Arama

Azerbaycan Türkçesi (Azerice)

Güncelleme: 28 Ekim 2015 Gösterim: 88.373 Cevap: 4
GusinapsE - avatarı
GusinapsE
Ziyaretçi
3 Mayıs 2006       Mesaj #1
GusinapsE - avatarı
Ziyaretçi
Azerbaycan Türkçesi

Sponsorlu Bağlantılar
Azerbaycan'da 8 milyon, İran'da ise 32 milyon kişi tarafından konuşulan Türkçenin Oğuz (Batı) lehçelerinden biri olan Azerice, Azerbaycan'ın resmi dilidir. Iraklı Türkmenler'in ve Kars ve çevresinde yaşayan Terekeme ve Karapapak adıyla bilinen grupların dili de Azerbaycan Türkçesine benzer.

Azerbaycan Türkçesinde Günlük Konuşmalar

Selamlaşma
-Salam
Selam/Merhaba/Günaydın

-Sabahın xeyir/Sabahınız xeyir
İyi sabahlar/Günaydın

-Gecən xeyir/Gecəniz xeyir/Gecəniz xeyrə qalsın(giderken)
İyi geceler

-Necəsən?
Nasılsın?

-Necəsiniz?
Nasılsınız?

-Yaxşıyam.
İyiyim.


Tanışma
-Adın nədir?
Adın ne?

-Adınız nədir?
Adınız nedir?

-Adım Ulduzdur.
Adım Yıldız.

-Məmnun oldum./Çox şadam.
Memnun oldum.

-Neçə yaşın var?
Kaç yaşındasın?

-Neçə yaşınız var?
Kaç yaşındasınız?

-Yirmi üç yaşım var.
Yirmi üç yaşındayım.

-Evlisiniz?
Evli misiniz?

-Evliyəm.
Evliyim

-Subayam.
Bekârım.


Türkiye Türkçesinden Farklı Bazı Kelimeler
  • axı: ?
Axı belə də olmur. - Ama böyle de olmuyor.
Sən nə deyirsən axı? Sen ne diyorsun.
Sən tapşırıqları həll eləmisən? Yox. Axı sabah dərs yoxdu(r). Sen ödevleri yaptın mı? Hayır. Yarın ders yok ki.
  • axtarmaq: aramak
Axtardığımı tapa bilmirəm. Aradığımı bulamıyorum.
  • bacarmaq: becermek, yapabilmek
Bunu istəsəm də bacarmaram. Bunu istesem de yapamam.
  • balaca: küçük; az
Balaca qız küçədə anası ilə gedir. Küçük kız sokakta annesiyle gidiyor.
Bir balaca sus. Biraz sus.
  • başa düşmək: anlamak
Mən səni başa düşmürəm. Ben seni anlamıyorum.
  • başa salmaq: anlatmak
Mənə hər şeyi başa sal. Bana herşeyi anlat.
  • biabır: rezil, aşağılık
Məni biabır elədin. Beni rezil ettin.
  • biabırçılıq: rezillik, rezalet
Bu biabırçılığa son verin.Bu rezilliğe son verin.
  • çaşmaq: şaşmak, şaşırmak
Mənim ağlım çaşıb. Benim aklım şaştı.
  • çaşdırmaq: şaşırtmak
Məni çaşdırırsan. Beni şaşırtıyorsun.
  • çörək: ekmek
Çörək itirən çörək tapmaz. Ekmek yitiren ekmek bulmaz. (Atasözü)
  • dal/dalı: arka; geri
Dalımızca danışırlar. Arkamızdan konuşuyorlar.
Dala qayıtdım. Geriye döndüm.
  • danışmaq: konuşmak
Siz nə danışırsınız? Siz ne konuşuyorsunuz?
  • dayanmaq: durmak
Vitrinin qabağında dayandım. Vitrinin önünde durdum.
  • dayandırmaq: durdurmak
Fəaliyətimi dayandırmışam. Faaliyetimi durdurdum.
  • dözmək: dayanmak, tahammül etmek
Sən gedib qayıdana qədər dözə bilmərəm. Sen gidip dönene kadar dayanamam.
  • elə bil: sanki
Elə bil yuxudayam. Sanki rüyadayım.
  • eləmək: eylemek, yapmak, etmek
Naz eləmə. Naz eyleme.
Niyə elə elədin? Niye öyle yaptın?
  • fikirləşmək: düşünmek
Siz bu barədə necə fikirləşirsiniz? Siz bu konuda nasıl düşünüyorsunuz?
  • gic: aptal, budala
Gic gic danışma. Aptal aptal konuşma.
  • harada: nerede
Harada yaşayırsan? Nerede yaşıyorsun?
  • haradan: nereden
Haradan bilirsən? Nereden biliyorsun?
  • həmişə: hep, her zaman
Həmişə belə olur. Hep böyle oluyor.
  • indi: şimdi
Mən indi səni başa düşdüm. Ben şimdi seni anladım.
  • isti: sıcak
Yayda isti, qışda da soyuq. Yazın sıcak kışın da soğuk.
  • iy: koku
Sarımsağın iyi ətdə qalmır. Sarımsağın kokusu ette kalmıyor.
  • iylənmək: kokmak
Balıq başdan iylənər. Balık baştan kokar.
  • kar: sağır
Kar yoxdur, eşidirik. Sağır yok, duyuyoruz.
  • kimi: gibi; olarak; kadar
Oxucularımızdan bizə bunun kimi maraqlı suallar gəlib. Okuyucularımızdan bize bunun gibi ilginç sorular geliyor.
Bir kafedə ofisiant kimi işləyir. Bir kafede garson olarak çalışıyor.
İndiyə kimi nəyi düz deyib ki? Şimdiye kadar neyi doğru söylemiş ki?
  • kişi: erkek, adam
Atan yaşında kişiyəm, məni ələ salırsan? Baban yaşında adamım, beni alaya mı alıyorsun?
  • kömək: yardım
Mənə kömək edin. Bana yardım edin.
  • küçə: sokak
Küçə uşaqlarına yardım edilir. Sokak çocuklarına yardım ediliyor.
  • laylay: ninni
Anam körpəyə laylay dedi. Annem bebeğe ninni söyledi.
  • maraq: ilgi, merak
Ədəbiyyata olan marağım daha da artdı. Edebiyata olan ilgim daha da arttı.
  • maşın: araba
Bir köhnə maşınım var, onu sürürəm. Bir eski arabam var, onu sürüyorum.
  • mat qalmaq: şaşırıp kalmak
Bu sözləri eşidəndə mat qaldım. Bu sözleri duyunca şaşırıp kaldım.
  • nəfər: kişi
Ailədə səkkiz nəfərik. Ailede sekiz kişiyiz.
  • oxşamaq: benzemek
Sən yaxşı birinə oxşayırsan. Sen iyi birine benziyorsun.
  • ötmək: geçmek
Günlər, aylar ötdü. Günler, aylar geçti.
  • öyrəşmək: alışmak
Bakıya öyrəşə bilmisənmi? Bakü'ye alışabildin mi?
  • öz: kendi
Özümü itirdim. Kendimi kaybettim.
  • pis: kötü, fena
Vəziyyət o qədər də pis deyil. Vaziyet o kadar da kötü değil.
  • pişik: kedi
Pişiyin ağzı ətə çatmayanda deyər iy verir. Kedi erişemediği ciğere mundar der. (Atasözü)
  • pul: para
Ona 20 min manat pul veriblər. Ona 20 bin manat para vermişler.
  • qabaq: ön, önce
Papağını qabağına qoyub fikirləş. Şapkanı önüne koyup düşün.
  • qayıtmaq: dönmek
Tez evə qayıtdım. Hemen eve döndüm.
  • qulaq asmaq: dinlemek
Radioya qulaq asırdı. Radyo dinliyordu.
  • qurtarmaq: bitmek; kurtarmak
Mən dedim, qurtardı! Ben dedim, bitti!
Bizi qurtar. Bizi kurtar.
  • soruşmaq: sormak
Məndən heç nə soruşma. Bana hiçbir şey sorma.
  • tapmaq: bulmak
Səni harada olsan taparam. Seni nerde olsan bulurum.
  • tələ: tuzak, kapan
Bizə tələ qururlar. Bize tuzak kuruyorlar.
  • televizora baxmaq: televizyon seyretmek
Bir az televizora baxıram. Biraz televizyon seyrediyorum.
  • tor: ağ
hörümçək toru örümcek ağı
Tora bir balıq düşüb. Ağa bir balık düştü.
  • uşaq: çocuk
Hirsindən uşaq kimi ağlayırdı. Sinirinden çocuk gibi ağlıyordu.
  • yadına salmaq: hatırlamak
Ötən günləri yadına salır. Geçmiş günleri hatırlıyor.
  • yadına düşmek: hatırlamak, hatırına gelmek
Bu gecə birdən yadıma düşdün. Bu gece birden hatırıma geldin.
  • yadına gəlmək: hatırlamak
Elə belə yadıma gəlirsən. Seni şöyle böyle hatırlıyorum.
  • yaxşı: iyi; peki
Yaxşı dostu yaman gündə sına. İyi dostu kötü günde sına.
  • yay: yaz
Qışa hazırlıq yayda başlayıb. Kışa hazırlık yazdan başlamış.
  • yekə: büyük
Nənə sənin gözlərin niyə belə yekədi? Büyükanne senin gözlerin neden bu kadar büyük?
  • yuxu: uyku; rüya
Yuxum gəlib. Uykum geldi.
Xəyal kimi hər gün girdin yuxuma. Hayal gibi hergün girdin rüyama.

BEĞEN Paylaş Paylaş
Bu mesajı 1 üye beğendi.
Daisy-BT - avatarı
Daisy-BT
Ziyaretçi
4 Haziran 2011       Mesaj #2
Daisy-BT - avatarı
Ziyaretçi

Azerice
Sponsorlu Bağlantılar

Azerice (Doğru kullanımında Azerbaycanca Azerbaycan Türkçesi veya Azerbaycan Dili) Türk dilleri ailesinin Oğuz Grubunda bulunan ve Türkiye Türkçesine çok yakın olan bir dildir. Azerbaycan Cumhuriyeti'nin resmî dilidir.

Konuşulan Alan

Azerbaycan Türkçesi, Azerbaycan'da 8.473.000, İran'da ise 15-20 milyon kişi tarafından konuşulan Türk dilinin Oğuz lehçelerinden biridir. Irak Türkmen Türklerinin ağzı da Azerbaycan Türkçesine benzer. Azerbaycan Cumhuriyeti'nde 1991 yılı itibarıyla Azerbaycan Türkçesine uyarlanan Latin alfabesi ile yazılmaktadır. Türkiye'de Iğdır[9], ve Ağrı illerinde konuşulur.

Diyalektleri

Azerbaycan Cumhuriyeti arazisinde 4 diyalekti vardır:
  • Doğu diyalekti — Kuba, Şamahı, Bakü, Muğan ve Lenkeran diyalektleri
  • Batı diyalekti — Kazah, Karabağ, Gence diyalektleri
  • Kuzey diyalekti — Şeki (Nuha) ve Zakatala-Kah diyalektleri
  • Güney diyalekti — Nahçıvan, Ordubad, Erivan diyalektleri
Diyalektler birbirinden fonetik hususiyetlerine göre ayrılırlar.

Kapalı E

Azerice, Türk dilleri içinde Türkiye Türkçesine daha yakındır. Fonetik hususiyetine göre "é" (kapalı e) foneminin kullanımı ile diğer bütün şivelerden farklılaşır: Gét- (Az. Get- “Gitmek”); Él (Az. El “İl”)… E ile i sesleri arasında, Türkiye Türkçesindeki e sesinden biraz daha kapalı bir şekilde telaffuz edilir. Göktürk devrinde var olan kapalı e sesini bir özellik olarak bulunduran tek çağdaş Türk yazı dilidir.

Tarih

Oğuz Türkçesi


Türk dili 13. yüzyılda Hazar’ın batısında Oğuz Türkçesi merkezli bir özellikte bağımsız gelişimine başlamıştır. Batı Türkçesi (Oğuz Türkçesi veya Yeni Batı Türkçesi) olarak belirtilen bu bölge Türkçesinin içinde saha bakımından zamanla iki daire meydana gelmiştir. Bunlardan biri Azerbaycan ve Doğu Anadolu sahasını içine alan Doğu Oğuz kolu, diğer Osmanlı sahasını içine alan Batı Oğuz koludur.

11.-13. yüzyıllar arası, aynı zamanda Oğuzların Orta Asya’dan batıya doğru uzanan siyasî etkinliklerinin güçlenme dönemidir. Nitekim daha 11. yüzyılda büyük Selçuklu Devleti’nin batıya yaptığı göçlerle, Oğuz nüfuzu yalnız Sirderya, Maveraünnehir, Harezm ve Horasan bölgelerinde kalmamış; Azerbaycan üzerinden Abbasi Devleti'nin başkenti ve büyük kültür merkezi Bağdat’a kadar uzanmıştır. Bu etkililik Oğuz Türkçesi açısından da aynı yönde bir gelişme yaratmıştır.

Batı ve Doğu Kollarının Açılması

Ad:  Adsız.jpg
Gösterim: 13274
Boyut:  42.5 KB

Azerbaycan ve Osmanlı Türkçeleri arasında, daha çok şivede kalan ayrılıkların sebeplerini Doğu Oğuz koluna Oğuz dışı Türk şivelerinin, özellikle Kıpçak unsurlarının yaptığı etki ve İlhanlılardan kalan bazı Moğolca izlerinde aramak lazımdır. Bu iki Türkçe arasındaki başlıca ayrılıklar, kelime başındaki b - m, kelime içindeki ķ - ġ - ħ, ilk hecedeki e - i, kelime başındaki t - d ile akuzatif ve bazı fiil çekimleri etrafında toplanmıştır.

Ad:  800px-Ana_Dili.jpg
Gösterim: 10845
Boyut:  63.6 KB
Nahçıvan’daki Ana Dili Heykeli


Batı ve doğu Oğuz kolları arasındaki farklılıklar 14. yüzyıldan sonra kesinleşmeye başlamıştır. Azerbaycan sahasında yetişen başlıca edebî şahsiyetlerin bulunduğu 17. yüzyıldan önce de doğu ve batı Oğuz kolları arasında kayda değer bir ayrılık bulunmadığı için bu iki Oğuz Türkçesi, yazı dili olarak Batı Türkçesi adı altında zikredilmişlerdir.

Yazı Dili

Arap asıllı Türk alfabesinin kullanıldığı devirlerde Azerbaycan ve Osmanlı Türkçesi sahalarında kaleme alınan eserlerin imlasında büyük ortaklıklar söz konusu olmuştur. Çünkü Türkçenin eski devirlerinden gelen ve bu alfabede standartlaşan imla, doğu ve batı sahalarında aynı imla geleneğini gerektiriyordu. Mesela kapı kelimesi Hazar’dan batısından

19. asrın başlarından itibaren Ruslar, Kafkaslar ve Azerbaycan’ı istila etmeye başladılar. 18 Şubat 1828’de Ruslarla Kaçar Hanedanı arasında imzalanan Türkmençay Antlaşması gereğince Aras Nehri’nin kuzeyinde kalan Azerbaycan toprakları Ruslara bırakıldı. Azerbaycan Türkçesi veya Azerice, 17. yüzyıldan sonra kendi mecrasında gelişimine devam etmişti. Rus egemenliğinden sonra, Osmanlı Türkçesi bölgesi ile olan irtibatların azalması ve zamanla bölgede oluşturulan devlet yapısı sonucunda yazı dili olarak Azerice resmiyet kazandı.

Türk yazı tarihi mevcut bilgilerle Göktürk Alfabesi ile başlasa da, Azerbaycan Türkçesinin yazılmasına Arap alfabesinin bir varyantı ile başlanmıştır. Selçuklu ve Oğuz Türkleri 10. asırdan başlayarak Arap alfabesine Türkçe için gerekli birkaç harfi ekleyerek (ç, p, j gibi) bu alfabeyi kullanmış ve bu alfabeyle değerli eserler yaratmışlardır.

Arap asıllı alfabe, Azericenin özünü ifade etmesi için mükemmel bir alfabe olmasa da, 20. asrın evveline kadar bu alfabeden Azerbaycan muhitinde genişçe yararlanılmış ve bu alfabeyle Azerbaycan tarihinin, edebiyatının kıymetli eserleri kaleme alınmıştır.

Azerice için 1929 yılına dek Arap asıllı alfabe kullanılmıştır. 1929-1939 yılları arasında Latin asıllı alfabe, 1939-1991 yılları arasında Kiril alfabesi kullanımda olmuştur. 1991 yılından itibaren Latin kaynaklı alfabeye geçilmiştir.

İran'nın Azerbaycan bölgesi ve diğer yerlerde yaşayan Azeriler ise bugün de Arap asıllı alfabe kullanmaktadırlar.

Vikipedi


BEĞEN Paylaş Paylaş
Bu mesajı 1 üye beğendi.
Daisy-BT - avatarı
Daisy-BT
Ziyaretçi
4 Haziran 2011       Mesaj #3
Daisy-BT - avatarı
Ziyaretçi

Azerice

Türk lehçelerinden biri.

Batı (Oğuz) Türkçesinin bir kolu olan Azerîce, 13. yüzyıldan itibaren Güney Kafkasya, İran, Irak ve Suriye'nin bazı bölgelerinde oluşmaya başlamıştır. Azerîcenin tarihi üç evrede incelenir: Eski Azerîce (14-16. yüzyıllar), Klasik Azerîce (16-19. yüzyıllar), Modern Azerîce (20. yüzyıl). Bugün Azerîcenin Sovyet Azerbaycanı Azerîcesi ve İran Azerbaycanı Azerîcesi olmak üzere iki ana kolu vardır. Azerîce, Türkiye Türkçesinden bütünüyle ayrılmış değildir. Özellikle Doğu Anadolu ağızlarıyla (sözgelişi Erzurum ağzı) Azerîce arasında büyük yakınlıklar vardır.

MsXLabs.org & Morpa Genel Kültür Ansiklopedisi
_AERYU_ - avatarı
_AERYU_
Ziyaretçi
31 Ağustos 2012       Mesaj #4
_AERYU_ - avatarı
Ziyaretçi
yanlış bir tanımdır, azerbaycan türkçesi olması gerekmektedir ancak halk arasında azerice olarak kullanılmaktadır. azerice ayrı bir dil değil oğuz türkçesinin bir ağzıdır.

Kaynak:
Rifat Səlax - avatarı
Rifat Səlax
Ziyaretçi
28 Ekim 2015       Mesaj #5
Rifat Səlax - avatarı
Ziyaretçi
Tatar dilinde azerice gibi Ə, E, İ harfları ve sesleri var. Burada Tatar dilini bilmeyen filologlar yazmış. Sadece kullanım yerleri biraz farklıdır.
Tatar türkçesinden misallar:
Et - köpek
Eş - iş.
İş - eş.
Əkiyət - masal.
Sadece latin ile yazılmadığı ve Rusya içinde olduğu için, Tatar diline itibar yok. Doğrudur, dilimizde sadece yaklaşık 5 milyon kişi konuşur. Bizi unutmayın! Biz de sizin gibi Türk!

Kazan, Tatarstan, Rusya Federasyonu.
Hızlı Cevap
Mesaj:

Benzer Konular

29 Mayıs 2008 / Bia Türk ve İslam Dünyası
3 Ocak 2012 / _Yağmur_ Edebiyat
21 Nisan 2014 / Misafir Soru-Cevap