MsXLabs
2005-2016
Soru-Cevap forumunda yer alan manasız tarafından açılmış Eski ve yeni ölçüm araçları nelerdir? - Sayfa 3 konusunu görüntülüyorsunuz.
Özet: Eskiden arşın,dara,endaze,okka tarzı şeyler kullanılırken şimdi: Terazi,tartı,metre,litre ve saat gibi teknolojik aletler kullanılmaktadır. Eski ölçü ...
CEVAP VAR

Eski ve yeni ölçüm araçları nelerdir?

Gösterim: 891.572 | Cevap: 29
19 Aralık 2009 17:57   |   Mesaj #21   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Eskiden arşın,dara,endaze,okka tarzı şeyler kullanılırken şimdi: Terazi,tartı,metre,litre ve saat gibi teknolojik aletler kullanılmaktadır.


Eski ölçü aletleri • Arpa • Bakray • Batman • Buğday • Çeki • Denk • Dirhem • Dirhemi şer'i • Dünük • Fitil • Habbe • Hardal Tanesi • Kantar • Kırat • Kıyye • Kıtmir • Ludre • Misgal (Miskal) • Nakir • Okka • Pirinç • Tonilato • Zerre
(2016-02-04T00:52:42+02:00)
_KleopatrA_
4 Ocak 2010 17:28   |   Mesaj #22   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Alm. Waage (f), Fr. Balance (f) romaine (f), İng. Steelyard. Ağır cisimleri tartmak için kullanılan tek kollu terâzi. Kantar, esas olarak yatay bir kol, bu kolun ucunda, tartılacak cismi asmaya yarayan çengel, ayrıca kol üzerinde hareket eden sâbit bir ağırlık (kantar topu) ile kantar bıçağından meydana gelmiştir. Kantar bu yapısı ile bir çeşit kaldıraçtır.
Fizikte kuvvet ölçmeye yarayan ve halk arasında el kantarı denilen dinamometre, kantarın bir çeşididir. Tartılacak cisim çengele asıldığında, kantar kolu üzerinde hareket eden kantar topu ile cismin ağırlığı dengeye getirilir. Kantar çengeline cisim asılmadığında kantar topu ile dengede bulunduğu nokta(0) sıfır kabul edilir. Kantar çengeline veya kefesine bilinen 1,2,3... gibi ağırlıklar koyarak sürgülü ağırlığın bulunduğu yerleri işâretleyerek kantar bölümlenir.
Kantar, ağır olması, dengesinin çabuk bozulması gibi sebeplerle terâzi yerine kullanılamaz. Ancak pratik olması, farklı ağırlıkları tartarken yalnız bir ağırlık kullanılması kolaylığı da vardır.
Halk arasında kamyon ve vagon gibi ağır yükleri tartan büyük baskül ile küçük el terâzilerine de kantar denmektedir.
Son düzenleyen Safi; 4 Şubat 2016 00:42
_KleopatrA_
4 Ocak 2010 22:33   |   Mesaj #23   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Alıntı
Misafir adlı kullanıcıdan alıntı

kilogram hakkında kısa bir bilgi prformans ödevi için lütfen

Kilogram

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
Kilogram (sembolü kg) Uluslararası Birimler Sistemi'nde (SI, Fransızca Le Système International d’Unités 'den kısaltma) kütlenin temel birimidir. Kilogram, Uluslararası Kilogram Prototipi'nin kütlesine eşit olarak tanımlanmıştır, bu da bir litre suyun kütlesine nerdeyse eşittir. Adında bir SI öneki (k) içeren tek SI temel birimidir. Ayrıca, farklı laboratuvarlarda ölçülebilecek temel fiziksel bir özellik yerine, insan yapımı bir cisme dayandırılmış tek SI birimidir.
1889 yılında sabit bir etalon kütle olarak kabul edilmeden önce kg, +4°C de 1 dm³ saf suyun kütlesi olarak tarif edilirdi. Aynı yılFransa'nın başşehri Paris'teki Milletlerarası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu'nda bulunan iridyum ve platinden yapılmış, 39 mm çapında ve 39 mm yüksekliğinde silindir şeklindeki etalon cismin kütlesine eşit kabul edilmiştir.
Misafir
5 Ocak 2010 22:03   |   Mesaj #24   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Arpa
• Bakray
• Batman
• Buğday
• Çeki
• Denk
• Dirhem
• Dirhemi şer'i
• Dünük
• Fitil
• Habbe
• Hardal Tanesi
• Kantar
• Kırat
• Kıyye
• Kıtmir
• Ludre
• Misgal (Miskal)
• Nakir
• Okka
• Pirinç
• Tonilato
• Zerre
eski ölçme aletlerinin şimdiki isimleri nedir?
Daisy-BT
5 Kasım 2010 21:55   |   Mesaj #25   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Alıntı
Misafir adlı kullanıcıdan alıntı

eski zamandan kalma tarih ölçme aleti


Eski zaman ölçüleri:
  • Alaturka Saat
  • Hicri Takvim
Cumhuriyetten önce, yurdumuzda kullanılan ölçüler uygar ülkelerin kullandığı ölçülerden farklıydı. Metre yerine, arşın denilen bir uzunluk aleti kullanıyordu ve ayrıca alaturka saat kullanıyordu. Bu saate göre 6'da öğle 12'de akşam oluyordu.

Dünya ülkelerinin çoğu miladi takvim kullanırken, biz hicri takvim kullanıyorduk. Bu yüzden takvim birliği sağlanamıyordu. Ağırlık ölçüsü olarak okka, batman, dirhem denilen ölçü birimi kullanıyordu. Bütün bunlar dünyaya ayak uydurmamızı engelliyordu. TBMM hazırladığı bir kanunla eski ölçü birimleri değiştirirdi. Bugün kullandığımız metre, kilogram, takvim, saat gibi ölçü araçları kabul edildi.
Misafir
11 Nisan 2011 19:59   |   Mesaj #26   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi

uzunluk ölçüleri

Eski ve yeni uzunluk ölçüleri

Ağırlık ölçü birimi de uzunluk ölçü birimi gibi farklılıklar gösteriyordu. Şimdi kullanılan ağırlık birimi kilogram olup 0 derecede bir desimetreküp suyun ağırlığı olarak tanımlanmış ve Uluslararası Ölçü ve Ağırlık Birliğinden Türkiye'ye bir örnek verilmiştir.1874 yılı iridyumlu platin alaşımından 1928/29 da yapılmış olan 42 nolu Türkiye milli kilogram prototipinin kullanılmasında gösterilen dikkatsizlik ve özensizlikten dolayı bozulduğunun anlaşılması üzerine 1953 yılında yapılan 54 numaralı prototipi ile değiştirilmiştir. eskiden arşın,dara,endazi,okka tarzı şeyler kullanılırken şimdi terazi,tartı,metre,litre ve saat gibi teknolojik aletler kullanılmaktadır.

Okka= Okkanın diğer bir ismide kiyyedir.Ağırlık ölçü birimi olan kilogram kabul edilmeden önce Osmanlı İmparatorluğu döneminde kullanılmış olan eski bir ağırlık ölçüsü birimidir. Şehir ve kasabalara göre ağırlık değeri farklılık göstermekle beraber, genellikle 1282 gram değerinde kabul edilmiştir.Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun ardından, 1 Nisan 1931 tarihinde kabul edilen bir kanunla eski ağırlık ve uzunluk ölçüleri değiştirilmiş; böylece okka da yürürlükten kalkmıştır.Yerine kilogram gelmiştir.

Dirhem=Okkanın dört yüzde birine,dirhem adı verilir..Dirhem,daha ziyade hassas teraziler için kullanılan bir ölçüdür.Ancak sarraflar,dirhemden daha hassas ölçümler için bir ağırlık birimi daha kullanırlar.Buna çekirdek denir ki toplam 5 santigram karşılığıdır.

Eski Uzunluk Ölçüleri

Bina ve mimar arşını

75,8 cm'dir. Bu arşının uzunluğunda zamanla değişiklikler oldu. Üçüncü Selim Han abanoz ağacından bir mimar arşını yaptırdı. Bunun ölçü olarak kullanılmasını istedi ve kütüphaneye kaldırttı. Bunun bir tarafı 24 parmağa ve her parmak 10 hat'ta bölündü. Böylelikle bu bölümle basımevinde kullanılan punto büyüklükleri de alınabilecekti. Diğer tarafı sadece 20 eşit parçaya bölündü. Değerli kumaşları bilhassa ipekleri ölçmede endaze kullanılırdı (endaze 65,25 cm'dir).Türkiye'de 26 Mart 1931 tarih ve 1782 sayılı kanunla, arşın ölçü birimi kaldırılıp, yerine metre sistemi kabul edildi. 1933'ten sonra da arşının bütün çeşitleri tamamen ortadan kaldırılıp metre sistemine geçildi.

Endaze=Metrenin uzunluk ölçüsü olarak kullanılmasına kadar arşınla beraber kullanılan bir ölçü. metre hesabıyla bu 65 cmdir. Farsça endahten mastarından türetilen endaz kelimesinin sonuna bir ha ilavesiyle küçük arşın manasına gelir.

Çarşı Arşını=Çarşı arşını, Daha çok çarşı ve pazarda kullanılırdı. Metre hesabıyla çarşı arşını 68 cm'dir.=

Eski Zaman Ölçüleri

Alaturka Saat

Hicri Takvim

Cumhuriyetten önce, yurdumuzda kullanılan ölçüler uygar ülkelerin kullandığı ölçülerden farklıydı. Metre yerine, arşın denilen bir uzunluk aleti kullanıyordu ve ayrıca alaturka saat kullanıyordu. Bu saate göre 6'da öğle 12'de akşam oluyordu.

Dünya ülkelerinin çoğu miladi takvim kullanırken, biz hicri takvim kullanıyorduk. Bu yüzden takvim birliği sağlanamıyordu. Ağırlık ölçüsü olarak okka, batman, dirhem denilen ölçü birimi kullanıyordu. Bütün bunlar dünyaya ayak uydurmamızı engelliyordu. TBMM hazırladığı bir kanunla eski ölçü birimleri değiştirirdi. Bugün kullandığımız metre, kilogram, takvim, saat gibi ölçü araçları kabul edildi.
tatlı prenses38
5 Ekim 2011 16:50   |   Mesaj #27   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi

eski ve yeni ölçme araçları

§ AĞIRLIK TAKIMI (2 Kg.lık): kütle ve ağırlık tartımın'da kullanılır.500 ve 1000 gramlar çelik malzemeden diğerleri pirinç malzemeden imal edilmiştir.plastik kutu içinde set halinde bulunur.

§ BİNOM AÇILIMI ŞEMASI (kaplı): 70x100 cm ebadındadır.Kaliteli kağıt üzerine baskı yapılmış ön ve arka yüzeyler polyester film kaplanmıştır.Alt ve üst plastik çerçevelidir.Levhanın bir yüzünde (a+b)2 diğer yüzünde (a+b+c)2 nin açılımı şematik olarak gösterilmiştir.

§ CİSİM KÖŞEGENLİ KARE PRİZMA : Tabanın içten içe kenar uzunluğu 70 mm,cisim yüksekliği 105 mm dir.İçinde cisim ve yüzey köşegenlerini gösteren renkli plastikten yapılmış bir dik üçgen parça vardır Şeffaf saydam plastikten yapılmıştır. Mika

§ CİSİM KÖŞEGENLİ KÜP : Taban ölçüleri 100x100 mm,cisim yüksekliği ise 100 mm dir.İçinde yüzey ve köşegenlerini gösteren renkli plastikten yapılmış bir dik üçgen parça vardır.Mikadan şeffaf plastikten yapılmıştır.

§ ÇEKÜL Msn Tonguerinç malzemeden yapılmış ve yüzeyi krom kaplanmıştır.Kütlesi yaklaşık 12.5 gramdır

§ ÇEŞİT KENAR PRİZMA : Tabanının içten içe kenar uzunlukları 38x47x65x75 mm, cisim yüksekliği ise 105 mm dir.Şeffaf plastikten yapılmıştır. Mika

§ DESİMETRE KÜP : 1 dm3 hacminde saydam plastikten yapılmış bir kutudur.1 cm3 ve 1dm3 arasındaki ilişkiyi göstermeye değerlendirmeye yarar.plastikten yapılmıştır.

§ DİKDÖRTGEN PİRAMİT : Tabanın içten içe kenar uzunlukları 46x65 mm,cisim yüksekliği ise 105 mm dir.İçerisine sıvı konularak,dikdörtgen pramit hacminin,aynı taban ve yüksekliklere sahip dikdörtgenler prizması hacminin üçte birine eşit olduğu karşılaştırılabilir.Şeffaf plastikten yapılmıştır. Mika

§ DİKDÖRTGENLER PRİZMASI : Tabanın içten içe kenar uzunluğu 46x65 mm, cisim yüksekliği ise 105 mm dir. Mikadan şeffaf plastikten yapılmıştır.İçerisine sıvı konularak dikdörtgen piramidin hacmi ile karşılaştırma yapılabilir.

§ DÖNEL KONİ : Taban iç çapı 66 mm, cisim yüksekliği ise 105 mm dir. İçinde koni ekseni etrafında dönen saydam renkli plastikten yapılmış üçgen bir parça vardır.Mikadan şeffaf plastikten yapılmıştır.

§ DÖNEL SİLİNDİR : Taban iç çapı 66 mm, cisim yüksekliği ise 105 mm dir.İçinde silindir ekseni etrafında dönen saydam renkli plastikten yapılmış bir dikdörtgen parça bulunur.Şeffaf plastikten yapılmıştır. Mika

§ DÜZGÜN ALTIGEN PİRAMİT : Tabanın içten içe kenar uzunlukları 38 m, cisim yüksekliği 105 mm dir.İçine sıvı konularak,düzgün altıgen piramit hacminin, aynı taban ve yüksekliklere sahip düzgün altıgen prizma hacminin üçte birine eşit olduğu karşılaştırması yapılır. Mikadan şeffaf plastik ten yapılmıştır.

§ DÜZGÜN ALTIGEN PRİZMA : Tabanın içten içe kenar uzunluğu 38 mm, cisim yüksekliği 105 mm olup, içerisine sıvı konularak düzgün altıgen pramidin hacmi ile karşılaştırma yapılır. Saydam plastikten yapılmıştır. Mikadır.

§ EŞKENAR ÜÇGEN PİRAMİT : Tabanın içten içe kenar uzunluğu 65 mm,cisim yüksekliği ise 105 mm dir.İçine sıvı konularak, aynı taban ve yükseklikteki üçgen pramit hacminin eşkenar üçgen prizma hacminin üçte birine eşit olduğu karşılaştırması yapılabilir.Saydam plastik ten yapılmıştır. Mika

§ EŞKENAR ÜÇGEN PRİZMA : Tabanın içten içe kenar uzunluğu 65 mm,cisim yüksekliği ise 105 mm dir.İçine sıvı konularak, eşkenar üçgen piramit in hacmi ile karşılaştırma yapılabilir.Şeffaf plastikten yapılmıştır.

§ İLETKİ-GÖNYE : Ahşap ve plastikten imal edilmiştir

§ KARE PRİZMA : Tabanın içten içe kenar uzunluğu 65 mm,cisim yüksekliği ise 105 mm dir.Şeffaf plastikten yapılmıştır. Mika

§ KESİK KARE PİRAMİT : Alt tabanı 100x100 mm cisim yüksekliği 100 mm, tepe kısmı 50x50 mm olan bir kesik kare piramit ile alt tabanı 50x50 mm ve cisim yüksekliği 100 mm olan bir kare piramitten oluşmaktadır.Ortasında bulunan ip ve tabanlarındaki yarıklar yardımıyla cisim yüksekliği ve yan yüz yükseklikleri arasındaki uzunluk farklılıkları gösterilir. Şeffaf plastikten yapılmıştır.

§ KESİK KONİ : Alt taban çapı 120 mm tepe kısmı çapı 70 mm, cisim yüksekliği 105 mm dir. Mikadan şeffaf plastikten yapılmıştır.

§ KONİ : Taban iç çapı 66 mm, cisim yüksekliği ise 105 mm dir.Şeffaf plastikten yapılmış mikadır İçine sıvı doldurularak, aynı taban ve yükseklikteki silindirin hacminin üçte birine eşit olduğu karşılaştırması yapılır.

§ LİTRE ŞEFFAF ÖLÇÜ KABI : Şeffaf plastikten yapılmış mikadır.

§ METRE (Plastik):

§ PERGEL (Plastik): Ahşap ve plastikten yapılmıştır.

§ SAAT KADRANI : 205x205 mm ebadında plastik malzemeden yapılmıtır.Akrep ve yelkovan birbirinden bağımsız olarak döndürülebilir. Saat kavramının öğretilmesinde kullanılır.

§ SAYI ALETİ : Çerçeve ve boncuklar plastik malzemeden yapılmıştır. 205x205 mm ebadındadır. Çerçevede 10 adet boncuk taşıyıcı tel ve her telde değişik renklerden oluşan toplam 100 adet boncuk vardır.

§ SİLİNDİR : Taban iç çapı 66 mm, cisim yüksekliği 105 mm olup Şeffaf saydam plastikten yapılmıştır. İçerisine sıvı konularak bir koninin hacminin aynı taban ve yükseklikteki silindirin hacminin üçte birine eşit olduğu karşılaştırılabilir.

§ SU TERAZİSİ : Su terazisi,deneyler sırasında ve gereken hallerde yatay düzlemi tespit için kullanılır.(Yatay ve dikey düzlemlerin kontrolü için kullanılır.) Msn HappyMsn HappyMsn Happy
lonlygirl
14 Aralık 2011 20:40   |   Mesaj #28   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi

Eski ve yeni ölçü aletleri nelerdir?

Kantar ağırlığı.
Aelia Eudocia. Bizans dönemi. Pirinç içine kurşun doldurulmuş

Kalkolitik Çağ sonlarında Anadolu'da yoğun olarak metal kullanılmaya başlaması, bölgede ticari ilişkilerin geliştiğini göstermekte, okunan ticaret belgelerinden Anadolu'da Mezopotamya kökenli ağırlık birimlerinin kullanıldıkları anlaşılmaktadır. Anadolu'da Asur Kolonileri Çağı öncesinde ölçü ve tartıyla aygıtlarının varlığı kesin olarak bilinmemekte, ancak ele geçen bazı ölçekli değerli metal buluntuların, ölçü ya da değiş-tokuş birimleri olarak kullanıldığı sanılmaktadır. Örneğin Troya'da ele geçen küçük altın külçeleri ve özellikle ölçekli çubuklar, ölçüye dayalı bir ticaretin açık kanıtları olarak kabul edilebilir. Hititler de, başka Önasya kavimleri gibi, değişim aracı olarak demir, bronz çubuklar ya da gümüş külçeler kullanmışlardır. Bu belirli ağırlık ve boyutlardaki halka ya da çubuk biçimi gümüş külçelerin yanısıra, önceki dönemlerde olduğu gibi hematit ağırlıkların, ağırlık birimi olarak da Babil kökenli şekel ve mina'nın kullanılması sürdürülmüştür.

Bronz mina
Antik Yunan Çağında Atina çevresinde uygulanan Solon yasalarının, Anadolu'da da geçerli olduğu düşünülmektedir. Büyük yasa koyucusu Solon, ağırlık birimi 'talent'i (Yunancası: talanton) para birimi talentden üç mina daha ağır yaparak, aradaki farkı ağırlık talentinin birimlerine paylaştırmıştır. Bu birim stater'dir (873,2 gram) ve eski sikkeye yani 'didrahmi'ye denk sayılacak bir ağırlık birimidir; ayrıca askatları vardır.

Yunanlılar ağırlık birimi olarak genelde talanton ve mna kullanıyorlardı, ama bunların ağırlığı her yerde aynı değildi. Örneğin Solon'dan sonra Atina'da alışverişte kullanılan talent 36,39 kilogramdı. Para birimi olarak ağırlığı ise 25,92 kilogramdı. Talanton'un altmışta biri de mna'ydı (436,60 gram). Eski Yunanlıların kullandığı başlıca sıvı hacim ölçüleri, katule (0,27 litre) ve amphora'dır (19,44 litre). Katı maddeler için hacim ölçüsü olarak da khoniks (1,08 litre) ve medimnos (51,84 litre) kullanılmıştır.

"Tarihin Babası" olarak anılan Halikarnassos'lu Herodotos'un ünlü Tarih'inde, Antik Yunan çağında Anadolu'da kullanılan uzunluk ölçülerinin hemen hepsini buluruz:

Ayak: 0,296 metre
Parmak: ayağın on altıda biri, 0,0185 metre
Dirsek: birbuçuk ayak, 0,444metre
Kulaç: 6 ayak ya da 4 dirsek, 1,776 metre
Plethron: 100 ayak
Stadion: 600 ayak; Atina stadion'u 77,6 metredir.
Palma: 4 Palma 1 ayak, 6 Palma 1 dirsektir
Skenes: (Mısır ölçüsü) 60 stadion'a eşittir; yani 1 skenes 10 kilometre, 656 metredir.
Parasang: (İran ölçüsü) 30 stadion'a eşittir, yani 5 kilometre, 328 metredir.


Roma-Bizans Kantarları ve Terazileri

Tartı aygıtı olarak, antik dönemde terazi (libra), Roma ve Bizans dönemlerinde terazi ve kantar (statera) birlikte kullanılmıştır. Kantar, kare kesitli bir kantar kolu, kol üstünde hareket edebilen bir topuz ve tartılacak nesnenin asıldığı kancalardan oluşur. Kantar kolunun üç yüzü, belirli bir ölçü sistemine göre çentiklerle eşit bölümlere ayrılmış ve böylece hafif, orta ve çok ağır olmak üzere üç tür yük de aynı terazi ile tartılabilmiştir.

Terazi ise, eksende dikey durması gereken bir kolu olan yatay bir çubuğun iki ucuna, eşit uzunlukta ipek ipliklerle asılı iki küçük kefeden oluşur. Daha çok değerli madenlerin, sikke gibi hafif malzemelerin tartılmasında kullanılmıştır.

Müze ve özel koleksiyonlardaki örneklerden, Roma ve Bizans dönemlerinden yakın dönemlere (günümüzden yaklaşık yirmi yıl öncesine) dek kullanılan kantarın, uygarlıklar boyunca ufak değişimlerle uğradığı anlaşılmaktadır. Örneğin Roma ve Bizans ta kantarın üç çengeli varken, Selçuklu ve Osmanlılarda ikiye indirilmiştir. Teraziyse günümüze kadar hiç değişmeden gelmiştir ve bugün de aynı biçimde kullanılmaktadır.

Bizans Kantar Ağırlıkları

Tartı aletlerinde olduğu gibi ağırlıklarda da karşımıza iki tip çıkar: kantarla kullanılan büst biçimli ağırlıklar ve terazi kefesinde kullanılan düz ağırlıklar. Günümüze ulaşan ve 5.-7. yüzyıllar arasına tarihlenen çok sayıda ağırlığın ilk örnekleri Roma döneminde üretilmiştir. Çokgen prizma, büst veya küçük heykel biçiminde ve çeşitli boyutta ağırlıkları olan bronz kantarlar, kolay taşınabilir olmaları nedeniyle pek çok ülkede, tüccar ve satıcılar tarafından tercih edilmiştir. Balmumu eritme yöntemiyle bronzdan dökülen ağırlıkların içi istenilen ölçüde kurşunla doldurulur ve bir kancayla kantar koluna asılırdı.

Ağırlıklarda kullanılan figürler, çoğunlukla imparator, imparatoriçe ya da tanrıça Athena (Minerva) büstleridir. Erken Bizans döneminde, daha çok imparator veya tanrıça Athena figürleri kullanılırken, 5.yüzyılın ikinci çeyreğinde imparatoriçe büstleri yaygın hale gelmiştir. İmparator ve imparatoriçe, tanrı ve tanrıça figürlerinin kantar ağırlığı olarak yeğlenmesinin nedeni, bunların satıcılar için doğruluğu ve dürüstlüğü, alıcılar için de güvenilirliği simgelemeleridir.
Büyük olasılıkla Akdeniz coğrafyasında aynı bölge ticaretinin içinde olan Araplar da, Sasani, Roma ve Bizanslıların kullandığı ölçü birimlerini kullanıyorlardı; ancak İslamiyetin doğuşundan sonra kendi kurallarını koymuşlar ve eski ölçü birimlerini kullanarak yeni bir sistem kurmuşlardır.

İslamiyetin ilk dönemlerinden günümüze cam ağırlıklar ve paraya ölçü oluşturan cam 'sence'ler kalmıştır (Sence'ler, değerli madenden basılan sikkeye ölçü oluşturmak amacıyla yapılmış ağırlık ölçüleridir). Rıtl adı verilen bazı cam ağırlıklar (bu sözcük, İtalyan ölçü birimi "rotolo"dan türemiştir) Emevi, Abbasi, Eyyubi, Fatımi dönemlerinde kullanılmıştır. Günümüze tam olarak ulaşmış bir parça bulunmadığından tam ağırlığı saptanamamıştır ; ancak elde bulunan parçalardan çapının 110 mm kadar olduğu anlaşılmaktadır. Abbasi döneminden kalma 842-847 tarihli çifte rıtl denen ağırlık sa 759.79 gramdır.

Roma ve Bizans'ta kullanılmış olduğunu anlaşılan cam senceler, Araplar tarafından gümüş sikkelerin ağırlıklarının saptanmasında kullanılmıştır. Yapılan araştırmalar, Bizans sencelerin Bizans dinarı solidus ile aynı ağırlıkta olduğunu ve 68 habbeye (4,406 gram), Araplardaki dirhemin ise 66 habbeye (4,276 grama) karşılık geldiğini göstermektedir.

İslamî senceler zamanla gelişerek klasik biçimlerine kavuşmuştur. Kimilerinin üstünde halife, vali, imam ya da şurta adlarıyla Aslahü , Ekremehü , Emta' Lehü gibi Arapça yazılar ve Kuran'dan ibareler yer alır. Genelde sadece tek yüzüne damga vurulan sencelerin iki yüzünün de damgalanmasına Abbasiler döneminde başlanmıştır; bu dönemde sikkenin bir yüzüne kelime-i tevhid, diğerine halife, vali, imam, şurta, vb. adları basılırdı Sencelerdeki renkler, üretim sırasında katılan hammaddeye göre değişiklik göstermiş; mavi renkteki senceler krom oksitten, kehribar rengi kükürt ve karbondan, koyu mavi senceler ise manganezden elde edilmiştir.
Selçuklu ve Beylikler Dönemi Ölçü ve Ağırlıkları

Osmanlı öncesi Türk ölçü sistemi Orta Asya kaynaklıdır ve hem İran'la hem de Çin'le geliştirilen ticari ilişkiler sonucunda oluşmuştur. Divan-ı Lügati't Türk , gündelik yaşamda kulanılan ölçü ve tartı birimlerinin saptanmasında bu dönem için en önemli kaynaktır. Bir yükün yarısı olan artık, istif yığma ölçüsü kırklım, hububat ölçüsü sagu ve arazi ölçümlerinde kullanılan yerel ölçü adları bu kaynakta yer almaktadır.

Bazı 14. yüzyıl kaynakları da İran-İlhanlı ağırlık birimi olarak kullanılan lodra, kantar, okka ve batmanın (menn), hububat ölçüsü olarak kullanılan kile ve müdd'ün Osmanlı öncesi Anadolu'da ölçü sisteminin temelini oluşturduğunu belirtmektedir.

Selçuklu dönemi vakfiyelerinden ukiyye(vukiyye), irdeb ,mûd ve batmanın Selçuklu dönemi ağırlık ve ölçüm sisteminin temel birimleri olduğunu öğreniyoruz. Bu sistem Beylikler dönemi ve Osmanlı dönemi sistemlerine çok etkili biçimde yansıyacaktır.

Batı Anadolu beyliklerinden Menteşe ve Aydınoğulları'nın Bizans, Venedik ve Ceneviz'le geliştirdiği ticari ilişkiler, 14. yüzyılda Anadolu'da bazı Bizans ve İtalyan ölçülerinin de kullanılması sonucunu doğurmuştur. Örneğin İtalyan yarımadasında kullanılan ölçü birimi rotolo batı Anadoluda da geçerli bir ölçü birimiydi.


Osmanlı Uzunluk Ölçüleri

Osmanlı İmparatorluğu'nun temel uzunluk ölçüsü "arşın"dır. Üç tür arşın vardır: Mimari arşın, çarşı arşını ve endaze.

Mimari Arşın 75,8 cm'dir; çarşı arşınından ve endazeden daha uzundur. Bu arşın, arazi, bina ve inşaat ölçümlerinde kullanıldığı için bu adı almıştır. Bina Arşını da denir. Metrenin ¾ kadarıdır. İki mimari arşın, bir buçuk metreden biraz fazladır.

Bir mimari arşının 1/ 24 üne 'parmak', bir parmağın 1/12 sine 'hat', bir hattın 1/12 sine 'nokta' adı verilir.

Böylece 1mimari arşın = 24 parmak = 288 hat = 3456 nokta'dır.

Bunların metrik sistemde karşılıkları da şöyledir:

1 mimari arşın = 75,8 cm

1 parmak = 3,158 cm

1 hat = 0,263 cm

1 nokta = 0,0219cm'dir

Mimari arşın, şimşir, abanoz, fildişi, demir ya da çelikten yapılır ve üstüne parmak bölümlenmesi çizilirdi.

Hafriyatlarda kullanılan'kadem' mimari arşının yarısı kadardır ve 12 parmak uzunluğundadır.

İki buçuk mimari arşına 'kulaç' adı verilir; hafriyatta, kuyu açanlar arasında vesuların derinliğini belirtmekte kullanılan bir ölçüdür.

100 kulaç yani 2500 mimari arşına 'mil'; 3 mil yani 7500 mimari arşına ise 'fersah' denilirdi. Bir kişinin normal bir yürüyüşle yaklaşık bir saatte aldığı mesafe olarak kabul edilmiştir.

4 fersah bir 'berit' ya da 'menzil'dir. 2 berite de bir 'merhale' denirdi.

Gram pirinç ağırlık seti. Tophanede imal edilmiştir.

Metrik Sisteme Geçiş Dönemi

Osmanlıların metrik sisteme geçiş süreci, Sultan Abdülaziz döneminde, 20 Cemaziyelahir 1286 (1869) tarihli bir hatt-ı humayun ve kanunnameyle başlamıştır. Bu kanunnamede uzunluk ölçü birimi olarak metre kabul edilmiş ve eski ölçülere uygun bir adlandırma kaygısıyla metre için "zira-ı a'şarî" deyimi kullanılmıştır.

Bu değişiklikle birlikte, arazi ölçü birimi olarak 'ar', hacim ölçüsü olarak "öşr-i ziya küp" yani 'desimetre küp', birim karşılığı olarak litre, ağırlık ölçüsü olarak da "dirhem-i aşarî" ya da 'gram' kabul edilmiştir. Osmanlı Devletinde kullanılacak metre cinsinden bütün ölçülere örnek olmak üzere platinden bir "zira-ı a'şarî" ve bir kilo ağırlığına eşit bir "vukıyye-i aşariyye" imal ettirilip Hazine-i Hümayun'da saklanması, yasanın ikinci ve yedinci maddeleriyle emredilmiştir. Bu arada yasanın resmi işlemlerde Mart 1287'den (1870) itibaren geçerli olacağı, halkın Mart 1290'a (1873) kadar eski ve yeni ölçüleri birlikte kullanabileceği, bu tarihten sonra eski ölçülerin bütünüyle yasaklanacağı da belirtilmiştir.

Sultan Abdülaziz döneminin bu çabaları, metrik sisteme geçişte yeterli olmamış, kapsamlı bir geçiş, Sultan II: Abdülhamid'in 1881 tarihli kanunnamesiyle gerçekleşebilmiş ve metrik ağırlıklara 1883 tarihinden sonra damga vurulmaya başlanmıştır. Bütün bunlara rağmen 1895 tarihinde (1313 H.) bir kez daha geri dönüldüğü ve Osmanlı topraklarında bir süre daha dirhem kullanılmaya başlandığı görülmektedir. Metrik sisteme son ve kesin geçişse, ancak Cumhuriyet'in kurulmasından sonra 26 Mart 1931'de çıkartılan "Ölçü Kanunu"yla sağlanabilmiştir





Son düzenleyen Safi; 4 Şubat 2016 00:47
30 Aralık 2012 13:07   |   Mesaj #29   |   
_EKSELANS_ - avatarı
MOD Moderatör
[......]
3.030
12.780 mesaj
Kayıt Tarihi:Üyelik: 01-08-2012
Eski ve yeni ölçüm araçları

eskiden arşın,
dara,
endazi,
okka
tarzı şeyler kullanılırken şimdi
terazi,
tartı,
metre,
litre ve
saat
gibi teknolojik aletler kullanılmaktadır.


Eski öçü aletleri şunlardır;
• Arpa
• Bakray
• Batman
• Buğday
• Çeki
• Denk
• Dirhem
• Dirhemi şer’i
• Dünük
• Fitil
• Habbe
• Hardal Tanesi
• Kantar
• Kırat
• Kıyye
• Kıtmir
• Ludre
• Misgal (Miskal)
• Nakir
• Okka
• Pirinç
• Tonilato
• Zerre
ESKİ ve YENİ ÖLÇME ALETLERİ
Suyun debisinin ölçülmesinde kullanılan ölçü birimleri ;
Su kaynağının debisinin ölçülmesinde birim olarak “lüle” kullanılmıştır. 1 lüle yaklaşık olarak 26 mm çapında bir borudur ve dakikada 36 litre su akıtır. Günlük yaklaşık 52 m3 su olarak kabul edilir. Şehir içinde yer alan su taksim istasyonlarında bulunan dağıtım sandıklarında kullanılan boruların günlük debisi ise dağıtım yapılan bölgenin ihtiyacına göre ayarlanmıştır ve aşağıdaki gibidir.
1 Hilal 0,5625 lt/Dak. (Günde-0,81 m3)
Çuvaldız 1,125 lt/Dak. (Günde-1,62 m3)
1 Masura 4,5 lt/Dak. (Günde-6,48 m3)
1 Kamış 9 lt/Dak. (Günde-12,96 m3)
1 Lüle 36 lt/Dak. (Günde- 51,84 m3 ~ 52 m3)

Uzunluk ölçüleri ;
Uzunluk ölçü birimi olarak “arşın” kullanılmış olmakla beraber , çarşı arşını ile mimar arşını ( Zira-ı Mimari / Zira ) ve dolayısıyla alt birimleride birbirinden farklıdır.
Çarşı ölçüleri
1 Arşın 0,6858 mt.
1 Rub (urub) 0,0857 mt. (1/8 Arşın)
1 Kerrab (Kirâh) 0,0428 mt. (1/16 Arşın)
1 Endaze 0,6525 mt.
Mimar ölçüleri
1 Arşın (Zira) 0,757738 mt.
1 Parmak (1/24 zira) 0,031572 mt.
1 Hat (1/12 parmak) 0,002631 mt.
1 Nokta (1/12 hat) 0,000219 mt.
Çarşı ölçü birimi ve 68,58 cm’e karşılık gelen Arşın ölçü birimi ile yine bir çarşı ölçü birimi olan ve 65,25 cm’e karşılık gelen Endaze ölçüleri birbirlerine çok yakın değerlerdedir.
Ağırlık ölçüleri ;
1 Çeki (4 Kantar) 225,79832 kg.
1 Kantar (44 Okka) 56,44958 kg.
1 Batman (6 Okka) 7,69767 kg.
1 Okka/Kıyye (400 Dirhem) 1,282945 kg.
1 Dirhem 3,2073625 gr.
1 Miskal 4,5819464 gr.
7 Miskal (10 Dirhem) 32,073625 gr.
1 Denk (1/4 Dirhem) 0,80184 gr.
1 Kırat (1/4 denk) 0,20046 gr.
1 Buğday (1/4 kırat) 0,05011 gr.
Mehmet İzzet’in 1912 baskısı İlm-i Hisab kitabına göre ise ağırlık ölçüleri farklı tarif edilmektedir.
Evzan-ı Kebire ( Büyük ağırlık ölçüleri) ;
1 Çeki 225,978 kg.
1 Kantar 56,450 kg.
1 Batman 7,692 kg.
1 Kıyye 1,282 kg.
Evzan-ı Mutavassıta ( Orta ağırlık ölçüleri) ;
1 Dirhem 3,207 gr.
1 Miskal 4,810 gr. ( 1,5 Dirhem )
1 Denk 0,80175 gr. ( 1/4 Dirhem )
Evzan-ı Hafife ( Hafif ağırlık ölçüleri) ;
1 Kırat 0,20043 gr. ( 1/4 Denk )
1 Bağdadi 0,0501 gr. ( 1/4 Kırat )
1 Fitil 0,0125 gr. ( 1/4 Bağdadi )
1 Nakir 0,00626 gr. ( 1/2 Fitil )
1 Kıtmır 0,00313 gr. ( 1/2 Nakir )
1 Zerre 0,00156 gr. ( 1/2 Kıtmır )
Alan Ölçüleri ;
1 Hektar = ( 11 Dönüm ) = 10.105,337 m2 = ( 17.600 zirakare )
1 Dönüm = ( 4 Evlek ) = 918,667 m2 = ( 1.600 zirakare ) = ( 40 x 40 zira )
1 Evlek = 229,666 m2 = ( 400 zirakare ) = ( 20 x 20 zira )
1 Zirakare= 0,57416 m2
Bu içerik internet kaynaklarından derlenmiştir


Cevap Yaz En İyi Cevabı Gör
Hızlı Cevap
İsim:
Mesaj: