[KisukE UraharA]

Evangelista Torricelli

Evangelista Torricelli 15 Ekim 1608'de İtalyanın Feanza şehrinde doğdu, 5 Ekim1647 in Floransa'da öldü. Açık hava basıncı üzerine yaptığı deneyleriyle tanınan İtalyan fizik ve matematik bilgini.

Çocukluğunda matematiğe olan merakıyla dikkatleri çekti. 1627'de Roma'ya giderek, hidrolik biliminin kurucusu ve Galilei'nin talebesi olan Benedetto Castelli ile birlikte çalıştı. 1641'de Galilei ile mektuplaşmaya başladı. Aynı sene, Castelli nin tavsiyesi üzerine Galilei, Torricelli'yi Tuscany'ye davet etti. Galilei ile görüştükten birkaç hafta sonra, Galilei ölünce, Tuscany büyük dükü Torricelli'yi onun makamına tayin etti. 1644 yılında geometri ve mekanik üzerinde bir kitap yayınladı. Matematik sahasında mühim bir boşluğu dolduran bu kitapta aynı zamanda Galilei'nin mekanik üzerindeki ilk çalışması, birbirine bağlı cisimlerin ortak ağırlık merkezleri aşağıya doğru hareket ederken, ani hareket edebilecekleri prensibi bir neticeye bağlanıyordu.

Torricelli, bu çalışmalarını yaparken açık hava basıncı üzerindeki deneylerinde de devam etti. Basınçtan faydalanarak, civa doldurulmuş tüplerle yaptığı deneyler neticesinde, deniz seviyesinde 1cm²ye düşen basıncı 1033 gr/cm² olarak tespit etti. Geometri ve mekanik alanındaki fikirlerini ise ilk önceleri kimse önemsemedi. Torricelli aynı zamanda hocası Galileİ'nin teleskobunu ve kendi mikroskobunu geliştirmeye uğraştı.

1643 Torricelli, hava basıncını ölçmek için şimdi cıvalı barometre denilen cihaz icat etti.

[ThinkerBeLL]

Evangelista TORRICELLI (1608-1647)
MsXLabs.org & Temel Britannica

Bü­yük İtalyan matematikçi ve fizikçi Evangelista Torricelli, havanın basıncını ölçmeye yarayan barometrenin temel çalışma ilkesini bulmuş­tur. Matematik alanında da, özellikle integral hesabı üzerinde önemli çalışmalar yapmıştır. Ünlü İtalyan bilim adamı Galileo Galilei'nin yapıtlarından esinlenerek yazdığı De motu (1641; Hareket Üzerine) adlı kitabı Galileo' nun dikkatini çekmiş, bunun üzerine 1641'de Floransa'ya çağrılmış ve Galileo'nun yaşamı­nın son üç ayında onun yardımcısı ve sekreteri olarak çalışmıştır. Büyük usta öldükten sonra da Floransa Akademisi'nde boşalan matema­tik profesörlüğüne getirilmiştir.
Torricelli barometreyi 1643'te, Galileo'nun önerdiği bir yöntemi uygulayarak keşfetti. 90 cm uzunluğunda ve bir ucu kapalı bir cam tüpü cıvayla doldurdu, daha sonra tüpü ters çevire­rek açık ucu cıva dolu bir kaba daldırdı. Cıvanın tüpten tümüyle akıp gitmediğini, tüpün üst ucunda bir hava boşluğunun (vakum) oluştuğunu gördü. Uzun gözlemler sonucunda, tüpteki cıvanın yüksekliğindeki günlük değişmelerin atmosfer başmandaki değişimlerden kaynaklandığını belirledi. Böy­lece barometrenin çalışma ilkesi ortaya çıkmış oldu (bak. Barometre).
Torricelli ayrıca, dönerek ilerleyen tekerle­ğin üzerindeki bir noktanın izlediği yolu matematiksel olarak inceledi ve akışkanlar ile fırlatılan cisimlerin hareket özelliklerini araş­tırdı. Bu alanlardaki bulgularını 1644'te Ope­ra geometrica (Geometri Yapıtları) adı altın­da yayımladı.