Gazze

İbranice AZZA, Filistin’in güneybatısında, Gazze Şeridi’nin en büyük kenti;

1967’den bu yana İsrail askeri valiliğinin yönetim merkezi. Tarihsel kayıtlar yörede sürekli yerleşimin 3 bin yıl öncesine dayandığını gösterir. Adından ilk kez Firavun III. Tutmosis (hd İÖ 1504-1450) söz eder. Eski Mısır’ın diplomasi ve yönetim arşivlerini oluşturan Tel el-Amarna tabletlerinde de adı geçer. Mısırlıların 300 yıl süren işgalinin ardından yöreye Deniz Halklan’ndan biri olan Filistîler yerleşti. Gazze, Filistin konfederasyonunu oluşturan beş kentten biri durumuna geldi. Kitabı Mukaddes (Hakimler 16), Şimşon’un burada Tanrı Dagon’un tapınağını devirirken can verdiğini söyler.

Mısır’la Filistin’i birbirine bağlayan antik Maris Yolu’nun (Via Maris) üzerindeki stratejik konumundan dolayı Antik Çağda birçok savaşa sahne olan kent, sırasıyla, İsrail kralı Davud’un (II. Samuel 5), Asurların, Mısırlıların, Babillilerin ve Perslerin eline geçti. Gazze’de büyük bir direnişle karşılaşan Büyük İskender kentte yaşayanları köle olarak sattı. Tarihi boyunca canlı bir ticaret merkezi olan kentin yaklaşık 5 km dışındaki liman, Helenistik ve Roma dönemlerinde Neapolis (Yunancada “Yenişehir”) olarak anılırdı. Gazze İS 635’te Arapların yönetimine girerek bir İslam kenti oldu. Hz. Muhammed’in büyükbabasının babası Haşini bin Abdülmenaf’ın burada gömüldüğü söylenir. Ayrıca Müslüman mezheplerinden Şafiliğin kurucusu Şafi’nin (767-820) doğum yeridir. Haçlı seferleri sırasında gerileyen kent bir daha eski önemini kazanamadı. Salaheddin Eyyubi’nin Hattin Savaşı’nda (1187) Haçlıları yenmesinden sonra yeniden Müslümanların eline geçti. 16. yüzyılda OsmanlIların yönetimine girdi. I. Dünya Savaşı sırasında OsmanlIların kararlı savunması nedeniyle, İngiliz kuvvetleri kenti uzun çarpışmalardan sonra ancak Kasım 1917’de alabildi.

Savaş sonrasında manda yönetimi altına alınan Filistin’e bağlandı. Filistin’de Araplara ve Yahudilere ait iki devletin kurulması yönündeki 1947 tarihli Birleşmiş Milletler kararında Arap devleti içinde kalması öngörüldü. Ama Arap devleti kurulmayınca, 1948’de Mısır tarafından işgal edildi. Şubat 1949’da İsrail ile Mısır arasında imzalanan ateşkes sırasında Mısır’ın elinde kalan Gazze’ye ve çevresine Gazze Şeridi adı verildi. Mısır, kenti ve çevresindeki toprakları ilhak etmek yerine bir askeri vali aracılığıyla yönetmeye devam etti. Bu dönemde Filistin’den gelen Arap mülteciler nedeniyle nüfusu aşırı ölçüde artan Gazze Şeridi’nin bu özelliği günümüzde de sürmektedir. Kasım 1956’daki Sina harekâtı sırasında, Gazze ve çevresi İsrail kuvvetlerince işgal edildi. Ama İsrail uluslararası siyasal baskılara karşı koyamayarak buradan çekilmek zorunda kaldı. Haziran 1967’de patlayan Altı Gün Savaşı’nda İsraillilerin yeniden işgal ettiği Gazze, askeri yönetim altına girdi.

Uzun yıllar canlı bir turunçgil merkezi olan Gazze kentinde birçok bahçe vardır. Köklü bir geçmişi olan dokumacılığın yanı sıra çömlekçilik ve gıda işleme de yaygındır. Daha erken tarihli bir sinagoga ait olduğu sanılan, limandaki mozaik tabanda (İS 6. yy, Bizans dönemi) Kral Davud, Yunan mitoloji kahramanı Orpheus gibi giyinmiş olarak ve arp çalarken betimlenir. Nüfus (1979 tah.) 120.000.