Arama

Abdullah bin Musa el-Harezmi (Harizmi)

Güncelleme: 1 Şubat 2019 Gösterim: 17.596 Cevap: 4
Avatarı yok
Misafir
Ziyaretçi
7 Nisan 2007       Mesaj #1
Avatarı yok
Ziyaretçi

Harizmi

Ad:  harizmi.JPG
Gösterim: 91
Boyut:  20.6 KB

(d. y. 780 - ö. y. 850),
tam adı EBU ABDULLAH MUHAMMED BİN MUSA EL-HARİZMİ,
Arap matematikçi, astronom ve coğrafyacı. Matematiğin cebir dalma adını veren yapıtıyla tanınmıştır.

Yaşamı konusundaki bilgiler yetersiz ve karışıktır. Abbasi halifeleri Memun ve Mutasını dönemlerinde Bağdat’ta yaşadığı, Memun’un kütüphanesinde hafız-ı kütüp olduğu bilinmektedir. Tarih-i TaberVdt Harizmi’nin adının sonuna eklenen “el-Mecusî” ve “Kutrubullî” sözcükleri Mecusî (Zerdüşt) bir aileden geldiğini, Bağdat yakınında, Dicle Irmağının batısında bir yerde yaşadığını düşündürür. Doğum yerinin de bugünkü Özbekistan’da, Hive yakınlarında olduğu kabul edilebilir.

• 16. yüzyılın ünlü matematikçisi Gerolamo Cardano’nun dünyanın en büyük 12 düşünürü arasında saydığı Harizmi bazı kaynaklara göre, Halife Memun’un Afganistan’a gönderdiği bir heyette yer aldı. Afganistan’ da ya da oradan gittiği Hindistan’da Hint matematiğiyle tanıştı. 830’da Bağdat’a döndükten sonra kitap yazmakla uğraştı. En önemli yapıtı olan Hisabul-Cebr ve’l-Mukabele (y. 825) 12. yüzyılda Latinceye çevrilene değin Batı’da özgün adıyla anıldı ve algebra terimine kaynaklık etti. Doğu’da ve Batı’da yazılmış ilk cebir kitabı sayılan yapıt cebiri geometriden bağımsız ele alması açısından önemlidir.

Babil matematik geleneğinden başlayarak Helenistik, İbrani ve Hint metinlerine dayanan yapıtta doğrusal ve iki bilinmeyenli denklemlerin aritmetik çözümüne, Eukleidesçi geometriye ve mirasın belli oranlara göre dağıtılması problemlerinin çözümüne ilişkin kurallar belirtilmiştir. Kitabın kolay kullanılabilir olması da günümüze ulaşmasına katkıda bulunmuştur.

Harizmi’nin Hint matematiği ile ilgili yapıtının özgün Arapçası ele geçmemiştir. Yapıt Algoritmi de numero îndorum (Harizmi’nin Hint Numaralama Sistemi Üzerine Yapıtı) adlı Latince çevirisinden ve gene Arapçası bilinmeyen Liber alghorismi de practica arismetrice adlı Latince şerhinden bilinmektedir. Logaritma terimi de Latince çeviride Harizmi’nin “Algoritmi” biçiminde yer alan adından türemiştir.

Harizmi Fî-Zîc adlı yapıtında astronomi çalışmalarına ve hazırladığı “zîc”lere (cetvel) yer verdi. (Biruni, daha sonra karşı çıkılan bu zîcleri iki risalesinde savunmuştur.) İbn Kıftî ve İbn Nedim’in sözünü ettiği, Arapça asılları kayıp olan ve çevirileri bulunmayan iki yapıtından Kitâbul-Amel bi’l Asturlab’da usturlabın kullanılışını, Kitâbü’l-Amel’il-Asturlab'da ise usturlabın yapılışını anlattı.

Ayrıca Halife Memun’un isteği üzerine Yer’in ve gökyüzünün haritalarını içeren bir atlasın hazırlanmasına katıldı. Bu atlasa Kitâbü’s-Sûreti’l-Arz ya da Kitâbur-Resmi r-Rub'ıl-Memur adı ile bir yapıt da ekledi. Yapıtında Afrika’daki Cebel el-Kamer’den çıkan 10 ırmağın beşer beşer iki ayrı göle kavuştuğunu, bu ırmaklardan birinin kavuştuğu gölden yeniden çıkıp kuzeye doğru ilerlediğini ve bir başka göle döküldüğünü anlatan Harizmi, Nil’in Batı Afrika’dan ya da Cennet’ten değil, bu gölden çıktığını belirten ilk kişiydi. Bu görüşe bilim tarihinde Ptolemaios (Batlamyus)-Harizmi kuramı adı verilir.

Harizmi’nin kaynaklarda sözü edilen Kitabü’l-Ruhâme ve Tarih adlı yapıtları ele geçmemiştir.
kaynak: Ana Britannica
Son düzenleyen Safi; 1 Şubat 2019 01:27
Biyografi Konusu: Abdullah bin Musa el-Harezmi (Harizmi) nereli hayatı kimdir.
Avatarı yok
Misafir
Ziyaretçi
19 Aralık 2009       Mesaj #2
Avatarı yok
Ziyaretçi

Harezmi


(Hayatı - Biyografisi)

Harezmî, IX. yüzyılda yaşayan ve cebir alanında ilk defa eser yazan Müslüman Türk bilginidir. Harezmî 780 yılında Harezm’de doğdu. Daha sonra ilim öğrenmek amacıyla, kendi döneminin ilim merkezi olan Bağdat’a gitti. Abbasi Halifesi Me’mun, Bağdat’ta kurduğu kütüphanenin (Darülhikme) idaresini kendisine verince, matematik ve astronomi kaynaklarını uzun süre inceleme imkanı bulmuştur.
Bağdat’taki bilimler akademisi Darülhikme’de görev alan Harezmî, matematik, astronomi ve coğrafya alanında değerli çalışmalar yaptı.
Harezmî, ilk defa, birinci ve ikinci dereceden denklemleri analitik metotla; bir bilinmeyenli denklemleri de cebirsel ve geometrik metotlarla çözmenin kural ve yöntemlerini tespit etti. Matematikte ilk kez sıfır rakamını kullanan Harezmî, cebir bilimini metodik ve sistematik olarak ortaya koydu. Kendisinden önceki cebire ait konuları, yine ilk kez ‘cebir’ adı altında sistemleştirdi.

Harezmî, matematik, astronomi ve coğrafya alanında çok sayıda eser yazdı. Yeryüzünün çapına ait hesaplarını Kitâbu Sûreti’l-Arz adlı kitabında topladı. Bu eserde, Nil Nehri’nin kaynağını açıklayan Harezmî, Batlamyus’un astronomik cetvellerini de düzeltti. Güneş ve ay tutulmasına dair incelemelerini topladığı Zîcü’l-Harezmî adlı eserinde ise, astronomi için gerekli trigonometri bilgi ve cetvellerini de verdi. Harezmî, 850 yılında Bağdat’ta vefat etti.

Horasan bölgesinde bulunan Harzem’de temel eğitimimini alan Harezmi, gençliğinin ilk yıllarında Bağdat’taki ileri bilim atmosferinin varlığını öğrenir. İlmi konulara doyumsuz denilebilecek seviyedeki bir aşkla bağlı olan Harezmi ilmi konularda çalışma idealini gerçekleştirmek için Bağdat’a gelir ve yerleşir. Devrinde bilginleri himayesi ile meşhur olan Abbasi halifesi Mem’un Harezmi’deki ilim kabiliyetinden haberdar olunca onu kendisi tarafından Eski Mısır, Mezopotamya, Grek ve Eski Hint medeniyetlerine ait eserlerle zenginleştirilmiş Bağdat Saray Kütüphanesi’nin idaresinde görevlendirilir. Daha sonra da Bağdat Saray Kütüphanesindeki yabancı eserlerin tercümesini yapmak amacıyla kurulan bir tercüme akademisi olan Beyt’ül Hikme’de görevlendirilir. Böylece Harezmi, Bağdat’ta inceleme ve araştırma yapabilmek için gerekli bütün maddi ve manevi imkanlara kavuşur. Burada hayata ait bütün endişelerden uzak olarak matematik ve astronomi ile ilgili araştırmalarına başlar.
Bağdat bilim atmosferi içerisinde kısa zamanda üne kavuşan Harezmi, Şam’da bulunan Kasiyun Rasathanesi’nde çalışan bilim heyetinde ve yerkürenin bir derecelik meridyen yayı uzunluğunu ölçmek için Sincar Ovasına giden bilim heyetinde bulunduğu gibi Hint matematiğini incelemek için Afganistan üzerinden Hindistan’a giden bilim heyetine başkanlık da etmiştir.

Harezmi’nin latinceye çevrilen eserlerinden olan ve ikinci dereceden bir bilinmeyenli ve iki bilinmeyenli denklem sistemlerinin çözümlerini inceleyen El-Kitab ‘ul Muhtasar fi’l Hesab’il cebri ve ‘l Mukabele adlı eseri şu cümleyle başlar :
“Algoritmi şöyle diyor: Rabbimiz ve koruyucumuz olan Allah ‘a hamd ve senalar olsun”

Bugünkü bilgisayar bilimi ve dijital elektroniğin temeli olan 2′lik(binary) sayı sistemini ve 0(sıfırı) bulmuştur.

Cebir sözcüğü de Harezmi’nin “El’Kitab’ül-Muhtasar fi Hısab’il Cebri ve’l-Mukabele” (Cebir ve Denklem Hesabı Üzerine Özet Kitap) adlı eserinden gelmektedir. Bu eser aynı zamanda doğu ve batının ilk müstakil cebir kitabı olma özelliğini taşımaktadır.

Matematik alanındaki çalışmaları cebirin temelini oluşturmuştur. Bir dönem bulunduğu Hindistan’da sayıları ifade etmek için harfler ya da heceler yerine basamaklı sayı sisteminin (bkz. onluk sistem) kullanıldığını saptamıştır. Harezmi’nin bu konuda yazdığı kitabın Algoritmi de numero Indorum adıyla Latince’ye tercüme edilmesi sonucu, sembollerden oluşan bu sistem ve sıfır 12. yüzyılda batı dünyasına sunulmuştur. Hesab-ül Cebir vel-Mukabele adlı kitabı, matematik tarihinde birinci ve ikinci dereceden denklemlerin sistematik çözümlerinin yer aldığı ilk eserdir. Bu nedenle Harezmî (Diophantus ile birlikte) “cebirin babası” olarak da bilinir. İngilizce’deki “algebra” ve bunun Türkçe’deki karşılığı olan “cebir” sözcüğü, Harezmî’nin kitabındaki ikinci dereceden denklemleri çözme yöntemlerinden biri olan “el-cebr”den gelmektedir. Algoritma (İng. “algorithm”) sözcüğü de Harezmî’nin Latince karşılığı olan “Algoritmi”den türemiştir ve yine İspanyolca’daki basamak anlamına gelen “guarismo” kelimesi Harezmî’den gelmektedir.
Son düzenleyen Safi; 1 Şubat 2019 01:28
buz perisi - avatarı
buz perisi
VIP Lethe
4 Haziran 2012       Mesaj #3
buz perisi - avatarı
VIP Lethe
Abdullah bin Musa el-Harezmi
Ebu Abdullah Muhammed bin Musa El-Harezmi, Özbekistan'da doğdu. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Hayatı hakkında çok fazla bilgi bulunmamaktadır. Batı bilim dünyasında en sürekli, en derin etkiler bırakmış matematikçi olarak tanınmıştır. (MS 770-840)

Tam adı Muhammed Bin Musa el-Harezmi olan bu büyük bilim adamı, Horasan’da (Özbekistan’ın Karizmi kentinde) doğmuştur.Hayatının büyük bir bölümü Bağdat’da (Beytü’l Hikme’de) matematik, astronomi ve coğrafya konularında çalışarak geçmiştir.

Cebirin kurucusu olan Harezmi’nin iki önemli matematik kitabı vardır; "Cebir" ve "Hint Hesabı".Harezm'de temel eğitimini alan Harezmi gençlinin ilk yıllarında Bağdat'taki ileri bilim atmosferinin varlığını öğrenir.

İlmi konulara doyumsuz denilebilecek seviyedeki bir aşkla bağlı olan Harezmi ilmi konularda çalışma idealini gerçekleştirmek için Bağdat'a gelir ve yerleşir. Devrinde bilginleri himayesi ile meşhur olan abbasi halifesi Mem'un Harezmideki ilim kabiliyetten haberdar olunca onu kendisi tarafından Eski Mısır, Mezopotamya, Grek ve Eski hint medeniyetlerine ait eserlerle zenginleştirilmiş Bağdat Saray Kütüphanesinin idaresinde görevlendirilir. Daha sonra da Bağdat Saray Kütüphanesindeki yabancı eserlerin tercümesini yapmak amacıyla kurulan bir tercüme akademisi olan Beyt'ül Hikme 'de görevlendirilir. Böylece Harezmi Bağdat'ta inceleme ve araştırma yapabilmek için gerekli bütün maddi ve manevi imkanlara kavuşur. Burada hayata ait bütün endişelerden uzak olarak matematik ve astronomi ile ilgili araştırmalarına başlar.

Bağdat bilim atmosferi içerisinde kısa zamanda üne kavuşan Harezmi Şam'da bulunan Kasiyun Rasathanesin'de çalışan bilim heyetinde ve yerkürenin bir derecelik meridyen yayı uzunluğunu ölçmek için Sincar Ovasına giden bilim heyetinde bulunduğu gibi Hint matematiğini incelemek için Afganistan üzerinden Hindistana giden bilim heyetine başkanlık da etmiştir.

Harezmi 'nin latinceye çevrilen eserlerinden olan El-Kitab 'ul Muhtasar fi 'l Hesab 'il cebri ve 'l Mukabele adlı eserinde ikinci dereceden bir bilinmeyenli ve iki bilinmeyenli denklem sistemlerinin çözümlerini inceler.

El Harizmi matematiğin yanısıra astronomi ve coğrafya ilimlerinde de eserler vermiştir. Astronomik cetvellerle ilgili kitaplar yazmış ve bu eserler 12. y.y. da Latince' ye çevrilmiştir. Bunu yanısıra Ptolemy'nin coğrafya kitabını düzeltmelerle yeniden yazmış, 70 tane bilim adamıyla birlikte çalışarak 830 yılında bir dünya haritası çizmiştir. Dünyanın çevresini ve hacmini hesaplama çalışmalarında yer almıştır. Güneş saatleri, usturlaplar ve saatler üzerine yazılmış eserleri de vardır.

El Harizmi'nin en çok ilgi gören eserleri Kitabü'l muhtasar fi'l Cebr ve'l Mukabele ve Kitabü'l muhtasar fi Hisabü'l Hindi dir.

Harizmi, doğu bilim dünyasında cebir ilmine ilişkin ilk eser yazan kişidir. Bu bilim dalı daha önce az çok işlenmiş ve kısmen geometriden ayrı bir ilim dalı olmaya başlamıştı. Birinci dereceden denklemler çözülebiliyordu, hatta hesaplama metodlarıyla ikinci dereceden denklemlere çözüm bulunuyordu. Fakat henüz ikinci derece denklemlerin köklerini bulma yöntemi geliştirilmemişti.
İşte El Harizmi'nin El Cebr ve'l Mukabele kitabı ikinci dereceden denklemlerin çözüm yolunu sistemli olarak işleyen ilk eser niteliğindedir ve 600 yıldan uzun bir süre (15. yüzyıla kadar) el üstünde tutulmasının nedeni de budur.
BEĞEN Paylaş Paylaş
Bu mesajı 1 üye beğendi.
Son düzenleyen Safi; 1 Şubat 2019 01:28
In science we trust.
Safi - avatarı
Safi
SMD MiSiM
14 Ekim 2015       Mesaj #4
Safi - avatarı
SMD MiSiM
Abdullah bin Musa el-Harezmi
Ad:  eb-muhammed-bn-musa-el-h-rezm-n.jpg
Gösterim: 519
Boyut:  42.7 KB
HARİZMİ
(Ebu Cafer Muhammet bin Musa EL-),
arapça yazan matematikçi, gökbilimci, coğrafyacı (IX yy sonları).

Yaşamına ilişkin yalnızca abbasi halifesi Memun döneminde (813-833) Beytülhikme' de çalıştığı bilinmektedir. Yapıtlarından başlıcaları: birinci ve ikinci dereceden denklemlerin çözümüyle ilgili el-Muhlasar fîhisâb il-cebr ve’l mukabele; arapça metni kaybolan ancak çevirisi (Liber alghoarısmi di praktica arismetrice) bulunan arap rakamlarıyla ilgili Kitâbu Hisâb il -aded il-hindi; gökbilim ile ilgili; Ptolemaios'un coğrafyasından esinlenen ancak onunkinden farklı bilgileri de içeren Kitabu sûrel il-arz.
Kaynak: Büyük Larousse
Son düzenleyen Safi; 1 Şubat 2019 01:31
Avatarı yok
nötrino
Yasaklı
8 Eylül 2018       Mesaj #5
Avatarı yok
Yasaklı

Harezmi


Ad:  harezmi.jpg
Gösterim: 571
Boyut:  56.3 KB
Sıfırı ilk kullanan ve bilinmeyen yerine kullanılan “X- Arapça (şey)” ifadesinin mucidi El- Harezmi M.S.780-850 yılları arasında yaşamıştır. Descartes dönemine kadar bilim dünyasını en çok etki altında bırakan ve Avrupalı matematikçilerin çalışmalarından en çok yararlandığı bilim adamı konumunda bulunuyordu. Cebir ve trigonometri onun kurduğu alanlar olarak kabul edilir. Matematik, astronomi ve birçok alanda yazdığı kitapları aşağıdaki gibidir;
  • El- Kitab’ul Muhtasar fi’l Hesab’il Cebri ve’l Mukabele
  • Kitab al-Muhtasar fil Hisab el-Hind
  • El-Mesahat
  • Zîc-ul Harezmî
  • Kitab al-Amal bi’l Usturlab
  • Kitab’ul Ruhname
  • Kitab surat al-arz
  • Kitab’ul Tarih
Kaynak: Mühendisbeyinler
Son düzenleyen Safi; 1 Şubat 2019 01:31
Hızlı Cevap
Mesaj:

Benzer Konular

19 Aralık 2015 / kompetankedi Siyaset ww
31 Aralık 2012 / nötrino Dinler Tarihi
27 Mayıs 2015 / ahmetseydi Dinler Tarihi
29 Mayıs 2015 / ahmetseydi Siyaset ww
30 Mayıs 2015 / ahmetseydi Sanat ww