[karayel]

Türkiye'de Yayıncılık Sektörü

Türkiye’nin zengin ve dinamik bir yayıncılık sektörü olup, hem kamu hem de özel yayıncı kuruluşlar kendilerini sayısal çağa hazırlamada yeni medya ortamının getireceği fırsat ve zorlukların farkındadırlar. Türkiye; haber alma özgürlüğünün geliştirilmesine, evrensel haklara, yeni teknolojilere ve bilgi toplumunu oluşturmaya çok önem vermektedir.

Türkiye uzun geçmişi olan bir kamu yayıncılığı geleneğine sahiptir. 1925 yılında çıkarılan Telsiz Kanunu ile Türkiye’de ilk radyo yayıncılığı başlamıştır. 1971 yılına kadar olan dönemde bu Kanun, Anayasa’da yapılan yasa değişiklikleri, yenilenme ve geliştirmeler neticesinde bir kaç kez yeniden düzenlenmiştir. 1971 yılının Mart ayında tarafsız ve özerk bir kamu anonim ortaklığı yapısıyla kurulan Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT) denetiminde televizyon yayınları başlamıştır.

TRT’nin Anayasa ile korunan yayıncılık alanındaki tekeli, 1990 yılında daha yasal çerçeve oluşmadan yayınlara başlayan bir çok özel radyo ve televizyon kanal kuruluşları ile kırılmıştır. Anayasanın 133. Maddesinde yapılan değişikliklerle Türkiye’nin yayıncılık alanındaki kamu tekeli kaldırılmıştır.


1994 yılında çıkarılan 3984 Sayılı “Radyo ve Televizyon Kuruluşlarının Kuruluş ve Yayınları hakkında Kanun” ile özel radyo istasyonlarının, televizyon kanallarının ve TRT’nin uymakla mükellef kılındığı düzenlemeleri oluşturan, özerk ve tarafsız kamu tüzel kişiliğine haiz yetkili bir düzenleyici makam olan Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) kurulmuştur.

1. Kamu Yayın Sektörünün Gelişimi

3984 Sayılı yasanın yürürlüğe girmesiyle bir kamu yayıncısı olan TRT’nin faaliyetleri rekabetçi yayın ortamının gereksinimlerine göre uyumlaştırılmıştır. Günümüzde TRT 34 yıllık deneyimiyle hem ulusal hem de uluslararası izleyiciler yararına programlar yayınlamaktadır. TRT’nin haber, eğlence, kültür ve eğitim amaçlı uluslararası hizmet veren iki kanalı, dört adet ülke içi izlenen kanalı, en son görsel-işitsel teknolojileri kullanmayı hedef edinerek en geniş coğrafi alanı kapsamakta ve geniş program yelpazesiyle geniş izleyici kitlelerine erişmeyi ve hitap etmeyi amaçlamaktadır. TRT’nin yayınları Avrupa, Ortadoğu, Merkezi Asya, Avustralya, Yeni Zelenda, ABD ve Kanada’ya ulaşmaktadır.

TRT genel ve özel konuları içeren yayınları mümkün olan en geniş kapsamda sunmayı hedeflemekte, güçlü haber kaynakları yoluyla dünyada ve Türkiye içindeki olaylar hakkında temel bilgi içeren güvenilir ve tatmin edici haber bültenleri sunmaktadır.

Düzenli yayınlarının yanı sıra TRT aynı zamanda hem iç hem de uluslararası pazar için teletext ve Internet hizmetleri gibi zengin haber kaynakları sunan veri yayınlarını da yapmaktadır.

TRT radyo yayınları, ülke içinde 3 ulusal şebeke ile 9 bölgesel istasyonu ve bunun yanı sıra 21 dilde yayın yapan 2 uluslararası program yayınını yayınlamaktadır. Bu programlar geniş yelpazede her yaşa ve zevke hitap edecek şekilde içeriğe sahiptir. 2004 yılında TRT Türk vatandaşlarının günlük yaşamlarında kullandığı dil ve lehçelerde yayın programları sunmaya da başlamıştır.

1. Özel Yayıncılık Sektörünün Gelişimi

Son yıllarda yaşanan teknolojik gelişmelerin bir sonucu olarak kablo ve uydu ortamlarından sayısal olarak yapılan yeni iletim yöntemleri başlamış, sektörde radyo ve televizyon kuruluşlarının sayısında hızlı bir artış olmasıyla rekabet ortamının zorlaştığı görülmüştür. Hali hazırda Türkiye’de TRT’nin televizyon kanalları haricinde 24 ulusal, 16 bölgesel ve 224 yerel televizyon ile 36 ulusal, 108 bölgesel ve 944 yerel radyo kanalı faaliyet göstermektedir.


Türkiye’deki kablo sisteminde 76 televizyon kanalı bulunmakta olup, bunlardan en az 10 tanesi yabancı ülke kanallarıdır. Kablo sisteminde 5 tane de radyo kanalı bulunmaktadır.


Günümüzde çok sayıda özel kuruluş, radyo ve televizyon yayın hizmeti sunmaktadır. Başlıca özel televizyon kanallarının hiç biri aynı anda radyo yayın hizmeti de vermemektedir. Bu iki medya aracı arasında keskin bir sınır bulunmaktadır. Ödemeli TV hizmetleri de yayınlar arasında bulunmaktadır. Beş adet ödemeli kanal mevcut olup, (bunlardan dört adeti bir sayısal uydu platformunda bulunmaktadır.) özel program yayınları sunmaktadırlar. Özel kanallar finansmanını temelde reklamlardan sağladıkları gelirlerle elde etmektedirler. Kamu televizyonu TRT ise karma fon sistemi ile; televizyon bandrollerinden, reklamlardan ve diğer kamu kaynaklarından finansmanını sağlamaktadır.

İletişim hizmetleri sayısında artış sağlayan sayısallaşma daha çok özel yayıncı kuruluşların yararına rekabeti getirmektedir. Digitürk gibi sayısal uydu platformları hali hazırda değişik bir çok radyo ve televizyon hizmetini, buketinde sunduğu bir çok ek hizmetle birlikte sağlamaktadır. Yedi sayısal uydu platformu daha bir yandan start almaya hazırlanırken, bir yandan da TRT, İstanbul, Ankara ve İzmir gibi başlıca şehirlerde sayısal karasal yayınların pilot uygulamalarını başlatmıştır. Yeni haberleşme ve iletişim teknolojileri ve hizmetleri, Internet ve sayısal veri hizmetlerinin yakınsamakta olan teknolojisi Türkiye’de şimdiden yaşamın bir parçası olmaya başlamıştır. İlgili kamu yetkilileri, kurumları ve özel girişimciler bu yeni teknolojileri harekete geçirme planları yapmakta ve bu bağlamda; Türk yayıncılık yasaları yeni medya hizmetlerinin zorlukları ve fırsatlarıyla uyum sağlamak için değişiklik hazırlıkları içindedir.

Rtük

[karayel]

TÜRKİYE'DE 4 BİN 208 GAZETE VE DERGİ YAYINLANIYOR...


Türkiye'de yayımlanan 4 bin 208 gazete ve derginin yıllık toplam tirajı 1,62 milyar... Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 2007 verilerine göre, Türkiye'de 2005 yılında 4 bin 208 gazete ve dergi yayımlanırken, bu yayınların yüzde 56,1'ini dergiler oluşturdu.


TÜİK tarafından hazırlanan 2005 yılına ilişkin Yazılı Medya İstatistikleri yayımlandı. Yazılı medya araştırması, Türkiye'de ulusal, bölgesel ve yerel düzeyde yayımlanan gazetelerin ve dergilerin genel yapısını kurumsal ve içerik yönünden değerlendirmek, sunulan hizmetin niteliği, süresi, sıklığı ile ilgili bilgileri derlemek ve karşılaştırmak amacıyla ilk defa 2004 yılında TÜİK tarafından uygulandı. 2005 yılında soru kağıdı geliştirilerek düzenli olarak uygulanmaya başlandı.
2005 yılında faaliyet gösteren yayın kuruluşlarına ilişkin anket sonuçlarına göre, Türkiye'de yayımlanan gazetelerin yüzde 92,7'si yerel, yüzde 2,6'sı bölgesel ve yüzde 4,7'si ulusal yayın yaptı. Aynı dönemde dergilerin ise yüzde 39,7'si yerel, yüzde 6,9'u bölgesel ve yüzde 53,4'ü ulusal yayın içinde oldu.
Türkiye'de yayımlanan 4 bin 208 gazete ve derginin yıllık toplam tirajı 1 milyar 616 milyon 814 bin 401 olup bunun yüzde 94,6'sını gazetelerin tirajı oluşturdu. Yıllık toplam tirajın yüzde 16,5'ini yerel, yüzde 2,6'sını bölgesel ve yüzde 80,9'unu ulusal gazete ve dergi oluşturdu.
GAZETE VE DERGİ TİRAJLARI...
Gazete tirajlarının yüzde 93,1'ini günlük gazeteler, dergi tirajlarının ise yüzde 52,4'ünü aylık dergiler oluşturdu. Gazetelerin yüzde 27,5'i günlük, yüzde 29,2'si haftalık, dergilerin yüzde 27,8'i aylık, yüzde 27,1'i ise üç aylık olarak yayımlandı.
2005 yılında gazetelerin yıllık toplam tirajının yüzde 93,1'ini günlük gazetelerin tirajı oluşturdu. Dergilerin yıllık toplam tirajının yüzde 52,4'ü aylık, yüzde 22,7'si ise haftalık. Aynı dönemde yayımlanan gazetelerin yüzde 77,8'i siyasi/haber içerikli yayınlar olup, dergilerin ise yüzde 26,2'si sektörel/mesleki içerikli yayın yaptı.
Gazetelerin/dergilerin yüzde 12,2'si ek verdi. Bu oran gazetelerde yüzde 13,4, dergilerde ise yüzde 11,3 olarak belirlendi. Ek veren gazete ve dergilerin yüzde 10,6'sı reklam, ilan ve duyuru, yüzde 12,8'i sektörel ve mesleki, yüzde 7,4'ü spor eki şeklinde oldu.
ÇALIŞANLARIN YÜZDE 27,7'Sİ KADINLAR...
Gazete ve dergilerde çalışanların yüzde 27,7'sini kadınlar oluşturdu. 2005 yılı Kasım ayı itibariyle gazeteler ve dergilerde toplam 38 bin 55 kişi çalışır konumda bulundu. Bunlardan yüzde 76'sı yayın, yüzde 13,7'si basım, yüzde 10,3'ü ise dağıtım bölümünde çalıştı. Yayın bölümünde çalışanlardan 13 bin 545 kişi lisans mezunu olup, 8 bin 606 kişi ise lise mezunu olarak belirlendi. 2005 yılı Kasım ayında gazete ve dergilerin yayın bölümünde çalışan 28 bin 928 kişiden, yüzde 44,7'sı gazetelerde, yüzde 55,3'ü dergilerde çalıştı. Gazetelerde çalışanlardan 3 bin 849 kişi muhabir ve foto muhabiri olarak çalışırken, 1882 kişi yazar ve başyazar olarak görev aldı. Dergilerde çalışanlardan 935 kişi muhabir ve foto muhabiri, 3 bin 366 kişi yazar ve başyazar olarak çalıştı. 2005 yılı Kasım ayında gazetelerde/dergilerde çalışanlardan 1940 kişi mesleği ile ilgili bölümlerden mezun olurken bunun 1 bin 28 kişisi gazetelerde görev aldı.