Arama

Kadı Nedir?

Güncelleme: 8 Nisan 2017 Gösterim: 16.573 Cevap: 4
Gabriella - avatarı
Gabriella
Ziyaretçi
26 Mart 2008       Mesaj #1
Gabriella - avatarı
Ziyaretçi

kadı

Ad:  kadı.jpg
Gösterim: 1408
Boyut:  81.6 KB

HAKİMܒŞ-ŞER’İ olarak da bilinir, İslam hukukunda şeriata göre hüküm veren yargıç.
Sponsorlu Bağlantılar

Kadıların yetki alanı kuramsal olarak hem özel hukuka, hem de ceza hukukuna ilişkin davaları kapsıyordu. Ama uygulama zamana ve mekâna bağlı olarak farklılık gösterebiliyordu. Örneğin Osmanlı Devleti’nde, Tanzimat sonrasında yalnızca miras, vakıflar, evlilik ve boşanma gibi konulardaki davalara bakıyorlardı. Başlangıçta, yani İslamın ilk dönemlerinde, kadıların yönetsel görevleri yoktu; yalnızca anlaşmazlıklarda hakemlik ediyor ve kendilerine ulaşan şikâyetleri karara bağlıyorlardı. Ama zamanla vakıfların yönetimini, yetimlerin ve kendi çıkarlarını gözetemeyecek durumda olanların mülklerinin vasiliğini, ayrıca vasisi bulunmayan kadınların evliliklerinin denetimini üstlendiler.

Kadıların ilk İslam toplumlarında çok önemli işlevleri vardı. Bu nedenle kadı olabilmek için birçok koşulu yerine getirmek gerekiyordu. Kadı günahtan sakınan, erdemli, yetişkin ve özgür (köle olmayan) bir Müslüman olmalı, şeriatı iyi bilmeliydi. Fıkıh bilginlerinin büyük çoğunluğuna göre müçtehid olmayan kişinin kadı atanması caiz değildi; ancak içtihat düzeyinde bilgili kişilerin bulunmaması durumunda bir başkası da kadı atanabilirdi.

İkinci halife Hz. Ömer, İslam toplumunda ortaya çıkan her anlaşmazlığı kendisinin doğrudan çözmesi zorunluluğundan kurtulmak amacıyla ilk kez kadı atadı. Hz. Ömer döneminden (634-644) sonra adaletin kadılar aracılığıyla yerine getirilmesi kurumlaştı. Abbasi halifesi Harun Reşid döneminde (786-809) Ebu Hanife’nin öğrencilerinden Ebu Yusuf’un başkadılık (kadi’l-kudat) görevine atanmasına değin kadılar davaları şeriatın temel kaynakları olan Kuran, sünnet, icma ve kendi içtihatlarına göre karara bağlıyorlardı. Ebu Yusuf’tan sonra, Abbasi ve Osmanlı dönemleri boyunca sistemleşen Hanefi fıkhı temel alındı.

Osmanlı döneminde gerek şer’î, gerekse örfî hukuk davalarına bakan; dolayısıyla ilke olarak, reayanın da sipahisini şikâyet edebildiği kadı mahkemelerinin varlığı, tımar sisteminin görece merkezî denetim altındaki işleyişi bakımından önem taşıyordu. Kadılık görevine medreseleri bitiren ve mülazemet (adaylık) alan kişiler atanırdı. Kadılar atandıkları yerin askeri işleri dışında bütün yerel ve yönetsel işlerini de yürütürlerdi. 16. yüzyılın ortalarına değin, gündelikleri 40-150 akçe arasında olan bütün kadılar, bağlı oldukları yere göre Anadolu ya da Rumeli kazaskerleri tarafından atanırdı. Gündelikleri 150 akçeden yukarı olan büyük kadıların atanması ise kazaskerin önerisiyle sadrazamca yapılırdı. 16. yüzyılın ortalarında kadılar padişahın onayı ile şeyhülislam tarafından atanmaya başladı.

OsmanlIlarda kadılar, kuzat (kaza kadıları) ve mevali (sancak ve eyalet kadıları) olmak üzere iki sınıftı. Kaza kadıları da Rumeli, Anadolu ve Mısır kadıları olmak üzere üçe ayrılıyordu. Bunlar bulunduklan bölgenin kazaları dışında görev yapamazlardı. Örneğin bir Rumeli kazasında görev yapan kadılar Rumeli kazaskeri defterinde (akdiye defteri, sonraları tarik defteri) kayıtlı olur, Anadolu ya da Mısır kazalarına atanmazlardı. Rumeli kazaları önemlerine göre dokuz, Anadolu kazaları 10, Mısır kazaları da altı dereceye ayrılmıştı. Her bölgenin en üst dereceli kadılıkları sitte adını alır, sitte-i Rumeli, sitte-i Mısır biçiminde ayrılırdı. Her bölgenin sitte derecesine ulaşan kadılarına eşraf-ı kuzat denirdi. Sitte-i Rumeli’den seçilen iki kişi Rumeli kazaskeri divanında, sitte-i Anadolu ve sitte-i Mısır’dan seçilen iki kadı da Anadolu kazaskeri divanında danışmanlık yaparlardı. Bu danışmanlara tahtabaşı adı verilirdi. Bulundukları bölgenin kazalarında dolaşarak görev sürelerini tamamlayan kaza kadıları emekli olur ya da yasal bekleme süresi sonunda mevleviyete (sancak ve eyalet kadılıkları) geçerdi.

Mevleviyet düzeyindeki kadıların 300 akçe gündeliklileri sancaklarda, 500 akçe günde- liklileri de eyalet merkezlerinde kadılık yaparlardı. Mevleviyet rütbeleri aşağıdan yukarıya devriye mevalisi, mahreç mevalisi, Bilâd-ı Hamse aşamalarından oluşur, bunların üstünde de Haremeyn (Mekke ve Medine) kadıları ile İstanbul kadısı yer alırdı. Mansıb ve paye olarak ikiye ayrılan mevleviyet sınıfında İzmir paye-i mücerredi, Edirne paye-i mücerredi, devriye, mahreç, Bilâd-ı Hamse, Galata, İstanbul, Anadolu ve Rumeli payelerini alanlar, ertesi yıl mansıba geçerlerdi.

1869’da nizamiye mahkemeleri kurulunca, kadıların yetkisi şer’i yargıyla sınırlandı. 1914’te çıkarılan yasayla da kadılık koşulları ve şeriye mahkemelerinde bakılacak davalar belirlendi. 9 Nisan 1924’te yayımlanan 469 sayılı yasayla da şeriye mahkemeleri kapatıldı ve Türkiye’de kadılık unvanı kaldırıldı.

kaynak: Ana Britannica

Son düzenleyen Safi; 8 Nisan 2017 01:09
X-Sözlük Konusu: ne demek anlamı tanımı.
Lovece<3 - avatarı
Lovece<3
Ziyaretçi
17 Ocak 2010       Mesaj #2
Lovece<3 - avatarı
Ziyaretçi
KADI NEDİR
Osmanlı İmparatorluğu`nda, kazaî ve adlî yetkisi olan kimse. Bugünkü yargıç ve savcıların vazife ve yetkilerine sahip olan kadı, dinî ve göreneksel kanunlara göre hüküm verirdi.Kadı olmak için bütün medrese öğrenimini tamamlamak ve icazet (diploma) almak gerekli idi.Kadılar yavaş yavaş ve zamanla terfi ederek nahiye, ilçe ve sandık kadılıklarına kadar çıkabilirlerdi.
Sponsorlu Bağlantılar

Daha fazla yükselmek için tekrar medreseye dönerek bir süre müderrislik etmek gerekti. Kadılığın bundan sonraki yükselme basamakları Galata, İstanbul Kadılığı Anadolu ve Rumeli kazaskerliği idi. Rumeli kazaskerleri terfi ederlerse şeyhülislâm olurlardı.
Son düzenleyen Safi; 8 Nisan 2017 00:48
buz perisi - avatarı
buz perisi
VIP Lethe
7 Temmuz 2012       Mesaj #3
buz perisi - avatarı
VIP Lethe
Kadı
İslâm toplumunda örfî ve şerî hukuku uygulayan mahkemenin başkanı. Osmanlı İmparatorluğu'nda kadılar, medreselerden yetişirdi. Yalnız yargı işleriyle değil, bulundukları bölgelerden zahire toplanması, yol yapımı ve diğer işlerde çalıştırılacak kimselerin toplanması gibi idarî işlerle de kadılar yükümlüydüler. Tanzimat döneminde (1839) kadıların görevleri yalnız evlenme, boşanma, nafaka ve miras davalarına bakmakla sınırlandırıldı. Kadılık kurumu, 1926 yılında kaldırıldı.

MsXLabs.org & MORPA Genel Kültür Ansiklopedisi
Son düzenleyen Safi; 8 Nisan 2017 00:47
In science we trust.
Safi - avatarı
Safi
SMD MiSiM
12 Şubat 2016       Mesaj #4
Safi - avatarı
SMD MiSiM

KADI


a. (ar. kadi, tfazi, yapan, yerine getirenden).
1. İslam devletlerinde yargılama yetkisine sahip devlet görevlisi. (Bk. ansikl. böl.)
2, Kadı kızı Kadire, geldi çıktı sedire, kendini soylu soplu sanarak bulunduğu yerde baş köşeye geçen ve iş yapmaya yanaşmayan kimselerin bu tutumu için alay yollu söylenir.

—Esk. Kadı (y)-ü-hacat ya da kazi (y)-ül -hacat, bütün istekleri, dilekleri yerine getiren Tanrı için kullanılır. ll Kadı (y)-ül-kuzzat ya da kazi (y)-ül-kuzzat, en büyük kadı; şeyhülislam ya da kazaskerler için kullanılır.

—Din. Kadılar helvası, Allah’ın Beni İsrail kavmine Mısır’dan göç ederken çölde gökten indirdiğine inanılan ekmek, hamursuz.

—Tar.
  • Kadı beratı, OsmanlI imparatorluğu’nda kadılığa atananlara verilen, kadılık yapmaya yetkili olduğuna ilişkin belge.
  • Kadı naibi - NAİP.
Kaynak: Büyük Larousse
Son düzenleyen Safi; 8 Nisan 2017 00:54
Safi - avatarı
Safi
SMD MiSiM
12 Şubat 2016       Mesaj #5
Safi - avatarı
SMD MiSiM
kadı ingilizcesi
  • cadi, kadi, Muslim judge
Hızlı Cevap
Mesaj:

Benzer Konular

2 Kasım 2012 / AlCoLiC Edebiyat tr
18 Mart 2010 / Misafir Taslak Konular
29 Mayıs 2015 / ahmetseydi Siyaset tr
Etiketler: Kadı Nedir?