ROOSEVELT (Theodore)

ameıikalı devlet adamı
(New York 1858 Oyster Bay, New York eyaleti, 1919).

New York Eyaleti Temsilciler meclisi’ne Cumhuriyetçi parti'den milletvekili seçildi (1882-1884), daha sonra Dakota'da bir ranch’a yerleşti ve tarih kitapları yazdı. Federal kamu hizmet komiserliğinde (1889-1895), ardından New York polis müdürlüğünde (1895 1899) çalıştı, McKinley Başkanlığa seçı ünce Bahriye bakanı yardımcılığına geti rildi (1897). Bu koyu emperyalizm yanda şı uzlaşmaz milliyetçi ispanya yla savaşın başında görevindeni istifa ederek ilk gö nüllü süvari alayını (Rough Rıders) kurdu ve bu alayla San Juan savaşı’nda ün ka zandı (1898). Bu savaş Küba’nın bağımsızlığına (1898), Porto Riko’nun, Guam'ın ve özellikle Roosevelt tarafından istenen Filipinler'in, ardından da Havvaii adaları nın ABD’ye bağlanmasına yol açtı New York valiliğine (1898), ardından istemeye istemeye ABD Başkan yardımcılığına (1900) seçilen Roosevelt, McKiııley’in tra jik ölümü üzerine Cumhurbaşkanı oldu (eylül 1901).

iktidar yetkilerini sonuna kadar kullan makta kararlı olan ve 1904'te büyük bir zaferle yeniden seçilen yem Baştan, öncekinden çok farklı bir siyaset izledi Deniz kuvvetlerini güçlendirmenin savaşı önleyeceğini düşündüğünden, ABD dış siya setini bu amaca göre yönlendirdi. Filipinler'in gelecekteki statüsüyle ilgili hukuk sorununu çözdü (1902) ve Amerikalılar'ın, gelecekteki kanal üzerinde denetim kurmalarını sağlayan yeni Panama devletinin kurulmasını destekledi (1903). Kongre'ye gönderdiği başkanlık mesajın da (1904), Monroe doktrinine yeni bıı "gerekçe" ekledi. Burıa göıe ABD, Batı yarıküresinde düzeni korumak hakkını kendi eline alıyordu ("büyük sopa" siyaseti). Alman donanmasını Venezuela’dan uzaklaştırdı (1902), Kanada ve Alaska arasındaki sınırı ABD yararına kesinleştirdi (1903), mâliyeyi denetlemek amacıyla Dominik Cumhuriyeti’ne (1905), ardından Küba'ya müdahale etti. Bir yenilik daha yaparak Eski Dünya’nın sorunlarıyla da ilgilenmeye başladı (Rusya ve Japonya arasında arabuluculuk [1905], el-Cezire konferansfna [1906] ve Lahey barış konferansı’na [1907] katılma; Büyük Okyanusta olası bir japon saldırısını önlemek ama cıyla amerikan savaş donanmasının dünya turu yapması [1907-08]).

iç siyasette güçlü bir yürütme gücünden yana olan Roosevelt, özel çıkarlara karşı ulusal çıkarı savunmaya çalıştı. Doğal kaynakları koruma savaşımına öncülük etti, yiyecek maddeleri üretiminin daha sıkı bir biçimde denetlenmesini sağladı, eyaletlerarası Ticaret komisyonu’nun yetkilerini genişletti ve tekellerini kötüye kullanan bazı tröstlerle savaşıma girişti.

Başkanlığa Taft’ın seçilmesini (tasım 1908) sağladıktan sonra, Afrika ve Avrupa’da bir yıl süren bir geziye çıktı (1909 10). ABD’ye dönünce, ardılının tutuculuğunu e.eştirdı, federal yetkinin artırılmasını önerdi Gerçekte senatör La Follette tarafından kurulan (ocak 1911) ve halk için yasa önerme yetkisi, referandum ve Yüksek mahkeme kararlarını değiştirme hakkı isteyen ilerici grubun başına geçerek, Cumhuriyetçi parti'de bir bölünmeye yol açtı, ilerici başkanlık adayı olarak (tasım 1912) Taft’ı (cumhuriyetçi) geride bıraktıysa da Wilson'a (demokrat) yenildi. Bu kesin yenilgiyi içine sindirmedi. Brezilya'da bir taşıt gezisine çıktı (1913-14), ardından Birinci Dünya savaşı’nın başında Almanya'ya karşı kampanya açtı; ancak ABD'nin sa vaşa girişi sırasında (1917) gönüllü bir tü men toplama önerisinin Baştan VVilson tarafından kabul edilmemesi üzerine siyasetten çekildi. (1906 Nobel barış ödülü.)