Arama

Elementler - Lityum

Güncelleme: 21 Mart 2017 Gösterim: 7.244 Cevap: 3
kompetankedi - avatarı
kompetankedi
VIP Bir Dünyalı
11 Nisan 2007       Mesaj #1
kompetankedi - avatarı
VIP Bir Dünyalı

Lityum (Li)

Ad:  li.jpg
Gösterim: 631
Boyut:  34.7 KB

periyodik tablonun la grubunda (alkali metaller grubu) yer alan kimyasal element.
Sponsorlu Bağlantılar

Katı haldeki elementlerin en hafifi olan lityumun yumuşak, beyaz renkli ve parlak olan metali ile çeşitli alaşımları ve bileşikleri sanayi çapında üretilmektedir.

Bulunduğu yerler, kullanım alanları ve özellikleri.


Lityumu ilk olarak 1817’de Johan August Arfwedson petalit mineralinde buldu. Lityum aynca spodümen, lepidolit, ambligonit ve trifilit gibi minerallerde ekonomik olarak üretilebilecek miktarlarda bulunur ve yerkabuğunun yaklaşık yüzde 0,002’sini oluşturur. Lityum bu minerallerin kimyasal yollarla işlenmesi sonucunda lityum hidroksit, karbonat ya da sülfat halinde elde edilir. Lityum metali erimiş lityum ve potasyum klorür karışımının elektroliziyle hazırlanır. Tel olarak çekilebilen, haddelenerek levha haline getirilebilen lityum metali kurşundan daha yumuşak olmakla birlikte öbür alkali metallerden daha serttir. Metalin kristal yapısı gövde (hacim) merkezli kübiktir. Lityum ve lityum bileşikleri aleve koyu kırmızı bir renk verir. Lityum su üstünde yüzer, suyla tepkimeye girerek lityum hidroksit (LiOH) oluşturur ve hidrojen gazı açığa çıkarır. Havadaki nemle de tepkimeye girdiğinden, çoğunlukla vazelinle kaplanmış olarak saklanır.
Ad:  1.JPG
Gösterim: 306
Boyut:  17.5 KB

Lityum doğada


lityum-7 (yüzde 92,5) ve lityum-6 (yüzde 7,5) izotoplarının karışımı halinde bulunur. Aynca lityumun üç radyoaktif izotopu hazırlanmıştır. Bunlar yan ömürleri 1 saniyeden daha kısa olan lityum- 5, lityum-8 ve lityum-9’dur. 1932’de John Cockcroft ve Ernest Walton, yapay olarak hızlandınlmış atom parçacıklanyla çekirdeğin dönüştürülmesi çalışmalannda hedef metal olarak lityumdan yararlandılar ve her lityum çekirdeği bir proton soğurarak iki helyum çekirdeği oluşturdu. Lityum-6’nın yavaş nötronlarla bombardımanıyla da helyum ve trityum ortaya çıkar.
Alüminyum, kurşun ve öbür yumuşak metaller az miktarda lityumla alaşımlanarak sertleştirilebilir.

Bileşikleri


Lityum tepkin bir maddedir. Üç elektronundan birini kolaylıkla vererek Li+ katyonu içeren bileşikler oluşturur. Bu bileşiklerin çoğunun çözünürlükleri öbür alkali metallerin ilgili bileşiklerinkinden çok farklıdır. Lityum bileşiklerinden yaygın olarak yararlanılır. Beyaz renkli kristal yapılı bir katı olan lityum hidrür (LiH), lityum ve hidrojenin doğrudan birleşmesiyle oluşur ve suyla işlem gördüğünde hemen hidrojen gazı açığa çıkanr; bu özelliği nedeniyle de hidrojen kaynağı olarak yararlanılır. Lityum hidrür aynca aldehitleri, ketonlan ve karboksilli esterleri hızla alkollere indirgeyen lityum alüminyum hidrür (LİAIH4) üretiminde de kullanılır.

Lityum hidroksit (LiOH) çoğunlukla lityum karbonatın kireçle tepkimeye sokulmasıyla elde edilir ve stearik asidin ve öbür yağ asitlerinin lityum tuzlannın (sabunlar) üretiminde kullanılır. Bu sabunlar gres yağlanna kalınlaştıncı olarak katılır. Lityum hidroksit aynca bazik pillerdeki elektrolitlerde katkı maddesi olarak ve karbon dioksit soğurucusu olarak da kullanılır. Lityum klorür (LiCl) ve lityum bromür (LiBr) sanayi açısından çok önemli öbür lityum bileşikleridir. Bu bileşikler çok geniş bir sıcaklık aralığında havanın nemini soğurabilen derişik tuzlu çözeltiler oluşturur. Bu çözeltiler büyük soğutucularda ve klimalarda yaygın olarak kullanılır. Lityum flüorürden (LİF) başlıca emaye ve camlardan eritme maddesi olarak yararlanılır. Lityumun en önemli bileşiği lityum karbonattır (Lİ2CO3). Bu bileşik öbür lityum bileşiklerinin üretiminde kullanılır; ayrıca, manik-depresif psikoz tedavisinde de etkindir.

Lityum atomunun Li+ iyonu halinde bulunmadığı ve doğrudan bir karbon atomuna bağlı olduğu organolityum bileşiklerinden öbür organik bileşiklerin yapımında yararlanılır. Yapay kauçuk üretiminde kullanılan bütillityum (C4H9Lİ), bütil bromürün lityum metaliyle tepkimeye sokulmasıyla elde edilir.
kaynak: Ana Britannica
BAKINIZ
Bileşikler - Lityum Florür (Lif Bileşiği)
Bileşikler - Lityum Karbonat

BEĞEN Paylaş Paylaş
Bu mesajı 1 üye beğendi.
Son düzenleyen Safi; 21 Mart 2017 21:05
Rower - avatarı
Rower
VIP MazessezaM
23 Temmuz 2012       Mesaj #2
Rower - avatarı
VIP MazessezaM
Ad:  li1.jpg
Gösterim: 339
Boyut:  49.9 KB
Lityum

Periyodik cetvelin IA grubunda yer alan metal element.
Sponsorlu Bağlantılar

Alkali metallerin ilk elementi metallerin de en hafifidir. Öteki alkali metallerin tersine, canlı dokularda bulunmaz. Başlıca cevherleri karmaşık bir fosfat olan trifilit ve karmaşık bir silikat olan lepidolittir. Ergimiş lityum klorürün (LiCl) elektroliziyle elde edilir. Oda sıcaklığında katıdır. Kurşunlu alaşımları yataklama malzemesi olarak kullanılır.

Alüminyumlu alaşımları korozyona dayanıklıdır. Isınma ısısının yüksek oluşu nedeniyle ısı aktarımında lityumdan yararlanılır. Lityum-6 izotopu termonükleer tepkimelerde önem taşır. Yağlama yağlarına lityum stearat katılır. Lityum karbonat (Li2CO3) seramik ve cam yapımında kullanılır.

MsXLabs.org & MORPA Genel Kültür Ansiklopedisi

Son düzenleyen Safi; 21 Mart 2017 21:07
Gölgen misali yanındayım!Msn Thunder
Avatarı yok
nötrino
Yasaklı
2 Mart 2017       Mesaj #3
Avatarı yok
Yasaklı

Lityum Elementi ve Evreni Oluşturan Kozmik Patlamalar!


Pilin ana maddelerinden biri olan lityum uzayda esrarengiz bir şekilde çoğalıyor. Bilim insanları bunun kaynağını bulduklarını düşünüyor. Günümüzde lityum her yerde kullanılıyor. 19. yüzyıl ortalarından bu yana doktorlar bu yumuşak, kirli beyaz metali gut hastalığı ve bazı psikiyatrik rahatsızlıklarda kullanıyordu. Bugün bile bipolar rahatsızlık tedavisinde lityum hala yaygın olarak kullanılıyor.

Fakat çoğu insan için lityum pil demektir. Birçok elektronik cihaz açısından büyük önem taşır. Elektrikli otomobillerin yaygınlaşması ile lityum talebinin 2025'te üç katına çıkması bekleniyor. Dünyadaki lityum rezervlerinin çoğu Güney Amerika'da bulunuyor. Bunların en büyüğü ise And dağlarındaki kurumuş göllerin altında. Fakat lityum dağların, hatta Dünya'nın oluşumundan çok daha eskilere dayanıyor. 13,8 milyar yıl önce meydana gelen Büyük Patlamada hidrojen ve helyumun yanı sıra lityum da oluşmuştu.

Neden Eksildi?


Fakat patlama sonrasında yeni oluşan lityumun bir kısmı kaybolmuştu. Buna karşın gökbilimciler, Büyük Patlama'da oluşandan çok daha fazla lityumun evrende bulunduğunu gözledi. On yılı aşkın zamandır bu ekstra lityumun kaynağı bulunmaya çalışılıyor. Son buluşlar bu esrarengiz lityum fabrikalarına ışık tutabilir. Soluduğumuz oksijenden kanımızdaki demire kadar vücudumuzdaki birçok element, yıldızları oluşturan nükleer patlamalardan meydana gelmiştir. Titanyum gibi ağır elementler ise dev gezegenlerin patlayarak ortadan kalktığı nükleer tepkimeler sonucu oluşur. Öte yandan altın gibi bazı metaller ise ölü gezegenlerin oldukça yoğun çekirdeklerinin çarpışması sonucu oluşmuş olabilir.

Büyük Patlama!


Fakat en temel elementler Büyük Patlama'yı takip eden üç dakika içinde ortaya çıktı. Evren ilk oluştuğunda sıcak bir plazma çorbasına benziyordu ve genişleyip soğudukça pıhtılaşıp çoğunlukla hidrojen ve helyum atomlarına dönüştü. Bunlar evrendeki en bol elementlerdir. Büyük Patlama sonrası üç dakikada bir de az miktarda lityum oluşmuştu.

Daha sonra evren hızla soğuduğu için başka element oluşması mümkün değildi. Bütün bunlar 13,8 milyar yıl önce yaşanmış olsa da bilim insanları yaptıkları ölçümlerle her elementin nasıl ve ne kadar oluşmuş olabileceğini tahmin edebiliyor. Fakat diğer elementlerde ölçümler tutsa da lityumda arada büyük bir fark olduğu görülüyor. Mevcut lityum miktarı tahmin edilenden üç kat daha az.

Nasıl Çoğaldı?


Ad:  _94770523_c14508f8-372e-4790-a2b5-5bf41a7331cd.jpg
Gösterim: 524
Boyut:  56.8 KB
Kozmologlar bu kayıp lityumun farkına 20 yıl önce vardı. Fakat bir yandan evrenin ilk dönemlerindeki lityum miktarında eksiklik görülürken bugünkü kozmosta fazlalık olduğu görüldü. Gökbilimciler yeni oluşan yıldızların yüzeyinde ve Güneş sistemindeki meteorlarda lityum buldu. Bugün Büyük Patlamada oluştuğu düşünülen lityum miktarının dört katı kadar lityum olduğu ve bunun Samanyolu galaksisinde 150 Güneş ağırlığına denk düştüğü tahmin ediliyor. Peki bu fazla lityum nasıl oluşmuş ve uzayda dağılmıştı? Bir ihtimal kozmik ışınlar olabilirdi. Bu ışınlar uzayda dolaşan yüksek enerji yüklü partiküllerle çarpışarak oksijen atomlarının lityum da dahil çok daha küçük elementlere parçalanmasına neden olabilir.

Fakat bu mevcut lityumun ancak yüzde 20'sini oluşturabilir. Bir diğer yüzde 20 de Büyük Patlama'da oluştuysa geri kalan yüzde 60 nasıl oluştu? Bunun bir kısmı da ömrünün sonuna yaklaşmış küçük ve orta büyüklükteki yıldızların içinde meydana gelen nükleer tepkimeler sonucu oluşmuş olabilir. Fakat bu şekilde oluşan lityumun ne kadarının yüzeye çıkıp galaksiye dağıldığı bilinmiyor.

Hangi Süreç Baskın?


Bir de ölü küçük yıldızların yüzeyinde meydana gelen nova patlamalarıyla yakındaki bir gezegenden hidrojen ve diğer maddeler çekilebilir. Böylece ısı ve basınç artışı sonucu termonükleer füzyon ve nükleer tepkimelerle lityum oluşabilir. Patlamalarla bu lityum ve diğer maddeler hızla uzaya saçılabilir. Gökbilimciler bütün bu süreçlerin lityum oluşturduğunu biliyor. Fakat en fazla lityumun hangi süreçte oluştuğu hala tartışmalı bir konu.

2015'te gözlenen bir nova patlaması ve sonrasında yapılan diğer araştırmalar en fazla lityumun evrende bu şekilde oluştuğu kanısını güçlendiriyor. Fakat Büyük Patlama sonrasında evrende oluştuğu tahmin edilen lityum miktarının neden az çıktığı, bu lityumun nereye kaybolduğu sorusu hala cevaplanmayı bekliyor. Bu soruların yanıtı lityumun günümüz teknolojisindeki yeri bakımından da büyük önem taşıyor.

Kaynak: BBC Earth (21 Şubat 2017)
Safi - avatarı
Safi
SMD MiSiM
21 Mart 2017       Mesaj #4
Safi - avatarı
SMD MiSiM
LİTYUM
a. (fr. lithium; lat. lithion; yun. taş’tan). Anorg. kim. Tüm metallerin en hafifi olan alkali metal. (Simgesi Li olan kimyasal element.)

—ANSİKL. Lityum, alkali metallerin ilkidir; elementlerin dönemli sınıflandınlmasında IA kolonunda yer alır. Hidroksidi olan litya 1817’de Arfvedson tarafından bulunmuş. metal olarak Davy tarafından elektroliz yoluyla elde edilmiştir. Lityum, beyaz bir katıdır. Birleşikleri, alevi kırmızıya boyar. Lityumun kimyası, temel olarak iyon- saldır: elektronegatif elementlerle bileşerek lityum klorür (LiCI) gibi kristalleşmiş iyonsal katilar oluşturur; suda çözünebilen bu katilar, su molekülleriyle kuşatılmış Lİ+ katyonlarını verir. Lityum oksijende yanarak Li20 ile Lİ2O2 gibi oksitleri, hidrojenle kızıl derecede hidıüıü (LİH), azotla oda sıcaklığının hemen üzerinde nitrürü (Li3N) meydana getirir. Soğukta suyla tep kimeye girerek litya (LiOH) ile hidrojeni verir. Renksiz olan tuzları, magnezyum tuzlanna benzer, ama formülleri bakımından bunlardan farklıdır, çünkü lityum bir değerlidir. Lityum, tıpkı mağnezyum gibi formülünde ortak değerlikli orgariometal bileşikleri verebilir; bu maddelerden organik kimyada bireşim etkeni olarak yararlanır.


Lityum doğada silikatlar (lepidotit, spodumen [trifan]) ya da fosfatlar (ambligonit, trifilit) biçiminde bulunur. En önemli cevheri, bir lityum-potasyum alüminosilikat olan lepidolittir. Lepidolitten lityum klorüre (LİCI) geçilir, lityum klorürden de elektroliz yoluyla metal üretilir. Tuzlarını elde edebilmek için lityum öncelikle suda çözünmeyen karbonat olarak çökeltilir.
Lityum, döteryumla birlikte Tokamak türü bir nükleer füzyon reaktöründe kullanılan gerekli iki temel malzemeden biridir.

—Eczc. ve Psik. Lityum tuzları (özellikle karbonat ve glukonat) psikiyatride mizaç düzenleyici olarak kullanılır. Manyak davranış hallerinde tedavi edici, manyako- depresif psikozlarda koruyucu etkisi vardır. Melankoli durumlarında, antidepresör ilaçlara duyartılğı artırdığından dozu azaltılabilir. Lityum tuzlannın yan etkileri (bulantı, ishal, titreme) pek önemli değildir ve bir süre sonra kaybolur. Fakat lityum zehirlenmesi ağır sonuçlar doğurur ve ataksi hali, kusma, zihin karışıklığı, sonra da koma biçiminde ortaya çıkar.

Kaynak: Büyük Larousse
BEĞEN Paylaş Paylaş
Bu mesajı 1 üye beğendi.
SİLENTİUM EST AURUM
Hızlı Cevap
Mesaj:

Benzer Konular

28 Nisan 2010 / Keten Prenses Kimya
15 Aralık 2014 / selen sarı Soru-Cevap
22 Şubat 2015 / Misafir Cevaplanmış
22 Ekim 2012 / taklım Kimya
9 Şubat 2015 / Misafir Cevaplanmış