Arama


Safi - avatarı
Safi
SMD MiSiM
14 Haziran 2017       Mesaj #3
Safi - avatarı
SMD MiSiM
Ișık kirliliği gün geçtikçe hayatımızı daha da fazla etkilemeye bașlamıștır. Kușların göç yolu üzerinde olan İstanbul’ da, oldukça fazla sayıda göçmen kuș, ıșık kirliliği sonucu gökdelenlere ve İstanbul Boğazı üzerindeki köprülere çarparak hayatını kaybetmektedir. Ișık kirliliği doğal dengeyi bozmasının yanında, görsel konforsuzluğa neden olabilmekte, astronomi çalıșmalarını olumsuz yönde etkileyebilmekte, kısıtlı enerji kaynaklarının israf edilmesine sebep olmakta ve ülke ekonomisine ek yük getirmektedir. Bununla birlikte, ülkemizde ıșık kirliliğine ilișkin bilinç henüz yerleșmemiștir. Bu çalıșmada ıșık kirliliğini önlemek amacıyla tercih edilmesi gereken armatür tipleri hakkında bilgi verilecektir.

IȘIK KİRLİLİĞİNİN


BİLEȘENLERİ


Șehirlerde yașayan nüfusun hızla artmasıyla, açık alan aydınlatması yapılmaya bașlanmıștır. Park, bahçe, yol, otopark, reklam panosu, dıș cephe, tarihi eser ve bina aydınlatmalarının yapılmaya bașlanmasıyla, yan ürün olarak ıșık kirliliği sorunuyla karșılașılmıștır.
Ișık kirliliği konusunda üç temel bileșenden bahsetmek mümkündür. Bu bileșenler șunlardır;
  • Gök parlaması,
  • Ișığın aydınlatılacak bölge sınırlarının dıșına tașması,
  • Kamașma.
Gök parlaması bileșenini, geceleri gökteki ıșık-lılık olarak da tanımlayabiliriz. Gök parlamasını arttıran yapay kaynak, elektriksel aydınlatmadır. Ișığı doğrudan gökyüzüne yayan armatürler buna örnek olarak verilebilir. Aydınlatma armatürlerinin verdiği ıșık, aydınlatılacak bölge sınırlarının dıșına tașmamalıdır. Tașma olduğu taktirde olumsuz sonuçlarla karșılașılabilinir. Bahçe aydınlatması için kullanı-lan armatürlerin komșu binaların pencerelerini de aydınlatması sonucu, ev sakinlerini rahatsız etmek olasıdır. Dıș aydınlatma armatürleri ayrıca fizyolojik ve psikolojik kamașma yaratmayacak șekilde yerleștirilmelidirler. Örneğin șehirler arası yol üzerindeki bir lokantanın dıș cephe aydınlatmasını sağlamak amacıyla kullanılan bir armatürün, yoldan tașıtlarıyla geçmekte olan sürücülerde kamașma etkisi yaratması sonucu, çok ciddi trafik kazaları meydana gelebilir.

Tüm dünyayı kapsayan ıșık kirliliği haritaları mevcuttur. Șekil 1’ de 22 Ağustos 2004 tarihine ait dünya ıșık kirliliği haritası verilmiștir.
Ad:  1.JPG
Gösterim: 214
Boyut:  24.5 KB

Ișık Kirliliğinin Doğal Hayat Üzerindeki Etkileri


Gece ve gündüz, yani günün aydınlık ve karan-lık geçen saatleri, canlıların biyolojik ve psikolojik bir ritim olușturmasını sağlar. Ișık kirliliği doğal hayatı pek çok açıdan etkilemektedir. Örneğin göçmen kușlar dıș cepheleri aydınlatılmıș olan binalara çarparak hayatlarını kaybedebilmektedirler. Geceleri gökyüzündeki ıșıklılık, kușların gece-gündüz algılama mekanizmalarını etkileyebilmekte ve bunun sonucu olarak süregelen davranıșlarını bozabilmektedir. Küçük uçan böceklerin ıșıktan etkilenmeleri sonucu, bilinçsizce ıșık kaynaklarına doğru yönlenmeleriyle, toplu ölümler gerçekleșebilmektedir. Șehir merkezlerindeki uçan böcek sayısının azalması bu sebebe bağlanmaktadır. Ayrıca gün uzunluğuna bağlı olarak gerçekleșen ağaç ve bitki davranıșlarının düzensizleștiği de gözlemlenmiștir. Örnek olarak yaprakların dökülmesi ile bitki ve ağaçların çiçek açma zamanlarının değișimi verilebilir.

Dıș Aydınlatmada Kullanılan Projektörler ve Güvenlik


Yerleșim bölgelerinde dıș aydınlatma amacıyla kullanılan yüksek güçlü projektörler, güvenlik projektörleri olarak adlandırılsalar da, projektörler tarafından aydınlatılan bölgelerin çok daha güvenli olduklarına dair bir kanıt bulunmamaktadır. Hatta projektörlerin yerleștirildikleri bölgelerde ve projektörlerin tam altında soygun vakaları gerçekleșebilmektedir. Bu durumun muhtemel sebebi, armatürlerin doğru yerleștirilmemeleridir. Projektörlerin konumlandırılmalarından kaynaklanan keskin gölgeler sebebiyle, çevredeki kișilerin soygun gerçekleșirken olayı görememeleri mümkün olabilmektedir. Yerleștirildikleri çevreyi kullanan kișilerde kamașma etkisi yaratan projektörler, ıșık kirliliğine sebep oldukları gibi, bu tarz olayların görülmesini de engelleyerek, suç eyleminin o bölgede yapılmasının caydırıcılığını azaltabilirler. Suç ișleyen kișilerin bu durumun farkına varmalarıyla, özellikle bu bölgelerde eylemlerini gerçekleștirmeleri ve yanlıș konumlandırılmıș projektörleri paravan olarak kullanmaları söz konusu olabilmektedir.
Yapılan araștırmalarda, optimum aydınlık düzeyini sağlamayan ve doğru șekilde konumlan-dırılmamıș armatürlerle yapılan dıș aydınlatmanın, suç ișlemeyi caydırıcı etkisi bulunmadığı sonucuna varılmıștır.

İSTANBUL’DA IȘIK KİRLİLİĞİ


İstanbul, pek çok ticari ve tarihi bina ile, açık alan aydınlatması yapılmasının zorunlu olduğu bölgeleri içeren bir kenttir. İș merkezleri, șehir içinde yer almaktadırlar ve șehirdeki yüksek yapıların sayısı hızla artmaktadır. Özellikle gökdelenlerin, cami, köprü, saray aydınlatmalarının, ıșık kirliliği yaratmayacak șekilde yapılmaları çok önemlidir.

IȘIK KİRLİLİĞİNİ ÖNLEMEK AMACıYLA TERCİH EDİLMESİ ÖNERİLEN ARMATÜR TİPLERİ


Ișık kirliliğinin önlenebilmesi amacıyla, mümkün olduğunca üst yarı uzaya ıșık vermeyen armatürler tercih edilmelidirler. Șekil 4’ te ıșık kirliliği yaratan bir yol armatürüne ilișkin șema verilmiștir. Șekil 5, 6 ve 7’ de tercih edilmemesi gereken ve önerilen armatür tiplerine ilișkin bilgiler yer almaktadır.
Ad:  2.JPG
Gösterim: 247
Boyut:  51.7 KB
Ad:  3.JPG
Gösterim: 244
Boyut:  72.3 KB
Șekil 5’de görüldüğü gibi, panoları aydınlatmak için kullanılan projektörler, yere monte edildikleri takdirde, sadece panoya değil, gökyüzüne de ıșık vermekte ve ıșık kirliliğine sebep olmaktadırlar. Armatürler, panoyu üstten aydınlatacak șekilde yerleștirildikleri ve dikkatlice panoya doğru yönlendirildikleri takdirde, gökyüzüne ıșık kaçırmadan pano aydınlatması yapılabilir. Șekil 5’de görülen bir diğer yanlıș aydınlatma șekli de direk üstü armatürlerdir. 1800 lm’den daha yüksek ıșık akısı veren bu armatürlerin üst kısımları geçirgen olduğundan, gökyüzüne ıșık vermeleri kaçınılmazdır.
Bu tip armatürlerin mevcut olması durumunda, ıșık kirliliğine karșı alınabilecek önlem, armatürlerin üzerine opak bir bașlık geçirmektir. Lambaların bu bașlığın içinde kalmasına dikkat edilmelidir. Böylece armatürün yalnızca alt yarı uzaya ıșık vermesi sağlanabilir.
Ad:  4.JPG
Gösterim: 244
Boyut:  70.7 KB
Șekil 6’nın ilk sütununda verilen armatür çeșitleri, genellikle bahçe, avlu, bina girișleri gibi alanlarda, duvara monte edilerek ve güvenlik sağlamak amacıyla kullanılan armatürlerdirler. Bu armatürlerin yarattıkları ıșık kirliliğini, armatürlerde yapılacak ufak değișikliklerle önlemek mümkündür. Birinci örnekte, armatür üzerine kapalı bir kutu yerleștirilmesi, ikinci örnekte, lambanın opak yansıtıcılı bir bașlık içine yerleș-tirilmesi, üçüncü örnekte ise, bașlıklı bir projektör kullanılması tavsiye edilmektedir. Böylece, ıșığın gökyüzüne yönlenmesi engellenecek ve ıșık kirliliği yaratmayacak bir aydınlatma sağlanacaktır. Amaç, amaca uygun aydınlatma sağlamayan ve duvardan yansıyan ıșığı, kullanıcıyı rahatsız etmeyecek șekilde sınırlandırmaktır.
Ad:  5.JPG
Gösterim: 236
Boyut:  56.3 KB
Mevcut dıș aydınlatma armatürlerinde ufak değișiklikler yapılarak, etkin șekilde çalıșan ve sadece aydınlatılması gereken bölgeyi aydınlatan armatürler yaratmak mümkündür. Șekil 7’de görüldüğü gibi, mevcut projektörlerin yerleștirilme açılarının değiștirilmesi, duvar armatürlerinin üzerine bașlık yerleștirilmesi ve șekilde görülen avlu armatürlerinin yerine opak yansıtıcılı bașlık veya kapalı kutu içeren armatürlerin kullanılması, yapılabilecek değișiklikler arasındadır. Bu değișiklikler sayesinde, daha güvenli, daha verimli, canlılar ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri daha az olan ve ıșık kirliliği yaratmayan bir aydınlatma sağlamak mümkündür.

8’den 12’e kadar olan șekillerde, ıșık kirliliğini önlemek amacıyla, aydınlatma tasarımında dikkat edilmesi gereken hususlar özetlenmiștir. Bunlar;
i. Tüm uzaya ıșık dağıtan armatürler yerine, sadece alt yarı uzaya ıșık gönderen bașlıklı armatürlerin kullanılması;
Ad:  6.JPG
Gösterim: 222
Boyut:  21.3 KB
ii. Projektörlerin bașlık içine alınması veya yerleștirilme açılarının değiștirilmesi;
Ad:  7.JPG
Gösterim: 267
Boyut:  36.6 KB
iii. Yansıtıcılı sistemler içine yerleștirilmiș lambalar söz konusu olduğunda, yansıtıcı konumlarının, üst yarı uzaya ıșık verilmeyecek șekilde ayarlanması;
Ad:  8.JPG
Gösterim: 168
Boyut:  20.6 KB
iv. Aydınlatılacak alana bağlı olarak, armatürlerin yerleștirildikleri yüksekliğe ve yerleștirilme açılarına dikkat edilmesi;
Ad:  9.JPG
Gösterim: 184
Boyut:  22.5 KB
v. Pano aydınlatmalarının panoyu üstten aydınlatacak armatürlerle yapılması; armatürlerin yere monte edilmesi durumunda ise, sadece panonun aydınlatıldığına dikkat edilmesi çok önemlidir.

SONUÇ
Doğal dengenin korunabilmesi amacıyla, ekolojik standartlar gelecekte daha da önemli olacaktır. Ülkemizin büyük șehirlerindeki ıșık kirliliği problemi gittikçe artmaktadır. Ișık kirliliği can ve mal güvenliğini tehlikeye atmakta, enerji israfına sebep olmaktadır. En kısa zamanda armatür üreticilerinin, aydınlatma tasarımcılarının ve sivil toplumun, ıșık kirliliği konusunda bilinçlenmesine yönelik çalıșmalara bașlanmalıdır.

İstanbul Teknik Üniversitesi
SİLENTİUM EST AURUM