anayasa teamülleri
hukukun yazılı olmayan kaynakları arasında yer alan, anayasanın uygulamasından doğan ve uyulması zorunlu sayılan kurallar bütünü.
Teamül hukuku yazılı hukukun tersine, yetkili organ tarafından yaratılmayıp, zaman içinde kendiliğinden oluşmuştur. Yazılı olmayan bu kurallar gene zaman içinde kendiliğinden kalkabileceği gibi, yetkili organca yazılı biçime dönüştürülerek yürürlükteki hukukun maddi kaynağını oluşturabilir.
Anayasa hukukunda teamül şu koşullarda oluşabilir: - İlgili organların bir olay ya da bir anayasa hükmü karşısındaki davranış ya da yorumunun aynı tür olaylarda yinelenmesi;
- bu davranış ya da yorumun sürekli olması;
- bu davranış ya da yorumun gerekçelerinde açıklık olması (bu yönde hareket eden organ tümüyle özel durumlara bağlı kalmışsa, geçmiş örnek açık olamaz ve bir teamül oluşmasına başlangıç sayılamaz);
- ilgili anayasal organlarda ve kamuoyunda bu konuda bir temel uzlaşmanın varlığı.
Anayasal teamülün oluşması için gereken süre, siyasal ortama ve konunun yinelenme sıklığına göre değişebilir. Ancak siyasal ve sosyal istikrarın sağlanabildiği ülkelerde, anayasa teammülleri ortaya çıkabilir. Çok ayrıntılı hükümler içeren bir anayasa, teamüllerin oluşmasını güçleştirir. Türk anayasa hukukunda teamüllerin sayısı azdır.
Teamül bağlayıcı olduğundan yargılama makamları bunu hukuksal bir çözüm olarak benimser. Anayasa yargılamasının bulunduğu ülkelerde bu görevi anayasa mahkemesi üstlenir.
Yazılı anayasa sistemi günümüzde yaygın olmakla birlikte anayasa teamülleri uygulaması da sürmektedir. Yazılı anayasanın açıkça düzenlemediği alanlar teamül ve uygulamalarla doldurulmaktadır. Teamüller kural olarak bağlayıcıdır ve hukuksal sonuçlar doğurur; uygulamalar ise gelecek açısından bağlayıcı olmayıp, yalnızca fiili durumu yansıtır. Teamüle aykırı davranış hukukun ihlali sayılır.
Yazılı ve katı anayasa sisteminde, teamüller, anayasanın düzenlemediği konularda tamamlayıcı (preater legem) olabildiği gibi, anayasanın tartışmalara yol açabilen kurallarının yorumlanmasında ve uygulanmasında da yardımcı olabilir. Ama yazılı bir anayasa kuralına karşı (contra legem) ve onu değiştirici nitelikte olamaz.
kaynak: Ana Britannica
