Kırım Savaşı

Osmanlı, İngiliz, Fransız ve Piemonte devletleriyle Çarlık Rusyası arasında yapılan savaş (12 Mart 1854-10 Eylül 1855).

Savaşın çıkış nedeni Kutsal Yerler Sorunu gibi görünürse de gerçek neden Asya Kıtası üzerinde İngiltere ve Çarlık Rusyası'nın çıkar kavgasıyla Fransa'nın Çarlık Rusyası'nı Akdeniz'den uzak tutmak siyasetidir. Olaylar Rus Çarı I. Nikola'nın Prens Mençikov'u olağanüstü elçi olarak İstanbul'a göndermesiyle başladı. Mençikov, Osmanlı Devleti'nden, sözlü bir notayla, Kutsal Yerler ile ilgili Ortodoks kilisesinin haklarının artırılmasını ve Osmanlı Devleti sınırları içinde yaşayan Ortodoksların korunması hakkının Çarlık Rusyası'na bırakılmasını istedi (15 Mart 1853).

Osmanlı Devleti bu istekleri reddedince çatışma başladı. 22 Haziran 1853'te Rus orduları Eflâk ve Boğdan'a girdi. 30 Kasım 1853'te bir Çarlık filosu Sinop'ta bir Osmanlı donanmasını yaktı. Sinop bombardımanından sonra İngiltere ve Fransa arabuluculuk önerdiler. Çar Nikola'nın bunu kabul etmemesi üzerine Rusya'ya birer ültimatom verdiler. Bu ültimatomda Eflâk ve Boğdan'ın hemen boşaltılmasını, Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünün tanınmasını, Ortodokslar üzerindeki korumacılık düşüncesinden vazgeçilmesini istediler. Çar bu ültimatomu reddetti. Bunun üzerine İngiltere ve Fransa, Rusya'ya savaş açılmasını kararlaştırdılar (12 Mart 1854) ve Osmanlı Devleti'nin yanında, Rusya'ya savaş açtılar (25 Mart 1854). Rusya ile müttefikler arasındaki savaş Rumeli ve Anadolu kıyılarından başka Kırım ve Baltık'ta oldu. Musa Paşa, Silistre'yi başarılı bir şekilde savunarak elde tuttu. Osmanlı Devleti'ne bağlı olan Romanya'yı işgal altında tutan Rusların, Tuna'nın ötesinde bir iş görmeye askerlik güçlerinin yeterli olmadığı anlaşıldı.

İngilizler ve Fransızlar, Aland Adaları'nı alarak Baltık Denizi'ne egemen oldular. Rusya'nın başkenti Petersburg'u tehdide başladılar. Ömer Paşa, Lord Raglan, Mareşal Saint-Arnaud arasında yapılan görüşmeler sonunda, savaş alanının Kırım'a aktarılması, Rusya'nın burada barışa zorlanması kararlaştırıldı. Sivastopol düşürülebilirse, Ukrayna kapıları açılacak, Rusya barış istemek zorunda kalacaktı. 89 savaş gemisinin yanında 267 taşıt gemisi, Kırım'da Yevpatoriya'ya 30.000 Fransız, 21.000 İngiliz ve 6.000 Türk askeri çıkardı (20 Eylül 1854). Bu kuvvetlerin karşısında 51.000 Rus askeri vardı. Müttefikler Sivastopol yolunu kapayan Mençikov kuvvetlerini Alma'da yendiler. Sivastopol'u kuşattılar. Bu arada Rusların müttefik çemberini yarmak için yaptığı çıkış hareketleri de sonuç vermedi (25 Ekim-5 Aralık 1854). Kış gelince savaşlar durdu. Bu sırada küçük Piemonte hükümeti Rusya'ya karşı savaşa girdi ve 15.000 kişilik bir kuvvet gönderdi. 1855 baharında müttefikler 140.000 kişilik bir kuvvetle tekrar savaşa başladılar.

Sivastopol sürekli topa tutuldu. Bazı tabyalar alındı (7 Haziran 1855). Müttefikler 4-7 Eylül'de genel bir saldırıya geçtiler ve 10 Eylül 1854'te kente girdiler. Bu arada Ömer Paşa da Rusları Yevpatoriya'da kesin bir yenilgiye uğrattı. Müttefiklerin başarıları, I. Nikola'nın ölümü ve yerine II. Aleksandr'ın geçmesi, Ruslarda, savaşı kazanma umudunu yok etti. Yeni çar, şerefli bir barış yapmaya hazır olduğunu bildirdi. Barış şartlarının görüşülmesi için Paris'te bir kongrenin toplanması kararlaştırıldı. Savaşlarda taraflar toplam 240.000 kişi kaybetti.