GAZZE

Güney Filistin'de, 1967'den beri İsrail'in işgalindeki bölgenin merkezi kent; 118 300 nüf.
—Gazze toprağı, 363 km2; 750 000 nüf. (1990).
—Tar. Gazzş I.Ö. XV. yy'dan beri bilinen bir yerleşmeydi. O zaman, Mısır yönetiminin merkezi durumunda bir Kenan kentiydi. I.Ö. XII. yy.'dan itibaren Gazze Filistiler’in beş sitesinden biri, önce Asurlular'ın (734'ten başlayarak), sonra Babilliler’in (609'a doğr.) egemen olduğu bir krallığın başkentiydi. Daha sonraları kedarlı Araplar, bu krallığı ilhak ettiler ve Gazze'yi aramalı bitkiler için bir depolama yeri yaptılar. Ama Gazze, her şeyden önce Mısır yolunu koruyan bir kaleydi. Sürekli olarak kuşatılan ve ele geçirilen kent ancak Roma egemenliğinde (I.Ö. 63) huzura kavuştu.

Hıristiyanlığın ilk dönemlerinde Gazze'de bir kilise kuruldu. Kent 635'te Araplar'ın eline geçti. 1150'ye doğru da Templier şövalyelerinin kalesi durumuna geldi. 1799'da Suriye seferi sırasında Bonaparte tarafından alındı. Birinci Dünya savaşı boyunca Süveyş'i korumayı amaçlayan ilk ilgiliz saldırısının hedefiydi. Ancak 6 kasım 1917'de Allenby tarafından ele geçirtebildi. (GAZZE savaşları.)

Filistin'i paylaşma tasarısından (1947) beri İsrail ile Mısır'ın arasında tartışma konusu edilen Gazze 1948'den 1962'ye değin Mısır yönetiminde kalmakla birlikte iki ülke arasında sürekli sınır çatışmalarına neden oldu. İsrail askeri birlikleri 1956 seferi sırasında ele geçirdikleri Gazze'de mart 1957’ye değin kaldılar. Aynı tarihte yerlerini önce BM polis kuvvetlerine, sonra da bir Mısır alayına bıraktılar. (İSRAİL -ARAP SAVAŞLARİ.) 1962'den beri, 400 000'den fazla filistinli göçmenin toplandığı ve sekiz kadar kampın kurulduğu bölge, Birleşik Arap Cumhuriyeti'nce (Mısır) atanan bir vali tarafından yönetildi. 1967'de yeniden işgal edilen Gazze İsrail'in denetimine geçti. Birinci Dünya savaşı'nda Filistin cephesinde Türkler’le ingilızler arasında yapılan üç savaşın ortak adı (1917).

1. Gazze savaşı.

Vadii Gazze önlerine gelen ingilizler (25 mart 1917), burada hazırlıklarını tamamladıktan sonra şiddetli bir topçu ateşi desteğinde saldırıya geçtiler (26 mart). Karşılıklı süngü hücumlarıyla çok kanlı geçen çarpışmalar sonunda Ingilizler Gazze'yi doğudan ve kuzeyden kuşatmayı başardılarsa da kenti düşüremediler. Ertesi gün takviyeli bir türk alayının Mecdel'e yaklaşması, Cemame, Tellüşeria ve Birüssebi'deki türk kuvvetlerinin de Gazze'yi kuşatan ingilizler'i yandan sıkıştırması üzerine iki ateş arasında kalan İngiliz birlikleri dağınık bir biçimde ve ağır kayıplar vererek Vadii Gazze'nin batısına çekildiler (27 mart 1917).

2. Gazze savaşı

iyice hazırlanan ingilizler, ilkinde olduğu gibi çok şiddetli bir topçu ateşiyle saldırıya geçtiler (19 nisan 1917). Ancak, düşmanın yeniden saldıracağını hesaplayan Birinci Kuvveyi seferiye komutanlığı, yeterince takviye alarak XXII. Kolordu'ya dönüşmüştü. Dolayısıyla bu kez ingilizler daha çetin bir savunmayla karşılaştılar, ingilizler'in bocalamasından yararlanan türk birlikleri, yine Cemame, Tellüşeria ve Birüssebi'den karşı taaruza geçerek, öncekinden daha ağır kayıplara uğrayan düşmanı püskürttüler (20 nisan 1917).

3. Gazze savaşı.

Türk tarafında Yıldırım Ordular grubu (7. Ordu) Halep'ten Filistin'e kaydırıldıktan, alman eski genelkurmay başkanı general Falkenhein türk mareşali rütbesiyle bu birliğin başına getirildikten, Mustafa Kemal Paşa ünlü raporunu vererek 7. Ordu komutanlığından ayrıldıktan ve yerine Fevzi (Çakmak) Paşa getirildikten sonra savaşın başından beri Filistin'de bulunan kuvvetlerden kurulu 8. Ordu komutanlığı bu cephede iki savunma öbeği oluşturdu: çok güçlü tutulmuş olan Gazze ve bir piyade ile bir süvari tümeninden meydana gelen güçsüz Birüssebi grupları. Gazze ile Birüssebi arasındaki boşluğu tutmak üzere de buraya zayıf mevcutlu bir kolordu yerleştirildi. Öte yandan, ingilizler 1. ve 2. Gazze yenilgilerinden sonra yüksek emir ve komuta zincirinde değişiklik yaparak general Allenby'yi ingiliz-mısır kuvvetleri başkomutanlığına getirdiler. İngilizler'in ana planı kabaca, Türkler'i denize doğru sürerek sonuca ulaşmaktı.

Birüssebi'nin oldukça uzağında mevzilenmiş olan 7. Ordu haber alıp da savaş alanına gelemeden, ingilizler yine çok şiddetli bir topçu ateşi desteğinde ve ağırlık merkezini Birüssebi'ye bindirerek, ayrıca burada uçak da kullanarak tüm cephe boyunca saldırıya geçtiler (31 ekim 1917). Birüssebi grubu kendinden en az altı kat üstün düşman kuvvetlerine karşı dayanmaya çalıştı. Bu arada, karşı taaruzlarla düşmanı akşama kadar oyaladı ve karanlıktan yararlanarak elde kalan birliklerle kuzeye çekildi. Gazze-Birüssebi ve Yafa-Kudüs hatları arasında Türklerle Ingilizler'in yaptıkları savaş savunma ve karşı saldırılarla 6 kasım 1917'ye kadar sürdü. 6-7 kasım gecesi türk kuvvetleri tutulması olanaksızlaşan Gazze'den çekilerek Hes vadisi mevzilerine yerleştiler. Böylece sona eren 3. Gazze savaşı'ndan sonra Yafa ve Kudüs savaşları başladı. Kurmay albay Refet (Bele) Bey. general von Kress, Ali Fuat (Cebesoy) Paşa ve kurmay albay ismet (İnönü) Bey Gazze savaşlarında büyük yararlıklar göstererek sivrilen başlıca türk ve alman komutanlarıdır.