Hoş geldiniz sayın ziyaretçi Neredeyim ben?!

Web sitemiz; forum, günlük, video ve sohbet bölümlerinin yanı sıra; Skype ile ilgili Türkçe teknik destek makaleleri, resim galerileri, geniş içerikli ansiklopedik bilgiler ve çeşitli soru-cevap konuları sunmaktadır. Daima faydalı olmayı ilke edinmiş sitemize sizin de katkıda bulunmanız bizi son derece memnun eder :) Üye olmak için tıklayınız...


Sohbet (Flash Chat) Forumda Ara

Yay Nedir? Yayların Özellikleri, Çeşitleri ve Kullanım Alanları

Bu konu Fizik forumunda ThinkerBeLL tarafından 14 Aralık 2011 (16:38) tarihinde açılmıştır.FacebookFacebook'ta Paylaş
15946 kez görüntülenmiş, 2 cevap yazılmış ve son mesaj 22 Aralık 2011 (14:37) tarihinde gönderilmiştir.
  • 5 üzerinden 3.47  |  Oy Veren: 15      
Cevap Yaz Yeni Konu Aç
Bu konuyu arkadaşlarınızla paylaşın:    « Önceki Konu | Sonraki Konu »      Yazdırılabilir Sürümü GösterYazdırılabilir Sürümü Göster    AramaBu Konuda Ara  
Eski 14 Aralık 2011, 16:38

Yay Nedir? Yayların Özellikleri, Çeşitleri ve Kullanım Alanları

#1 (link)
Admin
ThinkerBeLL - avatarı
Yay Nedir? Yayların Özellikleri, Çeşitleri ve Kullanım Alanları
MsXLabs.org & Vikipedi, özgür ansiklopedi


Yay (İngilizce; spring, Almanca; Feder), bir kuvvetin etkisi altında kaldığı zaman elastik şekil değiştirebilme özelliğine sahip mühendislik malzemelerinden imal edilen, bu şekil değiştirme esnasında enerji (şekil değiştirme enerjisi) depolayabilen, kendisine etki eden kuvvetin etkisi kalktığı zaman eski şeklini kısmen veya tamamen alabilen ve bu sırada depolamış olduğu enerjinin bir kısmını geri verebilen makine elemanıdır.


Çeşitleri

Yaylar çeşitli özelliklerine göre sınıflandırılabilirler.

1. Şekline göre

Yaylar dış şekillerine göre ve kullanılan malzemenin kesitine göre sınıflandırılabilirler.

A. Dış şekillerine göre:
  • Bilezik yaylar
Bilezik yaylar büyük sönümlemelerin gerektiği yerlerde kullanılırlar.
Gerçek boyutunda görüntülemek için resme tıklayın.

Adı:  200px-Ringfeder.svg.png
Gösterim: 31
Boyutu:  12.1 KB
  • Disk yaylar
X düzeninde tertiplenmiş disk yaylar
Gerçek boyutunda görüntülemek için resme tıklayın.

Adı:  200px-Tellerfeder.svg.png
Gösterim: 30
Boyutu:  9.0 KB
  • Helisel yaylar
  • Helisel silindirik yaylar
Helisel silindirik bir bası yayı
Gerçek boyutunda görüntülemek için resme tıklayın.

Adı:  200px-Coil_spring.JPG
Gösterim: 32
Boyutu:  5.5 KB

Helisel silindirik bir çeki yayı

Gerçek boyutunda görüntülemek için resme tıklayın.

Adı:  200px-Springs_009.jpg
Gösterim: 30
Boyutu:  30.2 KB
  • Helisel konik yaylar
  • Kangal yaylar
  • Silindirik yaylar
  • Blok yaylar
  • Çubuk yaylar
  • Kovan yaylar
  • Spiral yaylar
Saat mekanizmasında enerji biriktirme elemanı olarak spiral yaylar kullanılır.
Gerçek boyutunda görüntülemek için resme tıklayın.

Adı:  200px-Montre_Tribaudeau_Besancon_01.jpg
Gösterim: 30
Boyutu:  8.8 KB
  • Yaprak yaylar
B. Malzeme kesitine göre:
  • Dairesel kesitli yaylar
  • Dikdörtgen kesitli yaylar
2. Zorlanma şekillerine göre
Yaylar zorlanma şekillerine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılırlar:
  • Burulmaya zorlanan yaylar
    • Helisel yaylar (kangal yaylar hariç)
    • Silindirik yaylar (blok yaylar hariç)
  • Çekme ve basmaya zorlanan yaylar
    • Bilezik yaylar
    • Blok yaylar
3. Kuvvetin uygulama şekline göre
Üzerlerine etki eden kuvvetin uygulama şekline göre ikiye ayrılırlar:
  • Çeki yayları
  • Bası yayları
  • Kurma yayları
  • Form yayları
4. Malzeme esasına göre
  • Metalik yaylar
    • Demir esaslı yaylar
    • Bakır esaslı yaylar
    • Nikel esaslı, özel alaşımlı yaylar
  • Metalik olmayan yaylar (kauçuk, mantar, çeşitli sıvılar ve hava)

Kullanım alanları

Yaylar yük altında, elastik şekil değiştirme özellikleri dolayısıyla enerji depolaya bildiklerinden makine konstrüksiyonlarında çeşitli maksatlarla kullanılırlar:
  • Saat mekanizmalarında, tek etkili hidrolik ve pnömatik silindirlerde, v.s. enerji depolama elemanı olarak
  • İçten yanmalı motorların valfleriyle kam mili arasındaki irtibatı sağlamak, kavramalar ve frenlerde kuvvet ve hareket kontrol elemanı olarak
  • Raylı taşıtların tamponları, kara taşıtlarının aks-şasi bağlantıları ve elastik kavramalar gibi darbeli ve titreşimli yerlerde darbe ve titreşim sönümleme elemanı olarak
  • Vibratörler, sarsaklar ve elekler gibi titreşimin istendiği yerlerde titreşim elemanı olarak
  • Dinamometre ve yaylı terazi gibi ölçü aletlerinde kuvvet ölçme elemanı olarak
Rapor Et
Reklam
Eski 14 Aralık 2011, 17:03

Yay Nedir? Yayların Özellikleri, Çeşitleri ve Kullanım Alanları

#2 (link)
Admin
ThinkerBeLL - avatarı
Yay Nedir? Yayların Özellikleri, Çeşitleri ve Kullanım Alanları
MsXLabs.org

Kuvvet uygulandığında bazı cisimlerin şekillerinde değişiklikler olduğunu, uygulanan kuvvet ortadan kalktığında ise bu cisimlerin ilk şekillerine döndüklerini fark ettiniz mi? Bu tür cisimlere, esnek cisimler dendiğini biliyor musunuz?
Örneğin giydiğimiz bazı tişört ve çoraplar esnektir. Onları giyebilmek için gereriz. Çıkardığımızda ise bu giysiler, ilk şekillerine döner. Oyun hamuru ve cam macunu gibi maddeler esnek değildir. Onlara kuvvet uyguladığımızda şekillerini değiştirebiliriz. Fakat uyguladığımız kuvvet ortadan kalktığında bu maddeler eski hâllerine dönmezler.
Yay gibi cisimler esnektir. Gererek ya da sıkıştırarak onların şekillerini değiştirebiliriz. Uyguladığımız kuvveti ortadan kaldırdığımızda ise yay eski hâline döner.

Bir yaya uygulanan kuvvetin büyüklüğü, yayın gerilmesini veya sıkışmasını nasıl etkiler?
Bir cismi, yayın ucuna astığımızda cismin ağırlığından dolayı yay uzar. Fakat yay da asılı olduğu cisme yukarı doğru bir kuvvet uygular. Bu yüzden cisim asıldıktan sonra, yayın ucu bir müddet aşağı ve yukarı hareket eder ve bir süre sonra durur. Bu durumda cismin ağırlığı ile yayda oluşan kuvvet dengede olur. Cismi yaydan ayırdığımızda yayın ucu yukarı doğru hareket eder. Eğer yayın ucundan ayırdığımız cisim daha ağır olursa yay yukarı doğru daha hızlı hareket eder. Bu durum yayın, kendisini geren cisme, eşit büyüklükte ve zıt yönde bir kuvvet uyguladığını gösterir.
Acaba, bir yaya çok büyük bir kuvvet uygularsak ne olur?
Günlük hayatta kullanılan yayların esneklik özelliği farklıdır. Farklı kalınlıkta ve uzunluktaki yaylar farklı esneklik özelliğine sahiptir. (Amortisörlerdeki yaylar kalın ve sert, kalemdeki yay ince ve yumuşaktır). Yaya gereğinden fazla kuvvet uygulandığında yay, esneklik özelliğini kaybeder ve eski hâline dönemez. Yapımında yay kullanılan aletler tasarlanırken yay ile bu yaya uygulanacak kuvvetin uygun özellikte olmasına dikkat edilir. Bir cismin ağırlığını ölçmek için dinamometre (yaylı el kantarı) kullanıldığını öğrenmiştik. Bir elmayı dinamometreye astığımızda elmanın ağırlığı dinamometrenin içindeki yayı uzatır. Eğer aynı dinamometreye bir paket elma asarsak yay bu kez daha fazla uzar. Çünkü bir paket elmanın ağırlığı daha fazladır. Kuvvet biriminin Newton (Nivton) olduğunu ve “N” ile gösterildiğini biliyoruz. Newton biriminin kullanılışını şu şekilde örneklendirebiliriz:
Söz gelişi 100 g’lık bir çikolatanın ağırlığı yaklaşık 1 N iken 1 kg’lık şeker paketinin ağırlığı yaklaşık 10 N’dur.
Ağırlık ölçmek için kullanılan dinamometreler farklı şekillerde tasarlanır. Yaylarının inceliğinden ya da kalınlığından bu dinamometrelerin farklı ağırlıktaki cisimleri ölçmek için yapıldıklarını anlayabiliriz. Örneğin, ince yaydan yapılan bir dinamometre 0 – 1 N arasında ölçüm yaparken kalın yaydan yapılanı 0 – 10 N arasında ölçüm yapabilir. Aşağıdaki resimlerden de anlaşılacağı gibi, yaylar birçok alette kullanılır. Yayların bu aletlerde hangi amaçlarla kullanılmış olduklarını açıklayalım. Yapımında yay kullanılan aletlere çevremizden başka örnekler verelim.
Fen bilimleriyle uğraşan bilim insanları için ölçme çok önemlidir. Bilim insanları yaptıkları gözlem ve araştırmalarını, uygun ölçme araçlarını kullanarak anlamlı hâle
getirirler. Örneğin, bir mühendis metre ve gönye gibi araçları kullanırken bir doktor da hastasının ateşini ölçmek için termometreden yararlanır. Gözlem ve ölçümlerin sonucunda elde edilen veriler, yorumlanarak değişkenler arasındaki muhtemel ilişkiler belirlenir. Elde edilen veriler tablo, grafik, resim, çizim ve yazılı metin gibi çeşitli yöntemlerle kaydedilir. Şimdi bir lastiğe ya da yaya farklı büyüklükteki ağırlıkları asarak bir dinamometre yapmaya ne dersiniz?
Lastikteki uzama miktarı uygulanan kuvvet ile doğru orantılıdır. Yani bir lastik ya da yaya uygulanan kuvvet ne kadar artırılırsa uzama miktarı da aynı oranda artar. Günlük hayatta kullandığımız el kantarı, baskül gibi tartı araçları yayların bu özelliğine göre ölçüm yapar. Ancak uygulanan kuvvetin artırılması sonucunda lastiğin kopabileceğini veya yayın esnekliğini yitirebileceğini ve uzamanın kalıcı hâle gelebileceğini dikkate almak gerekir.

Önemli not:

  • Esneklik potansiyel enerjisi sıkıştırma veya gerilme miktarına ve maddenin esneklik özelliğine bağlıdır.
  • Her yayın esneklik potansiyel enerjisi farklıdır. Bu enerji yayın esnekliği , sertliği , yapıldığı maddenin cinsine ve yayın helozon sayısına bağlıdır.
  • Esnekliğini kaybeden bir yay eski haline dönemez.

Yayların Oluşturduğu Kuvvetler
Yayların şeklinin değiştirilmesi yani gerilmesi veya sıkıştırılması için kuvvet uygulanması gerekir. Yayların şeklinin değiştirilmesi için uygulanan kuvvetler germe ve sıkıştırma kuvvetleridir. Yaylara uygulanan kuvvetler ortadan kalktığında yaylar eski haline yani denge durumuna geri dönerler.
Bir yaya germe veya sıkıştırma kuvveti uygulandığında etki – tepki prensibine göre yayda uygulanan kuvvete zıt yönde ve eşit büyüklükte itme ve çekme kuvveti uygular.
Yayları sıkıştırmak veya germek için uygulanan kuvvet arttırıldığında yayda oluşan itme veya çekme kuvveti ile yayların sıkışma veya gerilme miktarları da artar. Bu nedenle yayları sıkıştırmak veya germek için uygulanan kuvvet ile sıkışma veya gerilme miktarı doğru orantılıdır.
Yayın sıkıştırılması veya gerilmesi için uygulanan kuvvetler ortadan kalktığında yayların eski hallerine dönme hızları artar.

Yaydaki gerilme (uzama) veya sıkışma miktarı, yaya uygulanan germe veya çekme kuvveti ile doğru orantılıdır.
Sembol Birim: (SI)
Birim: (CGS)
Kuvvet: F
Newton [N]: Dyn
Yay Sabiti: k (N/m, dyn/cm)
Gerilme veya Sıkışma Miktarı: x (m, cm)
F = k . x
  • F → Yaya uygulanan germe veya sıkıştırma kuvveti
  • k → Yayın yapıldığı maddeye bağlı olan yay sabiti
  • x → Yaydaki gerilme (uzama) veya sıkışma miktarı
k yay sabiti ile yayın esnekliği ve hassaslığı doğru orantılıdır.

a) Germe ve İtme Kuvveti

Yayları germek için kuvvet uygulandığında etki – tepki prensibine göre gerilen yay esneklik özelliğinden dolayı eski haline geri dönebilmek için itme kuvveti uygular. Yayları germek için uygulanan kuvvet arttırıldığında yayda oluşan itme kuvveti de artar.

b) Sıkıştırma ve Çekme Kuvveti

Yayları sıkıştırmak için kuvvet uygulandığında etki – tepki prensibine göre sıkışan yay esneklik özelliğinden dolayı eski haline geri dönebilmek için çekme kuvveti uygular. Yayları sıkıştırmak için uygulanan kuvvet arttırıldığında yayda oluşan çekme kuvveti de artar.


Rapor Et
Eski 22 Aralık 2011, 14:37

Yay Nedir? Yayların Özellikleri, Çeşitleri ve Kullanım Alanları

#3 (link)
Admin
ThinkerBeLL - avatarı
PDF dosyaları açmak için Acrobat Reader programı gerekir.


Eklenmiş Dosyalar - Download
Dosya Türü: pdf Yaylar.pdf (413.0 KB, 12 gösterim)
Etiketler:
  • yay cesitleri nelerdir
  • yay cesitleri ve ozellikleri
  • yay nedir
  • yayin ozellikleri nelerdir
  • yaylarin ozellikleri nelerdir
Rapor Et
Cevap Yaz Yeni Konu Aç
Hızlı Cevap
Kullanıcı Adı:
Önce bu soruyu cevaplayın
Mesaj:








Yeni Soru
Sayfa 0.220 saniyede (78.95% PHP - 21.05% MySQL) 17 sorgu ile oluşturuldu
Şimdi ücretsiz üye olun!
Saat Dilimi: GMT +3 - Saat: 09:02
  • YASAL BİLGİ

  • İçerik sağlayıcı paylaşım sitelerinden biri olan MsXLabs.org forum adresimizde T.C.K 20.ci Madde ve 5651 Sayılı Kanun'un 4.cü maddesinin (2).ci fıkrasına göre tüm kullanıcılarımız yaptıkları paylaşımlardan sorumludur. MsXLabs.org hakkında yapılacak tüm hukuksal şikayetler buradan iletişime geçilmesi halinde ilgili kanunlar ve yönetmelikler çerçevesinde en geç 3 (üç) iş günü içerisinde MsXLabs.org yönetimi olarak tarafımızdan gerekli işlemler yapıldıktan sonra size dönüş yapılacaktır.
  • » Site ve Forum Kuralları
  • » Gizlilik Sözleşmesi