Cevap Yaz Önceki Konu Sonraki Konu

Türkçede "de/da" Bağlacı ve "-de/-da" Eki

Gösterim: 32018 | Cevap: 2
  • de baglaci ile ilgili sorular
  • turkcede de da ekleri
  • turkcede de eki
4
  • 1 Gönderen ThinkerBeLL
2 Nisan 2010 02:03   |   Mesaj #1   |   
ThinkerBeLL - avatarı
VIP Özel Üye-VIP
Istanbul TR

61413
11.475 mesaj
Kayıt Tarihi:Üyelik: 18-02-2009

Türkçede "de/da" Bağlacı ve "-de/-da" Eki

Türkçede "-de/-da" Bulunma Hal Eki ve "de/da" Bağlacı
MsXLabs.org

Son yıllarda sıkça karşılaştığımız ve çok yapılan yazım hataları arasında ilk sıralarda yer alanlar, -de, -da, -te, -ta eklerinin ekli olduğu kelimeden ayrı yazılması ve de, da bağlaçlarının kendisinden önceki kelimeyle birleştirilerek yazılması. Bunda esasında tek nedeni olduğu söylenebilir. Diğer yazım hatalarında farklı sebepler olabilse de bu iki benzer hatanın sebebi, konuştuğumuzu anlamamaktan kaynaklanıyor. Aslında toplumları uzlaşmaz bir yapıya götüren etkenlerden biri de bu belki.

Yukarıda vurgulayarak kullandığımız örneklere bakarsak belki kendi kendimize dahi bilmediğimiz bu ayrım hakkında karar vermemiz mümkün olacaktır.
-de, -da, -te, -ta ekleri (başındaki - işareti bunun bir ek olup, kullanılacağı kelimenin sonuna birleştirilmesi gerektiğini gösteriyor) bulunma durumu ekidir. Bu ayrım ile kullanacağımız şeyin aslında bir ek mi yoksa bağlaç mı olduğunu kavramak gayet kolaylaşıyor. Bir kelimeye eklenen -de, -da eki, onda bulunma durumu ifadesini yüklüyor.
Gayet basit bu ayrımı örneklersek sanırım daha da kolay yerleşecek zihnimize.
- Sanırım yer kalmadı. Elmalar arabada mı? (Elmaların bulunduğu yer neresi?)
- Evet, karpuzlar da arabada. (Evet, karpuzlar
dahi arabada.)
- Listede tezgahta olmayanlar da var. (Liste içeriği tezgaha konan ve konmayan tüm ürünleri kapsıyor.)
- Hemen hemen her meyvede bulunan C vitamini ve balıkta bulunan Omega3, sağlıklı bir yaşamın vazgeçilmezleri.
- Meyve de yerim balık da.

1.
Bulunma hal eki olan "de" kelimeye bitişik yazılır. Kendisinden önce gelen kelimenin son ünlüsüne göre büyük ünlü uyumuna uyar.
Özel isimlerin sonuna geldiğinde kesme işaretiyle ayrılır.

Unutmayın:
Ekler birleşik yazılır.

Bulunma durumu ekini (onda, şunda, bunda şeklinde düşünün) kendi kendimize kuracağımız birkaç cümle ile kolaylıkla benimseyebiliriz.

Örnek:

  • Araba yolda kalmış.
  • Bir saattir ayakta duruyorum.
  • Ankara'da havalar çok soğukmuş

2. Bağlaç olan da / de
ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak büyük ünlü uyumuna uyar.


Unutmayın: Bağlaçlar ayrı yazılır.
Bağlaçlar birer kelimedir.

Örnek:
  • Kızı da geldi gelini de.
  • Durumu oğluna da bildirdi.
  • Sen de mi kardeşim?
  • Güç de olsa.
  • Konuşur da konuşur.
  • Öyle olsa da farketmez. (Öyle olsa bile farketmez.)
Ayrı yazılan de, da bağlacı kendisinden önce kullanılan kelimeye bile, dahi vurgularını yükler. Yukarıdaki örneklerde bu farkı görebiliriz.

UYARI:
Ayrı yazılan da / de hiçbir zaman ta / te biçiminde yazılmaz:
  • Gidip de gelmemek var, gelip de görmemek var. (Gidip te gelmemek var, gelip te görmemek var değil.)
*Aynı kural hâl eki olarak kullanılan -ta ve -te için geçerli değildir.

UYARI: Ya sözüyle birlikte kullanılan da ayrı yazılır: ya da
UYARI: Da / de bağlacını kendisinden önceki kelimeden kesme ile ayırmak yanlıştır.
  • Ayşe de geldi (Ayşe’de geldi değil).
  • Kitabın kapağına da dikkat et (Kitabın kapağına’da dikkat et değil).

YÖNTEM:
"de"nin ayrı yazılıp yazılmadığını kontrol etmenin en kolay yolu "de"yi çıkartıp cümleyi okumaktır. Eğer cümlenin anlamı "hemen hemen" aynı kalıyorsa cümledeki "de" bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Eğer cümlede ciddi bir anlam bozukluğu ya da anlam değişmesi gerçekleşiyorsa hâl ekidir ve birleşik yazılmalıdır.
Örneğin "Ankara'da havalar çok soğukmuş." cümlesi, -da hâl eki çıkarıldığında anlamsız hâle gelir. Oysaki "Kızım da geldi." cümlesindeki de bağlacının çıkarılması anlamı "pek" değiştirmez.



Derlemedir.

asla_asla_deme bu mesajı beğendi.
DuRu
14 Şubat 2012 18:13   |   Mesaj #2   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Türkçede Durum Eki "-de" ile Bağlaç Olan "de"nin Yazımı
Türkçede durum eki “-de” ile bağlaç olan “de”nin yazımı çoğu kez birbirine karıştırılır. Durum eki “-de”, adı üzerinde bir ektir ve kendinden önce gelen sözcüğe bitişik yazılır. Bağlaç olan “de” ise bir sözcüktür, kendinden önce gelen sözcükten ayrı yazılır.

“de”nin bitişik mi, yoksa ayrı mı yazılması çoğu kişide sıkıntı yaratır. Diline gereken özeni göstermeyen, duyarlı olmayan bir kişi için “de”nin bitişik ya da ayrı yazılması arasında hiçbir fark yoktur. Güzel Türkçemizi sevmek, dilimize karşı sorumlu olduğumuzu bilmek “de”nin yazımını öğrenmemiz için yeterli olacaktır.

Öncelikle karşımıza bir “de” geldiğinde bunun durum eki mi, yoksa bağlaç mı olduğunu hiç tereddüt etmeden bilmemiz gerekir. Durum eki ile bağlacı birbirinden ayırabilirsek, geriye kalanlar birkaç küçük ayrıntıdan ibaret.

“de”nin yazımını iki başlık altında inceleyeceğiz:
  • Durum eki olan “-de”nin yazımı
  • Bağlaç olan “de”nin yazımı

a) Durum Eki Olan "de"nin Yazımı
Durum eki olan “-de” her şeyden önce bir ektir. Dolayısıyla kendinden önce gelen sözcüğe eklenir, yani bitişik yazılır. Durum eki “-de”nin ayrı yazılması gibi bir şey söz konusu olamaz. Durum eki “-de”nin kendinden önce gelen sözcüğün son hecesindeki ünlü ve ünsüzlerin özelliklerine göre “-da, -de; -ta, -te” biçimleri vardır. Bunlardan hangisi uygunsa, o yazılır.
Durum eklerini şöyle bir hatırlayacak olursak;
  • belirtme durumu “-ı, -i, -u, -ü”,
  • yönelme durumu “-a, -e”,
  • bulunma durumu “-da, -de; -ta, -te”,
  • ayrılma durumu “-dan, -den; -tan, -ten”,
  • ilgi durumu “-ın, -in, -un, -ün”.
İşte şu an üzerinde durduğumuz konu, bu durum eklerinden biri olan “bulunma durumu” eki “-da, -de; -ta, -te”dir.

Bulunma durumu eki olan “-de”nin yazımıyla ilgili olarak bilinmesi gereken özellik ve kuralları şu şekilde sıralayabiliriz.
Bulunma durumu eki olan “-de”;
  • Bir ek olduğu için kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır.
  • Kendinden önceki ünlü ve ünsüzlerin özelliklerine uygun olarak “-da, -de; -ta, -te” biçimlerine girebilir.
  • Vurgu, kendinden önceki sözcük üzerinde değil, bizzat ekin kendisi üzerindedir. Yani vurgu, sözcükte değil, ektedir.
  • Özel adlardan sonra geldiğinde kesme işaretiyle (’) ayrılır.
  • Cümleden çıkardığımızda cümlenin yapısı ve anlamı bozulur. Yani durum eki olan “-de”yi cümleden atamayız, bir anlamda cümlenin olmazsa olmazıdır.
  • Eklendiği sözcüğe “içinde, üzerinde” anlamlarını katar. Eklendiği sözcük “yer” anlamı taşır, “nerede?” sorusunun cevabıdır. Yalnız, bu “yer” anlamını biraz esnek düşünmemiz gerekir.


b) Bağlaç Olan "de"nin Yazımı
Bağlaç olan “de” her şeyden önce bir sözcüktür, bu sebeple kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır. Türkçede sözcük türleri dediğimizde aklımıza şunlar gelir: ad, fiil, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç ve ünlem. O halde bağlaç olan “de”, bu sekiz sözcük türünden biridir.

Bağlaç olan “de” kendinden önce gelen sözcükten ayrı yazılmasına rağmen, kendinden önceki sözcüğe kalınlık-incelik yönünden uyum sağlar, yani “da, de” biçimlerine girer.

Bağlaç olan “de” kendinden önceki sözcüğe ünsüz benzeşmesi yönünden uyum sağlamaz. Çünkü bağlaç olan “de”nin sadece yumuşak ünsüzlü biçimi vardır: “da,de”. Kendinden önce gelen sözcük ister yumuşak ünsüzle, ister sert ünsüzle bitsin bağlacımız her zaman “da, de” biçimindedir. Sert ünsüzle biten sözcüklerden sonra “de” bağlacını “ta, te” biçiminde sert ünsüzle yazmak bir yazım yanlışıdır.

Bağlaç olan “de”nin yazımıyla ilgili olarak bilinmesi gereken özellik ve kuralları şu şekilde sıralayabiliriz.
Bağlaç olan “de”;
  • Bir sözcük olduğu için kendinden önceki sözcüğe bitişmez, her zaman ayrı yazılır.
  • Yalnız “da, de” biçimi vardır, “ta, te” biçimi yoktur.
  • Vurgu kendinden önceki sözcük üzerindedir.
  • Özel adlardan sonra geldiğinde, özel ad ile bağlaç olan “de” arasına kesme işareti (’) konmaz.
  • Cümleden çıkardığımızda cümlenin yapısında ve anlamında bozulma olmaz. Sadece cümlenin anlamında biraz daralma, eksilme görülür. Bu konuyu biraz açalım. “Peki cümleden attığımızda bozulma olmuyorsa, acaba ‘de’ bağlacını iş olsun diye mi kullanıyoruz? ‘de’ bağlacı, cümleye anlam yönünden hiçbir katkı sağlamıyor mu?” gibilerinden sorular aklımıza gelebilir. Elbette ki dilimizde kullandığımız her sözcüğün belli bir amacı vardır. “de” bağlacı da cümlelere türlü anlam incelikleri, anlam zenginliği katar. Kural şu: “de” bağlacını cümleden çıkardığımızda, cümlenin anlamı bozulmaz. Bu ifade doğru, fakat gerisi var. “de” bağlacı olan cümle ile “de” bağlacı çıkarılmış cümle, ifade ettiği anlam yönünden aynı değildir. “de” bağlacını cümleden atarken, aynı zamanda “de” bağlacının cümleye kazandırdığı belli bir anlam inceliğini de cümleden atmış oluruz.
Örnek:
“Yemeğin yanına salata da ister misin?”
“Ben ağlamayayım da kimler ağlasın?”
“Arabayı satıp da arsa mı alsak?”
“Onunla konuşsam da beni dinlemez.”
“Hırsızı görmüş de korkusundan sesini çıkaramamış.”
“Gecenin bir vakti annem de annem diye tutturdu.”
“Er geç kader bize de güler.”
“Seni gördüm de içim rahat etti.”
“Çocuklar okusun da ne okursa okusun.”
“Telefon da telefon diye her gün başımın etini yiyor.”
“Hoşuna gitse de gitmese de bu kurallara uyacaksın.”
“Nişanlın amma da cimriymiş.”
“Patronunla konuşsan da birkaç gün izin alsan.”
“Anadan geçilir de yârdan geçilmez.”
14 Nisan 2012 18:14   |   Mesaj #3   |   
sedat sencan - avatarı
VIP Özel Üye-VIP
İstanbul
644
219 mesaj
Kayıt Tarihi:Üyelik: 10-03-2007
Çok basit imla hataları çok değişik sonuçlar doğurur.
Bunlardan en çok gördüğümüz,sadece iki harften oluşan ‘da’ veya ‘de’ ekleridir.
*
Örneğin;
Düşün, ondan sonra kararını ver, demek istersek şu cümleyi yazabiliriz:
Kararını düşün de ver.
Şimdi bu cümledeki ‘de’ ekini yanlış yerde yani kelimeye bitişik olarak yazalım.
Kararını düşünde ver.
Bu durumda,kararını rüyanda veya rüya görürken ver,gibi bir anlam oluşur.
*
Başka bir örnek:
Ahmet isimli bir şahsın evinde,uzun zamandır tahmin ettiği gibi, yangın çıktığını,diğer odalar ve çok değer verdiği özel odasının yandığını şöyle yazabiliriz:
Ahmet,zaten bekliyordu,nitekim en değer verdiği özel oda da yanmıştı.
Şimdi bu cümledeki ‘da’ ekini yanlış yerde yani kelimeye bitişik olarak yazalım.
Ahmet,zaten bekliyordu,nitekim en değer verdiği özel odada yanmıştı.
Sadece iki harfi kapsayan bir hecenin yanlış yerde kullanılması ile anlatılmak istenen olay tamamen kayboluyor,bambaşka bir şey ortaya çıkıyor.
Anlatmak istediğimiz olay,özel odanın yanmış olmasıydı.
Ama ‘da ‘ ekini yanlış yerde yazınca Ahmet’in yandığı anlaşılıyor.
*
Bir örnek daha vereyim.
Sonbaharın geldiğini,çiçeklerin ve çimenlerin solduğunu,özellikle bahçede bulunan bitkilerin sarardığını şu şekilde yazabiliriz:
Sonbahar gelmiş,çiçekler ve çimenler solmuş,bahçe de sararmıştı.
Gene ‘de’ ekini yanlış yerde yani kelimeye bitişik olarak yazalım:
Sonbahar gelmiş,çiçekler ve çimenler solmuş,bahçede sararmıştı.
Çiçekler ve çimenlerin,bahçe içinde olanların solup sarardığı anlamı çıkıyor.
Oysa niyetim,tüm çiçek ve çimenlerle beraber,özellikle bahçe içindekilerin sarardığını anlatmaktı.
*
Böylesi hatalara düşmemek için akılda tutulması gereken kural oldukça basittir.
Bile, o bile anlamına gelen ‘de’ veya ‘da’ ekleri ayrı yazılır.
Cevap Yaz
Hızlı Cevap
İsim:
Mesaj:
Önceki Konu Sonraki Konu

Türkçede "de/da" Bağlacı ve "-de/-da" Eki Konusuna Benzer Konular

Türkçede "ki" Bağlacı ve "-ki" Eki
Gönderen: ThinkerBeLL Forum: Türkçe Dil Bilgisi
Cevap: 5
Son Mesaj: 21 Aralık 2014 17:18
Cevap: 79
Son Mesaj: 27 Mayıs 2014 19:02
Cevap: 2
Son Mesaj: 26 Nisan 2014 18:42
Cevap: 5
Son Mesaj: 28 Aralık 2013 15:45
Cevap: 1
Son Mesaj: 15 Şubat 2011 03:10
Etiketler:
  • de baglaci ile ilgili sorular
  • turkcede de da ekleri
  • turkcede de eki
Sayfa 0.276 saniyede 9 sorgu ile oluşturuldu