Arama

Fiilimsi (Eylemsi)

Güncelleme: 7 Ocak 2014 Gösterim: 58.050 Cevap: 3
SuQnet - avatarı
SuQnet
Ziyaretçi
2 Kasım 2009       Mesaj #1
SuQnet - avatarı
Ziyaretçi
Fiilimsiler (Eylemsiler)

Sponsorlu Bağlantılar
İsim Fiil (Mastar)

Hem fiil özelliği taşıyan, hem de bu özelliği ile o eylemin adı olan fiilimsilere isim fiil(mastar) ya da ad eylem denir.

Ekleri: -ış, -iş, -uş, -üş, -ma, -me, -mak, -mek

İsim fiiller, isimler gibi ismin hallerine girerler: okuma-yı, okuma-ya, okuma-da, okuma-dan

İsim fiillerin olumsuzları fiiller gibi -me, -ma ekleriyle yapılır.

İsim fiiller, yanlarına aldıkları öğelerle birlikte yan cümlecik oluştururlar.

İsim fiil eklerini almış sözcüklerin bazıları eylem anlamından uzaklaşarak bir kavramın adı olarak da kullanılabilir. Bu durumda fiilimsi olma özelliklerini kaybederler, kalıcı isim olurlar.

Not: Bir sözcüğün kalıcı isim mi yoksa fiilimsi mi olduğunu anlamak için bu sözcüğü olumsuz hale getiririz. Olumsuzu -me, -ma eki ile yapılıyorsa sözcük fiilimsidir.


Sıfat Fiil (Ortaç)

Sözcüklere (fiillere) çeşitli ekler getirilerek oluşturulmuş yeni sözcüklerdir. Bu sözcükler, hem fiilin anlamını taşır, hem de kendisinden sonra gelen ismi niteler. Yani bir işi, oluşu, hareketi bildirdikleri için de sıfat fiil özelliğini taşımaktadırlar. Bu özellikteki fiilimsilere sıfat fiil(ortaç) adını veriyoruz.

Ekleri: -an, -ası, -mez, ar, -dik, -ecek, -miş
Not: Kodlama olarak: Anası mezar dikecekmiş

Sıfat fiiller, bir adın sıfatı gibi kullanılarak sıfat tamlaması görünümlü yan cümlecik kurarlar.

''-Er, -mez, -ecek, -miş, -dik'' ekleriyle kurulan sıfat fiilleri çekimli fiillerle karıştırmamak gerekir. Bunları ayırmak için, bu ekleri alan fiillerin asıl yargı mı yoksa, yan yargımı bildirdiklerine dikkat etmek gerekir. Ayrıca sıfat görevi, yaptıklarına göre de ayırmak mümkündür.

Sıfat fiil ekleriyle türetilmiş bazı sözcükler fiil anlamını kaybedip, bir kavramın adı olarak kullanılabilir. Bunları fiilimsi saymak yanlış olur.


Zarf Fiil (Bağ Fiil/Ortaç)


Fiillerin durumunu veya zamanını bildirerek yan cümlecik kuram fiilimsilere zarf fiil denir.

Ekleri: -ken, -alı, -e, -madan, -meden, -ip, -ıp, -kan, -eli, -a, ınca, -ince, -arak, -erek, -dıkça, -dikçe
BEĞEN Paylaş Paylaş
Bu mesajı 1 üye beğendi.
TUZCUAY - avatarı
TUZCUAY
Ziyaretçi
13 Kasım 2009       Mesaj #2
TUZCUAY - avatarı
Ziyaretçi
FİİLİMSİLER (Eylemsiler)

Sponsorlu Bağlantılar
Fiilimsi, fiilin -kendi görevi dışında- cümle içinde “isim”,“sıfat”, “zarf” gibi görevler üstlenmiş şekline fiilimsi denir.

Okuyordum: oku-yor-du-m (çekimli fiil)
Okumak: oku-mak (isim-fiil)
Okuyan adam: oku-an (sıfat-fiil)
Okudukça zenginleşir: oku-dukça (zarf-fiil)

1-İSİM-FİLLER (Mastar)

Fillerinde ismi vardır, buna isim-fiil denir.

Fiile gelen;

-ış

-ma

-mek

ekleriyle yapılır.

Her şey bir tükeniş, her oluş bir bitiş.
Gülmek sana yakışıyor.
Uzun zamandır gülmeyi unuttuk.
Havuza su dolmaya başladı.
Benimde alın yazımmış yokuşlarda susamak.

Dikkat:İsim-fiiller bir yönüyle isim oldukları için isim çekim eklerini alırlar.
Okumayı, Okumaya, Okumada, Okumaktan
Gelmem, gelmen, gelme(s)i
çalışmalar, bakışlar

Dikkat::İsim-fiil ekleri “-ış, -ma, -mek” alan bazı sözcükler eylem özelliğini kaybederek bir nesne veya kavramın kalıcı adı olur. Fiilimsi olmaz.

Bu pastayı yemek istiyorum. (fiil özelliğini koruyor)
Fiilimsi
Yemekler oldukça güzel olmuş.(Fiil özelliğini kaybetti.)
İsim
Babama çakmak aldım.
Bu dolmalar harika olmuş.
Gözlerine sürme çekmiş.
Görüşlerini açıklamaktan çekinmemelisin

Örnek Soru:

1. Çocuklarımıza önce sevmeyi öğretmeliyiz.

2. Mekiğin fırlatılışı son anda ertelendi.

3. Devamlı aynı şeyi yapmaktan bıktım.

4. Koluna yaptırdığı dövme alerjiye sebep oldu.

5. Ağlama artık, sil gözyaşlarını.

Yukarıdakilerden hangilerinde isim-fiil kullanılmamıştır.

a) 1-2 b) 2-3 c) 3- 5 d) 4-5

2- SIFAT-FİİL (Ortaç)


Bazı eklerle, fiillerden sıfat olan kelimeler türetiriz. Bu kelimelere Sıfat-fiil denir.
Fiil = an –ası –mez -()r –dik –ecek –miş
ekleriyle yapılır.

Gezen tilki yatan aslandan iyidir.
Ağlamayan çocuğa meme vermezler
Yıkılası duvarlar var şimdi aramızda
Kör olası adam nasıl kıydın ona.
Allah, görünmez kazadan korusun.
Değer bilir insan bulmak zor.
Çözülmedik soru kalmasın.
Gelecek yıl liseye başlayacak.
O, görmüş geçirmiş bir insandı.

Dikkat: Sıfat-fiil olan kelimenin nitelediği isim düşerse kelime sıfat-fiil olma özelliğini kaybeder ve isim olur.
Çalışan insan başarılı olur. Çalışan, başarılı olur.
Fiilimsi isim (adlaşmış sıfat)

Çözemediğin soruları bana sor.
fiilimsi
Çözemediklerini bana sor.
İsim(adlaşmış sıfat)

Dikkat: Sıfat-fiil ekleri(-mez, -()r –ecek –miş )nin aynı zamanda çekimli fiilin kip eki olabildikleri unutulmamalıdır.

Yapılacak işler bizi bekliyor.
Bütün bu işler yapılacak.

Geçmiş günleri andık.
Yıllar ne çabuk geçmiş.


3. ZARF-FİİL (Bağ-fiil = ulaç)

Cümlede fiile sorulan nasıl ve ne zaman sorularının cevabı fiililimsi ise bu zarf-fiil olarak adlandırılır.


“-ıp, -ip, -arak, -erek, -ken, -a, -e, -maden, -madan, -alı, -eli, -ınca, -ince, -maksızın, -meksizin, -casına, - dıkça, -dikçe, -dığında, -düğünde, -mez”…


Gecesini gündüzüne katıp okulunu bitirdi. Nasıl?
Koşarak annesinin yanına gitti. Nasıl?
Zamanı gelince her şeyi anlatacağım. Ne zaman?
Konuşurken gözlerinin içi gülerdi. Ne zaman?
Seni gördükçe onu hatırlıyorum. Ne zaman?
O, buraya geldiğinde biz çoktan gitmiştik. Ne zaman?
Bağıra bağıra bir şeyler anlatıyordu. Nasıl?
Soruları cevaplamadan okumayınız. Ne zaman?
Kendimi bildim bileli o hep buradaydı. Ne zaman?
Onu görür görmez tanıdım. Ne zaman?

Dikkat: Fiilden türeyen her kelime fiilimsi değildir. Kelimenin fiilimsi olabilmesi için özünde fiil anlamının devam etmesi gerekir.
Bilen kişi bilmemek değil… bilince zıpladı.
Sıfat-fiil isim-fiil zarf-fiil

Bilgi bilim bilgin
Fiilimsi değil fiilimsi değil fiilimsi değil

Dikkat: Fiilimsilerinde olumsuzları yapılır. Bu sayede diğer kelimelerden ayırabiliriz.

Bilen-bilmeyen
bilince-bilmeyince
bilmek-bilmemek

Bilgi- x
bilim- x
bilgin- x
Son düzenleyen _Yağmur_; 2 Ağustos 2011 12:50 Sebep: Sayfa düzeni
_Yağmur_ - avatarı
_Yağmur_
VIP VIP Üye
2 Ağustos 2011       Mesaj #3
_Yağmur_ - avatarı
VIP VIP Üye
ULAÇ (Zarf-fiil)

Eylem kök ve gövdelerinden (ulaç ekleriyle) türetilmiş sözcük.

Ulaçlar, yapılışlarına göre ikiye ayrılırlar: Eylem kök ve gövdelerinden özel eklerle türetilen ulaçlar; ad eylemlerden ya da belirtme ortaçlarından ulaç görevi yapan sözcüklerle türetilen ulaçlar, "-ip" yapılı ulaçlar, özneleri, kipleri ve çekimleri eşit olan eylemleri dile getirirler.

Durum ulaçları ise eylem köküne "-erek", "-ken" ekleri getirilerek yapılırlar. "-ince" ekiyle yapılan ulaçlara da artçıl ulaçlar denir. "-eli" ekiyle türetilen ulaçlar, başlama ulaçlarıdır. Bitirme ulaçları ise "-inceye dek" ekiyle türetilmiş ulaçlardır. "-dikçe", "-meden", "-dikten sonra" ekleri, zaman ulaçlarını oluşturmada kullanılırlar. "-e kadar" ekinden ad eylemlerden ulaç yapmada yararlanılır.


MsXLabs.org & Morpa Genel Kültür Ansiklopedisi
"İnşallah"derse Yakaran..."İnşa" eder YARADAN.
RedHoder - avatarı
RedHoder
Ziyaretçi
7 Ocak 2014       Mesaj #4
RedHoder - avatarı
Ziyaretçi
FİİLİMSİLER (EYLEMSİLER)

Fiilimsiler üç ana grupta incelenir.

1) İSİM – FİİLLER (AD – EYLEMLER):

Fiil soylu sözcüklerin sonuna –mak, -mek , -ış, -iş, -uş, -üş, -ma, -me ekleri getirilerek yapılır.

Bir gülüşün ömre bedel.
Gün biter gülüşün kalır bende.
Seninle akşamları yürüyüşe çıkardık.
Adamın yalvarışlarını bir görecektin.
Madem ki yükseliş var iniş olmaz olur mu?
Unutuş, unuturlar seni de.
Bu kucaklayış belki de bir haykırışın sesiydi.
Sana bakmak Allah’a inanmaktır.
Yaşamak, ölmekten zor.
Buralardan gitmek istiyorum.
Seni bile özlemek istemiyorum bu akşam.
İçimde maziden kalma duygular var.
Onula yeniden başlamayı düşünüyor musun.
NOT 1 : İsim- fiil ekiyle türetilen bazı sözcükler, isim- fiil özelliğini yitirip kalıplaşarak kalıcı bir nesne ya da kavram adı olabilir.Artık bunlara isim- fiil eki olarak bakmamak gerekir.

*Kaymak, çakmak, dondurma, kavurma, dolma, gözleme, bağış, geviş…

NOT 2: Fiilden fiil yapım eki olan –iş ile isim- fiil eki olan –iş’ i birbiri ile karıştırmamak gerekir.Anlamsal olarak fiilden fiil yapım eki (işteşlik eki) bir işi karşılıklı ya da birlikte yapma anlamı verirken isim fiil eki böyle bir anlam vermez.

Gülüşün çok güzel. (isim fiil eki)
Onu öyle görünce gülüştüler. (işteşlik eki)
NOT 3: Fiilden fiil yapan olumsuzluk eki olan –ma, -me ile isim fiil eki olan –ma,-me birbiri ile karıştırılmamalıdır.

Fiilden fiil yapan –ma, -me fiile olumsuzluk anlamı katarken isim fiil eki olan –ma, -me fiile olumsuzluk anlamı katmaz.

Artık sevmeyeceğim. (olumsuzluk eki)
İnsanın mesleğini sevmesi gerekir. (isim – fiil eki)
2. SIFAT – FİİL EKLERİ (ORTAÇLAR)

Fiil soylu sözcüklerin sonuna –an, -en, -ası, -esi, -mez, -maz, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -tık, -tik, -tuk, -tük , -ecek, -acak, -miş, -mış, -muş, -müş ekleri getirilmek suretiyle yapılır. Sıfat- fiil ekleri genellikle sıfat tamlaması kurar.

Her seven sevilenin boy aynasıdır.
İşleyen demir pas tutmaz.
O öpülesi eller beni büyüttü.
Yıkılası Bağdat nice askerler yedi.
Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç.
Onunla unutulmaz anlar yaşadık.
Bilinmez diyarlara gitme.
Senin bu yaptığın olur iş değil.
Akar sular gibi çağlarım.
Benim doğduğum köyleri akşamları eşkıyalar basardı.
Tanıdık bir yüz çıkmadı karşımıza.
Görülecek günler var daha aldırma gönül.
Gelecek hafta sınavım var.
Bense penceremde gelmeyecek saatleri beklerim.
Mayın tarlasına düşmüş bir deliyim.
Ölmüş eşek kurttan korkmaz.
NOT: Zaman ekleriyle sıfat fiil eklerini karıştırmamak gerekir. Zaman ekleri, şahıs ekinden önce fiile gelerek fiili yüklem yapar. Sıfat fiil ekleri ise genellikle fiilleri sıfat yapar ve üzerine isim çekim eklerini alabilir oysa zaman ekleri isim çekim eklerini alamazlar.

Hiç oturacak zamanım yok. (-acak sıfat tamlaması kurmuş bu yüzden sıfat fiil eki)
Oğlum, okuyacak ve büyük adam olacak. (zaman eki; çünkü fiili yüklem yapmış )
Okumuş insanlar daha kültürlü (s.f.e)
Annem de okumayı çok istemiş. (zaman eki)
3. ZARF FİİL EKİ (ULAÇ, BAĞ – EYLEM):

Fiil kök ve gövdelerinin üzerine –ınca, – dıkça, – dığında, -ken , -r… -mez, -alı, -erek, -madan, -meksizin, -a…-a, -ıp ekleri getirilerek oluşturulur. Zarf- fiil ekleri temel cümlenin zarf tümleci olurlar.

Ben gidince hüzünler bırakırım.
Senin bu halini görünce lise yıllarımı hatırladım.
Gözlerin gözlerime değince felaketim olurdu, ağlardım.
Ağladıkça dağlarımız yeşerecek göreceksin.
Ağlarım, hatıra geldikçe gülüştüklerimiz.
Öldüğünde henüz çok gençti.
Seninle konuştuğunda rahatlıyor.
Sen geçerken sahilden sessizce, gemiler kalkar yüreğimden gizlice.
Sen ağlarken ben nasıl gülerim.
Onu görür görmez tanıdım.
Yarim, sen gideli yedi yıl oldu.
Ah vah etmenin zamanı geçeli çok oldu.
Gülerek yanıma geldi.
Böyle yaparak beni çok üzüyorsun.
Hiçbir şey söylemeden çekip gitti.
Ağlamadan ayrılık olmaz.
Sizin durmaksızın çalışmanız lazım.
Bir süre konuşmaksızın öylece bekledik.
Gide gide bir söğüde dayandık.
Gidip de gelmemek, gelip de görmemek var kaderde.
NOT 1: Bir cümlede kaç tane fiilimsi varsa o kadar da yan cümle var demektir.

NOT 2: Bir cümlede fiilimsi varsa o cümle girişik birleşik bir cümledir.

NOT 3: Bir cümledeki fiilimsi sayısıyla temel cümlenin yükleminin toplamı o cümledeki yargı sayısını verir.
Hızlı Cevap
Mesaj:

Benzer Konular

13 Mart 2014 / Misafir Soru-Cevap