[asla_asla_deme]

Kaside

Kasidede ilk beyitin dizeleri birbiriyle, öteki dizelerin ikinci dizesi bu ilk beyitle kafiyelidir. (aa, ba, ca, da)

Dize sayısı 33 ile 99 arasında değişir. Aruz’un genellikle uzun kalıplarıyla yazılmıştır.

Kasideler konularına göre türlere ayrılır:

• Tevhid: Tanrı’nın birliğini anlatan kaside.
• Münacat: Tanrı’ya yalvarmak için yazılan kaside.
• Naat: Hz. Muhammet, Dört Halife ve tarikat şeyhlerini övmek için yazılan kaside.
• Medhiye: Dönemin yöneticilerini övmek için yazılan kaside.
• Mersiye: Ölüm temalı kasidelerdir.
• Hicviyye: Alay etmek amacında yazılan kasidelerdir.
• Şehrengiz: Bir şehrin güzelliklerini anlatan kasidelerdir.
• Cülusiye: Padişahın tahta geçişine sevinen kişiler için yazılan kasidelerdir.
• Kasidenin birtakım bölümleri vardır; bunlar belirli bir plana göre sıralanırlar.
• Nesip (Teşbib): Başlangıç bölümüdür. Burada asıl konuyla ilgili olmayan bir şey, bir yer vb. tasviri yapılır. bu bölümün sayısı 15-20 kadar olur.
• Girizgah: Asıl maksada geçmek için uygun bir fırsat düşürülerek söylenen giriş beyitidir. Tek bir beyitten ibarettir.
• Medhiye: Tanrı’yı, Peygamber’i ya da dört halifeyi övme bölümüdür.
• Fahriye: Şairin kendisini övdüğü beyittir.
• Tegazzül: Kesidenin içindeki bağımsız ve kasideyle aynı ölçüdeki gazel bölümüdür.

[BURCUAY]

Kaside

Vikipedi, özgür ansiklopedi


Kasideler, genellikle birini övmek veya yermek amacıyla yazılan şiirlerdir. daha çok din ve devletdivan edebiyatı şiirlerdir. Kaside şairlerine kaside-gü (kaside söyleyen), kaside-sera ya da kaside-perdaz (kaside yazan) denir. Çok katı bir kalıpla yazılan kasideler, 6 bölümden oluşur büyüklerini övmek amacıyla yazılan
Türk edebiyatında 13. yüzyılda kullanılmaya başlanır. Nazım birimi beyittir. Beyit sayısı 33-99 arasında değişir. Kasidenin ilk beyitine matla denir. Şair kasidesi içinde matlayı tekrar ederse tecdid-i matla denir. Matlayı birden çok tekrar ederse bu zat-ül metali veya zül metalidir. Kasidenin son beyitine makta , şairin mahlasının bulunduğu beyite taç beyit denir. Kasidenin en güzel beyiti beyt-ül kasid olarak isimlendirilir.

Kasidenin Bölümleri

1. Nesip (Teşbib)

• Kasidenin ilk bölümüdür, şiir yönünden en ağır bölümdür.
• Genelde 15-20 beyit olur.
• Şair bu bölümde betimleme yapar ; kadın, kış, at, bahar vs.

Baharın tasviri yapılıyorsa: Bahariye, kışın tasviri yapılıyorsa: Şitaiye, temmuzun tasviri yapılıyorsa: Temmuziye, ramazanın tasviri yapılıyorsa: Ramazaniye, atın tasviri yapılıyorsa: Rahşiye, hamamın tasviri yapılıyorsa: Hamamiye. değişik tasvirler yapılır. yani kasidenin tasvir bölümüdür.
2. Girizgah

• Nesip bölümünden methiye bölümüne geçerken söylenen ve basamak görevinde olan beyitlerdir.
• Şair bu bölümde övgüye başlayacağını haber verir.
• 1-2 beyitten oluşur.

3. Methiye

• Kasidenin sunulduğu kişinin övüldüğü bölümdür.
• Şiir yönü çok zayıf, dil yönü diğer bölümlere göre çok ağırdır.

4. Tegazzül

• Gazel söyleme anlamına gelir, bütün kasidelerde olması zorunlu değildir.
• Methiyeden sonra şair bir fırsatını düşürüp aynı ölçü ve uyakta bir gazel söyler, buna tegazzül denir.

5. Fahriye

• Şairin kendini övdüğü bölümdür.
• Fahriyeyi en seven şair Nefi'dir.

6. Tac

• Şairin kendisi hakkındaki yeni düşüncelerini söylediği bölümdür.
• 2-3 beyit bulunur.
• 'Nefi' çok kullanır.(Tac bir bölüm değil sadece şairin isminin geçtiği beyittir)

7. Dua

• Kasidenin son bölümüdür.
• Birkaç beyit olur.
• Şair burada övdüğü kişinin başarılı, uzun ömürlü, talihinin iyi olması yönünde dua eder.

Kaside ve tarihsel önemleri

Kasideler, sosyal ve kültür tarihi araştırmacısı için önemli bir belge ve bilgi kaynağı olarak değerlendirilebilirler. Resmî tarihi vesikalar kadar, edebî metinlerin de tarih araştırmacısı için önemli bir belge olduğunu ispatlayacak mühim kaynaklar arasındadır.
Kasideler, ideal devlet adamı profili çizme, sosyal ve ekonomik konularda devrin özelliklerini yansıtma, sosyal hayatın değişik sahnelerini anlatma, tarihî şahsiyetlerin biyografik bilgilerine katkıda bulunma, siyasal ve kültürel tarihin pek çok değişik safhası için yazılmış edebi eserlerdir.

Kasideler konularına göre de değişik adlar alırlar

Kasideler konularına göre isimlendirilir.

• Tevhid: Allah'ın birliğini anlatan kısa gazel.
• Münacaat: Allah'a yalvarmak yakarmak için yazılır.
• Na'at : Peygamberi övmek için yazılır.
• Methiye : Devlet büyüklerini övmek için yazılır.
• Mersiye : Ölüm temalı kasidelerdir.
• Hicviyye: Alay etmek amacında yazılan kasidelerdir.
• Şehrengiz:Bir şehrin güzelliklerini anlatan kasidelerdir.
• Cülusiye: Padişahın tahta geçişine sevinen kişiler için yazılan kasidelerdir.

Tevhid: Allah’ın varlığını ve birliğini anlatan kasidedir.

Münacaat: Allah’a yalvarmak için yazılan kaside.

Naat: Hz. Muhammed(S.A.S)’i ve din büyüklerini anlatmak için yazılan kasidedir.

Medhiye: Devrin ileri gelen kişilerini övmek için yazılan kaside çeşididir.

Mersiye: Sevilen insanların ölümünden duyulan acıları anlatan kasidedir. Türk Edebiyatında bu kasidenin en güzel örneklerinden biri Baki’nin Kanuni Sultan Süleymân için yazdığı Kanuni Mersiyesi’dir.

Hicviye: Herhangi bir kişiyi yermek amacıyla yazılan kasidelerdir. Acımasız ve abartılı bir dil kullanılır. Edebiyatımızda hicviyenin en güzel örneklerini Nef’i vermiştir. Onun Siham-ı Kaza’sı bu türün en güzel örneklerinden biridir.

Not: Divan şiirindeki tevhid, münacat, naat, mehdiye, mersiye, hicviye gibi türler, nazım türü kavramıyla karşılanır ve başta kaside olmak üzere çeşitli nazım şekilleriyle yazılabilirler. Mesela, mersiyeler terkib-i bend; tevhid ve münacaatlar terkib-i bent ve terci-i bend; medhiyeler gazel, hicviyeler terkib-i bend nazım şekilleriyle de yazılabilir.


derlemedir

[My sassy girl]

Divan edebiyatı nazım şekillerinden biri. Övgü şiirleridir. Bir kasidede en az 30, en fazla 99 beyit bulur. Birinci beytin mısraları kendi aralarında kafiyelidir. Öbür beyitlerin birinci mısraları serbest, ikinci mısraları, birinci beyitle kafiyelidir. İlk beyte “matla”, son beyte “makta” denir. Son beyitler, den birinde şairin adı geçer, buna “tac” denir.


Kasidelerin bir takım bölümleri vardır. Bunlar, belli bir plâna göre sıralanırlar: a -Nesîb (ya da Teşhib), başlangıç bölümüdür. Burada asıl konu ile ilgisi bulunmayan başka bir şey, başka bir olay anlatılır. Bu bölümün beyit sayısı çok olabilir, b- girizgâh, asıl amaca geçmek için uygun bir fırsat düşürülerek söylenen “geçit beyti” dir. Bir beyit olur c - Medhiye, Tanrıyı, Peygamberi ya da ileri gelen kişileri övme bölümüdür. Beyit sayısı çok olabilir, d - Fahriye, şairin kendi kendisini övgü bölümüdür, e - Tegazzül, aynı vezin ve kafiye ile araya sıkıştırılan bir gazeldir. . f - Dua, övülen kişi hakkında, Tanrıdan iyi dileklerde bulunulan bölümdür.


Kasideler, konularına göre şu çeşitlere ayrılırlar: Tevhîd (Tanrının birliğim anlatan kasideler) Münâcât (Tanrıya yalvarmak için yazılan kasideler), Nat (Peygamberi övmek için yapılan kasideler), Medhiye (Devrin ileri gelen kişilerini övmek için yazılan kasideler).


Türk edebiyatının en önemli kaside şairi, XVII. yüzyılda yetişen Nefîdir.


kaynak