yaparlar ve mezun olduklarında subaylığa alınırlar. Bunun dışında, 30 yaşını geçmemiş ve yasada belirtilen niteliklere sahip fakülte ya da yüksekokul mezunları da başvurulannın kabul edilmesi halinde muvazzaf subay olabilirler. Askerlik yükümlülüklerini yerine getiren yedek subaylar da isterlerse ve yaşları okula giriş tarihinde 30’u aşmamışsa, muvazzaf subay olarak çeşitli hizmetlere atanabilirler.

TSK’ya katılacak muvazzaf subaylar kara (jandarma dahil), deniz, hava birlik ve kurumlarında muharip ve yardımcı sınıf olmak üzere iki grupta toplanırlar. Muvazzaf subayların üst rütbelere yükselebilmek için çeşitli rütbelerdeki normal bekleme süreleri şöyledir: Asteğmen bir yıl, teğmen üç yıl, üstteğmen altı yıl, yüzbaşı altı yıl, binbaşı beş (1978 öncesi harp okulu mezunlan için altı) yıl, yarbay üç yıl, albay beş yıl, tuğgeneral (tuğamiral) dört yıl, tümgeneral (tümamiral) üç yıl, korgeneral (koramiral) üç yıl ve orgeneral (oramiral) üç yıl. Bir subayın yükselmeye hak kazanabilmesi için bulunduğu kadro hizmetinde başarılı olması ve olumlu sicil alması gerekir. General ve amiralliğe yükseltilecek albaylarla bir üst rütbeye yükseltilecek general ve amirallerin durumlan her yıl ağustos ayında toplanan Yüksek Askeri Şûra’da değerlendirilir. Alt rütbelerdeki atamalarla birlikte, o yıl için belirlenmiş üst rütbe kadrolarına 30 Ağustos’ta atamalar yapıldıktan sonra normal ve ek bekleme sürelerini tamamlamış olanlar emekliye ayrılırlar. TSK’nın gereksinimine göre meslek sınavını kazanarak ve öteki gerekli koşulları yerine getirerek subaylığa hak kazanan astsubay kıdemli üstçavuşlar en çok yüzbaşılığa kadar yükselebilirler ve 55 yaşında emekliye ayrılırlar.

Subay çıktıktan sonra istifaya hak kazanmak için 15 yıl süreyle TSK’da görev yapmak zorunludur. Öğrenim amacıyla TSK adına yabancı ülkelere gönderilmiş olanlar, buna ek olarak, öğrenimde geçirdikleri sürenin en az iki katı kadar bir süre TSK’ya hizmet etmekle yükümlüdürler.

Askerlik yükümlülüğünü yedek subay olarak yapacakların sayısı, her yıl TSK’nın gereksinimini karşılayacak biçimde. Genelkurmay Başkanlığı’nın önerisine göre Milli Savunma Bakanlığı tarafından belirlenir. Fakülte, yüksekokul ve akademilerle Milli Eğitim Bakanlığı’nın bunlara denk kabul ettiği yurtiçi ve yurtdışındaki öteki öğretim kurumlarını tamamlamış bulunanlar yedek subay adayı olurlar. Yedek subay adayı seçilmeyenler askerlik yükümlülüklerini er ya da erbaş olarak yerine getirirler. TSK’da yedek subay askerlik süresi 12 ay olarak saptanmıştır. Yedek subay okulunda eğitimini tamamlamış olanlar asteğmen rütbesiyle TSK’nın çeşitli birlik ve kurumlarında göreve atanırlar. Sefer halinde, yedek subaylar da muvazzaf subaylar gibi rütbe alırlar.