Mustafa Kemal ATATÜRK Hakkýnda
 

Atatürk Mustafa Kemal

(d. 1881, Selanik - ö. 10 Kasým 1938, Ýstanbul)
Milli Mücadele’nin önderi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk cumhurbaþkaný (1923- 38).

Osmanlý ordusunda, özellikle I. Dünya Savaþý sýrasýnda gösterdiði yararlýklarla ön plana çýkmýþ, 1919-22 arasýnda iþgalci kuvvetlere karþý Milli Mücadele’yi tasarlamýþ, örgütlemiþ Ve yönetmiþ, Türkiye’yi baðýmsýzlýða kavuþturmuþtur. 1923-38 arasýnda bir dizi siyasal, hukuksal, kültürel ve ekonomik reform gerçekleþtirerek modern ve laik bir ulus-devletin yaratýlmasýna önderlik etmiþ, bu dönemde bir baþýna belirleyici karar mercii olmuþtur. Düþüncelerinin ve uygulamalarýnýn bir bileþkesi olan Kemalizm devletin temel ideolojisi olmuþ, Türkiye toplumunun ideolojik yapýsýný derinden etkilemiþtir.

Mustafa Kemal Osmanlý Devleti’nin çöküþüne yol açan çeliþkilerin odaklaþtýðý Rumeli bölgesinin en önemli kentlerinden biri olan Selanik’te doðdu. Doðum tarihi konusunda tam bir görüþ birliði yoktur. Çocukluðu ve gençlik yýllarýnýn bir bölümü burada geçti. Rumeli 18. yüzyýldan baþlayarak ekonomik, siyasal ve kültürel açýlardan Batý’ dan en çok etkilenen bölgeydi. Batý’nýn artan ekonomik nüfuzunun dönüþtürücü ve bozucu etkisi en çok bu bölgede duyulmuþ, imparatorluðun çöküþünde önemli rol oynayan Hýristiyan uluslarýn baþkaldýrmasý, büyük devletlerin nüfuz ve yayýlma politikasý en yoðun biçimde burada kendini göstermiþti. imparatorluðun en geliþmiþ kentlerinden biri olan Selanik, yeni düþünce ve siyaset akýmlarýnýn en çok yanký bulduðu, görece kozmopolit bir merkez olmasýnýn yaný sýra, siyasal bunalýmýn da odaðý olan Makedonya’nýn en büyük kentiydi. Çöken imparatorluðun yýkýntýlarý üzerinde yeni bir devlet yaratan Mustafa Kemal, ülkede modernleþmenin en ileri boyutlara ulaþtýðý, çöküþ öðelerinin en çarpýcý biçimde birleþtiði bu yörede doðdu ve yetiþti. Doðumu, 1877-78 Osmanlý-Rus Savaþý yenilgisinin hemen sonrasýna, II. Abdülhamid yönetiminin ilk yýllarýna rastlar. Bu yýllar ayný zamanda II. Meþrutiyet ve Cumhuriyet dönemini belirleyecek düþünce ve siyaset akýmlarýnýn filizlendiði, devleti modernleþtirme giriþimlerinin sürdüðü ve önemli bir düzeye ulaþtýðý dönemdi. O dönemde askeri okul ve birlikler çevresinde yetiþen, Mustafa Kemal’in de içinde bulunduðu kuþak, hem II. Meþrutiyet hem de Milli Mücadele ve Cumhuriyet’te yönetici konumlarda yer alacak, Türk toplumunun geçirdiði büyük dönüþümlere önderlik edecekti.

Mustafa Kemal kentsel orta sýnýftan bir ailenin oðluydu. Babasý Ali Rýza Efendi Selanik’in yerlisi bir ailedendi; evkafta kâtiplik, gümrük muhafaza memurluðu yapmýþ, kýsa bir süre gönüllü olarak Asakir-i Milliye taburuna üsteðmen olarak katýlmýþtý. Ciddi bir eðitim görmemiþ olmakla birlikte, okuryazar ve oldukça ileri düþünceli, dar gelirli küçük bir memur olan Ali Rýza Efendi Mustafa’nýn doðduðu sýralarda, geçim zorluðu nedeniyle ticarete atýldý; biraz bölgedeki güvensizlik, biraz da ticaret yaþamýnýn kurallarýna uyum saðlayamadýðý için baþarýlý olamadý. Annesi Zübeyde Haným Selanik yöresinden, ticaretle uðraþmýþ bir ailedendi; geleneklerine baðlýydý; çevresindeki kadýnlarýn büyük çoðunluðundan farklý olarak okuma bilirdi.

Annesi din adamý olmasýný istediði için mahalle mektebine, babasý ise modern öðrenim veren Þemsi Efendi Mektebi’ne gitmesini istiyordu. Mustafa Kemal çok lasa bir süre mahalle mektebine gittikten sonra, Þemsi Efendi Mektebi’ne geçti; burasý o sýralar Selanik’in en saygýn okullarýndandý. Ama babasý genç yaþta ölünce (1888 ?) ailenin zaten pek iyi olmayan maddi durumu daha da bozuldu: Bunun üzerine, annesi ve kardeþiyle birlikte Selanik yakýnlarýnda dayýsýnýn kâhya olarak çalýþtýðý çiftliðe gittiler. Bir süre sonra öðrenimini sürdürmesi için annesi onu Selanik’teki babaannesinin yanýna gönderdi. Burada Mülki Ýdadi’de rüþtiye bölümüne yazýldýysa da bir öðretmenden dayak yemesi üzerine okuldan alýndý. Küçük yaþta babasýz kalmasý, kardeþlerinin basit hastalýklardan ölmesi, ailenin geçim zorluðu çekmesi gibi nedenlerle çocukluðu zor koþullar altýnda geçti.

1893’te girdiði Selanik Askeri Rüþtiyesinde düzenli bir öðretime kavuþtu. Okulda çalýþkan bir öðrenciydi; matematikte özellikle baþarýlý olduðundan matematik öðretmeni kendisine Kemal adýný verdi. Bu arada annesinin ikinci bir evlilik yapmasýný tepkiyle karþýladý. Rüþtiyeyi bitirdikten sonra Manastýr Askeri Ýdadisi’ne girdi (1895). Manastýr, Makedonya’da kalabalýk bir subay-asker topluluðunun bulunduðu, çeþitli Balkan uluslarýnýn milliyetçi hareketlerinin etkili olduðu bir ordu ve vilayet merkeziydi. Bu ortamýn, ayrýca okulda tanýdýðý Ýttihat ve Terakki’nin gelecekteki ünlü hatibi Ömer Naci’nin Mustafa Kemal’in düþünsel geliþiminde önemli etkisi oldu. Onun aracýlýðýyla edebiyat ve güzel konuþma sanatýyla ilgilenmeye baþladý; daha önemlisi, o dönemin muhalif aydýn çevrelerinin düþünsel yetiþmesinde belirleyici bir etkisi olan Namýk Kemal’in yapýtlarýný tanýma olanaðýný buldu.

Manastýr Askeri Ýdadisi’ni bitirince 14 Mart 1899’da, Ýstanbul’da Mekteb-i Harbiye’nin piyade sýnýfýna yazýldý. Böylece ilk kez Makedonya’dan ayrýlýyor, imparatorluðun hareketli baþkenti Ýstanbul’u tanýmýþ oluyordu. Baþkentte de baþarýlý bir öðrenciydi. Okulda imparatorluðun çöküþ ortamýndan kaynaklanan düzensizlikler, II. Abdülhamid yönetimine karþý tepki uyandýrýyordu. Mustafa Kemal de tepki duyanlar arasýndaydý. Bu dönemde siyasette etkin olmamakla birlikte siyasete, sanata ve edebiyata ilgisi arttý. 10 Þubat 1902’de okulu bitirdi ve erkânýharb (kurmay) sýnýfýna ayrýldý. Burada çok iyi bir öðrenci olmasýnýn yaný sýra, siyasal etkinliklerde de bulundu. Okulda arkadaþlarýyla birlikte çýkardýðý gazetede yazýlarýn çoðunu kendisi yazdý. Kurmaylýk öðrenimini Ocak 1905’te 13 öðrenci arasýndan beþinci olarak ve kurmay yüzbaþý rütbesiyle tamamladý. Ýleriki yýllarda kendisiyle birlikte siyasal yaþamý etkileyecek olan Ýsmet Ýnönü, Ali Fuat Cebesoy, Fethi Okyar gibi subaylarla burada tanýþtý. Okulu bitirdikten sonra arkadaþlarýyla düzenledikleri toplantýlar hafiyelerce öðrenildiyse de herhangi bir cezaya çarptýrýlmadý. Ama bu olay Rumeli yerine daha uzak bir köþe olan Suriye’ye gönderilmesinde etkili oldu.

Ýlk askeri görevi 11 Ocak 1905’te Þam’da 4. Ordu’ya baðlý 30. Süvari Alayý’ndaki stajyerliðidir. Bu görevi sýrasýnda bütün Suriye’yi dolaþtý, devletin ve ordunun kötü yönetimine, halkýn sýkýntýlarýna iliþkin gözlemlerde bulundu. Havran ve Kuneytra’da Dürzilere karþý yapýlan harekâta katýldý. Bu arada Þam’da siyasi sürgün olarak bulunan ve ticaretle uðraþan Mustafa Bey’le (Cantekin) tanýþtý. Onunla birlikte Vatan ve Hürriyet Cemiyeti’ni kurdu. Görev gereði gittiði Kudüs, Hayfa ve Yafa’da örgütü yaymaya çahþtýysa da bölgede elveriþli bir ortam bulamadý. Bunun üzerine gizlice Selanik’e gitti. Sonradan bir izin belgesi de elde ederek Selânik’te dört ay kaldý. Ççðunluðu öðretmen ve subay olan, sonralarý Ýttihat ve Terakki içinde etkili olacak kiþilerin de katýlmasýyla gizli toplantýlar düzenledi. Suriye’ye döndükten sonra, Haziran 1907’de kolaðalýðýna (önyüzbaþý) yükseltildi ve Þam’daki 4. Ordu kurmayýna atandý. Ardýndan kendini Selanik’teki 3. Ordu’ya tayin ettirdi (Eylül 1907). Mustafa Kemal Makedonya’ya geldiði zaman, bölge siyasi bakýmdan oldukça hareketliydi. Ýttihat ve Terakki’nin etkinliði giderek artýyordu. Mustafa Kemal’in kurduðu Vatan ve Hürriyet Cemiyeti þubesindeki arkadaþlarý da onun yokluðunda Ýttihat ve Terakki’ye katýlmýþtý. Bu arada Mustafa Kemal 3. Ordu kurmayýndaki görevinin yaný sýra Selânik- Üsküp demiryolu müfettiþliðine atandý; bu da cemiyet adýna taþrada örgütsel etkinliklerde bulunmasýný kolaylaþtýrdý. Ama Mustafa Kemal büyük bir olasýlýkla Ýttihat ve Terakki Cemiyeti’nin merkezinde yer almýyor ya da uzak tutuluyordu.

II. Meþrutiyet’in ilanýndan (23 Temmuz 1908) sonra, Mustafa Kemal Ýttihat ve Terakki Cemiyeti yönetimiyle anlaþmazlýða düþtü. Mustafa Kemal’in cemiyet yönetimine muhalefeti ordunun politikaya karýþmamasý, cemiyetin gizli örgüt niteliðinden çýkarýlýp siyasal partiye dönüþtürülmesi noktalarýnda yoðunlaþtý. Öte yandan, Meþrutiyet’in ilanýndan sonra Enver Bey’le Mustafa Kemal arasýndaki çekiþme de belirginleþti. Cemiyet içinde Enver Bey’in etkisi artarken, Mustafa Kemal geri plana düþtü ve kendini askerlik mesleðine verdi.

Askerlikle ilgili, iki yapýtý Almancadan Türkçeye çevirdi. Ýttihat ve Terakki tarafýndan Meþrutiyet yönetimine karþý kýpýrdanmalarý bastýrmak üzere Trablusgarp’a gönderildi. Mustafa Kemal’e böyle bir görev verilmesindeki asýl amaç, onu siyasal merkez niteliðindeki Selanik’ten uzaklaþtýrmaktý. Trablusgarp’ta merkezî otoriteyi yeniden saðladý. Selanik’e döndükten sonra Ýstanbul’da ortaya çýkan 31 Mart Olayý’ný (13 Nisan 1909) bastýrmak için Rumeli’de Hareket Ordusu’nun toplanmasýnda rol oynadý. Baþlangýçta bu ordunun kurmay baþkaný olduysa da, daha sonra ordu komutanlýðýna Mahmud Þevket Paþa, kurmay baþkanlýðýna da Enver Bey getirildi. Düzenin saðlanmasýndan sonra Selanik’e döndü, çeþitli askeri görevlerde bulundu. Ýttihat ve Terakki’nin Eylül 1909’da toplanan ikinci kongresine Trablusgarp delegesi olarak katýldý. Kongrede askerlerin siyasetten çekilmesini ya da siyasetle uðraþmak isteyen askerlerin ordudan ayrýlmasýný savundu. Ýsmet Ýnönü, Kâzým Karabekir, Fethi Okyar gibi bazý yandaþlar bulduysa da, bu görüþ benimsenmedi ve cemiyetten daha çok kopmasýna yol açtý. Bundan sonra askeri etkinlikleri sýrasýnda yaptýðý eleþtirilerle üst rütbedeki komutanlarýnýn dikkatini çekti. 1910 yazýnda Arnavutluk’ta çýkan ayaklanmayý bastýrmakla görevlendirilen Mahmud Þevket Paþa’nýn kurmay baþkanlýðýný yaptý. 1910 sonbaharýnda Fransa’da Picardie’de yapýlan büyük manevralara Osmanlý ordusunu temsilen katýlan üç subay arasýnda yer aldý. Eylül 1911’de Ýstanbul’da genelkurmay baþkanlýðýnda bir göreve atandý.

Mustafa Kemal Ýtalya’nýn Trablusgarp’a saldýrýsý (Eylül 1911) üzerine, 1911 sonlarýnda gizlice Mýsýr üzerinden Tobruk’a gitti.(Bakýnýz: Trablusgarp Savaþý ) Buradaki komutan Ethem Paþa’nýn kurmaylýðýný üstlendi. Ocak 1912’de yapýlan Tobruk çarpýþmasýnda baþarý gösterdi. Derne’ye geçip buradaki kuvvetlerin komutanlýðýný üstlendi. Trablusgarp’ta bir yýl kaldý ve binbaþýlýða yükseldi. Ekim 1912’de Balkan Savaþý baþlayýnca Ýstanbul’a döndü. Yenilgiyle sonuçlanan I. Balkan Savaþý sýrasýnda, Mustafa Kemal, Çanakkale ve Gelibolu Yarýmadasýnýn savunulmasý için kurulan Bahr-i Sefid Kuva-yý Mürettebesi’ nin harekât þubesi müdürlüðüne atandý (Kasým 1912). Daha sonra bu kuvvetin kurmay baþkaný oldu; uygulamada komutanlýðýný da üstlendi. I. Balkan Savaþý’nm sonunda, Ýttihat ve Terakki bir hükümet darbesiyle iktidarý yeniden ele geçirdi (Ocak 1913). Ýttihat ve Terakki Hükümeti Balkan devletleri arasýnda çýkan anlaþmazlýktan yararlanarak Edirne’yi ve Doðu Trakya’nýn büyük bölümünü geri aldý. Çok kýsa sürede paþalýða yükselen Enver’i ve cemiyetin etkinliklerini eleþtiren Mustafa Kemal, yönetim tarafýndan dikkatle izlenmekteydi. Yakýn arkadaþý Fethi Bey de (Okyar) cemiyet genel sekreterliðinden istifa etmiþti. Fethi Bey Sofya büyükelçiliðine, Mustafa Kemal de Sofya askeri ataþeliðine atandý (27 Ekim 1913). Daha sonra Bükreþ, Belgrad ve Çetine ataþelikleri de ek görev olarak verildi. Sofya’daki günlerinde Avrupa’nýn örf ve âdetlerini yakýndan tanýma olanaðýný buldu.

Mustafa Kemal Osmanlý Ýmparatorluðu’ nun yaklaþan savaþta tarafsýz kalmasýndan yanaydý. Almanya’nýn savaþý kazanamayacaðýný düþündüðünden bu ülkeyle ittifaka karþýydý. Ayrýca ordunun komuta kademelerine Alman subaylarýnýn yerleþtirilmesine de karþý çýkýyordu. Ama savaþ çýkýnca görev isteyen Mustafa Kemal, uzun yazýþmalardan sonra Tekirdað’da kuruluþ aþamasýndaki 19. Tümen komutanlýðýna atandý (2 Þubat 1915). Tümeni, eksikliklerini tamamlayarak Gelibolu Yarýmadasýndaki Maydos’a nakletti. Arýburnu, Anafartalar ve Ece limanýný kapsayan bölgenin komutaný oldu. Rusya’ya silah ve gýda malzemesi göndermek için Boðazlar’ý ele geçirmek isteyen Ýtilaf Devletlerinin donanmalarý 19 Þubat 1915’te Çanakkale Boðazý’ndaki tabyalara saldýrdýlar (Bakýnýz: Çanakkale Zaferi). 18 Mart’ ta Çanakkale Boðazý’ndan geçme giriþimleri baþarýsýzlýða uðrayýnca, 25 Nisan 1915’te Arýburnu ve Seddülbahir bölgelerine asker çýkararak ilerlemeye baþladýlar.

Mustafa Kemal, kendi bölgesi olmamasýna ve üstlerinden bu yönde emir almamasýna karþýn, emrindeki 57. Alay’ý harekete geçirip Conkbayýn’na ulaþtý, itilaf kuvvetlerini püskürterek Çanakkale’deki kara savunmasýnýn temelini attý. Haziran 1915’te miralaylýða (albay) yükseldi. 6/7 Aðustos 1915’te Ýtilaf kuvvetleri Anburnu ve Anafartalar’a asker çýkardý. Mustafa Kemal ordu komutaný Liman voiý Sanders’le yaptýðý görüþmede Anafartalar’daki bütün kuvvetlerin kendi emrinde birleþtirilmesini önerdi. Bu isteði kabul edilerek 8/9 Aðustos’ta Anafartalar Grubu komutanlýðýna atandý ve hemen saldýrýya geçmesi emredildi. 10 Aðustos 1915’te düþman geri püskürtüldü; Ýngilizlerle Fransýzlar Geübolu Yarýmadasýndan ayrýlmak zorunda kaldýlar. Mustafa Kemal, belirleyici bir son taarruz önerdiyse de, Genelkurmay bu taarruzun gereksiz yere büyük sayýda asker kaybýna neden olacaðýný, oysa Ýtilaf Devletleri’nin Gelibolu’yu boþaltmasýnýn beklendiðini bildirerek bu öneriyi kabul etmedi. Mustafa Kemal görevinden istifa ederek Ýstanbul’a gitti. Bir ay sonra Ýtilaf kuvvetleri de Çanakkale’den çekildi. Çanakkale Savaþý Mustafa Kemal’in yaþamýnda bir dönüm noktasý niteliðindeydi.

Ýstanbul’a döndükten sonra, Ocak 1916’da Edirne’deki 16. Kolordu komutanlýðýna atandý. Ardýndan bu kolorduyla Doðu Cephesi’ne gitti. Nisan 1916’da Silvan’da göreve baþladý ve mirlivalýða (tuðgeneral) yükseltildi. Mustafa Kemal bu görevi sýrasýnda Muþ ve Bitlis’i geri aldý (6-7 Aðustos 1916). Bu sýrada Ýttihat ve Terakki yönetimi Hicaz Kuvve-i Seferiyesi adýnda bir ordu kurmak ve Mustafa Kemal’i bu göreve atamak istiyordu. Mustafa Kemal buna karþý çýktý ve Hicaz Kuvve-i Seferiyesi kurulmadý. Bunun üzerine asaleten 2. Ordu komutanlýðýna atandý ve Doðu Cephesi’ne geri döndü. Temmuz 1917’de General Falkenhayn emrindeki Yýldýrým Ordularý Grubu’na baðlý 7. Ordu komutanlýðýna atandý. Ama bu görevinde Falkenhayn’la anlaþamadý. Yanýnda görev yapan Albay «Ýsmet Bey’le (Ýnönü) birlikte bir rapor hazýrlayarak Talât Paþa’ya gönderdi. Bu rapor benimsenmeyince Mustafa Kemal görevinden ayrýlarak Ýstanbul’a döndü.

Ýstanbul’da bulunduðu sürede Alman imparatoru II. Wilhelm’i ziyaret için veliaht Vahideddin’le birlikte Almanya’ya gitti. Burada Alman cephesini görünce savaþýn yitirileceðini anladý; düþüncelerini Alman komutanlarýna da açýkladý. Bir süre tedavi için Viyana ve Karlsbad’a (bugün Karlovy Vary) geçti. Temmuz 1918’de tahta çýkan VI. Mehmed (Vahideddin) Mustafa Kemal’i Ýstanbul’a çaðýrdý. Padiþahla görüþmelerinden etkili bir göreve getirilmeyeceðini anlayan Mustafa Kemal, Aðustos 1918’de Filistin’deki 2. Ordu komutanlýðýna atandý. Eylül 1918’de Ýngiliz saldýrýsý üzerine emrindeki orduyu kuzeye (Þam ve Halep) çekti. Baþtan beri daha geride bir savunma hattý kurulmasýný savunan Mustafa Kemal, 7. Ordu’yu Halep’in kuzeyinde mevzilendirdi (Ekim 1918). Bu hat kabaca gelecekteki Türkiye Cumhuriyeti’nin sýnýrlarýydý. OsmanlI Ýmparatorluðu 31 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesi’yle savaþtan çekildi; Mustafa Kemal de Yýldýrým Ordularý Grubu komutanlýðýna atandý. (Bakýnýz:(Mondros Ateþkes Antlaþmasý) Bu görevi sýrasýnda Ýstanbul’a telgraflar çekerek mütareke maddelerinin açýklýða kavuþturulmasýný, Ýngilizler’in Ýskenderun’u iþgali halinde buna karþý direneceðini bildirdi. Antep ve çevresinde halka silah daðýtýmýný örgütledi. Bir hafta sonra 7 Kasým 1918’de Yýldýrým Ordularý Grubu kaldýrýlýnca Harbiye Nezareti emrine alýndý.

13 Kasým 1918’de Ýstanbul’a gelen Mustafa Kemal, 16 Mayýs 1919’a deðin çalýþmalarýný baþkentte sürdürdü. Ýstanbul’a vardýðýnda yeni kurulan Tevfik Paþa kabinesinin Meclisi Mebusan’dan güvenoyu almamasý için çalýþtý, ama baþarýlý olamadý. Ardýndan Vahideddin’le görüþtü. Ondan yeni bir kabine kurup kendisini de harbiye nazýrlýðýna getirmesini istedi. Yabancýlarla da görüþmeler yaptý. Þiþli’de, daha sonra müze haline getirilen eve yerleþerek sonralarý Milli Mücadele’nin çekirdek kadrosunu oluþturacak arkadaþlarýyla (Refet Bele, Ali Fuat Cebesoy, Ýsmet Ýnönü, Kâzým Karabekir, Fethi Okyar, Rauf Orbay) toplantýlar yaptý. Birkaç kez VI. Mehmed ile görüþtü. Ýstanbul’da yoðun etkinlikte bulunamayacaðý kanýsýna varýnca Anadolu’da bir göreve atanmaya çalýþtý.

30 Nisan 1919’da 9. Ordu (sonradan 3. Ordu) müfettiþliðine atandý. Hem askeri hem mülki nitelikteki görevi, Samsun bölgesinde Rumlarýn bir Pontus devleti kurma giriþimlerini ve Türk köyleriyle Rum köyleri arasýndaki çatýþmalarý önlemekti. Bölgede güvenliði saðlayacak, silah ve cephaneleri toplattýracaktý. Bu sýrada iktidarda Damat Ferid Paþa Hükümeti vardý. Ýstanbul’dan ayrýlmadan önce milli müdafaa kuruluþlarýnýn temsilcileriyle, Ýstanbul’daki Ýtilaf Devletleri’nin olaðanüstü komiserleriyle, sadrazamla ve padiþahla görüþtü. Bu sýrada Ýzmir Yunanhlarca iþgal edildi. Mustafa Kemal 16 Mayýs 1919’da Bandýrma adlý küçük bir vapurla Ýstanbul’dan ayrýldý; 19 Mayýs 1919’da Samsun’a vardý.(Bakýnýz: Bandýrma Vapuru'nun Tarihçesi)

Mustafa Kemal 19 Mayýs 1919’daki durumu Nutuk'ta þöyle özetliyordu: Aðýr bir mütareke imzalanmýþ, millet yorgun ve yoksul, ordu silahsýzlandýrýlmýþ, yöneticiler âciz ve þahsiyetsiz, Ýtilaf Devletleri’nin askerleri ülkenin dört bir yanma yerleþmiþti. Mustafa Kemal tek çözümün ulus egemenliðine dayanan baðýmsýz bir Türk devleti kurmak olduðunu düþünüyor ve bu görüþünü “ya istiklal ya ölüm” sloganýyla özetliyordu. Ama, amaçlarýný halka hemen açýklamanýn sakýncalý olduðunu döþenerek, aþamalý bir biçimde amaca ulaþmayý tasarlýyordu.

Mustafa Kemal, tedavi olma gerekçesiyle Havza’ya geçti. Önce Pontus Rumlarýnýn eylemlerini engelledi. Havza’dan bütün komutanlara, idare amirlerine, Anadolu’daki milli kuruluþlara gizli bir tamim göndererek iþgallere karþý bütün yurtta mitingler yapýlmasýný, iþgal ve ilhaklarýn önlenmesini istedi. Kolordu komutanlarýna gönderdiði bir yazýda düþman saldýrýsýna karþý çete savaþýna azami ölçüde baþvurulmasýný emretti. Bu tamimler, Ýtilaf Devletleri’nin baskýsýyla 8 Haziran’da hükümetçe Ýstanbul’a çaðrýlmasýna yol açtý. Dönmeyi kabul etmeyerek 13 Haziran’da Amasya’ya geçti. 21-22 Haziran’da Amasya Tamimi’ni yayýmladý. (Bakýnýz:Amasya Genelgesi (Amasya Tamimi) Bu tamimde vatanýn bütünlüðüyle milletin istiklalinin tehlikede olduðunu, merkezî hükümetin görevini yerine getiremediðini, milletin istiklalini gene milletin azim ve kararýnýn kurtaracaðýný, milletin sesini duyurmak için milli bir kurul oluþturulmasýnýn zorunlu olduðunu, bunun için de Anadolu’ nun en güvenli yeri olan Sivas’ta bir kongrenin toplanmasýnýn gerektiðini belirtiyordu. Tamim Mondros Mütarekesi hükümlerine uyulmamasý çaðrýsýný içerdiðinden, Mustafa Kemal Ýstanbul Hükümeti’ne açýkça karþý çýkmýþ oluyordu.

Halk, 27 Haziran’da Sivas’a varan Mustafa Kemal’i sevinçle karþýladý. Bu sýrada dahiliye nazýrý Ali Kemal, Mustafa Kemal’in görevden alýndýðýný bütün vilayetlere bildirmiþti. Mustafa Kemal Erzincan’dan geçerken harbiye nazýrýndan Ýstanbul’a dönmesini isteyen telgraflar aldýysa da bu isteðe uymadý. 3 Temmuz’da halkýn sevgi gösterileri arasýnda Erzurum’a vardý. 8 Temmuz’ da sarayla yaptýðý bir telgraf görüþmesinde askerlikten istifa etti. (Bakýnýz: Erzurum Kongresi) Ertesi gün Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Erzurum Þubesi baþkanlýðýna seçildi. Böylece Ýstanbul’la baðlarýný koparmýþ oldu.

Mustafa Kemal, 23 Temmuz’da baþlayan Erzurum Kongresi’nde oybirliðiyle kongre baþkanlýðýna seçildi. Ulusal sýnýrlar içinde vatanýn bir bütün olduðu, vatanýn yabancý iþgaline karþý savunulacaðý, merkezî hükümet bu görevi yerine getiremezse milli kongre tarafýndan geçici bir hükümet kurulacaðý yolunda kararlar alýnan kongrede, dokuz kiþilik bir Heyet-i Temsiliye seçildi ve baþýna Mustafa Kemal getirildi. Bu arada nüfuzlu kiþiler ve aþiret reisleriyle baðlantý kurarak Sivas Kongresi hazýrlýklarýný yürüttü. 2 Eylül’de Sivas’a vardý. 4-11 Eylül arasýnda toplanan Sivas Kongresi’nde bütün direniþ örgütleri Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adý altýnda toplandý. (Bakýnýz: Sivas Kongresi) On altý kiþilik yeni Heyet-i Temsiliye’ye bütün ülkeyi temsil yetkisi verildi, Misak-ý Milli’nin esaslarý kararlaþtýrýldý. Ýstanbul Hükümeti ise Sivas Kongresi’ni daðýtmak, Mustafa Kemal’i tutuklamak için giriþimlerde bulundu ama bu iþle görevlendirilen Elazýð valisi Ali Galip Ýstanbul’a kaçmak zorunda kaldý. Mustafa Kemal Damat Ferid Paþa’ya çektiði bir telgrafla bu giriþimi kýnadý ve meþru bir hükümet baþa geçinceye deðin Ýstanbul’la iliþkilerini keseceðini bildirdi.

Bunun üzerine 1 Ekim’de Damat Ferid Paþa Hükümeti istifa etti. Ali Rýza Paþa baþkanlýðýnda kurulan yeni hükümet, Heyet-i Temsiliye ile görüþmek üzere Bahriye Nazýrý Salih Paþa’yý Anadolu’ya gönderdi. Mustafa Kemal 18 Ekim’de Amasya’da Salih Paþa ile görüþtü. Bu görüþme sonucunda hükümetle milli müdafaa örgütü arasýnda hiçbir anlaþmazlýk kalmadýðý, mebus seçiminin özgürce yapýlacaðý, Sivas Kongresi kararlarýnda anlaþmaya varýldýðý açýklandý. 7 Kasým” 1919’da Mustafa Kemal Ýstanbul’da toplanacak Meclis-i Mebusan’a Erzurum’dan milletvekili seçildi. 16 Kasým’da Heyet-i Temsiliye üyeleri ile bazý yetkili kiþilerin Sivas’ta yaptýðý bir dizi toplantýda Heyet-i Temsiliye’nin merkezinin Ankara’ya taþýnmasý kararlaþtýrýldý. 27 Aralýk 1919’da Ankara’ya varan Mustafa Kemal halk tarafýndan coþkuyla karþýlandý. Böylece Ankara Milli Mücadele’nin merkezi haline geldi.

Mustafa Kemal, güvenlik nedenleriyle Ýstanbul’da toplanan Meclis-i Mebusan’a katýlmadý. Meclis toplantýsýnda Misak-ý Milli kabul edilerek Milli Mücadele yanlýsý Felah-ý Vatan Grubu kuruldu. Mart 1920’de Ýstanbul’daki Ali Rýza Paþa kabinesi çekildi. Mustafa Kemal’in baskýsýyla Damat Ferid Paþa sadrazam yapýlmadý; yeni kabineyi Salih Paþa kurdu. 16 Mart 1920’de Ýtilaf Devletleri Ýstanbul’u iþgal edince, Meclis-i Mebusan bu koþullar altýnda görevini yerine getiremeyeceði gerekçesiyle oturumlarýna ara verdi. Mustafa Kemal Heyet-i Temsiliye baþkaný olarak bütün yurda çektiði telgraflarla durumun izlenmekte olduðunu bildiriyor, ayrýca iþgalci ve tarafsýz ülkelere protesto mesajlarý yolluyordu. 19 Mart’ta bir tamimle Ankara’da olaðanüstü yetkilerle donanmýþ bir meclis kurulmasý kararýný yayýmladý. Bu meclis, Ýstanbul’dan Anadolu’ya geçen ve yeniden seçilecek mebuslardan oluþacaktý.

23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) açýldý. Mustafa Kemal yeni bir hükümetin oluþturulmasýný, ülkede TBMM’nin üstünde hiçbir güç tanýnmamasýný, yasama ve yürütme görevlerinin TBMM’de toplanmasýný önerdi. Bu önerge meclisçe kabul edildi. 25 Nisan’da Mustafa Kemal’in baþkanlýðýnda geçici bir Ýcra Encümeni seçildi. Bu encümen 3 Mayýs’ta yerini ilk Ýcra Vekilleri Heyeti’ne býraktý. Mecliste devlet örgütünün kuruluþ çalýþmalarýný yapmak üzere, Mustafa Kemal’in de katýldýðý bir de Layiha Encümeni kuruldu. Mayýs 1920’de bir Fransýz heyeti Ankara’ya gelerek Mustafa Kemal’le görüþtü ve geçici bir mütareke imzalandý. Bu arada Ýstanbul Hükümeti Mustafa Kemal’i askerlikten çýkarýp idama mahkûm etti (11 Mayýs 1920). Ardýndan da Ankara’yla Ýstanbul arasýnda fetvalar savaþý baþladý. Bu sýrada Batý Anadolu’da Yunan ilerlemesi sürüyordu. Mustafa Kemal bu durumda Kuva-yý Milliye güçlerinden yararlanma politikasýný uygulamaya giriþti. Bir yandan da bunlarý düzenli ordu birlikleriyle birleþtirmek amacýyla 18 Haziran 1920’de Batý Cephesi Komutanlýðý oluþturuldu. Bu arada bazý güçlü Kuva-yý Milliye birliklerine dayanan Yeþil Ordu adlý bir örgüt kurulmuþtu. Yeþil Ordu düzenli ordu düþüncesine karþý çýkýyor, çete savaþýný savunuyordu. Ayný dönemde Ýtilaf Devletlerinin, Ýstanbul Hükümetinin ve çeþitli yerel geliþmelerin etkisiyle Anadolu’nun birçok yerinde ayaklanmalar baþgösterdi. Bunlarýn bastýrýlmasýnda önemli rol oynayan Kuva-yý Milliye güçleri giderek daha etkili olmaya baþladý. Sol düþüncelerin etkisinde kalan Yeþil Ordu da siyasal bir kimlik kazanmaya baþladý; TBMM içinde bile yandaþlar edindi. Bu geliþmeleri Milli Mücadele’nin bütünlüðü için bir tehlike olarak gören Mustafa Kemal Yeþil Ordu’yu daðýttý. Bu olay Çerkeþ Ethem’le aralarýnýn açýlmasýna neden oldu.

TBMM hükümetinin dýþ dünyada tanýnmasý için giriþimlerde bulunan Mustafa Kemal daha Mayýs 1920’de Moskova’ya bir heyet göndermiþti. Görüþmeler sonunda Bolþevik yönetimi Misak-ý Milli’yi tanýdýðýný açýklamýþ, ama Ermenistan sorunu yüzünden bir anlaþmaya varýlamamýþtý. Lenin de Mustafa Kemal’e bir mektup göndererek iki devlet arasýnda “uluslarýn kendi kaderlerini tayin hakký” ilkesi temelinde iyi iliþkiler kurulabileceðini belirtmiþti.

Mustafa Kemal bir yandan düzenli bir ordu kurmaya, dýþ iliþkileri geliþtirmeye çabalarken öbür yandan da yeni devletin düzenini belirlemeye çalýþýyordu. Bu amaçla bir Hukuk-ý Esasiye Encümeni kurulmuþ, bu encümen bir Teþkilat-ý Esasiye Kanunu (Anayasa) tasarýsý hazýrlayýp meclise sunmuþtu (18 Aðustos 1920). Mecliste ise Ankara’da oluþturulan hükümetin niteliði konusunda iki görüþ belirmiþti. Birinciler TBMM Hükümeti’nin, Ýstanbul’un ve padiþahýn düþman elinden kurtarýlmasýna deðin sürecek geçici bir hükümet olduðunu, Ýkinciler ise egemenliðin kayýtsýz þartsýz millette olduðunu, TBMM’nin ve onun içinden çýkan hükümetin de bunu temsil ettiðini savunuyordu. Bu temelli görüþ farklýlýklarý üzerine Mustafa Kemal “Halkçýlýk Programý” adýyla hazýrladýðý bir taslaðý meclise sundu (13 Eylül 1920). Büyük ölçüde ikinci görüþe yakýn ilkeler içeren “Halkçýlýk Programý” büyük tartýþmalar sonunda kabul edilen ilk Anayasa’nýn da (20 Ocak 1921) temelini oluþturdu.(Bakýnýz: Türkiye'de Anayasa Giriþimleri ve Anayasal Hareketler)

1920’de baþka önemli geliþmeler de yaþandý. Ýstanbul Hükümeti 10 Aðustos 1920’de imzaladýðý Sevres Antlaþmasý ile Osmanlý Devleti’nin sonunu hukuken de kabul etmiþ oluyordu.(Bakýnýz: Sevr (Sévres) Antlaþmasý) Ankara’nýn tepkisi ise çok sert oldu. TBMM 19 Aðustos’ta aldýðý bir kararla Sevres Antlaþmasý’ný imzalayanlarý ve bunu onaylayan Þûra-yý Saltanat üyelerini vatan hâini ilan etti. Mondros Mütarekesinden sonra Doðu Anadolu’daki etkinliklerini artýran Ermeniler de Sevres Antlaþmasý’nýn bölgede baðýmsýz bir Ermeni devleti kurulmasýný öngörmesi üzerine Eylül 1920’de yoðun bir saldýrýya giriþtiler. Kâzým Karabekir komutasýndaki 15. Kolordu bu saldýrýlan püskürterek Kasým 1920 sonlarýnda bütün Ermeni birliklerini Misak-ý Milli sýnýrlarýnýn ötesine attý. Bu baþarý sonunda 3 Aralýk 1920’de daha sonra bir federal devlet olarak SSCB’ye katýlacak olan Ermenistan Cumhuriyeti’yle Gümrü Antlaþmasý imzalandý. (Bakýnýz: Gümrü Antlaþmasý) Bu, Ankara Hükümeti’nin yaptýðý ilk antlaþmaydý. Ardýndan Gürcistan’la da uzlaþma saðlanarak Artvin ve Ardahan ulusal sýnýrlara katýldý (23 Þubat 1921).

Mustafa Kemal 9 Kasým 1920’de Batý Cephesi’ni ikiye ayýrarak Batý Cephesi komutanlýðýna Albay Ýsmet Bey’i (Ýnönü), Güney Cephesi komutanlýðýna da Albay Refet Bey’i (Bele) getirdi. Her iki komutanýn da en önemli görevi Kuva-yý Milliye güçlerini düzenli ordu birliklerine dönüþtürmekti. Ama, Çerkeþ Ethem Batý Cephesi komutanlýðý emrine girmek istemedi ve Ankara Hükümeti’ne karþý çýktý. Mustafa Kemal TBMM üyelerinden oluþan bir kurul göndererek Çerkeþ Ethem’i ikna etmeye çalýþtýysa da baþarýlý olamadý. Çerkeþ Ethem’in TBMM yönetimiyle bütün baðlarýný koparma kararýnda olduðunun anlaþýlmasý üzerine 29 Aralýk’ta harekete geçen Batý Cephesi komutaný Ýsmet Bey 5 Ocak 1921’e deðin süren bir harekât sonucunda baþkaldýran Kuva-yý Milliye birliklerini denetim altýna aldý. Çerkeþ Ethem de Yunanlýlara sýðýndý. Güney Cephesi komutanlýðý emrine girmeyi reddeden Demirci Mehmet Efe de Refet Bey tarafýndan izlenerek etkisiz hale getirildi.

Bu karýþýklýklardan yararlanmak isteyen Yunan ordusu ileri harekâta giriþerek 9 Ocak 1921’de Bilecik ye Bozüyük’ü iþgal etti. Yunan birliklerini Ýnönü yöresinde karþýlayan Batý Cephesi komutam Ýsmet Bey 10 Ocak’ta düþmaný geri çekilmek zorunda býraktý. (Bakýnýz: Birinci Ýnönü Muharebesi )

I. Ýnönü Zaferi olarak bilinen bu baþarý, Ýtilaf Devletleri’ni yeni bir durum deðerlendirmesi yapmaya zorladý. Fransa ve Ýtalya Sevres Antlaþmasýnýn yumuþatýlmasýný istedi. Bunun üzerine Londra’da bir konferans toplanmasý kararlaþtýrýldý. Ama, Türkiye’yi Ýstanbul Hükümeti heyeti temsil edecek, Ankara Hükümeti temsilcileri o heyet içinde yer alabilecekti. Mustafa Kemal buna karþýlýk doðrudan davet edilmedikçe konferansa katýlmayacaklarýný açýkladý. Bu tutum etkili oldu ve Ýtalya Ankara Hükümeti’ni konferansa ayrýca davet etti. 21 Þubat- 12 Mart 1921 arasýnda yapýlan konferans, sonuç almamadan daðýldý (bak. Londra Konferansý). Ama Mustafa Kemal Ankara Hükümeti’nin varlýðýný ve görüþlerini dünya kamuoyuna duyurmak için konferanstan ustaca yararlandý. Londra Konferansýnýn baþarýsýzlýðý üzerine Yunanlýlar yeniden harekete geçti. 27 Mart’ta Ýnönü mevzilerine varan Yunan birlikleri Türk ordusuna karþý þiddetli bir saldýrýya geçtiler. 31 Mart’ta karþý saldýrý emrini veren Batý Cephesi komutaný Ýsmet Paþa 1 Nisan’da Yunan saldýrýsýný durdurdu. (Bakýnýz: Ýkinci Ýnönü Muharebesi )

Bu geliþmeler içte ve dýþta Mustafa Kemal’in gücünü ve saygýnlýðýný artýrmýþ, ama TBMM’de de farklý gruplar oluþmuþtu. Genellikle Misak-ý Milli ilkelerinde birleþen milletvekilleri, 1921 Anayasasý’nm getirdiði bazý temel kurallar ve meclisin yetkileri konusunda ayrýlýyorlardý. Bu görüþ farklýlýklarýný en aza indirmek ve bir grup disiplini altýna almak isteyen Mustafa Kemal bütün hiziplerin ileri gelenleriyle görüþtükten sonra 10 Mayýs 1921’de Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu’nu kurduðunu açýkladý. Kurulduðunda 151 milletvekilinden oluþan grup ilk toplantýsýnda Mustafa Kemal’i baþkanlýða seçti.

Temmuz 1921’de baþlayan geniþ çaplý Yunan saldýrýsý sonucu Kütahya ve Eskiþehir düþtü. Türk ordusu Mustafa Kemal’in önerisiyle Sakarya Irmaðýnýn doðusuna çekildi. Çekilme karan halkta moral bozukluðuna, TBMM’de de güçlenmeye baþlayan muhalefetin sert eleþtirilerine yol açtý. Birçok milletvekili Mustafa Kemal’in ordunun baþýna geçmesini istedi. Tartýþmalar sonunda bu görüþ benimsendi. Mustafa Kemal, TBMM’nin 4 Aðustos 1921’deki gizli oturumunda, baþkomutanlýðý, TBMM’nin sahip olduðu yetkileri üç aylýk bir süre için fiilen kendisine devretmesi koþuluyla kabul edebileceðini açýkladý. Muhalefetin baþkomutan saný verme ve meclisin yetkilerini devretme konusundaki sert eleþtirilerine karþý da baþkomutan vekilliðini kabul etmeyeceðini, olaðanüstü durum karþýsýnda kendisine verilecek yetkilerin de olaðanüstü olmasý gerektiðini bildirdi. Sert tartýþmalar sonunda TBMM 5 Aðustos’ta Mustafa Kemal’e istediði yetkileri verdi. Buna göre baþkomutanýn emirleri yasa niteliðinde olacaktý.

Mustafa Kemal hemen karargâhýný kurarak “tekalif-i milliye emirleri”ni çýkarttý. Þubat 1921’de çalýþmalarýna son veren istiklal mahkemelerinin yerine yenilerini oluþturdu. Anadolu’nun maddi ve manevi kaynaklarýný tam bir seferberlik düzeni içinde harekete geçirmeye giriþti.

Mustafa Kemal’in 12 Aðustos’ta Polatlý’daki Batý Cephesi karargâhýna giderek ordunun baþýna geçmesinden bir gün sonra Yunan ordusu yeniden ileri harekâta giriþti ve 23 Aðustos’ta Sakarya savunma hattýna dayandý. Zaman zaman 100 km’ye varan bir cephe üzerinde 22 gün 22 gece süren Sakarya Savaþý 13 Eylül’de Türk ordusunun zaferiyle sonuçlandý. (Bakýnýz: Sakarya Meydan Muharebesi ) Sakarya’nýn batýsýna atýlan Yunan birlikleri Eskiþehir-Afyonkarahisar hattýna kadar çekildiler. Ordunun ve halkýn moralini büyük ölçüde yükselten Sakarya zaferi üzerine TBMM 19 Eylül’de Mustafa Kemal’e müþirlik (mareþal) rütbesi ve gazilik saný verilmesini kararlaþtýrdý.

Sakarya zaferi dýþ iliþkilerde de yeni geliþmelere yol açtý. 13 Ekim’de Sovyetler Birliði’nin aracýlýðýyla Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan’la Kars Antlaþmasý, 20 Ekim’de de Fransa ile Ankara Antlaþmasý) imzalandý. (Bakýnýz: Kars Antlaþmasý) Böylece büyük bir Ýtilaf Devleti daha Misak-ý Milli’yi tanýyor, iþgal ettiði topraklarýn büyük bölümünden çekiliyordu. Bu antlaþmalar ayrýca doðu ve güney cephesindeki birliklerin batýya aktarýlmasýna da olanak saðlýyordu.

Mustafa Kemal Paþa’nm baþkomutanlýk yetkisi bazý milletvekillerinin muhalefetine karþýn 31 Ekim’de üç ay daha uzatýldý. 4 Ocak 1922 tarihli meclis toplantýsýnda baþkomutanýn Ankara’da oturmasý eleþtiri konusu yapýlýnca Mustafa Kemal Paþa “Ankara’yý karargâh tayin ettiðini” açýkladý. Gene bu dönemde bazý milletvekillerinde behren Ýslamcý ve Turancý eðilimlere, “Haddimizi bilelim. Biz hayat ve istiklal isteyen bir milletiz ve yalnýz ve ancak bunun için hayatýmýzý ibzal ederiz”, diyerek karþý çýktý. 4 Mart’ta yapýlan gizli meclis oturumunda saldýrma kararýnda olduðunu, ama hazýrlýklarýn tamamlanmasýný beklediðini söyledi. Meclis’ten de kendisinin cephede bulunacaðý sýralarda ordu üzerinde umutsuzluk yaratabilecek tartýþmalara giriþilmemesini diledi.

Öte yandan Ýtilaf Devletleri’nin geliþmeleri nasýl deðerlendirdiklerini öðrenmek amacýyla Dýþiþleri Bakaný Yusuf Kemal’i (Tengirþek) Avrupa’ya gönderdi. Yusuf Kemal’ in Paris ve Londra’da yaptýðý görüþmelerden Ýtilaf Devletleri’nin Sevres Antlaþmasý’ m temelden deðiþtirecek yeni bir uzlaþmaya yatkýn olmadýklarý anlaþýldý. Ama Ýtilaf Devletleri 22 Mart’ta Türk ve Yunan hükümetleri arasýnda bir mütareke yapýlmasýný önerdiler. Mustafa Kemal Paþa mütareke için temel koþulun Yunan ordusunun Anadolu’dan çekilmesi olduðunu bildirince (5 Nisan) uzlaþma saðlanamadý.

TBMM, 4-5 Mayýs 1922’de yaptýðý gizli oturumlarda Mustafa Kemal Paþa’nm baþkomutanlýk görevinin üç ay daha uzatýlmasýna iliþkin önergeyi reddetti. Bunda muhalefetin etkisiyle oylarýn daðýlmýþ olmasý önemli rol oynamýþtý. Mustafa Kemal Paþa 6 Mayýs’taki gizli oturumda “... düþman karþýsýnda bulunan ordumuz baþsýz býrakýlamazdý. Binaenaleyh býrakmadým, býrakamam ve býrakmayacaðým”, deyince uzun tartýþmalar sonunda önerge yeniden oylanarak kabul edildi.

Mustafa Kemal Paþa, Haziran 1922 ortalarýnda düþmana son darbeyi indirme kararýný verdi. Bu kararýný yalnýz Genelkurmay Baþkaný Fevzi Paþa (Çakmak), Batý Cephesi komutaný Ýsmet Paþa ile Milli Savunma Bakaný Kâzým Paþa’ya (Özalp) açtý ve hazýrlýklarýn bir an önce tamamlanmasýný istedi. Bu arada TBMM’deki muhalefetin en etkin bölümü, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu’na karþý, kýsaca Ýkinci Grup adýyla anýlan grubu kurdu (Temmuz 1922). Gene de TBMM, 20 Temmuz’da Mustafa Kemal Paþa’nýn baþkomutanlýk süresini bu kez süresiz olarak uzattý.

Temmuz sonlarýnda Ýsmet ve Fevzi paþalarla ordunun durumunu ve saldýrý planýný yeniden gözden geçiren Mustafa Kemal Paþa, 15 Aðustos’a deðin bütün hazýrlýklarýn tamamlanmasýný istedi. Bundan sonra hükümete ve Birinci Grup’un önde gelen üyelerine saldýrý planý hakkýnda bilgi verdi. 20 Aðustos’ta Akþehir’deki Batý Cephesi karargâhýna gitti. Burada yapýlan toplantýda saldýrýnýn 26 Aðustos’ta baþlamasý kararlaþtýrýldý. 25 Aðustos’ta Kocatepe’deki çadýrlý ordugâha geçen Mustafa Kemal Paþa, o akþamdan baþlayarak Anadolu’nun dýþarýyla bütün baðlantýsýnýn kesilmesini emretti.

26 Aðustos sabahý baþlayan Büyük Taarruz, 30 Aðustos’taki Baþkumandanlýk Meydan Savaþý’yla noktalandý. (Bakýnýz: Büyük Taarruz ve Baþkomutanlýk Meydan Muharebesi) Daðýlan Yunan ordusu artýklarýný izleyen ordu 9 Eylül’de Ýzmir’i kurtardý. 10 Eylül’de halkýn coþkun gösterileri arasýnda Ýzmir’e giren Mustafa Kemal Paþa 12 Eylül’de karargâhýný daha sonra kayýnpederi olan Uþakizade Muammer Bey’in Karþýyaka’daki köþkünde kurdu. 13 Eylül’de yayýmladýðý bildiriyle zaferi bütün dünyaya duyurduktan sonra 2 Ekim’de Ankara’ya döndü.

Bu arada henüz Ýstanbul’u ve Boðazlar’ý iþgal altýnda tutan Ýtilaf Devletleri barýþ önerisinde ve Venedik’te bir barýþ konferansý toplanmasý için TBMM hükümetine çaðrýda bulunmuþlardý. Önce 11 Ekim’de Mudanya Mütarekesi imzalandý.(Bakýnýz: Mudanya Ateþkes Antlaþmasý ) Yunanlýlarýn bir ay içinde Doðu Trakya’yý boþaltmalarý karara baðlandý. Ardýndan barýþ görüþmelerinin Lozan’da yapýlmasý konusunda anlaþma saðlandý. Mustafa Kemal Paþa barýþ görüþmelerine katýlacak Türk kurulunun baþýna Ýsmet Paþa’yý getirmek istiyordu. Bu amaçla dýþiþleri bakanlýðýndan istifa ettirilen Yusuf Kemal’in yerine 26 Ekim’de Ýsmet Paþa getirildi.

Ýtilaf Devletleri’nin barýþ konferansýna Ýstanbul Hükümeti’ni de çaðýrmalarýna karþýlýk Mustafa Kemal Paþa TBMM’ye saltanat ile hilafetin ayrýlmasýný ve saltanatýn kaldýrýlmasýný önerdi. Komisyondaki uzun tartýþmalardan ve Mustafa Kemal Paþa’nm sert konuþmasýndan sonra TBMM 1 Kasým’da öneriyi kabul etti (bak. saltanatýn kaldýrýlmasý). Bunun üzerine son Osmanlý sadrazamý Tevfik Paþa 4 Kasým’da istifa etti. Son Osmanlý padiþahý VI. Mehmed de (Vahideddin) 17 Kasým’da Ýngiltere’nin korumasý altýnda Ýstanbul’dan ayrýldý. TBMM ertesi gün VI. Mehmed’i halifelikten de azlederek yerine Abdülmecid’i seçti.

21 Kasým’da baþlayan Lozan Konferansý sürerken, Mustafa Kemal Paþa 6 Aralýk’ta Ankara gazetelerinin temsilcilerine yaptýðý açýklamada halkçýlýk ilkesine dayalý, Halk Fýrkasý adlý bir siyasal parti kurmayý düþündüðünü açýkladý. Ardýndan Ocak 1923 ortalarýnda Batý Anadolu’yu kapsayan bir geziye çýktý. Ýzmit’te Ýstanbul basýnýnýn temsilcileriyle önemli bir görüþme yaptý. 27 Ocak’ta Ýzmir’e giderek 14 Ocak’ta ölen annesi Zübeyde Haným’ýn mezarýný ziyaret etti. 29 Ocak’ta da Lâtife Haným’la (Uþaklýgil) evlendi. Batý Anadolu’daki gezisini sürdürdükten sonra yeniden Ýzmir’e dönerek 17 Þubat’ta Ýzmir Ýktisat Kongresi’ni açtý. (Bakýnýz: Ýzmir Ýktisat Kongresi)

4 Þubat’ta kesintiye uðrayan Lozan Konferansýndan dönen ismet Paþa’yla buluþarak 20 Þubat’ta Ankara’ya gelen Mustafa Kemal Paþa, 1 Nisan’da TBMM’nin seçimleri yenileme kararý almasý üzerine 8 Nisan’da Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Baþkaný olarak Dokuz Umde adlý bir siyasi program yayýmladý. Bu, daha sonra Cumhuriyet Halk Partisi’nin benimsediði Altý Ok ile simgelenen ilkelerin temelini oluþturdu.

23 Nisan’da yeniden baþlayan Lozan Konferansý 24 Temmuz’da antlaþmanýn imzalanmasýyla olumlu sonuçlanýnca (Bakýnýz: Lozan Antlaþmasý) yeni Türkiye Devleti uluslararasý alanda da varlýðýný kabul ettirmiþ oldu. Haziran-Temmuz 1923’te yapýlan seçimler sonucu oluþan II. TBMM 11 Aðustos’ta çahþmalara baþladý. 13 Aðustos’ta Mustafa Kemal Paþa yeniden meclis baþkanlýðýna seçildi. Meclisin açýlmasýndan hemen önce milletvekilleriyle yaptýðý bir toplantýda Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Halk Fýrkasý’na dönüþeceðini açýklamýþtý. Halk Fýrkasý (sonradan Cumhuriyet Halk Fýrkasý; Cumhuriyet Halk Partisi) 9 Eylül’de resmen kuruldu. Mustafa Kemal Paþa 11 Eylül’de Halk Fýrkasý genel baþkanlýðýna seçildi ve bu görevi ölümüne deðin sürdürdü.

13 Ekim’de Ankara baþkent oldu. (Bakýnýz: Ankara) Mustafa Kemal Paþa’nýn kendi anlatýmýyla 23 Nisan 1920’den beri Türkiye’nin esas rejimi cumhuriyetti, ama Milli Mücadele ortamýnda bir rejim tartýþmasýna giriþilmemesi için bu konuyu gündeme getirmemiþ, “milli bir sýr gibi” vicdanýnda saklamýþtý. Durumu artýk uygun gören Mustafa Kemal Paþa 29 Ekim’ de Cumhuriyetin ilanýný saðladý. Ayný toplantýda Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaþkanlýðýna seçildi. Mustafa Kemal Paþa’nýn bundan sonraki yaþamý cumhuriyet tarihiyle bütünleþmiþ gibidir.

Cumhuriyetin ilanýndan sonra bazý muhalifler ve Ýstanbul basýnýnýn bir kesimi halifeliðin önemini vurgulayan bir politika izlemeye baþladýlar. Bu konuda kesin karar almak isteyen Mustafa Kemal 4-22 Þubat 1924’te harp oyunlarý dolayýsýyla Ýzmir’e gelen ordu ve kolordu komutanlarýyla toplanarak halifelik ile þeriye ve evkaf vekâletinin kaldýrýlmasý, genelkurmay baþkanlýðýnýn hükümet dýþýnda kalmasý ve öðretimin birleþtirilmesi (tevhid-i tedrisat) konularýnda ordunun tam desteðini aldý. TBMM 3 Mart 1924’te art arda çýkardýðý yasalarla bu dört konuda alman kararlan uygulamaya koydu (Bakýnýz: Siyasal Devrimler - Halifeliðin Kaldýrýlmasý) Tevhid-i Tedrisat Kanunu).

Mustafa Kemal Ýzmir Ýktisat Kongresi’nde beliren eðilim doðrultusunda Celal Bey’e (Bayar) sermaye vererek Ýþ Bankasý’ný kurdurdu. Ýþ Bankasý devlet desteði sayesinde kýsa sürede Türkiye’nin en güçlü özel bankasý durumuna geldi.

1919-24 döneminin yoðun olaylarý içinde Mustafa Kemal’le görüþ ayrýlýðýna düþmüþ bir grup asker ve sivil kadrolar 17 Kasým 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fýrkasý’ný kurdular. (Bakýnýz: TCF - Terakkiperver Cumhuriyet Fýrkasý) Kýsa sürede geniþ bir muhalefet yelpazesinin odak noktasý durumuna gelen bu parti, Þubat 1925’te baþlayan Þeyh Said Ayaklanmasý’nýn tehlikeli boyutlara varmasý üzerine çýkarýlan Takrir-i Sükûn Kanunu’nun verdiði yetkiye dayanýlarak Haziran 1925’te hükümetçe kapatýldý.

Mustafa Kemal bundan sonra cumhuriyet rejimine hukuksal, siyasal ve toplumsal içerik kazandýracak atýlýmlara giriþti. Önce hukuk alanýnda önemli deðiþiklikler yapýldý. 20 Nisan 1924’te yeni anayasa kabul edildi. 1925’te geleneksel tarým vergisi âþar kaldýrýldý. 1926’da Medeni Kanun, Borçlar Kanunu, Ticaret Kanunu ve Ceza Kanunu kabul edilerek hukuk sistemi Batý örneðine göre yeniden kuruldu. Tekke ve zaviyelerin kapatýlmasý, þapka yasasý, miladi takvime geçilmesi gibi uygulamalarla devlet ve toplum düzeninde köklü deðiþikliklerin yaratýldýðý bu ortamda muhalifler de boþ durmuyordu. 14 Haziran 1926’da Ýzmir’de Mustafa Kemal’e yönelik bir suikast giriþimi ortaya çýkarýldý (Bakýnýz: Ýzmir Suikastý). Soruþturmanýn geniþletilmesi sonucunda olayýn arkasýndâ muhalif Ýttihatçýlarýn bulunduðu anlaþýldý. Mustafa Kemal bunun üzerine Ýttihatçýlarla kesin bir hesaplaþmaya giriþti ve bu yasadýþý muhalefet tasfiye edildi.

15-20 Ekim 1927’de Ankara’da toplanan Cumhuriyet Halk Fýrkasý 2. Büyük Kongresi’nde, Mustafa Kemal Paþa Milli Mücadele’nin ve Cumhuriyet’in ilk dört yýlýnýn bir siyasal dökümü niteliðindeki Nutuk’u okuyarak Cumhuriyet’in geliþme çizgisini açýkladý. 1928’de Anayasa’nýn ikinci maddesinde yer alan “Türkiye Devleti’nin dini din-i Ýslamdýr” sözcüklerinin çýkarýlmasýyla laiklik yönünde yeni bir adým atýldý. Gene ayný yýl Arap harfleri yerine Latin harfleri kabul edilerek köklü bir deðiþiklik daha gerçekleþtirildi (Bakýnýz: Harf Devrimi).

Ekonomisi henüz çok güçsüz olan Türkiye, 1929 Büyük Bunalýmý’ndan büyük ölçüde etkilendi. Bunun toplumda yarattýðý huzursuzluklarýn giderek artmasý, tek parti yönetiminin ise bunlarý saptamada ve gidermede baþarýlý olamamasý Mustafa Kemal’i yeni bir demokrasi denemesi düþüncesine götürdü. Aðustos 1930’da hükümeti denetlemesi ve uyarmasý amacýyla yakýn arkadaþý Fethi Bey’e (Okyar) kurdurduðu Serbest Cumhuriyet Fýrkasý kýsa sürede taþkýn bir muhalefet odaðýna dönüþtü. (Bakýnýz: SCF - Serbest Cumhuriyet Fýrkasý) Bu durum kuruluþ amacýný aþtýðý gibi yeni huzursuzluklarýn da kaynaðý olabilirdi. Bunun üzerine Kasým 1930’da Fethi Bey partinin feshedildiðini açýkladý. Tek parti yönetimi de bundan ders alarak partiyi halka yakýnlaþtýracak, halkýn istek ve þikâyetlerini düzenli olarak izleyip üst kademelere iletecek yeni bir örgütlenmeye yöneldi. Ayrýca devletçilik) temel ekonomi politikasý olarak benimsendi, devlet kalkýnmada öncü rolü üstlendi. Sümerbank, Etibank gibi ulusal bankalar oluþturuldu, beþ yýllýk sanayi planlan yapýldý.

1930’dan sonra dil ve tarih konularýna özel bir önem veren Mustafa Kemal, ulus-devlet olmanýn temel koþullarý saydýðý bu alanlarda etkili giriþimler yaptý. 1931’de Türk Tarih Kurumu, 1932’de Türk Dil Kurumu kuruldu.(Bakýnýz:Türk Dil Kurumu) Mustafa Kemal bizzat üzerinde çalýþtýðý Güneþ-Dil Teorisi ve Türk Tarih Tezi gibi sistemli çabalarla Türklerin, tarihe ve insanlýk kültürüne büyük katkýlarda bulunmuþ uygar bir kavim olduðunu açýklamaya giriþti. Kapatýlan Türk Ocaðý’nýn yerine kurulan Halkevleri’ne bu ulusal bilinci halka yayma görevi verildi.

Mustafa Kemal, bir yandan da komþu uluslarla dostluk iliþkilerini geliþtirmeye önem verdi. Balkan Antantý ve Sadâbad Paktý gibi çok taraflý antlaþmalar, Türk ve Yunan baþbakanlarýnýn karþýlýklý ziyaretleri ve çeþitli konularda imzaladýklarý ikili antlaþmalar bölgede bir barýþ ortamýnýn doðmasýný saðladý. 1936’da imzalanan Montreux Sözleþmesi’yle (Bakýnýz: Montrö (Montreux) Boðazlar Sözleþmesi) çözüme kavuþan Boðazlar Sorunu’nu 1938’de Türkiye’nin isteði doðrultusunda çözüm yoluna giren Hatay Sorunu izledi. (Bakýnýz: Hatay Sorunu)

TBMM’nin 24 Kasým 1934’te kabul ettiði yasayla Atatürk soyadý verilen Mustafa Kemal siroz hastalýðýna yakalandý. Hastalýðm ilk belirtileri 1936 sonlarýnda görülmekle birlikte ilk ciddi teþhis ancak Mart 1938’de konabildi. Bundan sonra hýzla ilerleyen hastalýk, hekimlerin karþý koymalarýna aldýrmayarak çýktýðý uzun yurt gezisi sonunda Atatürk’ü yataða düþürdü. 26 Eylül’de girdiði ilk komadan sonra durumu gittikçe kötüleþti ve bütün týbbi çabalara karþým kurtarýlamayarak 10 Kasým 1938 Perþembe sabahý 9.05’te Ýstanbul’da Dolmabahçe Sarayý’nda öldü.

Tahnit edilen cenazesi 19 Kasým’da Ýstanbul’dan Ankara’ya götürüldü ve 21 Kasým’ da düzenlenen büyük bir törenle Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabre konuldu. 26 Aralýk 1938’de toplanan CHP I. Olaðanüstü Kurultayý Atatürk’e “Ebedi Þef” unvanýný verdi. Cenazesi 10 Kasým 1953’te törenle Ankara’nýn Rasattepe mevkiinde yapýlan Anýtkabir’de topraða verildi. (Bakýnýz: Anýtkabir)

Mustafa Kemal ATATÜRK Hakkýnda
 

Mustafa Kemal Atatürk 1881 yýlýnda Selânik'te Kocakasým Mahallesi, Islâhhâne Caddesi'ndeki üç katlý pembe evde doðdu. Babasý Ali Rýza Efendi, annesi Zübeyde Haným'dýr. Baba tarafýndan dedesi Hafýz Ahmet Efendi XIV-XV. yüzyýllarda Konya ve Aydýn'dan Makedonya'ya yerleþtirilmiþ Kocacýk Yörüklerindendir. Annesi Zübeyde Haným ise Selânik yakýnlarýndaki Langaza kasabasýna yerleþmiþ eski bir Türk ailesinin kýzýdýr. Milis subaylýðý, evkaf katipliði ve kereste ticareti yapan Ali Rýza Efendi, 1871 yýlýnda Zübeyde Haným'la evlendi. Atatürk'ün beþ kardeþinden dördü küçük yaþlarda öldü, sadece Makbule (Atadan) 1956 yýlýna deðin yaþadý.
Küçük Mustafa öðrenim çaðýna gelince Hafýz Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde öðrenime baþladý, sonra babasýnýn isteðiyle Þemsi Efendi Mektebi'ne geçti. Bu sýrada babasýný kaybetti (1888). Bir süre Rapla Çiftliði'nde dayýsýnýn yanýnda kaldýktan sonra Selânik'e dönüp okulunu bitirdi. Selânik Mülkiye Rüþtiyesi'ne kaydoldu. Kýsa bir süre sonra 1893 yýlýnda Askeri Rüþtiye'ye girdi. Bu okulda Matematik öðretmeni Mustafa Bey adýna "Kemal" i ilave etti. 1896-1899 yýllarýnda Manastýr Askeri Ýdâdi'sini bitirip, Ýstanbul'da Harp Okulunda öðrenime baþladý. 1902 yýlýnda teðmen rütbesiyle mezun oldu., Harp Akademisi'ne devam etti. 11 Ocak 1905'te yüzbaþý rütbesiyle Akademi'yi tamamladý. 1905-1907 yýllarý arasýnda Þam'da 5. Ordu emrinde görev yaptý. 1907'de Kolaðasý (Kýdemli Yüzbaþý) oldu. Manastýr'a III. Ordu'ya atandý. 19 Nisan 1909'da Ýstanbul'a giren Hareket Ordusu'nda Kurmay Baþkaný olarak görev aldý. 1910 yýlýnda Fransa'ya gönderildi. Picardie Manevralarý'na katýldý. 1911 yýlýnda Ýstanbul'da Genel Kurmay Baþkanlýðý emrinde çalýþmaya baþladý.
1911 yýlýnda Ýtalyanlarýn Trablusgarp'a hücumu ile baþlayan savaþta, Mustafa Kemal bir grup arkadaþýyla birlikte Tobruk ve Derne bölgesinde görev aldý. 22 Aralýk 1911'de Ýtalyanlara karþý Tobruk Savaþýný kazandý. 6 Mart 1912'de Derne Komutanlýðýna getirildi.
Ekim 1912'de Balkan Savaþý baþlayýnca Mustafa Kemal Gelibolu ve Bolayýr'daki birliklerle savaþa katýldý. Dimetoka ve Edirne'nin geri alýnýþýnda büyük hizmetleri görüldü. 1913 yýlýnda Sofya Ateþemiliterliðine atandý. Bu görevde iken 1914 yýlýnda yarbaylýða yükseldi. Ateþemiliterlik görevi Ocak 1915'te sona erdi. Bu sýrada I. Dünya Savaþý baþlamýþ, Osmanlý Ýmparatorluðu savaþa girmek zorunda kalmýþtý. Mustafa Kemal 19. Tümeni kurmak üzere Tekirdað'da görevlendirildi.
1914 yýlýnda baþlayan I. Dünya Savaþý'nda, Mustafa Kemal Çanakkale'de bir kahramanlýk destaný yazýp Ýtilaf Devletlerine "Çanakkale geçilmez! " dedirtti. 18 Mart 1915'te Çanakkale Boðazýný geçmeye kalkan Ýngiliz ve Fransýz donanmasý aðýr kayýplar verince Gelibolu Yarýmadasý'na asker çýkarmaya karar verdiler. 25 Nisan 1915'te Arýburnu'na çýkan düþman kuvvetlerini, Mustafa Kemal'in komuta ettiði 19. Tümen Conkbayýrý'nda durdurdu. Mustafa Kemal, bu baþarý üzerine albaylýða yükseldi. Ýngilizler 6-7 Aðustos 1915'te Arýburnu'nda tekrar taarruza geçti. Anafartalar Grubu Komutaný Mustafa Kemal 9-10 Aðustos'ta Anafartalar Zaferini kazandý. Bu zaferi 17 Aðustos'ta Kireçtepe, 21 Aðustos'ta II. Anafartalar zaferleri takip etti. Çanakkale Savaþlarýnda yaklaþýk 253.000 þehit veren Türk ulusu onurunu Ýtilaf Devletlerine karþý korumasýný bilmiþtir. Mustafa Kemal'in askerlerine "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum!" emri cephenin kaderini deðiþtirmiþtir.
Mustafa Kemal Çanakkale Savaþlarý'dan sonra 1916'da Edirne ve Diyarbakýr'da görev aldý. 1 Nisan 1916'da tümgeneralliðe yükseldi. Rus kuvvetleriyle savaþarak Muþ ve Bitlis'in geri alýnmasýný saðladý. Þam ve Halep'teki kýsa süreli görevlerinden sonra 1917'de Ýstanbul'a geldi. Velihat Vahidettin Efendi'yle Almanya'ya giderek cephede incelemelerde bulundu. Bu seyehatten sonra hastalandý. Viyana ve Karisbad'a giderek tedavi oldu. 15 Aðustos 1918'de Halep'e 7. Ordu Komutaný olarak döndü. Bu cephede Ýngiliz kuvvetlerine karþý baþarýlý savunma savaþlarý yaptý. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasýndan bir gün sonra, 31 Ekim 1918'de Yýldýrým Ordularý Grubu Komutanlýðýna getirildi. Bu ordunun kaldýrýlmasý üzerine 13 Kasým 1918'de Ýstanbul'a gelip Harbiye Nezâreti'nde (Bakanlýðýnda) göreve baþladý.
Mondros Mütarekesi'nden sonra Ýtilaf Devletleri'nin Osmanlý ordularýný iþgale baþlamalarý üzerine; Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettiþi olarak 19 Mayýs 1919'da Samsun'a çýktý. 22 Haziran 1919'da Amasya'da yayýmladýðý genelgeyle "Milletin istiklâlini yine milletin azim ve kararýnýn kurtaracaðýný " ilan edip Sivas Kongresi'ni toplantýya çaðýrdý. 23 Temmuz - 7 Aðustos 1919 tarihleri arasýnda Erzurum, 4 - 11 Eylül 1919 tarihleri arasýnda da Sivas Kongresi'ni toplayarak vatanýn kurtuluþu için izlenecek yolun belirlenmesini saðladý. 27 Aralýk 1919'da Ankara'da heyecanla karþýlandý. 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açýlmasýyla Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasý yolunda önemli bir adým atýlmýþ oldu. Meclis ve Hükümet Baþkanlýðýna Mustafa Kemal seçildi Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kurtuluþ Savaþý'nýn baþarýyla sonuçlanmasý için gerekli yasalarý kabul edip uygulamaya baþladý.
Türk Kurtuluþ Savaþý 15 Mayýs 1919'da Yunanlýlarýn Ýzmir'I iþgali sýrasýnda düþmana ilk kurþunun atýlmasýyla baþladý. 10 Aðustos 1920 tarihinde Sevr Antlaþmasý'ný imzalayarak aralarýnda Osmanlý Ýmparatorluðu'nu paylaþan I. Dünya Savaþý'nýn galip devletlerine karþý önce Kuvâ-yi Milliye adý verilen milis kuvvetleriyle savaþýldý. Türkiye Büyük Millet Meclisi düzenli orduyu kurdu, Kuvâ-yi Milliye - ordu bütünleþmesini saðlayarak savaþý zaferle sonuçlandýrdý.
Mustafa Kemal yönetimindeki Türk Kurtuluþ Savaþýnýn önemli aþamalarý þunlardýr: Sakarya Zaferinden sonra 19 Eylül 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi Mustafa Kemal'e Mareþal rütbesi ve Gazi unvanýný verdi. Kurtuluþ Savaþý, 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaþmasý'yla sonuçlandý. Böylece Sevr Antlaþmasý'yla paramparça edilen, Türklere 5-6 il büyüklüðünde vatan býrakýlan Türkiye topraklarý üzerinde ulusal birliðe dayalý yeni Türk devletinin kurulmasý için hiçbir engel kalmadý.
23 Nisan 1920'de Ankara'da TBMM'nin açýlmasýyla Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluþu müjdelenmiþtir. Meclisin Türk Kurtuluþ Savaþý'ný baþarýyla yönetmesi, yeni Türk devletinin kuruluþunu hýzlandýrdý. 1 Kasým 1922'de hilâfet ve saltanat birbirinden ayrýldý, saltanat kaldýrýldý. Böylece Osmanlý Ýmparatorluðu'yla yönetim baðlarý koparýldý. 13 Ekim 1923'te Cumhuriyet idaresi kabul edildi, Atatürk oybirliðiyle ilk cumhurbaþkaný seçildi. 30 Ekim 1923 günü Ýsmet Ýnönü tarafýndan Cumhuriyet'in ilk hükümeti kuruldu. Türkiye Cumhuriyeti, "Egemenlik kayýtsýz þartsýz milletindir" ve "Yurtta barýþ cihanda barýþ" temelleri üzerinde yükselmeye baþladý.
Atatürk Türkiye'yi "Çaðdaþ uygarlýk düzeyine çýkarmak" amacýyla bir dizi devrim yaptý. Bu devrimleri beþ baþlýk altýnda toplayabiliriz:

1. Siyasal Devrimler:
· Saltanatýn Kaldýrýlmasý (1 Kasým 1922)
· Cumhuriyetin Ýlaný (29 Ekim 1923)
· Halifeliðin Kaldýrýlmasý (3 Mart 1924)

2. Toplumsal Devrimler:
· Kadýnlara erkeklerle eþit haklar verilmesi (1926-1934)
· Þapka ve kýyafet devrimi (25 Kasým 1925)
· Tekke zâviye ve türbelerin kapatýlmasý (30 Kasým 1925)
· Soyadý kanunu ( 21 Haziran 1934)
· Lâkap ve unvanlarýn kaldýrýlmasý (26 Kasým 1934)
· Uluslararasý saat, takvim ve uzunluk ölçülerin kabulü (1925-1931)

3. Hukuk Devrimi:
· Mecellenin kaldýrýlmasý (1924-1937)
· Türk Medeni Kanunu ve diðer kanunlarýn çýkarýlarak laik hukuk düzenine geçilmesi (1924-1937)

4. Eðitim ve Kültür Alanýndaki Devrimler:
· Öðretimin birleþtirilmesi (3 Mart 1924)
· Yeni Türk harflerinin kabulü (1 Kasým 1928)
· Türk Dil ve Tarih Kurumlarýnýn kurulmasý (1931-1932)
· Üniversite öðreniminin düzenlenmesi (31 Mayýs 1933)
· Güzel sanatlarda yenilikler

5. Ekonomi Alanýnda Devrimler:
· Aþârýn kaldýrýlmasý
· Çiftçinin özendirilmesi
· Örnek çiftliklerin kurulmasý
· Sanayiyi Teþvik Kanunu'nun çýkarýlarak sanayi kuruluþlarýnýn kurulmasý
· I. ve II. Kalkýnma Planlarý'nýn (1933-1937) uygulamaya konulmasý, yurdun yeni yollarla donatýlmasý

Soyadý Kanunu gereðince, 24 Kasým 1934'de TBMM'nce Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadý verildi.

Atatürk, 24 Nisan 1920 ve 13 Aðustos 1923 tarihlerinde TBMM Baþkanlýðýna seçildi. Bu baþkanlýk görevi, Devlet-Hükümet Baþkanlýðý düzeyindeydi. 29 Ekim 1923 yýlýnda Cumhuriyet ilan edildi ve Atatürk ilk cumhurbaþkaný seçildi. Anayasa gereðince dört yýlda bir cumhurbaþkanlýðý seçimleri yenilendi. 1927,1931, 1935 yýllarýnda TBMM Atatürk'ü yeniden cumhurbaþkanlýðýna seçti.

Atatürk sýk sýk yurt gezilerine çýkarak devlet çalýþmalarýný yerinde denetledi. Ýlgililere aksayan yönlerle ilgili emirler verdi. Cumhurbaþkaný sýfatýyla Türkiye'yi ziyaret eden yabancý ülke devlet baþkanlarýný, baþbakanlarýný, bakanlarýný komutanlarýný aðýrladý.

15-20 Ekim 1927 tarihinde Kurtuluþ Savaþý'ný ve Cumhuriyet'in kuruluþunu anlatan büyük nutkunu, 29 Ekim 1933 tarihinde de 10. Yýl Nutku'nu okudu.

Atatürk özel yaþamýnda sadelik içinde yaþadý. 29 Ocak 1923'de Latife Hanýmla evlendi. Birçok yurt gezisine birlikte çýktýlar. Bu evlilik 5 Aðustos 1925 tarihine dek sürdü. Çocuklarý çok seven Atatürk Afet (Ýnan), Sabiha (Gökçen), Fikriye, Ülkü, Nebile, Rukiye, Zehra adlý kýzlarý ve Mustafa adlý çobaný manevi evlat edindi. Abdurrahim ve Ýhsan adlý çocuklarý himayesine aldý. Yaþayanlarýna iyi bir gelecek hazýrladý.

1937 yýlýnda çiftliklerini hazineye, bir kýsým taþýnmazlarýný da Ankara ve Bursa Belediyelerine baðýþladý. Mirasýndan kýzkardeþine, manevi evlatlarýna, Türk Dil ve Tarih Kurumlarýna pay ayýrdý. Kitap okumayý, müzik dinlemeyi, dans etmeyi, ata binmeyi ve yüzmeyi çok severdi. Zeybek oyunlarýna, güreþe, Rumeli türkülerine aþýrý ilgisi vardý. Tavla ve bilardo oynamaktan büyük keyif alýrdý. Sakarya adlý atýyla, köpeði Fox'a çok deðer verirdi. Zengin bir kitaplýk oluþturmuþtu. Akþam yemeklerine devlet ve bilim adamlarýný, sanatçýlarý davet eder, ülkenin sorunlarýný tartýþýrdý. Temiz ve düzenli giyinmeye özen gösterirdi. Doðayý çok severdi. Sýk sýk Atatürk Orman Çiftliði'ne gider, çalýþmalara bizzat katýlýrdý.Fransýzca ve Almanca biliyordu.

ATATÜRK'ÜN SON YILLARI VE ÖLÜMÜ
Atatürk'ün ilk hastalýk belirtisi 1937 yýlýnda ortaya çýktý. 1938 yýlý baþlarýnda Yalova'da bulunduðu sýrada, ciddî olarak hastalandý. Buradaki tedavi olumlu sonuç verdi. Fakat tamamen iyileþmeden Ankara'ya yaptýðý yorucu yolculuk, hastalýðýnýn artmasýna sebep oldu. Bu tarihlerde Hatay sorununun gündemde olmasý da onu yormaktaydý. Hasta olmasýna raðmen, Mersin ve Adana'ya geziye çýktý. Kýzgýn güneþ altýnda askerî birliklerimizi teftiþ edip tatbikat yaptýran Atatürk, çok yorgun düþtü. Ülkü edindiði millî dava uðruna kendi saðlýðýný hiçe saydý. Güney seyahati hastalýðýnýn artmasýna sebep oldu. 26 Mayýs'ta Ankara'ya döndükten sonra tedavi ve istirahat için Ýstanbul'a gitti. Doktorlar tarafýndan, siroz hastalýðý teþhisi kondu.

Deniz havasý iyi geldiði için, Savarona Yatý'nda bir süre dinlendi. Bu durumda bile ülke sorunlarýyla ilgilenmeye devam etti. Ýstanbul'a gelen Romanya kralý ile görüþtü. Bakanlar Kurulu toplantýsýna baþkanlýk etti. 4 Temmuz 1938'de Hatay Antlaþmasý'nýn yürürlüðe girmesi Atatürk'ü çok sevindirip moralini düzeltti. Temmuz sonlarýna kadar Savarona'da kalan Atatürk'ün hastalýðý aðýrlaþýnca Dolmabahçe Sarayý'na nakledildi. Fakat hastalýðý durmadan ilerliyordu. O'nun hastalýðýný duyan Türk halký, saðlýðýyla ilgili haberleri heyecanla takip ediyor, bütün kalbiyle iyileþmesini diliyordu. Hastalýðýnýn ciddiyetini kavrayarak 5 Eylül 1938'de vasiyetini yazýp servetinin büyük bir kýsmýný Türk Tarih ve Türk Dil kurumlarýna baðýþladý. Ekim ayý ortalarýnda durumu düzelir gibi oldu. Fakat, çok arzuladýðý hâlde, Ankara'ya gelip cumhuriyetin on beþinci yýl dönümü törenlerine katýlamadý.

29 Ekim 1938'de kahraman Türk Ordusu'na yolladýðý mesaj, Baþbakan Celâl Bayar tarafýndan okundu. "Zaferleri ve mazisi insanlýk tarihi ile baþlayan, her zaman zaferlerle beraber medeniyet nurlarýný taþýyan kahraman Türk ordusu!" sözü ile Türk Ordusu'nun önemini belirtmiþtir. Yine ayný mesajda "Türk vatanýnýn ve Türk'lük camiasýnýn þan ve þerefini, dahilî ve harici her türlü tehlikelere karþý korumaktan ibaret olan vazifeni, her an ifaya hazýr ve amade olduðuna benim ve büyük ulusumuzun tam bir inan ve itimadýmýz vardýr" diyerek Türk Ordusu'na olan güvenini belirtmiþtir.

Atatürk 1 Kasým 1938'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açýlýþ töreninde de bulunamadý. Hazýrladýðý açýlýþ nutkunu Baþbakan Celâl Bayar okudu. Atatürk bu nutkunda ülkenin imarý, saðlýk hizmetleri ve ekonomi konularýndaki faaliyetleri açýkladý. Bundan baþka eðitim ve kültür konularýna da temas edip gençliðin millî þuurlu ve modern kültürlü olarak yetiþmesi için Ýstanbul Üniversitesi'nin geliþtirilmesi, Ankara Üniversitesi'nin tamamlanmasý ve Van Gölü civarýnda bir üniversitenin kurulmasý için çalýþmalarýn yapýldýðýný belirtti. Türk Tarih ve Türk Dil kurumlarýnýn çalýþmalarýndan duyduðu memnuniyeti açýkladý. Ayrýca Türk gençliðinin kültürde olduðu gibi spor sahasýnda da idealine ulaþtýrýlmasý için Beden Terbiyesi Kanunu'nun uygulamaya konulmasýndan duyduðu memnuniyeti belirtti. Atatürk, ölümüne kadar memleket meselelerinden bir an olsun uzak kalmamýþtý.

Atatürk'ün hastalýðý tekrar þiddetlendi. 8 Kasýmda saðlýðýyla ilgili raporlar yayýmlanmaya baþlandý. Bütün memleketi tekrar derin bir üzüntü kapladý. Her Türk'ün kalbi onun kurtulmasý dileðiyle çarpýyordu. Ancak, kurtarýlmasý için gösterilen çabalar sonuç vermedi ve korkulan oldu. Dolmabahçe Sarayý'nda 10 Kasým 1938 sabahý saat dokuzu beþ geçe, insan için deðiþmez kanun, hükmünü uyguladý. Mustafa Kemal Atatürk aramýzdan ayrýldý. Bu kara haberle, yalnýz Türk milleti deðil, bütün dünya yasa büründü. Büyük, küçük bütün devletler onun cenaze töreninde bulunmak üzere temsilciler göndererek, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusuna karþý duyduklarý derin saygýyý belirten mesajlar gönderdiler. 16 Kasým günü Atatürk'ün tabutu, Dolmabahçe Sarayý'nýn büyük tören salonunda katafalka konuldu.

Üç gün üç gece, gözü yaþlý bir insan seli ulu önderine karþý duyduðu saygý, minnet ve baðlýlýðýný ifade etti. Cenaze namazý 19 Kasým günü Prof. Þerafettin Yaltkaya tarafýndan kýldýrýldý. On iki generalin omzunda sarayýn dýþ kapýsýna çýkarýlan tabut, top arabasýna konularak, Ýstanbul halkýnýn gözyaþlarý arasýnda Gülhane Parký'na götürüldü. Buradan bir torpido ile Yavuz zýrhlýsýna nakledildi. Büyük Ada açýklarýna kadar, donanmamýz ve törene katýlmak için gelmiþ olan yabancý gemilerin eþlik ettiði Yavuz zýrhlýsý cenazeyi Ýzmit'e getirdi. Burada Yavuz zýrhlýsýndan alýnan cenaze, özel bir trene kondu. Atalarýna son saygý görevlerini yapmak üzere toplanan halkýn kalbinde derin bir üzüntü býrakarak Ankara'ya getirilmek üzere hareket edildi.

Atatürk'ün vefatý üzerine cumhurbaþkaný seçilen Ýsmet Ýnönü, Türkiye Büyük Millet Meclisi Baþkaný, bakanlar, Genelkurmay Baþkaný, milletvekilleri ile ordu ve devlet ileri gelenleri tarafýndan karþýlanan cenaze, Türkiye Büyük Mîllet Meclisi önünde hazýrlanan katafalka kondu. Ankara halký da onun cenazesi önünden saygýyla geçerek son görevini yaptý. 21 Kasým 1938 Pazartesi günü, sivil ve askerî yöneticiler ile yabancý devlet temsilcilerinin hazýr bulunduðu ve on binlerce insanýn katýldýðý büyük bir tören yapýldý. Daha sonra Atatürk'ün tabutu katafalkta alýnarak. Etnografya Müzesinde hazýrlanan geçici kabre kondu. Türk milleti daha sonra, bu büyük insana lâyýk, Ankara Rasattepe'de bir Anýtkabir yaptýrdý. 10 Kasým 1953'te Etnografya Müzesinden alýnan Atatürk'ün naaþý Anýtkabir'e getirildi. Burada yurdun her ilinden getirilmiþ olan vatan topraklan ile hazýrlanan ebedî istirahatgâhýna yerleþtirildi.

Türkiye Cumhuriyeti'nin temeli kültürdür.

Mustafa Kemal Atatürk, 1936

Mustafa Kemal ATATÜRK
 

Mustafa Kemal ATATÜRK
 

Asker, devlet adamý, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, ilk Cumhurbaþkaný, Türklerin babasý, çaðýmýzýn en büyük lideri. Eþi görülmez baþarýlara imza atmýþ, ülkesi için hayatý pahasýna kahramanca savaþmýþ, çökmüþ bir imparatorluktan yeni, çaðdaþ ve dinamik bir ülke yaratmýþ, bugün Türk halkýnýn bir bayrak altýnda baðýmsýz þekilde yaþamasýný saðlamýþ ve Türkiye’yi kurtarmýþtýr. Bayraðýmýzý ve topraklarýmýzý ona ve komuta ettiði binlerce Mehmetçiðe borçlu olduðumuz için yediden yetmiþe þükran doluyuz. Zira Atatürk, kaderimizi deðiþtirmiþ, boyunduruk altýnda olmadan yaþamamýz için bize bu ülkeyi býrakmýþtýr. Ülkemizin en büyük tarihi sýnavý olan Kurtuluþ Savaþý’nda Türk askerini komuta etmiþ, ekonomik ve askeri açýdan yokluk sýnýrýnda olan ülkemizi azmi, sabrý, çalýþkanlýðý ve dehasý sayesinde tek vücut haline getirip, baðýmsýzlýðýna kavuþturmuþtur. Ülkemizin geleceðini her þeyin üstünde tutmuþ, inkýlâplarý ve ilkeleriyle bugün Türkiye’nin çaðdaþ milletler içinde hak ettiði yerde olmasýný saðlamýþtýr. Arkasýnda çok daha iyi bir Türkiye ve dünya býrakarak hayata gözlerini yummuþ olan Atatürk, hiç kuþkusuz Türklerin en büyük þansýdýr. Hayatý boyunca sevilen, tevazusu, hoþgörüsü, barýþçý ve uzlaþmacý kiþiliði, entelektüelliði, hümanizmi, görgüsü, karizmasý ve eþsiz özellikleriyle dünyanýn da hayran olduðu Atatürk, savaþ yerine barýþa, ayrýlýk yerine birlik ve beraberliðe sahip çýkmýþ, Türk bayraðý altýndaki herkese ve tüm dünyaya þu önemli mesajý vermiþtir: “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh”
Atatürk, Türk' ün tarihinde ve gönlünde ebediyen yaþayacaktýr, ölümsüzdür.

Atatürk’ün Kökenleri
Cumhuriyetimizin kurucusu, kahraman asker ve büyük devlet adamý Atatürk’ün kökenleri Karaman Beyliði’ne uzanmaktadýr. Babasýnýn ailesi, Anadolu'nun Türkleþmesinde önemli rol oynamýþ olan "Kýzýl-Oðuz" ya da "Kocacýk Yörükleri” denilen Türkmenlerden geliyordu. Fatih Sultan Mehmet’in padiþahlýðý döneminde parçalanan Karaman Beyliði’nin Yörük aþiretlerindendiler ve Karaman’ýn Taþkale Köyü’nden Rumeli’ye göç ettirilmiþlerdi. Atatürk'ün büyük dedesi olan Kýrmýzý Hafýz Efendi, anne tarafýndan “Gulalar” baba tarafýndansa “Pýnarlar” olarak anýlan ailelerin mensubuydu. 1850 yýlýnda, Hafýz Ahmet Efendi kardeþi Hafýz Mehmet Emin'le birlikte ticaret amacýyla Manastýr þehrine gelmiþ, daha sonra da Selanik’e yerleþmiþti.
Atatürk’ün anne tarafýnýn kökenleriyse, Orta Anadolu’dan getirilerek Batý Makedonya'nýn Sarýgöl Bucaðý'na yerleþtirilen, daha sonra Selanik'in Lankaza(Lagaza) bölgesine göç eden ve “Evlad-ý Fatihan” olarak anýlan yörüklere uzanýyordu. Atatürk'ün büyükannesinin adý Ayþe, dedesi ise Sofi-Zade Feyzullah efendiydi, Hasan ve Hüseyin isimlerinde iki çocuklarý vardý. Zübeyde Haným’a döneminde kadýnlarýn okula gitmesi yaygýn olmadýðý için, okuryazar oluþu nedeniyle Zübeyde Molla deniliyordu.
Atatürk'ün babasý Ali Rýza Bey, Manastýr vilayetinin Debre-i Bala sancaðýna baðlý Kocacýk nahiyesinde doðdu. Ali Rýza Bey, bir süre Selanik Evkaf kâtipliðinde bulunmuþ, 1876 yýlýnda Selanik Asakir-i Milliye Taburu’nda birinci mülazým olarak görev almýþ, 1877’deki Osmanlý-Rus Harbi’nde de savaþmýþ ve sonralarý ticaret hayatýna atýlmýþtý. Gümrük Muhafaza Teþkilatý'nda memurluk yaparken Zübeyde Haným’la 1871 yýlýnda evlenmelerine müteakip ilk çocuklarý Fatma dünyaya geldi. Ardýndan Ahmet (1874), Ömer (1875), Mustafa (Kemal Atatürk) (1881), Makbule (Boysan, Atadan) (1885) ve Naciye (1889) isimlerinde beþ çocuklarý daha oldu. Ancak Fatma dört, Ahmet dokuz, Ömer ise henüz sekiz yaþlarýndayken, o dönemde Rumeli'yi kasýp kavuran kuþpalazý (difteri) salgýnýndan hayatlarýný kaybettiler.
(Yüzbaþý Bakir Tosun'un Tarihte Bozkýr ve Çevresi Yelbeði adlý çalýþmasýnda, Atatürk'ün soy aðacý hakkýnda detaylý bilgilere yer verilmiþtir.)

Atatürk’ün Doðumu
Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yýlýnda, Selanik'in Koca Kasým Paþa Mahallesi, Islahhane Caddesi üzerinde bulunan evde dünyaya geldi. Ali Rýza Bey, çocukken kazayla beþikten düþürüp ölümüne yol açtýðý ve hiç unutmadýðý kardeþinin ismini yeni doðan oðluna verdi: Mustafa.
Sarý saçlý, mavi gözlü bir bebek olan Mustafa, Rumi takvime göre 1296 yýlýnda dünyaya geldiyse de, doðduðu ay ve gün hakkýnda kesin bir bilgi yoktu. Ancak kayýtlarda yer alan bilgilere göre Zübeyde Haným oðlunu “Erbain Soðuklarý” sýrasýnda doðurduðunu ve aklýnda kalan tarihin 23 Aralýk olduðunu belirtmiþti. Bu tarih takvim farký dolayýsýyla 4 Ocak 1881’i göstermektedir.
Selanik arþiv belgelerinden edinilen bilgilere göre, Atatürk’ün doðduðu ve þu anda müze olan ev, 1870 yýlýndan önce Rodoslu hoca Hacý Mehmed tarafýndan yaptýrýlmýþ, önce Ýbrahim Zühdü, daha sonra da Abdullah Aða ve eþi Ümmü Gülsüm'e satýlmýþtý.
Ali Rýza Bey, babasýnýn Subaþý Mahallesi’ndeki evinde eþi Zübeyde Haným ve çocuklarýyla birlikte 1878 yýlýna kadar ikamet etmiþ, daha sonra Atatürk’ün doðacaðý evi kiralayýp yerleþmiþti. 1880 yýlýnda belalýsý bir Rum eþkýya tarafýndan kaçýrýlan Ali Rýza Bey'in hayatýndan ümit kesildi. Sonradan yüksek bir haraç ödeyerek kurtuldu.
Atatürk’ün doðduðu ev, etrafý yüksek duvarlarla çevrili, harem ve selamlýðý olan üç katlý, klasik bir evdi. Dönemin belgelerine göre, bir bab fekani oda, bir divanhane, bir tahtessema, iki bab tahtani oda, bir çeþme ve avludan oluþuyordu. Dýþ yüzeyi pembe boyalý olup, alt pencerelerine emir, üst pencerelerine de ahþap kafesler yapýlmýþtý. Atatürk evin ikinci katýndaki sol tarafa düþen ocaklý odada dünyaya gelmiþti.
29 Ekim 1933’te, Cumhuriyet'in Onuncu Yýl Dönümü dolayýsýyla, Selanik Belediyesi, Türk-Yunan dostluðu ve Balkan Konferansý’nýn bir hatýrasý olarak, Atatürk'ün doðduðu evin çift kanatlý kapýsýnýn sað köþesine mermer bir plaka yerleþtirdi. Plakanýn üzerinde Türkçe, Elence ve Fransýzca olarak þu ifade yer aldý: “Türk milletinin büyük müceddidi ve Balkan ittihadýnýn müzahiri GAZÝ MUSTAFA-KEMAL burada dünyaya gelmiþtir. Ýþ bu levha Türkiye Cumhuriyetinin onuncu yýldönümü münasebetiyle konulmuþtur.” Atatürk’ün doðduðu ev bugün Selanik'in Aya Dimitriya Mahallesi’ndeki Apostolu Pavlu Caddesi üzerinde 75 numaradadýr, bitiþiðinde Türk Konsolosluðu vardýr.

Atatürk’ün Çocukluðu ve Eðitimi
Atatürk mütevazý bir aileden geliyordu. Onun bu özelliðinin ileride halkýn nabzýný tutmasýný bilmesinde, halkýn eðilimlerini sezmesinde büyük faydasý olacaktý. Yakýnlarý onun bir halk çocuðu olmakla övündüðünü ifade etmiþlerdi. Atatürk 4 yaþýndayken kýz kardeþi Makbule Boysan Atadan dünyaya geldi. Diðer kardeþlerini çocuk yaþtaki ölümleri nedeniyle hiç tanýyamayan Atatürk’ün çocukluk yýllarýna dair kayýtlarda yer alan bilgiler sýnýrlýdýr. Atatürk, okul çaðýna geldiðinde, eðitimi konusunda annesiyle babasý arasýnda görüþ ayrýlýðý belirdi. Geleneklere baðlý olan ve Hacý Sofi gibi dinine baðlý bir aileden gelen Zübeyde Haným, eðitim sisteminin karýþýk olduðu bu dönemde, Atatürk’ün dini eksende eðitim veren Mahalle Mektebi'ne gitmesinde ýsrarcý davranýyordu. Aydýn görüþlü olan Ali Rýza Bey'in tercihi ise yeni açýlan ve döneme göre oldukça modern bir anlayýþla kurulan Þemsi Efendi Ýlkokulu’ndan yanaydý. Zira okulun kurucusu olan ve okula kendi ismini veren Þemsi Efendi, okulunda ezbercilik yerine katif metodu uygulatýyordu, ayrýca okulun kýz bölümünü de açmýþ olan aydýn bir eðitimciydi. 1873 yýlýnda Selanik’te valilik görevine baþlayan Mithat Paþa, baþarýlarýndan dolayý Þemsi Efendi’ye padiþah niþaný vermiþti.
Ali Rýza Bey'in önerisiyle okul konusundaki ikilem çözümlendi. Buna göre Atatürk, önce ilâhîlerle ve dinî bir törenle mahalle okuluna baþlayacak, birkaç gün sonra da Þemsi Efendi okuluna geçecekti. Þemsi Efendi Okulu’nda dönemin mahalle okullarýndan farklý olarak yeni öðretim metotlarý uygulanmakta ve kara tahta, tebeþir, silgi, öðretmen masasý, okumayý kolaylaþtýracak levhalar gibi yeni araçlar kullanýlmaktaydý. Atatürk’ün pedagojik esaslara göre eðitim veren bu okulda öðrenim görmesi geliþmesinde oldukça etkili oldu. Zekâsý ve üstün yetenekleri ile kýsa zamanda arkadaþlarýnýn ve öðretmenlerinin sevgisini kazanan Atatürk, matematikteki üstün baþarýsýyla da dikkat çekiyordu.
Bu arada gümrük memurluðunu býrakan, kereste ve ardýndan da tuz iþine giren Ali Rýza Bey, Rum eþkýyalar ve tuzlarýn erimesi nedeniyle ticaret hayatýndan çekilmiþti. Memuriyete tekrar giremeyen Ali Rýza Bey bir süre sonra hastalandý ve 1888’de hayatýný kaybetti. Babasý öldüðünde Atatürk 7 yaþýnda, kýz kardeþi Makbule ise henüz 3 yaþýndaydý.
Babasýnýn ölümü üzerine okuldan ayrýlmak zorunda kalan Atatürk ve ailesini zor günler bekliyordu. Eþini kaybettiðinde kýzý Naciye’ye hamile olan Zübeyde Haným, 1890’ta doðum yaptý. Maddî durumu yetersiz olan Zübeyde Haným çocuklarýný alarak Langaza’da tarým iþiyle uðraþan aðabeyi Hüseyin Aða’nýn çiftliðine yerleþti. 1901 yýlýnda Atatürk’ün kýz kardeþi Naciye, verem hastalýðýna yakalanýp hayatýný kaybetti. Babasýný ve kýsa bir süre sonra kýz kardeþini kaybetmenin derin üzüntüsünü yaþayan Atatürk’ün, dayýsýnýn çiftliðinde ailenin erkeði olarak aldýðý sorumluluklar artmýþtý. Çiftlikte geçen bu dönemde Atatürk doðayla iç içe oldu, dayýsýna iþlerinde yardýmcý olduðu için el becerileri arttý. Ancak Zübeyde Haným oðlunun öðreniminin yarým kalmasýndan üzüntü duyuyordu. Onun caminin imamýndan ve özel öðretmenden aldýðý eðitim yetersiz kalýnca Zübeyde Haným Atatürk’ü, iyi bir eðitim görmesini saðlamak için halasýnýn yanýna, Selanik’e gönderdi.
Bu arada abisine daha fazla yük olmak istemeyen ve aldýðý küçük emekli aylýðý ile geçinmekte zorluk çeken Zübeyde Haným, Selanik Gümrükler Baþmüdürü Ragýp Bey ile evlendi. Ragýp Bey'in önceki evliliðinden dört çocuðu vardý. Bu evlilik, babasýnýn hatýrasýna saygý gösterilmediðini düþünen Atatürk’ü kýzdýrmýþtý. Annesinin ikinci kez evlenmesini içine sindiremeyen Atatürk, uzun süre annesini aramadý. Ancak bu düþ kýrýklýðý onun çalýþma azmini arttýrdý. Zira küçük yaþta babasýný kaybetmesi de onun kendi ayaklarý üstünde durma gücünü kazanmasýný ve hayatta baþarýlý bir þekilde mücadele etmesini saðladý. Prof. Dr. Þerafettin Turan’ýn Mustafa Kemal Atatürk biyografisinde konuyla ilgili olarak þu bilgilere yer verilmiþti:
Zübeyde Haným'ýn Ragýp Bey ile ikinci bir evlilik yapmasý, ana ile oðul arasýnda dikkatlerden kaçmayan bir sorun da yaratmýþtý. Ragýp Bey, Teselya Yeniþehir'den Selanik'e göçmüþtü. Eþini yitirmiþ, dört çocuðuyla dul kalmýþtý. Süreyya ve Hakký adlarýnda 2 oðlu ile birinin adý Rukiye olan 2 kýzý vardý. Zübeyde Haným'la evlendiðinde Mustafa ve Makbule kardeþler için psikolojik de olsa bir üvey baba ve üvey kardeþler sorunu baþ göstermiþti. Makbule bu yeni hayata ayak uydurmakta gecikmemiþti ama Mustafa üvey babanýn bulunduðu çatý altýnda oturmak istememiþti. Atatürk yaþamýnýn sonlarýnda üvey babasýndan söz ederken “Bana karþý çok saygýlý davranmýþ, büyük adam muamelesi etmiþtir.” diye olumlu bir görüþ sergilemiþti ama evden ayrýlýþýný Afet Ýnan'a babasýný yitiren bir çocuðun isyaný olarak þöyle açýklamýþtý: "Anamýn böyle bir aile baðý yapmasýný takdir ettim. Ancak çocukluk duygum isyandan ibaretti.

Selanik Askeri Rüþtiyesi
Selanik’teki halasýnýn yanýna taþýndýktan sonra Mülkiye Ýdadisi'ne kaydolan Atatürk, bu okulda Arapça öðretmenliði yapan Kaymak Hafýz’dan sopa ile dayak yiyince, zaten orada okumasýný istemeyen büyükannesi onu derhal okuldan aldýrdý. O dönemde okul formasýný çok beðendiði komþularýnýn oðlu Askeri Rüþtiye’ye gidiyordu. Ona özenen Atatürk, asker olmasýný istemeyen annesinin karþý çýkmasýna raðmen, gizlice, Selanik Askeri Rüþtiyesi'nin sýnavýna girdi. Sýnavý kazandýðý haberini alan Atatürk 1893’te yine gizlice bu okula kaydýný yaptýrdý. Selanik Askeri Rüþtiyesi'nde, oldukça baþarýlý olan Atatürk sýnýf baþkanýydý ve üstün zekâsýyla matematik öðretmeni Yüzbaþý Mustafa Efendi’nin de dikkatini çekiyordu. Genç öðrencisinin yeteneklerinden oldukça etkilenen Yüzbaþý Mustafa Efendi onu benzersiz kýlmak için adýna “Bilgi ve erdem bakýmýndan olgunluk ve eksiksizlik” anlamýna gelen Kemal ismini ekledi. Genç Mustafa, o günden sonra Mustafa Kemal olmuþtu. Atatürk, Selanik Askeri Rüþtiyesi’ndeyken, matematik öðretmeni Yüzbaþý Mustafa Efendi’nin mazereti olduðu zamanlarda, onun yerine birçok kez dersi vermekle görevlendirilmiþti. Zira büyük önder, bununla ilgili olarak daha sonra þunlarý söyleyecekti:
Rüþtiyede en çok matematiðe merak sardým. Az zamanda bize bu dersi veren öðretmen kadar belki de daha fazla bilgi edindim. Derslerin üstündeki sorularla uðraþýyordum, yazýlý sorular düzenliyordum. Matematik öðretmeni de yazýlý olarak cevap veriyordu.
Türk Dil Kurumu Baþuzmaný A.Dilaçar’ýn, Atatürk’ün matematikteki üstün baþarýsýyla ilgili olarak 10 Kasým 1971 tarihli yazýsýnda belirttiðine göre, Atatürk ölümünden bir buçuk yýl kadar önce, üçüncü Türk Dil Kurultayý'ndan (24–31 Aðustos 1936) hemen sonra 1936–1937 yýlý kýþ aylarýnda kendi eliyle “Geometri” adlý bir kitap yazdý. Kitap, matematik öðretmenleri ve bu konuda kitap yazacaklara kýlavuz olmasý amacýyla 1937 yýlýnda Kültür Bakanlýðý’nca yayýnlanmýþtý. Atatürk, “Geometri” isimli yapýtýnda; Boyut, uzay, yüzey, düzey, çap, yarýçap, kesek kesit, yay, çember, teðet, açý, açýortay, içters açý, dýþters açý, taban, eðik, kýrýk, çekül, yatay, düþey, yöndeþ, konum, üçgen, dörtgen, beþgen, köþegen, eþkenar, ikizkenar, paralelkenar, yanal, yamuk, artý, eksi, çarp, bölü, eþit, toplam, oran, orantý, türev, alan, varsayým gibi geometri ve matematikle ilgili terimlerin isim babasý oldu ve bu terimleri Türk matematik bilimine kazandýrdý.
Daha sonra ünlü bilim tarihçisi Ord. Prof. Dr. Aydýn Sayýlý, Atatürk’ün “Geometri” kitabý için "Küçük fakat anýtsal bir yapýt" yorumunu yapacaktý. Yapýtýnda yer alan her tanýmý, her kavramý tüm öðeleriyle eksiksiz ve açýk biçimde anlatan Atatürk, bunlarý örneklerle de açýklamýþtý. Atatürk'ün türettiði matematik terimlerinin ve yaptýðý geometri tanýmlarýnýn hemen hemen tümü bugüne deðin deðiþmeksizin kullanýla gelmiþtir. O'nun türettiklerinden sadece birkaç terim sonradan küçük ölçüde deðiþtirilmiþtir.

Atatürk, 1898’de Selanik Askeri Rüþtiyesi'nden üstün baþarýyla mezun oldu. Artýk askerî idadide (lise) öðrenimine devam etmesi gereken Atatürk, Selanik’ten Ýstanbul’a gelmeyi düþünüyordu. Ancak sýnav mümeyyizlerinden Hasan Bey’in tavsiyesiyle Manastýr þehrindeki Manastýr Askerî Ýdadisi’ne yazýldý.

Manastýr Askerî Ýdadisi
Makedonya’nýn en geliþmiþ þehri olan Selânik’te, yeni fikirlere açýk bir ortamda kendini geliþtirme imkaný bulan Atatürk, renkli etnik yapýsýyla farklý din ve ýrklarýn bir arada yaþadýðý bu þehirde büyük bir vizyon kazandý.
Manastýr Askerî Ýdadisi’ndeki eðitimi sýrasýnda, arkadaþlarýndan Ömer Naci, Atatürk’ün edebiyata ilgi duymasýnda rol oynadý. Þiir ve hitabet sanatýyla yakýndan ilgilenmeye baþlayan Atatürk, Namýk Kemal’den ve eserlerinden ciddi þekilde etkilendi. Kitabet öðretmeni Mehmet Asým Bey, Atatürk’ün þiir ve edebiyata olan eðilimini fark edip, onunla askerlik mesleðine yönelmesi gerektiðiyle ilgili konuþtu. Ancak, Atatürk için hitabet her zaman çok önemli oldu, ayrýca yazma tutkusu da devam etti. Konuyla ilgili olarak daha sonra þunlarý söyleyecekti:
Þiir yazmak hakkýnda idadi hocasýnýn vazettiði memnuiyeti unutmuyordum. Fakat güzel söylemek ve yazmak hevesi bakiydi. Teneffüs zamanlarýnda hitabet talimleri yapýyorduk. Saati ellerimize alýyor, “Bu kadar dakika sen, bu kadar dakika ben söyleyeceðim” diye müsabaka ve münakaþalar tertip ediyorduk.
Fransýzca öðretmeni Yüzbaþý Naküyiddin Yücekök Bey de Atatürk’le yakýndan ilgileniyordu. Zira Atatürk baþarýlý bir öðrencisiydi ve bir kurmay subayýnýn mutlaka bir yabancý dil öðrenmesi gerektiðine inandýðý için Fransýzca derslerine büyük önem veriyordu. Ancak Fransýzcasý diðer derslerine göre zayýf olan Atatürk, bunu çözmek için tatil dönemlerinde gittiði Selanik’te College des Frères de la Salle’in özel kurslarýna devam ederek lisanýný geliþtirdi. Yakýn arkadaþý Fethi Okyar’ýn da desteðiyle Fransýz ihtilalinin öncüleri Voltaire, J.J. Rousseau gibi filozoflarý tanýdý, tarih ve siyaset konusundaki bilgisi arttý. O dönem ayrýca sonradan sürekli iþbirliði yapacaðý arkadaþlarý, Nuri Conker, Salih Bozok ve Fuat Bulca’yla da tanýþtý. Atatürk’ü en çok etkileyen derslerden biri de tarihti. Zira tarih öðretmeni Kolaðasý Mehmet Tevfik Bey (5. Dönem Diyarbakýr Milletvekili) geniþ kapsamlý bir tarih vizyonu ile Atatürk’e yeni ufuklar açtý. Ýdadide baþlayan tarih sevgisi hayatý boyunca devam etti.
Manastýr Askerî Ýdadisi’ndeki eðitimi sýrasýnda Atatürk’ü en çok etkileyen olay 1897 tarihli Türk-Yunan Savaþý olmuþtu. Türk Ordusu’nun savaþ meydanýnda parlak bir zafer kazanmasýna raðmen barýþ masasýnda zararlý çýkmasýna içerleyen Atatürk, coþkun bir vatan sevgisiyle dolmuþtu. Bir arkadaþý ile gönüllü olarak savaþa katýlmak için giriþimde bulunsa da bu arzusunu gerçekleþtirme imkâný bulamadý. Ancak sonsuz vatan sevgisiyle kabýna sýðmaz olan Atatürk’ün bu özelliði hayatý boyunca devam edecekti. Manastýr Askerî Ýdadisi’nin en parlak öðrencilerinden biri olan Atatürk, Ýdadideyken, býkýp usanmaksýzýn çalýþtý,kendisini son derece bilinçli olarak geleceðe hazýrladý. Sonunda 1898 yýlýnýn kasým ayýnda bütün derslerden tam not alýp, 54 kiþilik sýnýfýn ikincisi olarak, dereceyle okulunu bitirdi.
Okul sicilindeki bilgilere göre Atatürk, son derece yetenekli, ama kendisiyle kolayca samimi iliþkiler kurulmasý güç bir karaktere sahipti. Ýdadî öðrenimi boyunca, vatansever, kendini her konuda geliþtiren, ilerleme tutkusuyla dolu, çalýþkan, azimli, kendine güveni sonsuz, seçkin ve iyi giyinen bir öðrenci oldu. Dünyayý ve günceli sürekli olarak takip eden, çalýþkanlýðýnýn yanýnda sosyal hayatta da oldukça baþarýlý olan Atatürk, dünyanýn nimetlerinden faydalanan ama baþarýya ulaþmak için de çok çalýþan bir yapýdaydý.

Ýstanbul Harp Okulu ve Akademisi
Atatürk, Ýstanbul’a gelerek 13 Mart 1899’da Harp Okulu’ndaki eðitimine baþladý. Apolet numarasý 1283’tü. Okula baþladýktan 2 ay sonra arkadaþlarý arasýnda sivrilerek sýnýf çavuþu oldu. Burada yýllarca dost kalacaðý arkadaþlarý Ali Fuat Cebesoy ve Asým Gündüz’le tanýþtý.
Harp Okulu’ndaki birinci yýlý gençlik hayalleri ve çok sevdiði Ýstanbul’un çarpýcý havasý içinde geçiveren Atatürk, sýnavlarýný baþarýyla vererek ikinci sýnýfa baþladý. Ýlk yýl, aðýrlýðý sosyal hayata vermesine raðmen oldukça baþarýlý olan Atatürk, Ýkinci ve üçüncü sýnýflarda dersleriyle çok daha fazla ilgilenmeye baþladý. Zira Harp Okulu’nda dereceye girmek oldukça önemliydi. Çünkü kurmay sýnýfýna ayrýlmak okulda üstün baþarý göstermekle mümkündü. Atatürk, 3. Sýnýfta 459 öðrenci arasýndan 8. olarak dereceye girdi ve kurmaylýða hak kazandý. Sicil numarasý 1317-P.8 (1901-P.8)’di.
Mustafa Kemal 10 Ocak 1902’de teðmen rütbesi ile Harp Akademisi'nde öðrenimine baþladý. Sýnýfta topçu ve süvari okullarýndan gelenlerle birlikte 43 öðrenci vardý.
Mustafa Kemal Harp Akademisi'nde iken onun üstün niteliklerini ilk keþfeden Osman Nizami Paþa olacaktý. Paþa, Ali Fuat’ýn babasý Ýsmail Fazýl Paþa’nýn evinde kendisini mahçubiyetle dinleyen Atatürk’le konuþup þunlarý söylemiþti:
Mustafa Kemal Efendi oðlum görüyorum ki, Ýsmail Fazýl Paþa seni takdir etmek hususunda yanýlmamýþ. Þimdi ben de onunla hemfikirim. Sen bizler gibi yalnýz Erkân-ý Harb zabiti olarak normal hayata atýlmayacaksýn. Keskin zekân ve yüksek kabiliyetin memleketin geleceði üzere müessir olacaktýr. Bu sözlerimi bir kompliman olarak alma, sen de memleketin baþýna gelen büyük adamlarýn daha gençliklerinde gösterdikleri müstesna kabiliyet ve zekâ emareleri görmekteyim. Ýnþallah yanýlmamýþ olurum.
Gelecek günler Osman Nizami Paþa’nýn görüþlerini haklý çýkaracaktý.
Harp Akademisi’nin öðretmenleri dil bilen, iyi yetiþmiþ ve seçkindiler. Akademideki sýnýf arkadaþý Asým Gündüz’e göre, Atatürk Fransýzcasýný ilerletmek için Fransýz bir bayandan ders aldý. Bu dönemde Paris’teki Jön Türk gazeteleri ile Fransýzca gazetelerini getirtiyor ve arkadaþlarýný etkilemeye çalýþýyordu. Siyasal düþüncelerinin Harbiye Okulu’nda olgunlaþmaya baþladýðýný söyleyen Atatürk, bir yandan öðreniminde baþarýlý olmak için sürekli çalýþýyor bir yandan da ülkenin kaderine kafa yoruyordu. Zira ülkenin siyasetinde yanlýþlar olduðunu fark etmiþti. Ülkedeki yanlýþlar hakkýnda herkesin bilgi sahibi olmasýný isteyen Atatürk, Harp Okulunda baþladýklarý el yazýsý ile gazete hazýrlama iþine geri döndü ve gazete çýkarmaya baþladý. Gazete az kullanýlan bir dershanede hazýrlanýyor, elden ele dolaþtýrýlýyordu. Konuyla ilgili olarak þunlarý dile getirdi:
Binlerce kiþiden ibaret olan Harbiye talebesine bu keþfimizi (Memleketin idaresinde ve siyasetinde fenalýklar olduðu konusundaki keþfi) anlatmak hevesine düþtük. Mektepte el yazýsýyla bir gazete tesis ettik. Sýnýf dâhilinde ufak teþkilatýmýz vardý. Ben heyet-i idareye dâhildim. Gazetenin yazýlarýný ekseriyetle ben yazýyordum.
Ancak bir süre sonra durum Mektepler Nazýrý Zülüflü Ýsmail Paþa tarafýndan öðrenildi. Bu durumla ilgili bilgi alan akademi komutaný bir gün ansýzýn dershaneye bir baskýn yaptý ve öðrencileri suçüstü yakaladý. Komutan konu hakkýnda takibat yapmayýp sert bir ihtarla yetindi. Fakat Atatürk ve arkadaþlarý faaliyetlerine ara vermediler. Bir ev tutarak gazeteyi çýkarmaya devam ettiler ancak bir muhbir tarafýndan ele verilerek tutuklandýlar. Meslek hayatlarýný söndürmeyen ancak birkaç ay hapiste kalmalarýna neden olan olay sonrasýnda serbest býrakýldýlar. Mustafa Kemal 11 Ocak 1905’te üç yýllýk notlarýnýn toplamýna göre akademiyi beþinci olarak bitirdi. Atatürk, Harp Akademisi yýllarýný yabancý dilini geliþtirerek, Namýk Kemal’in düþüncelerini izleyip, bunlarý okul içinde yayarak geçirdi. Askeri eðitimi boyunca yabancý dil, þiir, dans, hitabet gibi o dönemin askeri öðrencisi için pek de alýþýk olunmayan konularla ilgilendi.

Ýlk Askeri Tecrübeler
Atatürk ilk görevi için Þam’a gönderildi. 1905–1907 yýllarý arasýnda Þam'da 30.süvari alayýnda bölük komutaný olarak görev yapan Atatürk, 29. süvari alayýnda bölük komutaný olan arkadaþý Lütfi Ümit Bey’le ev tutup birlikte yaþamaya baþladý. Kýlýç Ali, o dönemle ilgili bir durumu daha sonra þu þekilde anlatacaktý:
… Aradan bir müddet geçtikten sonra, günün birinde kumanda etmekte olduklarý bölüklerinin alaylarýyla birlikte vazife alarak Havran havalisine hareket etmek üzere olduklarýný haber alýnca her ikisi de hayretler içinde kalmýþlar. Kendilerine haber vermeksizin kýtalarýnýn hareket etmiþ olmalarýna hiçbir mana verememiþler. Bu vaziyet karþýsýnda Mustafa Kemal fena halde sinirlenmiþ. Kendilerine karþý lakaydi gösteren kýtalarýnýn kumandanýna yaptýðý þikâyetten bir netice alamayýnca doðrudan doðruya ordu kumandanýna þikâyete karar vermiþ. Fakat bu sefer de ordu kumandanýndan beklediði hassasiyeti görememiþ. Bunun üzerine iþi enerjisiyle halletmeye karar vererek harekete geçmiþ ve arkadaþý Lütfi Müfit Bey’e de kendisini takip etmesini istemiþ. Kumandanlarýn istihfaf ve istememelerine raðmen onlar da bu harekâta iþtirak etmiþler. Meðer süvari kýtasýnýn aldýðý vazife ayný zamanda on senelik verginin tahsiliymiþ. Atatürk, bu vergi tahsilâtý esnasýnda köylülerin çektikleri zahmetleri, uðradýklarý mezalimi ve o sýrada yapýlan suiistimalleri nefretle anlatýyor ve kýtanýn aldýðý vazifeyi “haydutluk” diye tavsif buyuruyordu. Bir gün alay zabitlerinden biri Lütfi Müfit Bey’e yapýlan yolsuzluklara göz yummasý için altýn para teklif etmiþ. Müfit bey bu teklifi reddetmekle beraber Mustafa Kemal Bey’i de haberdar etmiþ. Mustafa Kemal, Müfit Bey sormuþ: “Müfit, sen bugünün adamý mý olmak istiyorsun, yoksa yarýnýn mý?”Müfit bey derhal bu suale: “Elbette yarýnýn adamý olmak isterim” diye yanýt vermiþ. Müfit Bey’in bu cevabý o zaman Atatürk’ün o kadar hoþuna gitmiþ ki, bunu daima anlatýrlar ve: “Elbette o teklif edilen parayý alamazdý ve almadý. Çünkü o, bugünün adamý deðil yarýnýn adamý olmak istiyordu” diye Müfit Bey’e iltifatta bulunurlardý.
Kýlýç Ali’nin anlattýðý bu önemli durum, Atatürk’ün rüþvete ne kadar karþý olduðunu, her daim dürüstlüðü ön planda tuttuðunu, haksýzlýða gelemediðini ve kafasýnýn ülkesinin geleceðinde olduðunu göstermekteydi. Rüþvet olayýný namus meselesi olarak görmesinin ötesinde, bunu tarih ve gelecek bilinci içinde deðerlendirmekteydi.
Atatürk ilk askeri tecrübesini yaptýðý Þam’daki görevini 1907'de Kolaðasý (Kýdemli Yüzbaþý) olarak tamamladý. Daha sonra Manastýr'da III. Ordu'ya atandý ve 19 Nisan 1909'da Ýstanbul'a giren Hareket Ordusu'nda Kurmay Baþkan olarak görev aldý. 1910 yýlýnda Fransa'ya gönderilen Atatürk, Picardie Manevralarý'na katýldý.

Komutanlýk Dönemi (1911 – 1919)
1911’de, Ýtalyanlarýn Trablusgarp'a hücumu ile baþlayan Trablusgarp Savaþý'nda, Atatürk bir grup arkadaþýyla birlikte Tobruk ve Derne bölgesinde görev aldý. 22 Aralýk 1911'de Ýtalyanlara karþý Tobruk Savaþý'ný kazandýktan sonra 6 Mart 1912'de Derne Komutanlýðý’na getirildi.
Ekim 1912'de Balkan Savaþý baþlayýnca Atatürk, Gelibolu ve Bolayýr'daki birliklerle savaþa katýldý, Dimetoka ve Edirne'nin geri alýnýþýnda önemli hizmetler verdi. 1913 yýlýnda Sofya Ateþe Militerliði’ne atandý ve 1914 yýlýnda yarbaylýða yükseldi. Hayatýnýn ilk aþkýný Sofya’da bir Bulgar kýzý ile yaþadýðý söylenmekteydi.
1914’te Birinci Dünya Savaþý baþlamýþtý ve Osmanlý Ýmparatorluðu da savaþa girmek zorunda kalmýþtý. Atatürk, 19. Tümen'i kurmak üzere Tekirdað'da görevlendirildi. 18 Mart 1915'te Çanakkale Boðazý'ný geçmeye kalkan Ýngiliz ve Fransýz donanmasý aðýr kayýplar verince Gelibolu Yarýmadasý'na asker çýkarmaya karar verdiler. 25 Nisan 1915'te Arýburnu'na çýkan Liman Von Sanders yönetimindeki düþman kuvvetlerini, Atatürk’ün komuta ettiði 19. Tümen, Conkbayýrý'nda durdurdu. Çanakkale’de kahramanca savaþan Atatürk, "Çanakkale geçilmez!" sözünün de doðduðu bu büyük askeri baþarýsýyla albaylýða yükseldi.
Ýngilizler 6–7 Aðustos 1915'te Arýburnu'nda tekrar taarruza geçmiþlerdi. Anafartalar Grubu Komutaný Atatürk, 9–10 Aðustos'ta komuta ettiði ordusuyla Anafartalar Zaferi'ni kazandý. Bu zaferi 17 Aðustos'taki Kireçtepe ve 21 Aðustos'taki II. Anafartalar Zaferi takip etti.
Atatürk, Çanakkale Savaþlarý’ndan sonra 1916'da Edirne ve Diyarbakýr'da görev aldý. 1 Nisan 1916'da tümgeneralliðe yükseldi ve Ruslarla savaþarak Muþ ve Bitlis'in geri alýnmasýný saðladý. Þam ve Halep'teki kýsa süreli görevlerinden sonra 1917'de Ýstanbul'a giden Atatürk, Veliaht Vahdettin Efendi'yle Almanya'ya giderek cephede incelemelerde bulundu. Bu seyahatten sonra hastalanýp, Viyana'ya ve Karisbad'a giderek tedavi oldu. Atatürk, 15 Aðustos 1918'de Halep'e 7. Ordu Komutaný olarak geri döndü. Bu cephede Ýngiliz kuvvetlerine karþý kahramanca savaþtý. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasýndan bir gün sonra, 31 Ekim 1918'de Yýldýrým Ordularý Grubu Komutanlýðý'na getirildi ve daha sonra bu ordunun kaldýrýlmasý üzerine 13 Kasým 1918'de Ýstanbul'a gelip Harbiye Nezareti’nde (Bakanlýðýnda) göreve baþladý.

Kurtuluþ Savaþý Yýllarý (1919 – 1923)
Mondros Mütarekesi'nden sonra Ýtilaf Devletleri'nin Anadolu'yu iþgal etmeye baþlamalarý üzerine, Atatürk, 9. Ordu Müfettiþi olarak 19 Mayýs 1919'da Samsun'a çýktý. 22 Haziran 1919'da Amasya'da yayýmladýðý genelgeyle "Milletin istiklâlini yine milletin azim ve kararýnýn kurtaracaðýný" ilan edip, Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi’ne baþkanlýk etti. 23 Temmuz - 7 Aðustos 1919 tarihleri arasýnda toplanan Erzurum Kongresi öncesinde, Osmanlý ordusunu býrakýp, Kuvayi Milliye lideri oldu. Kuvayi Milliye Arapça kökenli bir sözcüktü ve ulusal kurtuluþ ordusu anlamýna geliyordu. Atatürk’ün Kuvayi Milliye tanýmý þu þekildeydi:
Hükümet merkezi düþmanlarýn þiddetli çemberi içindeydi. Siyasal ve askeri bir çember vardý. Ýþte böyle bir çember içinde yurdu savunacak, ulusun ve devletin baðýmsýzlýðýný koruyacak kuvvetlere emrediyorlardý. Bu biçimde yapýlan emirlerle, devlet ve ulusun araçlarý temel görevlerini yapamýyorlardý. yapamazlardý da. Bu araçlarý savunmanýn birincisi olan ordu da ordu adýný korumakla birlikte, elbette temel görevini yerine getirmekten yoksundu. Ýþte bunun içindir ki yurdu savunmaktan ve korumaktan ibaret olan temel görevi yerine getirmek, doðrudan, doðruya ulusun kendisine kalýyordu… Ýþte buna Kuvayi Milliye diyoruz.
Kuvayi Milliye sýrasýnda Atatürk kendisine ilk nüfus kaydýný ve nüfus cüzdanýný verecek olan Erzurum'un manevi hemþerisi seçildi. 4 – 11 Eylül 1919 tarihleri arasýnda da Sivas Kongresi'ni toplayarak vatanýn kurtuluþu için izlenecek yolun belirlenmesi için çalýþtý. 27 Aralýk 1919'da Ankara'da heyecanla karþýlanan Atatürk, 23 Nisan 1920'de “Egemenlik Kayýtsýz Þartsýz Milletindir” diyerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni açtý. TBMM, ulusal kuvvetlerin tek merkezde toplanmasý ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasý yolunda çok önemli bir adýmdý. Erzurum Milletvekili olan Atatürk, Meclis ve Hükümet Baþkanlýðýna seçildi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kurtuluþ Savaþý'nýn baþarýyla sonuçlanmasý için gerekli yasalarý kabul edip uygulamaya baþladý. 15 Mayýs 1919'da Yunanlýlar Ýzmir'i iþgali etmiþti. Türk kurtuluþ mücadelesi bu iþgal sýrasýnda Hasan Tahsin tarafýndan düþmana ilk kurþunun atýlmasýyla baþladý. 10 Aðustos 1920 tarihinde Sevr Antlaþmasý'ný imzalayarak Osmanlý Ýmparatorluðu'nu aralarýnda paylaþan Birinci Dünya Savaþý'nýn galip devletlerine karþý önce Kuvâ-yi Milliye adý verilen ulus güçleriyle savaþýldý. Ancak iþgalci emperyalist devletlere karþý baþarýlý bir mücadele için düzenli bir ordu gerekiyordu. Türkiye Büyük Millet Meclisi düzenli orduyu kurarak Kuvâ-yi Milliye ve ordu bütünleþmesini saðladý. Savaþ zaferle sonuçlandý.

Mustafa Kemal yönetimindeki Türk Ulusal Kurtuluþ Savaþý'nýn önemli aþamalarý ise þöyleydi:

• Sarýkamýþ (20 Eylül 1920), Kars (30 Ekim 1920) ve Gümrü'nün (7 Kasým 1920) kurtarýlýþý
• Çukurova, Gaziantep, Kahramanmaraþ ve Þanlýurfa savunmalarý (1919- 1921)
• I. Ýnönü Zaferi (6 - 10 Ocak 1921)
• II. Ýnönü Zaferi (23 Mart - 1 Nisan 1921)
• Kütahya-Eskiþehir Muharebeleri (10 - 24 Temmuz 1921)
• Sakarya Zaferi (23 Aðustos - 13 Eylül 1921)
• Büyük Taarruz, Baþkomutanlýk Meydan Muharebesi ve Takip Harekatý (26 Aðustos - 9 Eylül 1922)

Sakarya Zaferi'nden sonra 19 Eylül 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi, Atatürk'e Mareþal rütbesini ve Gazi unvanýný verdi. Kurtuluþ Savaþý, 24 Temmuz 1923'te Ýsviçre'nin Lozan kentinde imzalanan Lozan Antlaþmasý'yla sona erdi. Bu anlaþma ile Sevr Antlaþmasý yürürlükten kalktý ve Türkiye Cumhuriyet'i Lozan Antlaþmasý temelleri üzerine kuruldu. New York Times Kurtuluþ Savaþý’ný kazanmamýz, baðýmsýzlýðýmýza kavuþmamýz ve Lozan Antlaþmasý’nýn baþarýsý üzerine þunlarý yazacaktý:

Lozan'ý Atatürk kazandý; son iki yüz yýlda ihtiyar Asya'nýn Avrupa'ya karþý kazandýðý ilk zafer
23 Nisan 1920'de Ankara'da TBMM'nin açýlmasýyla Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasý yönünde en büyük adým atýlmýþtý ve yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluþu müjdelenmiþti. Meclisin, Kurtuluþ Savaþý'ný baþarýyla yönetmesi, yeni Türk devletinin kuruluþunu hýzlandýrdý ve 1 Kasým 1922'de hilafet ve saltanat birbirinden ayrýldý. Ardýndan da önce saltanat ve daha sonra da hilafet (3 Mart 1924) kaldýrýldý. Gazi Atatürk, Eylül 1923'te baþlattýðý kurtuluþ mücadelesini siyasi harekete dönüþtürdü ve Türkiye’nin ilk partisi olan daha sonradan adý Cumhuriyet Halk Partisi olacak Halk Fýrkasý’ný kurdu. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet (halk egemenliði) idaresi resmen kabul edildi ve Atatürk oybirliðiyle ilk cumhurbaþkaný seçildi. 30 Ekim 1923 tarihinde Ýsmet Ýnönü tarafýndan Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk hükümeti kuruldu.

Cumhurbaþkanlýk Dönemi (1923–1938)
Türkiye’nin ilk Cumhurbaþkaný olan Atatürk, anayasa gereðince dört yýlda bir yeniden yapýlan cumhurbaþkanlýðý seçimlerinde 1927, 1931, 1935 yýllarýnda olmak üzere üst üste toplam 3 kez TBMM tarafýndan cumhurbaþkaný seçildi. Atatürk, 15–20 Ekim 1927 tarihleri arasýnda Kurtuluþ Savaþý'ný ve Cumhuriyet'in kuruluþunu anlatan büyük yapýtý Nutuk'u (Söylev), 29 Ekim 1933 tarihinde de Onuncu Yýl Nutku'nu okudu. Nutuk, ulusal mücadelenin kimlere karþý, niçin ve nasýl verildiðini anlatýyordu ve mücadelenin Cumhuriyet kurulduktan sonraki aþamasýnda yapýlmasý gerekenler konusunda da önemli bilgiler veriyordu. Türkiye için oldukça deðerli olan bir konuþmaydý.

2587 sayýlý kanunla 24 Kasým 1934 tarihinde ülke için yaptýklarý, kazandýðý zaferler ve Türklerin babasý olmasý dolayýsýyla Mustafa Kemal'e Atatürk soyadý verildi. Atatürk 1930'lu yýllarda eski Yunan baþbakaný Venizelos tarafýndan Nobel Barýþ Ödülü’ne aday gösterildi.

Atatürk Hakkýnda Kýsa Kýsa Notlar...
 

Sinsi Hastalýk Siroz
Milli çýkarlar ve devlet iþlerinde son derece titiz olan, hiç bir mazeret kabul etmeyen Atatürk, çok çalýþtýðý için kendi saðlýðýna gerektiði kadar özen gösteremiyordu. Yaþayýþ tarzýnýn saðlýðýna verebileceði zararlara karþý kayýtsýzdý. Ülkesinin çýkarlarýný her þeyin üstünde görüyordu. Geceleri çok geç yatmakta, önemli bir durum olduðunda günlerce uykusuz kalarak aralýksýz çalýþmaktaydý. Büyük Nutku dikte ettirirken çalýþanlardan bayýlanlar olduðu halde, o ara vermeden dikte ettirmeye devam etmiþti. Okumaya meraklý olan Atatürk ilgi duyduðu bir kitabý ne kadar hacimli olursa olsun saatlerce okur, bitirmeden býrakmazdý. Ancak 1937 yýlýnda saðlýðýyla ilgili olarak olumsuzluklar ortaya çýkmaya baþladý.
Atatürk genç yaþtayken, Manastýr Askerî Ýdadisinde öðrenim görürken ciddi bir sýtma hastalýðý geçirmiþti. Trablusgarp’a giderken attan düþtüðü için Ýskenderiye’de tedavi gördüðü Salih Bozok’un anýlarýnda dile getirilmiþti. Derne savaþlarýnda ise gözünden yaralanmýþ ve Viyana’da tedavi görmüþtü. Büyük Harp sýrasýnda baþlayan böbrek rahatsýzlýðý ise uzun süreler devam etmiþ, 1918’de Avusturya’da Karlsbad kaplýcalarýnda tedavi görmüþtü. Atatürk’ün Millî Mücadele yýllarýnda da böbrek sancýlarýnýn devam ettiði, Sakarya Savaþý öncesinde üç kaburga kemiðinin kýrýldýðý bilinmekteydi. 1924 ve 1927 yýllarýnda, Cumhurbaþkanlýðý döneminde, kalp rahatsýzlýklarý geçirdiyse de gerekli tedaviler sonucunda saðlýðýna kavuþmuþtu. 1936 yýlýnda soðuk algýnlýðý sonucu ateþli bir akciðer rahatsýzlýðý geçirmesine raðmen, oldukça saðlýklý görünmeyi baþaran Atatürk, savaþýn, mücadelenin ve zor koþullarýn olumsuz etkilerine raðmen yýllara meydan okuyordu. Ancak bu zorlu süreçler onu çok yýpratmýþtý. Dolayýsýyla 1937 yýlýnýn baþlarýndan itibaren Atatürk’ün saðlýk durumu bozulmaya, rahatsýzlýklar kendini göstermeye baþlamýþtý. Ancak Atatürk, bu belirtilere yeterince önem vermemiþ, ülke çýkarlarýný kendi saðlýðýndan üstün tuttuðu için geçici tedbirlerle yetinmiþti.

Atatürk’ün rahatsýzlýðýna ilk teþhisi koyan Yalova Termal Kaplýcalarý Müdürü Dr. Nihat Reþat Belger’di. 22 Ocak 1938’de Dr. Belger kendisini muayene ettiðinde karaciðer büyümesi ve sertleþmesi teþhisini koydu. Atatürk içkiyi sevdiði için karaciðeri büyük zarar görmüþtü. Kesin taný için özel doktoru Prof. Dr. Neþet Ömer Ýrdelp çaðrýldý ancak Ýrdelp’in teþhisi de farklý olmadý. Atatürk siroz olmuþtu ve tedavi için ciddi bir perhiz ve istirahat gerekliydi.
Atatürk bir kaç gün dinlendikten sonra 1 Þubat’ta Gemlik Suni Ýpek Fabrikasý’ný, 2 Þubat’ta Merinos Fabrikasýný açmak için Bursa’ya gitti. Fabrika açýlýþlarýný yapýp, düzenlenen baloya katýlan Atatürk, ertesi gün Dolmabahçe Sarayý’na döndüðünde bitkindi. Zatürreye yakalandý ancak on günlük bir tedaviden sonra saðlýðýna kavuþtu.
25 Þubat 1938’de Ankara’da gerçekleþen Balkan Antantý toplantýsýna katýldý, Balkan devlet adamlarý ile uzun görüþmeler yaptý. Ancak tüm bu çabalar ve yoðunluk onu yormaya devam ediyordu. Hastalýðýnýn artmasý üzerine, 6 Mart 1938’de, Türk doktorlarý tarafýndan bir konsültasyon yapýldý ve Fransa’dan da tanýnmýþ uzman Prof. Dr. Fiessinger davet edildi. 28 Mart 1938’de siroz teþhisini doðrulayan Fiessinger’in Atatürk’e :“Büyük kumandan büyük harpler yaptýnýz. Muzaffer oldunuz. Ama bu iþin kumandaný da benim. Siz bana tâbi olacaksýnýz, bana yardým edeceksiniz” dediði söylenmekteydi. Fiessinger’in ifadesini beðenen Atatürk, onun tavsiyelerine uymaya çalýþtý.
Hükümet ilk defa 30 Mart 1938’de, Cumhurbaþkaný Atatürk’ün hastalýðý ile ilgili resmî bir bildiri yayýnladý. Bildiride, Fiessinger’in muayenesi sonucunda Atatürk’ün saðlýðýnda endiþe edilecek bir durum olmadýðý ifadesi yer alýyordu.
Ancak Atatürk, Cumhurbaþkanlýðý görevini aksatmadan yürütmek ve özellikle Hatay sorununu sonuçlandýrmak kararýndaydý. Çünkü Fransa’nýn Hatay meselesi konusundaki aldýrmaz tutumundan rahatsýz oluyordu. Türkiye’nin bu konudaki kesin kararlýlýðýný göstermek için 20 Mayýs’ta Mersin’de askerî birliklerin geçit töreninde bulunup, 24 Mayýs’ta Adana’daki askerî birlikleri denetledi ancak Ankara’ya döndüðünde bitkindi. Ankara’da sadece bir gün kaldýktan sonra 26 Mayýs’ta Ýstanbul’a hareket etti. Bu yolculuktan sonra ulu önder Ankara’yý bir daha göremeyecekti. Deniz havasýnýn kendisine iyi geleceði ümit edilmekteydi ve hem devlet baþkanlarýný orda aðýrlamasý hem de dinlenmesi amacýyla Savarona yatý alýndý. Dünya liderlerini aðýrladýðý Ertuðrul isimli yat eskiyince Cumhurbaþkanlýk için yeni bir yat araþtýrmasý yaptýrmýþtý. Deðerlendirme sonrasýnda, Brooklyn Köprüsü’nü inþa eden mühendis John Roebling’in kýzý Emily Roebling Cadwallader tarafýndan hizmete sokulan Savarona isimli yat satýn alýndý. Yat bazý döþemeleri yenilendikten sonra Atatürk’ün ölümcül hasta olduðu dönemde Ýstanbul’a geldi. Atatürk, Savarona’da geçirdiði altý hafta boyunca kabine toplantýlarý düzenledi, Romanya Kralý Carol da dâhil olmak üzere önemli konuklarý ve devlet baþkanlarýný aðýrladý.
29 Mayýs’ta yapýlan muayene sonucu karnýnda su toplanmaya baþladýðý görülen Atatürk, 1 Haziran’da Savarona yatýna yerleþmiþ 25 Temmuz 1938’e kadar orada kalmýþtý. Ancak geminin içi yaz sýcaðýnda kavrulmakta olduðu için, Atatürk rahatsýzlandý ve 8 Temmuz’da Prof. Fiessinger 2. defa Ýstanbul’a geldi. Gerekli uyarýlarda bulunan Fiessinger’ýn mutlak istirahat önerisine raðmen, Atatürk, 9 Temmuz’da Savarona’da Bakanlar Kuruluna saatlerce baþkanlýk etti. Fiessinger 16 Temmuz’da 3. defa Ýstanbul’a gelerek, Atatürk’ün durumunun hassaslaþmakta olduðunu gördü ve Atatürk, 24/25 Temmuz gecesi Dolmabahçe sarayýna nakledildi.
Hastalýðýna raðmen, Atatürk, Dolmabahçe Sarayý’nda Baþbakanýný, Bakanlarýný, elçileri ve komutanlarý kabul ediyor ve ülke meselelerini sürekli olarak izliyordu. 3 Eylül 1938’de Hatay Devleti’nin kuruluþunu “Türkiye Cumhuriyet’inin bir baþarýsý olarak” coþkuyla kutladý. Saðlýðý gittikçe bozulan Atatürk, 5 Eylül’de vasiyetini yazdý. 6 Eylül’de Prof. Fiessinger dördüncü defa Ýstanbul’a gelerek, Atatürk’ün karnýnda toplanan suyu alarak onu rahatlattý. 11 Eylül’de düzenlenen raporda kesin istirahat öngörüldü. Buna göre ziyaretler sýnýrlý tutulacak ve yatakta dinlenilecekti.
Sonraki günlerde karýnda asit toplanmasý ilerledi, genel durumda yorgunluk ve takatsizlik vardý. Ancak sinsi hastalýk ilerlemekteydi. 16 Ekim akþamý gelen ilk aðýr koma 19 Ekim’e kadar sürdü. Cumhurbaþkanlýðý Genel Sekreterliði, 23 Ekim gününe kadar sabah ve akþam günde iki defa saðlýk durumunu belirten bildiriler yayýnladý. 20 Ekim’de koma durumundan kurtulan Atatürk, eseri olan Cumhuriyetin 15. yýldönümü törenlerine katýlmak ve halkýyla bütünleþmek için Ankara’ya gitmek istiyordu. Ancak bu gerçekleþmedi. 29 Ekim’de baðrýndan çýktýðý orduya bir mesajla seslenen Atatürk þunlarý söyledi:
Zaferleri ve mazisi insanlýk tarihi ile baþlayan, her zaman zaferle beraber medeniyet nurlarýný taþýyan kahraman Türk Ordusu… Türk vatanýnýn ve Türklük camiasýnýn þan ve þerefini dâhilî ve haricî her türlü tehlikelere karþý korumaktan ibaret vazifeni her an yapmaya hazýr olduðuna benim ve büyük ulusumuzun tam iman ve itimadýmýz vardýr.
1 Kasým 1938’de TBMM toplantýsýnýn açýlýþ konuþmasýný Atatürk’ün yerine Celâl Bayar okudu ve Atatürk yakýnlarýyla en son 6 Kasým tarihinde görüþtü. 7 Kasým’da karnýna 3. defa ponksiyon yapýlarak su alýndýktan sonra 8 Kasým’da Atatürk tekrar aðýr bir komaya girdi. Saat 19 dolaylarýnda baþlayan koma gittikçe aðýrlaþtý. Cumhurbaþkanlýðý Genel Sekreterliði 9 Kasým 1938’de saat 24’de yayýnladýðý bildiride “Umumî durumunun tehlikeli bir hal aldýðý” ný vurguladý.
10 Kasým Perþembe günü tüm Türkiye Cumhuriyeti ve dünya tarifsiz bir yasa boðuldu. Sevgili Atatürk, kendisini tedavi etmeye çabalayan hekimlerinin gözyaþlarý arasýnda, saat 9.05’te hayata veda etti.

Hükümet acý haberi Türk halkýna bir bildiri ile duyurdu:
…Türk Milleti Ulu þefini, insanlýk büyük evlâdýný kaybetti. Milletimize içimiz yanarak bu tarife sýðmayan ziyandan dolayý ve derin taziyelerimizi sunarýz… Ölmez olan onun büyük eseri Cumhuriyet Türkiyesidir… Bugün ayrýlýðýna aðladýðýmýz Büyük Þefimiz Atatürk, her vakit Türk Milletine güvendi… Ebedî Türk Milleti, onun eserlerini ebediyete kadar yaþatacaktýr. Türk gençliði onun kýymetli emaneti olan Türkiye Cumhuriyetini daima koruyacak ve onun izinde yürüyecektir. Kemal Atatürk, Türkün tarihinde ve gönlünde daima yaþayacaktýr...
Haber yurt içinde çok büyük üzüntü yarattý ve dünyada geniþ yankýlara yol açtý. Türkiye’nin millî kahramanýnýn tabutu, 16 Kasým’da Dolmabahçe Sarayý'nda hazýrlanan katafalka konularak halkýn ziyaretine açýldý. Sonsuz acýlar içinde kývranan halk, kurtarýcýsý olan Atasýna saygýsýný, bir insan seli oluþturarak hýçkýrýklar ve gözyaþlarýyla dile getirdi.
19 Kasým’da kýlýnan cenaze namazýndan sonra Ulu Önder Atatürk’ün tabutu 12 general tarafýndan top arabasýna alýnarak önce Zafer torpidosuna sonra Yavuz zýrhlýsýna aktarýldý. Atatürk’ün naaþýný 101 tane top atýþý ile selâmlayan Yavuz, þerefli emanetini Ýzmit’te özel trene aktardý. Yol boyunca halkýn gözyaþlarýyla uðurladýðý tren, 20 Kasým günü Ankara garýnda yeni Cumhurbaþkaný Ýsmet Ýnönü ve hükümet erkâný tarafýndan karþýlandý. Ankara, kaderini deðiþtiren ebedî þefini, 101 tane top atýþýyla selâmladý. Ardýndan Atatürk’ün tabutu TBMM’de hazýrlanan katafalka konuldu. Silâh arkadaþlarý, general, subay ve askerlerin tazim nöbeti tuttuklarý katafalkýn önünden baþta Cumhurbaþkaný olmak üzere, Ankaralýlar saygýyla geçtiler. Atatürk’ün naaþý 21 Kasým’da düzenlenen görkemli bir törenle, Etnografya Müzesi’nde hazýrlanan, geçici kabirine yerleþtirildi. Törende görülen manzara çarpýcýydý. Çünkü Atatürk tüm düþmanlarýna karþý milli baðýmsýzlýk bayraðýný dalgalandýrmýþ, sömürgecilere karþý savaþmýþ, esir milletlerin ümidi haline gelmiþti. Þimdi ise, millî baðýmsýzlýðýn ve çaðdaþlaþmanýn sembolü olan ulu önderin arkasýnda dünyanýn dört bir tarafýndan gelen temsilciler yer almýþlardý. Tüm dünya ona büyük saygý duyuyordu. Bunlar arasýnda faþistler, demokratlar, Naziler, radikal Ýslamcýlar da vardý ve herkes yan yana saygý yürüyüþüne katýlmýþtý. Türk halký ise sonu gelmez acýlar içinde kývranarak Atasýný uðurluyordu. Türk halkýnýn bu derin acýsýný, ebedi Þefine olan minnet ve baðlýlýðýný, 11 Kasým’da oy birliði ile Cumhurbaþkaný seçilen Ýsmet Ýnönü, 21 Kasým 1938 tarihli bir bildiri ile dile getirmiþti:
…Devletimizin bânisi ve milletimizin fedakâr, sadýk hadimi (hizmet edeni); Ýnsanlýk idealinin mümtaz simasý; Eþsiz kahraman Atatürk; Vatan sana minnettardýr. Bütün ömrünü hizmetine verdiðim Türk milleti ile beraber senin huzurunda tazim ile eðiliyoruz...
Atatürk' ün naaþý Anýtkabir yapýlýncaya dek on beþ sene bu geçici kabirde kaldý ve 10 Kasým 1953' te büyük bir merasimle, ebedi istirahat yeri olan Anýtkabir' e nakledildi. O, Türk' ün tarihinde ve gönlünde ebediyen yaþayacaktýr, ölümsüzdür. O bir kumandan olarak birçok savaþ kazanmýþ, bir lider olarak kitleleri etkilemiþ, bir devlet adamý olarak baþarýlý bir yönetim sergilemiþ ve nihayet bir devrimci olarak bir toplumun sosyal, kültürel, ekonomik, politik ve hukuki yapýsýný kökten deðiþtirmeyi baþarmýþ; dünya tarihindeki en üstün þahsiyetlerden birisi olmuþtur. Tarih onu Türk ulusunun en þerefli evlatlarý ve insanlýðýn en büyük liderleri arasýnda sayacaktýr.

Atatürk’ün Kiþiliði
Ulu önderimiz ve hayatý hakkýnda bugüne kadar sayýsýz eser ve biyografi kaleme alýndý. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, kahraman asker ve büyük devlet adamý Atatürk, cephedeki ve ülke yönetimindeki üstün baþarýlarý dýþýnda, insani vasýflarýyla da birçok eserde yer aldý. Gerek Türkiye gerekse tüm dünya milletleri için çok büyük bir kahraman, eþsiz bir siyasi deha olan Atatürk, hayatý boyunca sevilen, üstün özellikleriyle takdir gören bir insan oldu.
Tevazusu, hoþgörüsü, barýþçý ve uzlaþmacý kiþiliðiyle girdiði tüm sosyal topluluklarda öne çýkan Atatürk’ü yakýn çevresindekiler, akýlcý ve saðduyulu yapýsý, milli ahlak anlayýþý, dinine karþý olan hassasiyeti, giyim kuþamýna, temizlik ve bakýmýna, sanat ve estetiðe, sofra adabýna verdiði önemle tanýdýlar.
Onu benzersiz kýlan özellikleriyle ilgili yapýlan yorumlar, yazýlan öyküler ve anýlar hep birlikte onun “Karizmatik” kiþiliðinin parçalarýný oluþturuyordu.
Gerektiðinde adeta yemeyen, içmeyen ve uyumayan Atatürk, bu özelliðinin en tipik örneðini Kurtuluþ Savaþý döneminde ve Büyük Nutuk’u yazarken gösterdi. Geceleri uyumaktan hoþlanmadýðý için, sürekli olarak okuyan Atatürk için Mahmut Esat Bozkurt “Türk Milleti’nin gece bekçisi” ifadesini kullanmýþtý.
Herkeste kolay bulunmayan bir irade gücüne sahip olan Atatürk, çok çalýþkan olduðu kadar eðlenmeyi ve içmeyi de iyi biliyordu. Ancak görev aþkýný ve sorumluluðunu alýþkanlýklarýnýn ve keyfinin üstünde tuttuðu için Büyük Nutuk’u yazdýðý dönemde 3 ay boyunca hiç içmemiþti. Bu konuda kendisine uzun seneler hizmet etmiþ olan Cemal Granda Çelebi þunlarý söylüyordu:
Büyük Nutuk’u yazdýðý dönemde Atatürk’ün tam üç boyunca kendi isteðiyle içki boykotuna benimle birlikte çevresindeki herkes de þaþýrýp kalýyordu. Atatürk’ün kýrk sekiz saat hiç gözünü kýrpmadan yazý dikte ettiriþini de hatýrlarým. Öyle ki, yazý yazmaktan yorulan deðiþiyor, fakat o binlerce belge arasýndan ayýrdýðý notlarýyla büyük eserini tamamlamak için uykusunu bile vermekten çekinmiyordu. Böyle zamanlarda, yazdýklarýný sofrada arkadaþlarýna okutur, sonra yine eski köþkün çalýþma odasýna geçer, kah oturarak kah ayakta, çalýþmalarýný sürdürürdü. Nutuk, çalýþma azminin insan iradesinin üstüne nasýl çýktýðýný gösterdiði için de ayrý bir önem taþýmaktadýr. Çalýþmalarý sýrasýnda yer ve zaman öðeleriyle ilgili deðildi. Nerede ve hangi þartlar altýnda olursa olsun, yurt çýkarlarýný kapsayan bir görev belirdi mi, onu yerine getirmeye çalýþýrdý. Gezileri sýrasýnda trende ya da otomobil içinde evrak açtýrarak çalýþtýðý çoktur. En keyifli eðlence anýnda, sofrada bile, karþýsýnda görevlilerden birini gördü mü sohbeti, konuþmayý hemen yarýda keser, “Beni mi istiyorsunuz?” diye kalkýp giderdi. Ülke iþlerini her þeyin üstünde tutardý. Eline aldýðý herhangi bir iþi de yarým býrakmaz, bitirmeden rahat edemezdi.
Atatürk oldukça ileri görüþlüydü. Türkiye ve dünyaya dair yargýlarýnda hiç yanýlmadý. Birinci Dünya Savaþý’ný kaybedeceðimiz, Ýkinci Dünya Savaþý'nýn çýkacaðý, Kral Edward’ýn Madam Simpson için tahtýndan ayrýlacaðý, Mussolini’nin halký tarafýndan linç edileceði, Majino Hattý’nýn aslýnda bir Nasreddin Hoca türbesi niteliði taþýdýðý hep doðru tahmin ettiði olaylardý. Özellikle uluslar arasý iliþkilerde belirgin hale gelen bu ileri görüþlülük Gladys Baker’in Amerika’yla ilgili Atatürk’e sorduðu sorunun cevabýnda iyice netlik kazanýyordu:

Dünya milletleri bir apartmanda oturan sakinler gibidir. Amerika Birleþik Devletleri, bu apartmanýn en lüks dairesinde oturmaktadýr. Eðer, apartman, oturanlarýn bazýlarý tarafýndan ateþe verilirse, diðerlerinin yangýnýn etkisinden kurtulmasýna olanak yoktur. Savaþ için de ayný þey olabilir. Amerika Birleþik Devletleri’nin savaþ çýktýðý takdirde tarafsýzlýk siyasetini korumasý olanaksýzdýr. Bundan baþka, Amerika, büyük, kuvvetli ve dünyanýn her yerinde iliþiði olan bir devlet olduðundan, kendisinin siyaset ve ekonomi yönünden ikinci basamaktaki bir duruma düþmesine hiçbir zaman izin veremez.
Atatürk insanlarý iyi tanýyor, kimi nerede ve nasýl görevlendireceðini de çok iyi biliyordu. Lozan Konferansý’na Rauf Bey yerine Ýsmet Paþa’yý göndermesi, ordu komutanlarý arasýnda yaptýðý tercih ve atamalar, Cumhuriyet döneminde seçtiði bakanlar ve diðer yöneticiler bu yeteneðinin sonuçlarýydý. Ýnsanlarý deðerlendirirken olumlu ve olumsuz yönlerini eþit derecede dikkate alýyor, nesnel ve önyargýsýz davranýyordu.
Liderliðin önemini çok iyi bilen Atatürk, kendisini sadece liderliðe hazýrlamakla kalmamýþ, kiþisel özellikleri dolayýsýyla liderliðe oldukça uygun olduðu için de sürekli olarak lider gibi davranmýþtý. Tipik davranýþlarý arasýnda, çevresindekilere armaðanlar vermek ve ileri görüþlülüðüyle benzersiz fikirlerini paylaþmak olan Atatürk, özellikle dýþ iliþkilerle ilgili ve diplomatik konularda bir lider olarak oldukça baþarýlýydý. Rýza Þah Pehlevi Türkiye’ye geleceði zaman, Ankara Halk Evi binasýnýn bir bölümünü onun için özel olarak hazýrlatmýþ, eþya seçimini bizzat kendisi yapmýþ, binanýn bulunduðu bahçeye büyük aðaçlar getirtip diktirtmiþ ve özel olarak Türk-Ýran dostluðunu simgeleyen bir opera bile yazdýrmýþtý. Yine Türkiye’ye ziyarette bulunan bir baþka lider olan Japon Veliahdý için muazzam bir sofra hazýrlattý. Sohbet esnasýnda Japonya’nýn tarihinden bahseden, bir meydan muharebesini anlatan Atatürk’ün bilgisi karþýsýnda Japon veliaht hayrete düþmüþtü. Tarihten Japon mitolojisine geçen, ardýndan meþhur Japon þiirlerinden mýsralar da okuyan Atatürk’ün bilgi ve hafýzasýna Japon Veliaht hayran kalmýþtý. Zira Atatürk’ün Japon kültürü hakkýnda anlattýklarýnýn bir kýsmýný bilmiyordu, onlarý ilk kez Atatürk’ten duyuyordu. Herkesi kendine hayran býrakan ve tüm diplomatik faaliyetleri müthiþ þekilde planlayan Atatürk, veliaht gelmeden on gün önce Japon kültürüyle ilgili bu bilgileri tercüme ettirmiþti ve bu görüþmeye hazýrlanmýþtý.
Atatürk ayný özeni bütün yabancý devlet adamlarýna göstermiþti. Zira diplomaside kiþisel etkileþimin önemini erken yaþta fark etmiþ, kendi kiþiliðinin ve davranýþlarýnýn ulusunun bir aynasý olacaðýný düþünerek, yabancý siyasetçilerde en iyi izlenimi býrakmaya gayret etmiþti. Böylece, kendi kurduðu Cumhuriyet’i de yüceltmiþ oluyordu. Atatürk haklý olduðunu hissettiði konuþmalarda, özgün düþüncelerini sonuna kadar savunuyor, bu özelliðini hem savaþ alanlarýnda hem de toplumsal ve siyasal konularda da kullanýyordu.

Bir keresinde kendisine sorulan dahi kime denir sorusuna þu þekilde cevap vermiþti:
Dahi odur ki, ileride herkesin takdir ve kabul edeceði þeyleri ilk ortaya koyduðu vakit herkes onlara delilik der.
Atatürk sürekli olarak düþüncelerini ve beklentilerini çevresindekilere not ettiriyordu. Bu yolla gelecekle ilgili varsayýmlarýnda ve yorumlarýnda ne denli haklý olduðu ileride kanýtlanmýþ ve doðrulanmýþ oluyordu. Özenle not ettirilen kehanetleri bir bir çýkýyordu. Mazhar Müfit Kansu, onun kehanetlerini not alan arkadaþlarýndan biriydi. Bu öngörü ve ileri görüþlülük ülkeyi ilgilendiren her meselede kýsa ya da uzun vadelerde oldukça olumlu sonuçlar verecekti.
Atatürk giriþkendi, sorumluluktan kaçýnmýyordu, kendine güveni tamdý. Ýlkelerinden asla taviz vermeyen yapýsý dýþýnda kiþisel açýdan oldukça hoþgörülü ve baðýþlayýcý olan Atatürk, duruma göre esnek davranmasýný da iyi biliyordu. Harekete geçmek için uygun zamaný kollayan, siyasi iliþkilerinde politik gücünü oldukça iyi kullanan yapýsý, öfkeyle kalkýp zararla oturmasýný engelliyordu. Zira Kurtuluþ Savaþý sýrasýnda Padiþah’a karþý çýkmamasý, Çerkez Ethem’e son dakikaya kadar tahammül etmesi ve benzeri birçok olaydaki stratejik davranýþ biçimi bu özelliðinin etkin rol oynadýðýnýn kanýtýydý. Asla kin tutmuyordu, bir kimseye ne kadar kýzarsa kýzsýn, bir zaman sonra onu affediyor, olanlarý unutuyordu.
Atatürk, içinde bulunduðu gruba her zaman ve her koþulda egemen olan karizmatik bir kiþiliðe sahipti. Önder olmanýn tüm olumlu vasýflarýný taþýdýðý için, savaþýn en gergin anlarýndan, sofrada yapýlan hoþ sohbetlere kadar her yerde etrafýndakiler üzerinde benzersiz bir etki býrakýyordu. Hitabet sanatý, felsefeden siyasete her konudaki engin bilgisi, görgüsü, kibarlýðý, ölçülü ve tutarlý davranýþlarý hayranlýk uyandýrýyordu. Ancak tüm bunlarýn yanýnda fiziksel olarak oldukça yakýþýklýydý, oldukça þýk giyiniyordu ve her zaman anlamlý bakan ve güçlü bir etki býrakan gözleri vardý. Özellikle Cumhurbaþkanlýðý yaptýðý dönemde birçok insanýn bu sebepten gözlerinin içine bakamadýðý, etrafýndakilerin karizmatik niteliðinden dolayý ona hayran olduðu söylenmekteydi.

Ahmet Haþim, Atatürk’ün bir lider olarak karizmasýndan ve dýþ görünümünden nasýl etkilendiðini þu sözlerle ifade edecekti:
Gördüðüm fotoðraflarýna nazaran biraz þiþman, biraz yorgun, biraz hututu kalýnlaþmýþ bir vücutla karþýlaþacaðýmý zannederken, kapýdan bir ziya dalgasý halinde giren mütekâsif bir kuvvet ve hayat tecellisi ile birden gözlerim kamaþtý. Hadekalarý en garip ve esrarengiz maddelerden masnu bir çift gözün mavi, sarý yeþil ýþýklarla aydýnlatýldýðý asabi bir çehre; yüzde, alýnda, ellerde bir sýhhat ve bahar rengi… Muntazam taranmýþ, noksansýz, sarý, genç saçlar… Bütün zemberekleri çelikten önce, yumuþak, toplu, gerilmiþ, terütaze bir uzviyet. Altý yüz senelik bir devri bir anda ihtiyarlatan adamýn çehresi eski ilahlardaki gibi iðrenç yaþýn hiçbir izini taþýmýyor. Alevden coþkun bir nehir halinde, köhne tarihin bütün enkazýný süpüren ve yeni bir âlemin tekevvüne yol açan fikirler kaynaðý bir baþ, bir yanardað zirvesi gibi, taþýdýðý ateþe lakayit, mavi sema altýnda samit ve mütebessim duruyor. Kendi yarattýðý þimþekli bulutlardan, fýrtýnalardan ve etrafa döktüðü feyizli seylabelerden yegâne müteessir olmayan meðer onun genç baþý imiþ.
Son derece cesur olan ve ölümden korkmayan Atatürk, savaþ alanlarýnda birliklerine, ast ve üst olmak üzere tüm komutanlarýna cesur davranýþlarýyla örnek olmuþ cesaret öðesini kiþisel niteliði ile birlikte toplumsal ve askeri eylemlerinin bir simgesi yapmýþtý. Çanakkale savaþýnda ihtiyat zabit namzedi olarak savaþmýþ Mahmut Yesari bu niteliðinden dolayý onu “Korku bilmeyen adam olarak tanýdým” demiþ, onu savaþ döneminde tedavi eden ünlü hekim Mim Kemal, cesaretine vurgu yaparak, “Ölüm ondan korktu” ifadesini kullanmýþtý.

Mahmut Yesari’nin aðzýndan Atatürk’ün cesareti:
Onu ilk defa siperde gördüm. Çanakkale’de Anafartalar grubu komutanýydý. Bizim Fýrka vaziyetini tetkike gelmiþti. Kendisi miralaydý, maiyetinde, kolordu kumandaný mirlivalar vardý. O, paþalara kumanda eden bir “Bey”di. Siperleri ziyarete gelen baþka kumandanlar da görmüþtüm. Enver Paþa’nýn cesareti, ataklýðý dillere destandý. Ben lapacý padiþaha vekâlet eden baþkumandan vekilinin gözlerinde daima bir komiteci hilekârlýðý gördüm. Çanakkale’de çarpýþan Türk kuvvetlerinin baþýna hangi sakat endiþelerle musallat edildiðine bir türlü akýl erdiremediðim Alman kumandanýnýn, ateþ hattýna geldiði zaman birdenbire yaðmaya baþlayan þarapnel yaðmurlarýný görünce, yere diz çökerek kendi dilince þahadet eder gibi saklandýðýný da gördüm. “O”, sipere bir salona giren bir erkânýharp zabiti gibi girdi ve sýçan yollarýnda ona yol gösterdiðim oldu. Ben ona yol gösterirken, günlerden deðil, aylardan beri siper hayatýna alýþmýþ olduðum halde titriyordum, fakat “O”, boyunun uzunluðuna raðmen, ayaklarýnýn ucuna basarak doðrulur, siperlerin üzerinden düþman siperlerine bakardý. “Düþman siperlerine bakmak!” Bu hiç de kolay deðildi. Düþman, ateþten göz açtýrmazdý. “O”, bu “Göz açtýrmayan” ateþe “Gözlerini kýrpmadan” bakardý. “O”nu ben ilk defa “Korku bilmeyen adam” olarak tanýdým.
Atatürk çok iyi bir komutandý. Üstün gözlem yeteneðiyle, cephede olup biteni hemen ve herkesten önce kavrayan Atatürk, askerlik bilgisinin yüksek olmasýndan dolayý savaþ alanlarýna çok iyi derecede hâkimdi. Cephede bulunan komutanlarýn gözleriyle göremediklerini görürdü. Kiþisel bakýmdan son derece dürüst olan Atatürk’ün kendi malvarlýðýný bile ülkesine baðýþlamýþ olmasý onun dürüstlüðünün önemli bir simgesiydi. Zira Atatürk Orman Çiftliði’ni hazineye devretmiþti. Atatürk okumaktan büyük keyif alýyor, müziðe ve dansa da büyük ilgi duyuyordu. Çocukluk arkadaþý Asaf Ýlbay’ýn belirttiðine göre, Atatürk, zamanýn moda danslarýnda oldukça yetenekliydi, çok iyi vals, polka, mazurka ve kadril yapýyordu. Oldukça sade bir hayat süren Atatürk’ün kitaplýðý zengindi. Sporla da yakýndan ilgilenen Atatürk, bu yüzden fýrsat buldukça yüzüyor ya da ata biniyordu, Zeybek oyunlarýyla ve güreþ sporuyla da ilgileniyordu. Sakarya adlý atýna ve köpeði Fox'a çok deðer veriyordu. Rumeli türkülerine büyük ilgisi vardý. En sevdiði türkülerden bazýlarý; Manastýr, Yemen Türküsü, Ýzmir’in Kavaklarý, Bülbülüm, Vardar Ovasý, Çanakkale Ýçinde, Yanýk Ömer, Kýrmýzý Gülün Alý Var, Aliþimin Kaþlarý Kara ve Þahane Gözler Þahane’ydi.

Yazdýðý birçok þiir vardý. Vatan sevgisini en güzel þekilde ifade ettiði þiirlerinden biri de Türk tarih sahnesinde büyük önemi olan Oðuzlara ithaf ettiði “Hakikat Nerede?” isimli þiiriydi;

Hakikat Nerede?
Gafil, hangi üç asýr, hangi on asýr
Tuna ezelden Türk diyarýdýr.
Bilinen tarihler söylememiþ bunu
Kalkýyor örtüler, örtülen doðacak,
Dinleyin sesini doðan tarihin,
Aydýnlýkta karaltý, karaltýda þafak
Yalan tarihi gömüp, doðru tarihe gidin.
Asya'nýn ortasýnda Oðuz oðullarý,
Avrupa'nýn Alplerinde Oðuz torunlarý
Doðudan çýkan biz, Batýdan yine biz
Nerde olsa, ne olsa kendimizi biliriz
Türk sadece bir milletin adý deðil,
Türk, bütün adamlarýn birliðidir.
Ey birbirine diþ bileyen yýðýnlar,
Ey yýðýn yýðýn insan gafletleri!
Yýrtýlsýn gözlerdeki gafletten perde,
Dünya o zaman görecek hakikat nerede,
Hakikat nerede?

Tavla ve bilardo oynamaktan büyük keyif alýrdý. Akþam yemeklerine devlet adamlarýný, sanatçýlarý ve bilim adamlarýný davet eder, ülkenin sorunlarýný tartýþýrdý. Temiz ve düzenli giyinmeye özen gösterirdi. Doðayý çok severdi. Sýk sýk Atatürk Orman Çiftliði'ne gider, modern tarýma geçiþ yolunda yürütülen çalýþmalara bizzat katýlýrdý. Fransýzca ve Almanca biliyordu.
Atatürk, 1915–1937 yýllarý arasýnda birçok kez Ýstanbul’daki Pera Palas Oteli’nde konakladý. Birinci Dünya Savaþý sonunda Ýstanbul'un iþgali sýrasýnda Atatürk, annesinin Beþiktaþ Akaretlerdeki evi iþgal kuvvetlerince gözetim altýnda olduðu için, Pera Palas' ýn birinci katýndaki 101 Numaralý odada kalýyordu. Bu odada fikir arkadaþlarýyla buluþur ve durum deðerlendirmesi yaparlardý. Bu açýdan Türkiye Cumhuriyeti kuruluþunun tohumlarý bu odada atýldý denilebilir. Bu oda 1981 yýlýnda, dönemin Kültür Bakaný Cihat Baban' ýn büyük yardýmlarýyla bir Atatürk Müzesine dönüþtürüldü. Odadaki tüm eþyalar otantikti.

Atatürk’ün Özel Hayatý
11 Eylül 1922’de, Türk ordusunun Ýzmir’e giriþinin ikinci gününde Atatürk’ün þehre geldiðini duyan Latife Uþþaki, onunla tanýþmak için her gün karargâha gidiyor, ancak Atatürk’le görüþtürülmüyordu. Bir gün, nöbetçinin meþguliyetinden yararlanýp içeri giren Latife Haným, Atatürk'le konuþma fýrsatý bulmuþtu.
O dönemde Ýzmir’de birçok yangýn çýktýðý için Atatürk’e, daha güvenli olacaðýný düþündüðünden, karargâhýný babasýnýn Göztepe’deki köþküne taþýmasý teklifinde bulundu. Uþþaki ailesi Atatürk’ü 20 gün köþklerinde aðýrladý. Bu dönemde arkadaþ olan Atatürk ve Latife Haným, daha sonra da haberleþmeye devam ettiler. Ancak Latife Haným, köþklerinde kaldýðý süre içinde Atatürk’e âþýk olmuþtu ve bunu dolaylý olarak dile getiriyordu. Zira ortalýkta pek görünmemesine raðmen her gece Atatürk’ün yastýðýnýn üzerine kýrmýzý bir gül býrakýyordu.
1898 doðumlu Latife Uþþaki, Ýzmir’in tanýnmýþ ailelerinden Uþakizade (sonra Uþþaklý) Muammer Bey’in kýzýydý. Ýzmir Lisesi’ni bitirdikten sonra, Paris’teki Sorbonne Üniversitesi’nde hukuk okumuþtu. Londra’da dil öðrenimi gördükten sonra Kurtuluþ Savaþý henüz bitmeden Ýzmir’e ailesinin yanýna dönmüþtü.
Atatürk, Latife Haným’ýn eðitiminden ve zekâsýndan çok etkilenmiþti. Ancak Atatürk’ün hayatýnda ona büyük bir aþkla baðlý olan Fikriye Haným vardý. Atatürk ve Fikriye’nin yollarý Zübeyde Haným’ýn ikinci evliliði nedeniyle kesiþmiþti. Zira Fikriye, Atatürk'ün üvey babasý Ragýp Bey'in kýz kardeþinin kýzýydý. Yani onun üvey kuzeniydi. Atatürk yüzbaþý olduktan sonra arada sýrada geldiði ailesinin evinde, Fikriye ile tanýþmýþtý. Fikriye ise, bir dönem Mýsýrlý zengin bir adamla evli kalýp boþanmýþ, ardýndan Ýstanbul' a dönerek Zübeyde Hanýmlarýn evine yerleþmiþti. Zübeyde Haným, Fikriye' yi çok sevmesine raðmen, Atatürk’ün kýz kardeþi Makbule ondan hoþlanmýyordu.
Atatürk'ten sadece bir ya da iki yaþ büyük olduðu tahmin edilen Fikriye Haným, Kurtuluþ Savaþý sýrasýnda Atatürk’ü yalnýz býrakmamýþ, ona bakmýþ, Çankaya’da birlikte yaþamýþlardý. Zira Kuvayi Milliye' yi örgütlemek ve vataný kurtarmak için çalýþan Atatürk' ün günlük iþlerine yardým etmesi için güvenebileceði kadýn bir yardýmcýya ihtiyacý vardý. Her ne kadar yardýmcýsý Bekir Çavuþ Atatürk’e hizmet etse de, tüm bu iþlere bir kadýn elinin deðmesi þart olmuþtu ve akla gelen en uygun isim Fikriye Haným’dý. Ankara’ya bu amaçla çaðrýlan Fikriye, kýsa sürede tüm Çankaya tarafýndan benimsenmiþti. Milli mücadele döneminde sabaha kadar odasýnda çalýþan Atatürk' ü kahvesiz býrakmamak için ona yardýmcý olan Fikriye Haným, çok geçmeden bu karizmatik lidere aþýk oldu. Salih Bozok daha sonra yazacaðý kitapta Fikriye Haným’ý, ortadan az uzun, ince, kara kaþlý ve kara gözlü, aydýnlýk yüzlü, güzelden çok alýmlý bir haným olarak tasvir edecekti ve onun için þunlarý söyleyecekti:
Þahsi kanaatim, resimlerinden gördüðüm kadarýyla oldukça güzel ve tutkulu bir kadýn. Sanki içime yay veya boða burcuymuþ gibi bir his doðuyor.
Atatürk, bu dönemde Türk ordusunun Ýzmir’e giriþinden dolayý yapýlan kutlamalar için Ýzmir’e gittiðinde Latife Haným’la tanýþmýþtý. Fikriye Haným, gazetelerde Atatürk ve Latife Haným’ý ayný karede gördüðünde onun için oldukça azap verici bir dönem baþlamýþ oldu. Hem Milli Mücadele yýllarýnda Çankaya’da geceli gündüzlü çalýþmasý hem de Latife Haným’la Atatürk’ün tanýþmasý onu çok yýpratmýþtý, zira bir süre sonra verem olacaktý.
Atatürk Fikriye Haným’ýn biran önce iyileþmesini istiyordu ve onu tedavi görmesi için Münih’teki bir sanatoryuma gönderdi.
Bu arada Atatürk’ün annesi Zübeyde Haným da saðlýk problemleri yaþýyordu. Tedavi için Ýzmir’e giden ve Latife Hanýmlarýn köþkünde aðýrlanan Zübeyde Haným, 14 Ocak 1923’te hayata gözlerini yumdu. Annesinin ölümü üzerine Ýzmir’e giden Atatürk, Latife Haným’la 29 Ocak 1923’te Muammer Bey’in evinde, sade bir nikâh töreniyle evlendi. Mareþal Fevzi Çakmak ve Kâzým Karabekir Atatürk'ün, Mustafa Abdülhalik Renda ile Salih Bozok ise Latife Haným’ýn tanýklarýydý.
Evlilik haberini Almanya’da, tedavi gördüðü sanatoryumda alan Fikriye Haným, Münih’ten Çankaya’ya geldi. Bu zamansýz dönüþ oldukça acý biçimde sonuçlanacaktý. Atatürk’ü görmek için köþke geldiðinde Latife Haným’la Atatürk kahvaltý etmekteydi. Atatürk’e Fikriye Haným’ýn köþke geldiði haberi verildi ancak Latife Haným öfkeden çýlgýna dönerek Fikriye Haným’ýn köþkten kovulmasýný emretti. Fikriye Haným itiraz etmeden faytona bindi, inanýlmaz derecede üzgündü. Bu yüzden kendisine hediye edilen tabancayla yolda kendisini vurdu. Ancak konuyla ilgili farklý spekülasyonlar vardý.
Fikriye'nin Atatürk’e duyduðu büyük aþk gibi, ölümü, son yolculuðuna nasýl uðurlandýðý ve mezarýnýn yeri de "sýrlarla" dolu oldu. Zira ölüm nedeninin intihar olmadýðýný, cinayete kurban gittiðini ortaya atan görüþler vardý. Dönemin tek hastanesi olan Memleket'e yetiþtirilen Fikriye’nin ölümü ile söylenenlerin hiçbiri birbirini tutmuyordu.

Fikriye Haným'ýn yeðeni Abbas Hayri Özdinçer daha sonra konuyla ilgili þu açýklamayý yapacaktý:
Anlatýldýðýna göre, halamý faytonun içinde sýrtýndan vurulmuþ olarak buluyorlar. Babam Enver Bey, o gün halamýn ölümünden haberdar edilmiyor. Ertesi sabah sivil polisler Çankaya'dan gelen þifahi bir emirle babamý Ankara'ya götürüyorlar. Babamýn ýsrarlarýna raðmen halamýn cesedi kendisine gösterilmiyor. Mezkûr tabanca dâhil merhumenin bütün þahsi eþyalarýna el konuluyor. Bunun üzerine babam bir arkadaþýyla beraber halamýn o gece kaldýðý hastaneyi araþtýrýyor. Cinayet günü halamla ayný hastanede kalan bazý hastalarýn isim ve adreslerini tespit ediyorlar. Bu hastalardan biri Polatlý Çoban Hüseyin'miþ. Hadise günü üst kat tamamýyla boþaltýlýrken, onu baygýn zannedip baþka koðuþa nakletmiþler. Babamlar bu çobaný daha sonra köyünde bulmuþlar ve o gece ne olduðunu sormuþlar. Çoban Hüseyin aynen þunu söylemiþ: 'O gece bir avrat getirdiler. Sabahlara kadar avazý dinmedi “Alçaklar, katiller, vurdular beni” diye baðýrýyordu. Halam ertesi gün ölmüþ.
18 Temmuz 2006 tarihli Sabah Gazetesi’nde Fikriye Haným’ýn mezarýnýn nerede olduðuna dair bir haber yer aldý. Fikriye Haným’ýn 82 yýllýk “Mezar sýrrýný” Salih Bozok'un aile dostu olan araþtýrmacý Eriþ Ülger açýkladý:
Fikriye'nin mezarý Köþk'e çýkarken sol tarafta, bugünkü Kuðulu Park civarýnda, küçük bir mezarlýkta.
Fikriye Haným’ýn ölümü Atatürk’ü derinden sarstý. Salih Bozok' un anlattýðýna göre, Atatürk bir gün eþi Latife Haným' a yanlýþlýkla "Fikriye" diye hitap etmiþ, bu yüzden Atatürk ile Latife Haným’ýn arasý uzun süre bozulmuþtu.
Evlilikleri boyunca birçok yurt gezisinde Atatürk’e eþlik eden Latife Haným, modern ve medeni Türk kadýnýnýn simgesi olma görevini üstlendi. Atatürk’ün isteði üzerine meclisteki oturumlarý izlemeye giden Latife Haným, TBMM’ye giren ilk Türk kadýný oldu. Her önemli toplantýda bulunmuþ ve askeri manevralara katýlmýþ olan, Atatürk’le en hayati konularý dahi tartýþabilen Latife Haným’a Atatürk büyük saygý duyuyordu. Ancak Latife Haným, evlendikten sonra oldukça hýrçýnlaþmýþtý. 2 yýl süren evlilikleri boyunca Latife Haným hýrçýnlýðýyla Atatürk’ü yýprattý. Evlendiklerinde Cumhuriyet henüz yeni kurulmuþtu, Atatürk’ün sorumluluklarý büyüktü, ancak Latife Haným ona destek olmaktan çok sorun çýkarýyordu. Bunda genç yaþta olmasýnýn da etkisi vardý.
Birçok þiddetli gerginlik yaþadýktan sonra Atatürk iki defa Latife Haným’dan ayrýlmak istemiþ, ancak Latife Haným, Salih Bozok’tan arabuluculuk yapmasýný istemiþ ve aralarý yumuþamýþ, en sonunda 1925 yazýnda Doðu Anadolu gezisindeki tatsýz tartýþmadan sonra boþanmaya karar vermiþlerdi.
5 Aðustos 1925 tarihinde resmen ayrýldýklarýnda boþanma haberi radyoda yayýnlanan bir hükümet bildirisi ile duyuruldu. Latife Haným boþanmayý kabullenememiþ, Atatürk'le barýþýp yeniden beraber olmayý ümit etmiþti.
Ölümüne kadar Atatürk’le olan evliliði hakkýnda konuþmayý ya da yazmayý kesinlikle kabul etmeyen Latife Haným, 12 Temmuz 1975’te Ýstanbul’da hayatýný kaybetti ve Edirnekapý Þehitliði’ndeki aile mezarlýðýna gömüldü.
Atatürk’ün özel hayatýyla ilgili olarak en yakýn arkadaþlarýndan ve ayný zamanda baþyaverlerinden olan Salih Bozok, “Atatürk, Latife ve Fikriye Ýki Aþk Arasýnda” kitabýný yazdý. Kitap, Atatürk’ün hayatýndaki iki önemli kadýn ekseninde geçen olaylarý anlatýyordu ve hiçbir yerde yayýnlanmamýþ anýlara, Atatürk’ün özel hayatýndan bilinmeyen kesitlere yer veriyordu.

Ýstiklal Mahkemeleri Üç Aliler Divaný'nýn üyesi, Atatürk'ün silah arkadaþý ve sýrdaþý Kýlýç Ali'nin oðlu Altemur Kýlýç kendisiyle 11 Aðustos 2006 tarihinde yapýlan röportajda, Atatürk’ün Latife Haným’la olan evliliði hakkýnda açýklamalarda bulundu. Altemur Kýlýç, amcasý Muzaffer Kýlýç’ýn Atatürk'ün yaveri; annesiyle halalarýnýn Çankaya yýllarýnda Latife Haným'ýn yakýn dostlarý olmasý sebebiyle tarihsel bir takým gerçeklere vakýftý.

Adý Latife Haným Tarafýndan Konulan Altemur Kýlýç’la Yeni Þafak Gazetesi Tarafýndan Yapýlan Röportaj:
*Latife Haným ile Atatürk'ün boþanma nedeniyle ilgili bizden farklý bir þey biliyor musunuz?
Atatürk baþlangýçta beðenmiþ Latife Haným'ý, uyuþmuþlar. Gelecekteki aydýn Türk kadýnýnýn modeli olacaðýný düþünmüþ, bunun için evlenmek istemiþ. Kadýnlara laf etmek istemem ama Latife Haným daha sonra biraz ne oldum delisi olmuþ. Hýrçýnlaþmýþ. Atatürk'le mücadeleye girmiþ.

*Bunlar babanýzýn anýlarýnda var. Halalarýnýzdan ve annenizden ne duydunuz?
Þöyle derlerdi: Latife Haným iyiydi, severdik. Ama konumunu hazmedemedi. Atatürk'e herkesin yanýnda "Kemal" derdi. Ayrýldýklarý gün çýkan tartýþma da þöyle olmuþ mesela: Atatürk kapýdaki nöbetçiyle sohbete dalmýþ. Latife dehþetli kýzmýþ. Bir nöbetçiyle nasýl böyle konuþur, diye. Atatürk askerdi fakat hoyrat deðildi. Paris, Sofya görmüþ, Fransýzca bilen ince bir adamdý. Latife Haným onu terbiye etmeye, kendine uydurmaya kalkmýþ.

*Atatürk'ün sofra sohbetlerinin çok uzamasý ve Latife Haným'ýn bunu engellemeye çalýþmasý da ayrýlýþ nedeni olarak gösterilir?
Atatürk arkadaþlarýyla sohbeti severdi. Latife Haným onu boðduðu, hoyratlýk yaptýðý için mutsuz oldu Atatürk.

*Atatürk'ün boþanarak arkadaþlarýný eþine tercih ettiði de söylenir.
Atatürk hayat tarzýnýn deðiþtirilmesinden rahatsýz oldu. Latife Haným'da istediðini bulamadý.

*Latife Haným, Atatürk'e söz verdiði için hiç konuþmamýþ. Babanýz da anýlarýnda "Bildiklerim benimle mezara gidecek" diyor. Neden bu kadar ýsrarla susuluyor?
Ben bunlarý tahmin etmiþ gibi "Ýleride Atatürk ile ilgili dedikodular çýkaracaklar, anlatýn da ben bileyim hiç olmazsa" dedim babama. Bana gözlerini açarak öyle bir baktý ki neredeyse dövecekti. "Ben" dedi "Devlet sýrlarýný da Atatürk'ün özel sýrlarýný da kimseye anlatmaya mezun deðilim. Sana da anlatmam"

*Hiç mi bir þey anlatmadý?
Babam Atatürk'ün özel hayatýný bilecek kadar yakýnýndaydý. Ama özelini, devlet sýrlarýný söylememesi çok normal.

*Devlet sýrrý Atatürk'ün asker ve devlet adamlýðýyla, diðeri Atatürk'ün insan yüzüyle ilgili. Söylediklerinizden gizlenmesi gereken bir þeylerin gizlendiðini mi anlamalýyýz?
Gizlenmesi gereken bir þey deðil. Herhangi bir þey. Ben en yakýn arkadaþýmýn sýrrýný da açýklamam. Deðil ki Atatürk gibi bir adamýnkini açýklayayým. Latife Haným'ýn kasasý açýlsýn deniyor. Biz bunca yýl sonra Atatürk'ü Latife Haným'ýn evrakýndan tanýyýp, onun kötü adam olduðuna karar vereceksek o baþka. Niye kötü adam olsun ki! O evrak cumhuriyetin kurucusu olsa bile mutluluðu, üzüntüsü, zaaflarý, heyecanlarý, piþmanlýklarý ile bir insaný tanýtacak bize. Atatürk hiçbir zaman put olmak istemedi. Anlattýklarýmýz kýymetli ise, iþte anlatýyorum. Ama babamýn dediði gibi, farklý bir bilgiyi benden istemeye kimsenin hakký yok.

*Bu, bir þeyler bilip de gizlediðiniz anlamýna mý geliyor?
(Düþünüyor.) Olabilir. Duyup bildiðim þeyler var ama prensip olarak anlatmam. Ölünceye kadar saklarým. Esrarengizlik deðil bu.

*Latife Haným'ýn kasasýnýn açýlmasýna niçin karþýsýnýz?
Latife Haným isteseydi bunu kendisi yapardý. Onun ölümüne yakýn bir vakitte kimi notlarýný yaktýðý biliniyor. Dolayýsýyla yakmadýklarý görülebileceðini, bildiði, hatta görülmesini istediði þeyler olabilir. Atatürk'ü kötülemek isteyenler öküz altýnda buzaðý arayacaklar. Baþka faydasý olmaz.

*Latife Haným ayrýlýþ nedeni olarak bir "yýlan"dan bahsediyor. Babanýz da Latife Haným'ýn Atatürk'ü arkadaþlarýndan ayýrmaya çalýþtýðýný söylüyor. Kýzgýnlýðý fark ediliyor. Bu "yýlan" babanýz Kýlýç Ali olabilir mi?
Deðildir herhalde. Yýllar sonra Latife Haným'a gittim sordum; babama, amcama kýzgýnlýðýnýz var mý, diye. "Katiyen" dedi. Latife Haným'ýn onlara kýzgýnlýðýnýn nedeni þu olabilir: Fikriye Haným Çankaya'ya gelince Latife Haným "Kovun bu kadýný" diyor. Amcam da "Hanýmefendi, bu kadýn zor günlerde bizim çamaþýrlarýmýzý yýkadý, kovamam" diye dikleniyor. Bunun için babama da, amcama da kýzýyor Latife Haným.

*Bir anýnýzý anlatýr mýsýnýz?
Florya'daydýk. Ülkü'yle denize giriyorduk. Atatürk de evin önündeki masada oturuyor. Bize seslendi "Çok kaldýnýz üþüdünüz, artýk çýkýn" dedi. Çýktýk merdivenden. Ýkimizin de elinden tuttu. Havlularýmýzý verdi arkamýza. Dondurma yer misiniz, diye sordu. Frambuazlý dondurma vardý. Ne vakit frambuazlý dondurma yesem burnumun direði sýzlýyor. (aðlýyor) Atatürk'ü bir daha görmedim. Arkasýnda ekoseli bir süveteri vardý. Saçlarý önüne düþmüþ. Biz caný sýkkýn zannettik. Meðer hastaymýþ. Hâlâ içim acýyor.
Çocuklarý çok seven Atatürk, Afet Ýnan, Sabiha Gökçen, Fikriye, Ülkü Adatepe, Nebile, Rukiye, Zehra ve Mustafa isimlerinde 8 çocuðu manevî evlat edindi. Abdurrahim ve Ýhsan adlý çocuklarý ise himayesine aldý. Onlara iyi bir gelecek hazýrlayan Atatürk, mirasýndan çocuklarýna da pay ayýrdý.
Ülkü Adatepe, Atatürk’le ayný çatý altýnda tam 5 yýl yaþamýþtý. Kendisiyle yapýlan bir röportajda manevi babasýyla ilgili olarak çok özel açýklamalarda bulundu.

Atatürk’ün Manevi Kýzý Ülkü Adatepe’yle Yapýlmýþ Olan Röportaj
Ata’nýn Fikriye ile iliþkisi gerçek bir aþktý. Bunu da herkes biliyordu, Latife Haným çok hýrçýn ve sinir hastasýydý. Zübeyde Haným da Atatürk’ün yakýn çevresi de Latife Haným’ý hiç sevmemiþti…

* Annenizin-babanýzýn kýzý olmaktan çok Atatürk’ün kýzý mýydýnýz?
Kendimi bildiðimde Atatürk’le ayný evdeydim. Çok ilgi görüyordum. Þefkat ve sevgi seli içindeydim. Atatürk’e Atatürkçüðüm diye hitap ederdim. Ne yazýk ki anýlarým çok silik. Onun çalýþma odasýna doðru koþuþum, kucaðýna alýp nasihatte bulunmasý, eve gelen konuklar…

* Nasýl izler kaldý o günlerden size?
Onunla olunca kendimi saðlam bir kayaya yaslanmýþ hissederdim. Anne-baba sevgisinin ötesinde olduðunu da itiraf etmeliyim.

* Anneniz Zübeyde Haným’ýn komþusuymuþ. Bu yüzden mi Atatürk’ün manevi kýzý oldunuz?
Dedesi annemi Atatürk’ün annesi Zübeyde Haným’a emanet etmiþ. Annemi Zübeyde Haným büyütmüþ. Annem küçük bir kýz çocuðu olarak Atatürk’ün baþýný kaþýrmýþ. Zübeyde Haným’ýn ölümünden sonra annem bir süre Ata’nýn kardeþi Makbule Haným’la kalmýþ. Atatürk annemi Gazi Orman Çiftliði’nde istasyon þefliði yapan Fransýzca bilen Çerkez babamla evlendirmiþ. Annemin hamile olduðunu duyunca da haber göndermiþ.

* Evlat mý edinmek istemiþ sizi?
Hayýr, yalnýzca þöyle demiþ: “Kýz ya da erkek fark etmez bu çocuðun adý Ülkü olacak.” Ben doðduðumda kendisi cumhurbaþkanýydý. 40 günlükken beni kucaðýný alýp sevmiþ. Ben 9 aylýkken ziyarete geldiðinde çiftlikte beni görmüþ. Elime saatini tutuþturmuþ. Ben saati kulaðýma götürüp dinlemiþim. Meraklý halim onu çok etkilemiþ ve benden ayrýlmak istememiþ. Herhalde babalýk duygularý hissetti. Döndükten hemen sonra gece eve araba gönderip bizi Çankaya Köþkü’ne aldýrmýþ.

* Neler yaþadýnýz Atatürk’ün ölümünden sonra?
Onun korumasý, onun verdiði güç her zaman benimle birlikteydi ama çok zorluk çektim. Çünkü birden bir ilgi boþluðu oldu. Annemin, babamýn dolduramayacaðý bir boþluðun içine düþtüm. Üsküdar Amerikan Lisesi’ne gönderdi ailem beni, Ata’nýn istediði gibi bir eðitim almak için. Ancak ben bunalýma girdim. Ýsmet Paþa da dahil olmak üzere hiç kimse ilgilenmedi benimle. Unutuldum uzun bir süre. Bu yüzden de liseyi bitirmeden evlendim Fethi Doðançay’la. Bu bakýmdan zor bir hayatým oldu, Ata’nýn eðitim bakýmýndan beklediklerini gerçekleþtiremedim. Kendime geldiðimde, Ata’yý anlatmayý kendime misyon olarak üstlendim. Bunu yapmalýydým. Uzun süre kiþilik bunalýmý yaþadým.

* Atatürk’ün aþklarý da gündemde… Zsa Zsa Gabor bile geldi diye yazanlar oldu…
Öyle. Zsa Zsa Gabor doðru deðil. Birilerinin eþlerini beðenirmiþ gibi sözler de söyleniyor, onlar da doðru deðil. Ama sonuçta Atatürk de bir insandýr, çapkýn olabilir, zaten bekardý.

* Ya Fikriye Haným…
Ona aþýktý. Hatýrlamýyorum ama annem ve Sabiha Haným anlatýrdý. Fikriye Haným, Ata’nýn çevresindekilerin de beðenisini alan güzel bir kadýnmýþ. Herkes hayranmýþ.

*Latife Haným ‘first leydi’liðe daha mý uygun bulunmuþ?
Þöyle anlatýlmýþtý bana. Zübeyde Haným hastalandýðýnda Ata’ya bir mektup yazarak, evlenmesini istemiþ. O sýrada Latife Haným yetiþtiriliþ tarzý, ailesi bakýmýndan beðenilmiþ. Ancak görünen gibi olmamýþ.

* Yurtdýþýnda okuyan Latife Haným’ýn neyi uymamýþ Ata’ya?
Bir kere Zübeyde Haným bu mektubu yazdýktan kýsa bir süre sonra fikir deðiþtirmiþ. Ata’nýn yaveriyle haber gönderip, “Sakýn evlenme” demiþ. Ancak o sýrada Ata’nýn çevresindekiler de evlilik için bastýrýnca evlilik gerçekleþmiþ. Bana anlatýlanlar Latife Haným’ýn hýrçýn, hýrslý ve þýmarýk olduðu. Aileden gelen bir sinir hastalýðý da varmýþ. Ata’nýn yakýn çevresindekiler onu sevmemiþ. Sonuçta Ata öldükten sonra da kendini odaya kapattý. Kimseyle görüþmedi.

* Ya Fikriye Haným’ýn ölümü?
Çok acýklý. Onunla ilgili anlatýlanlardan çok etkilenirim. Fikriye Haným döndüðünde eve alýnmamýþ. Bu Ata’nýn onun geliþinden habersizliðinden kaynaklanýyor. Fikriye Haným buna çok içerlemiþ. Latife Haným’ýn, Atatürk’ün Fikriye Haným’la iliþkisini kesmesinde büyük etkisi var. Bana kalýrsa, anlatýlanlardan bildiðim Fikriye ve Ata’nýn iliþkisi gerçek bir aþktý. Fikriye’nin hastalandýðý da doðrudur. Paris’te tedavi görmüþ. Keþke Fikriye Haným’la evlenseydi.

* Safiye Ayla’nýn Köþk’e geliþini hatýrlýyor musunuz?
Safiye Ayla’yý özel olarak çaðýrýrdý. Erken yattýðýmda, uyandýrýrdý beni Ata, “Safiye Haným geldi” derdi. O söylerdi, ben de dans ederdim.

* Safiye Ayla’nýn yüzünü sakladýðý, kapýnýn, perdelerin arkasýndan þarký söylediði doðru mu?
Öyle bir þey olmadý. Hatta bu dedikodu çok yayýlmýþtý ve Safiye Ayla, rahmetli ölmeden önce bana “Ülkücüðüm halk beni galiba gerçekten çok çirkin buluyor. Atatürk’ün bana bakamadýðýný düþünüyorlar” demiþti.

* Çok içer miydi?
Annemin anlattýklarýndan biliyorum, harp zamanýnda içermiþ. Sonuçta ülkeyi yönetiyor, devrimler yapýyor, çok özel bir insan Ata.

* Bu konular yeni yeni konuþuluyor. Ýçkisi, sigarasý… Rahatsýz oluyor musunuz?
Okullarda savaþlarý okutuyorlar ama bilmedikleri Atatürk’ün insan yönü. Her þeyden evvel insan o. Bu yüzden de rahatsýzlýk duymuyorum. Çok büyük bir asker, çok büyük bir devlet adamý, çok büyük bir devrimci. Atatürk’ün rakýsýndan bahsediliyor. Stresini atmak için içiyormuþ, muazzam sofralarý filan anlatýyorlar. Onlarý hatýrlýyorum o sofralar imtihan sofrasýydý. Fikir alýþveriþi yapýlýrdý.

* Kimler davet edilirdi, siz hatýrlamasanýz bile mutlaka anlatýlmýþtýr…
Annem, Sabiha Gökçen, Afet Haným anlatýrdý bana. Gazeteciler, yakýn arkadaþlarý gelirdi.

* Atatürk yaþasaydý ne olurdu, ne yapardý?
Atatürk þimdi olsaydý zaten böyle olmazdý. Ata’nýn15 yýlda yaptýklarýný yýllardýr yapamadýlar.

* Atatürk manevi kýzlarýnýn siyasete girmemesini vasiyet etmiþ. Ata neden böyle olmasýný istedi?
Ýsminden yararlanýlmasýný istememiþ olabilir. Çok çýkarcý olabilirdik. Ata her þeyi milletine býraktý. 1933′te doðduðumda kanun çýkarmýþ, oysa her þey kýz kardeþine kalabilirdi.


Atatürk’ün Ýlkeleri
“Atatürk’ün Ýlkeleri”, Türkiye Cumhuriyetinin temel prensipleridir. Atatürk'ün dünya görüþünü yansýtan ve 6 ok olarak da nitelendirilen bu ilkeler bir bütündür, birbirinden ayrý düþünülemez. Atatürk ülke yönetimindeki temel prensipleri bu 6 ilke altýnda toplanmýþtýr. Kuþkusuz Atatürk’ün ilkeleri çok daha iyi bir Türkiye Cumhuriyeti içindir.

Cumhuriyetçilik:
Çok uluslu bir imparatorluðun savaþla yýkýlmasýndan sonra, bir milletin ayakta kalabilmesi için varýný yoðunu vererek çalýþmýþ ve savaþmýþ olan Atatürk, ulus devlete geçiþ sürecinde Türkiye'nin ulusal kimliðini oluþturdu. Bu kimliði oluþtururken, tüm vatandaþlarýn kendi iradesiyle ülke yönetiminde etkisi olmasýný gerekli gördü, halkýn iradesini temel aldý. Hiç kuþkusuz bir ülkenin vatandaþlarý yönetimde etkin olmalýydý, sesini duyurmalýydý, kul nitelikli bir yapýda deðil de yurttaþ-birey olarak görülmeliydi. Atatürk bu ülkeye Cumhuriyet’i hediye ederken, sadece halkýný ve vatanýný düþünmüþtü.

Halkçýlýk:
Atatürk, Cumhuriyet ilkesiyle birlikte, sosyal hayatýn içinde bireylerin kendilerini özgürce ifade edebilmeleri, haklarýný arayabilmeleri için kadýn-erkek, genç-yaþlý tüm halka deðer veren bir düþünce doðrultusunda Halkçýlýk ilkesine iþaret etti. Halkçýlýk ilkesi sýnýf ayrýcalýklarýna ve sýnýf farklýlýklarýna karþý olmak ve hiçbir sýnýfýn diðerlerinin daha üzerinde olmasýný kabul etmemek demekti. Birlik fikrinin yücelten Halkçýlýk ilkesiyle Türkiye Cumhuriyeti ulusal bir kimlik kazandý. 1934 yýlýnda kabul edilen bir kanun ile kadýnlar seçme ve seçilme hakkýný aldýlar, statülerinde köklü deðiþiklikler oldu. Kadýnlarý ikinci sýnýf insan gören zihniyet tamamen ortadan kalktý, kadýnlar sosyal hayatta yer almaya baþladý. Atatürk çeþitli ortamlarda, Türkiye'nin gerçek yöneticilerinin köylüler olduðunu söylemiþ ve bunu þu þekilde ifade etmiþti:

Köylü Yurdun Efendisidir.

Laiklik:
Ýmparatorluk döneminde yobazlar ve radikal dinciler oldukça tehlikeli bir hal almýþlar, bazý gruplar düþmanla iþbirliði içine girmeye bile çalýþmýþtý. Din gibi sadece Allah ve kul arasýnda kalmasý gereken ruhani bir olguyu, devlet yönetiminde kullanmak, onu araç etmek ve küçük düþürmek demekti. Oldukça dindar bir anne tarafýndan yetiþtirilmiþ olan Atatürk, Laiklik ilkesiyle, yobazlarýn ülke yönetiminde dini kullanmasýna izin vermemiþ, dini korumuþtu. Bu amaçla laiklik ilkesini benimsemiþti. Din ve devlet iþlerinin birbirinden ayrýlmasýyla dini çirkin amaçlarýna alet eden gruplarýn etkisi azaldý.

Milliyetçilik:
Vatan sevgisini her þeyin üstünde tutup, vataný için cesurca savaþmýþ olan Atatürk’ün milliyetçiliði ýrkçý bir yapýda deðil, yurtseverlikle doluydu. Bugün bir bayrak altýnda baðýmsýz olarak yaþamamýz, milyon askeri komuta ederek, cephelerde kahramanca savaþarak Cumhuriyet’i kuran Atatürk sayesindedir. Atatürk’ün milliyetçiliði tüm diðer uluslarýn baðýmsýzlýk haklarýna saygýlý ve sosyal içeriklidir. Yalnýzca anti - emperyalist olmayýp ayný zamanda herhangi bir sýnýfýn Türk toplumunu yönetmesine de karþýdýr. Türk devletinin vataný ve halký ile bölünmez bir bütün olduðu ilkesine dayanmaktadýr.

Devrimcilik:
Atatürk'ün ortaya koyduðu önemli ilkelerden birisi olan devrimcilik, iþlevi kalmamýþ, çaðýn gerisindeki kavramlar ve anlayýþlar yerine deðiþen dünyaya uygun, akýlcý kavramlarýn benimsenmesi demektir. Bu anlamda Atatürk, geleneksel kuruluþlar yerine modern kuruluþlar inþa etmiþ, ülkenin geleceði için yeni yapýlanmalara gitmiþtir.

Devletçilik:
Atatürk, Türkiye'nin bir bütün olarak modernizasyonunun ekonomik ve teknolojik geliþmeye önemli ölçüde baðlý olduðunu ifade etmiþtir. Devletçilik ilkesini, devletin, ülkenin genel ekonomik faaliyetlerinin düzenlenmesi þeklinde yorumlamýþ, özel sektörün girmek istemediði, yetersiz kaldýðý ya da ulusal çýkarlarýn gerekli kýldýðý alanlara girmesi konularýna da deðinmiþtir. Devletçilik ilkesinin uygulanmasýnda, devlet yalnýzca ekonomik faaliyetlerin temel kaynaðýný teþkil etmemiþ, ayný zamanda ülkenin büyük sanayi kuruluþlarýnýn da sahibi olmuþtur.

Atatürk’ün Ýnkýlâplarý
Atatürk askeri bir dahi ve karizmatik bir lider olduðu gibi, ayný zamanda büyük bir reformcuydu. Türkiye Cumhuriyetinin çaðdaþ bir ülke olmasý için eðitim, adalet, sosyal hayat ve ekonomi gibi bir ülkenin geliþmesinde oldukça büyük önemi olan yapýtaþlarýný tümden deðiþtirmiþti. Atatürk ülkemizin ihtiyaçlarýný bilmenin yanýnda genç cumhuriyetin geleceðini de düþünüyordu. Dünya deðiþiyordu ve ilerlemenin yolu da deðiþmekten geçiyordu. Bu yüzden 1924 ile 1938 yýllarý arasýnda, insanlarýnýn kurtuluþu ve hayatta kalabilmesi için yaþamsal öneme sahip olan inkýlâplarý hayata geçirdi. Bu inkýlâplar, Türk halký tarafýndan büyük bir coþku ile karþýlandý. Yaptýðý deðiþiklikler köklü oluþlarý ve eski sistemi düzenlemektense yerine yenisini getirmeleri nedeniyle devrim olarak da nitelendirildi. Ancak, devrim, ihtilal kavramýnýn eþ anlamlýsýydý ve kanla gerçekleþen bir eylemdi. Dolayýsýyla Atatürk yaptýðý deðiþiklikler için negatif bir kavram yerine deðiþim anlamýna gelen inkýlâp kavramýný seçti.

Atatürk'ün saðlýðýnýn bozulmasýna ve ölümüne neden olan hastalýk konusunda çeþitli iddialar vardýr. Bir karaciðer rahatsýzlýðýna dair hemen herkes hemfikirdir. Ancak hastalýðýn adý konusundaki tartýþmalar günümüzde bile devam etmektedir.[1] Atatürk'ün saðlýðý 1937 yýlýndan itibaren bozulmaya baþladý. 1938 baþlarýnda iþtahsýzlýk ve halsizlik hissetmeye baþladý. Vücudunun çeþitli yerlerinde kaþýntýlar meydana geliyor ve burun kanamalarý güçlükle önleniyordu.

Siroz teþhisi konulmasý
Bu kaþýntýlarýn Çankaya Köþkü'ndeki karýncalardan meydana geldiði öne sürüldü ve köþk ilaçlamaya alýndý. Atatürk de özel bir kür tedavisi için Yalova Termal'e gönderildi. Termal Otel'de, 22 Ocak 1938 günü Atatürk'ü muayene eden Dr. Nihat Reþat Belger, karaciðer rahatsýzlýðýndan kuþkulandý ve Atatürk'e siroz teþhisi koydu. Doktor Belger, Atatürk'e mutlak surette perhiz yapmasýný tavsiye etti. Atatürk, Termal Otel'deki tedavisine bir süre daha devam etti, ancak doktorlarýn bütün itirazlarýna raðmen 1 Þubat 1938'de tedaviyi yarýda býrakarak Bursa'ya hareket etti.

Fransa'dan doktor getirtilmesi
Atatürk'ün saðlýk durumunun ciddiyet göstermesi hükümeti de telaþlandýrdý. Baþbakan Celal Bayar,Avrupa'dan iki hekim getirilmesini önerse de Atatürk o günlerdeki Hatay Sorunu yüzünden hastalýðýnýn dýþarýda duyulmasýnýn iyi olmayacaðýný düþündüðünü belirtti ve bunu reddetti. Türk doktorlarýn kapsamlý bir muayene yapmasýný kabul etti. Nihayet 6 Mart 1938 günü beþ doktor Çankaya Köþkü'nde Atatürk'e bir konsültasyon yaptýlar ve siroz hastalýðý teþhisini yinelediler. Atatürk'ün kesinlikle alkolü kesmesi gerektiðini ve yoðun çalýþma temposunu biraz düþürmesini istediler. Atatürk bu önerilere olumlu yanýt verdi. Bu muayeneden bir süre sonra Baþbakan Celal Bayar'ýn tavsiyesi üzerine Paris Týp Fakültesi'nden Prof. Dr. Noel Fissenger Ankara'ya davet edildi. Fransýz doktor Atatürk'ü muayene etti ve diðer doktorlarýn teþhis ve tavsiyeleriyle örtüþen bir taný-tedavi ortaya koydu.

Son kez Ankaralýlarýn karþýsýna çýkýþý
Atatürk'ün rahatsýzlýðý ve özellikle Avrupa'dan doktor getirtilmesi, dünyada geniþ bir yanký buldu. Atatürk'ün ölmek üzere olduðu ve siyasi mirasýný kime býrakacaðý yönündeki haberler üzerine Atatürk tüm dünyaya saðlýklý olduðunu göstermek istercesine 19 Mayýs 1938 günü Ankara Stadyumu'nda halkýn karþýsýna çýktý. O gün son defa Ankaralýlar'ýn karþýsýndaydý. Kutlamalar çok parlak geçti hatta o günün anýsýna Ankara Stadyumu'nun adý 19 Mayýs Stadyumu olarak deðiþtirildi.

Hatay Sorunu'nun çözülmesi
Atatürk hemen ayný gün törenden sonra Mersin'e hareket etti. Daha sonra Adana'ya geçti. Askeri geçit törenleri yaptýrdý ve ordunun baþýnda olduðunu herkese gösterdi. Yaptýklarý iþe yaramýþtý, dýþ basýnda hastalýk, hatta "ölüyor" tarzý haberler kesildi. Fransýzlar Hatay konusunda tüm þartlarý kabul ettiklerini bildirdiler. Ancak bu seyahat Atatürk'ün hastalýðýný iyiden iyiye arttýrmýþtý. Atatürk 26 Mayýs 1938 günü son defa Ankara'dan ayrýldý, Ýstanbul'a hareket etti.
Atatürk, Ýstanbul'da 1 Haziran 1938'den 25 Temmuz 1938'e kadar Savarona Yatý'nda kaldý. Yaz sýcaklarý üzerine tekrar Dolmabahçe Sarayý'na döndü. Bu arada Hatay sorunu da çözüldü ve Türk Ordusu temmuz ayý baþlarýnda Hatay'a girdi.[5]
Atatürk'ün karaciðerindeki rahatsýzlýk iyiden iyiye artmýþtý. Doktor Fissenger ve Türk doktorlarýn tekrar yaptýklarý muayeneler karýnda su toplanmaya baþladýðýný gösteriyordu.

Vasiyeti
5 Eylül 1938 günü Atatürk vasiyetini[7] yazdý ve bütün malvarlýðýný belirli þartlarla, genel baþkaný olduðu Cumhuriyet Halk Partisi'ne býraktý. Kýz kardeþine ve manevi çocuklarýna, Ýsmet Ýnönü'nün çocuklarýna para yardýmý yapýlmasýný belirtti. Ayrýca Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu'na da belirli miktarlarda yardým yapýlmasýný istedi.[8]
6 Eylül 1938'de Fransýz doktor Fissenger üçüncü defa Ýstanbul'a geldi. Atatürk'ün karnýnda biriken su iyice artmýþtý. O gün yapýlan su alma iþlemi ile Atatürk'ün karnýndan tam 6 litre su alýndý. Fakat buna karþýlýk Atatürk'ü daha da rahatlatmak için 12 litre su alýndýðý söylendi.18 Eylül 1938'de Baþbakan Celal Bayar, Dolmabahçe Sarayý'na geldi ve dört yýllýk ekonomik plan dosyasýný Atatürk'e sundu. Atatürk ülke ekonomisi için çok önem taþýyan projelerin gerçekleþtirilmesi için Türkiye'nin önünde en fazla üç yýl olduðunu, bir dünya savaþý çýkacaðýný ve bir an önce bu projelerin hayata geçirilmesini istedi.[9]

Komaya girmesi
Hastalýk gitgide ilerlemekteydi. Atatürk'ün karnýnda yeniden su toplanmýþtý. Ekim ayýnda yapýlan bir iþlemle bu su da alýndý.Ýþlemin ardýndan 16 Ekim 1938 günü öðleden sonra Atatürk aðýr bir komaya girdi. Hükümet, ulusu Atatürk'ün saðlýk durumundan haberdar etmek için 17 Ekim 1938'den itibaren Anadolu Ajansý aracýlýðý ile resmi tebliðler yayýnlamaya baþladý. Atatürk girdiði komadan 21 Ekim günü çýktý. Çok istemesine raðmen saðlýk durumu elvermediði için 29 Ekim 1938 günü Ankara'da cumhuriyetin onbeþinci yýldönümü kutlamalarýna katýlamadý. Bayram nedeniyle Ankara'da düzenlenen törenlerde Türk Ordusu'na hitaben yazdýðý bayram konuþmasýný[10] Baþbakan Celal Bayar okudu.Atatürk'ün hastalýðý ve Dolmabahçe Sarayý'ndan çýkamayýþý bayrama hüzün düþürdü.29 Ekim akþamý Ankara'dan dönen Kuleli Askeri Lisesi öðrencileri Dolmabahçe Sarayý önünden geçerken Atatürk'e büyük sevgi gösterilerinde bulundular.[11] Atatürk'ün TBMM beþinci dönem dördüncü yasama yýlýný açýþ konuþmasýný da 1 Kasým 1938'de Baþbakan Celal Bayar okudu.[12]

Vefatý
7 Kasým 1938 günü üçüncü ve son defa Atatürk'ün karnýndan su alýnmasý iþlemi yapýldý. 8 Kasým 1938 akþamý saat 19.00'da Atatürk doktoru Neþet Ömer Ýrdelp'e bakarak "aleykümesselam" dedi ve son büyük komaya girdi.[13]
9 Kasým günü ve gecesi bu aðýr koma devam etti. Atatürk, 10 Kasým 1938 perþembe sabahý saat 9'u 5 geçe, Ýstanbul Dolmabahçe Sarayý'nda hayata gözlerini yumdu.[14].
Atatürk'ün ölümü Türkiye'yi yasa boðarken hemen ertesi gün toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi, Atatürk'ün silah arkadaþý ve 1937'ye kadar baþbakaný olan Cumhuriyet Halk Partisi Malatya milletvekili Ýsmet Ýnönü'yü 348 milletvekilinin oy birliði ile Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci cumhurbaþkanlýðýna seçti

Mustafa Kemal ATATÜRK
 

Atatürk’ün Ailesi ve Soyu ile Ýlgili Bilgiler

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk,1881 yýlýnda Selanik’te Koca Kasým Paþa Mahallesi Islahhane Caddesi’nde bugün müze olan üç katlý bir evde dünyaya geldi. Babasý Ali Rýza Efendi, annesi Zübeyde Haným’dýr. Baba tarafýndan dedesi, Kýzýl Hafýz Ahmet Efendi; anne tarafýndan dedesi ise Feyzullah Efendi’dir. Mustafa Kemal’in hem baba, hem de anne tarafýndan soyu Rumeli’nin fethinden sonra buralarýn Türkleþtirilmesi için Anadolu’dan göç ettirilerek yerleþtirilen Türklerden gelmektedir. Mustafa Kemal Atatürk’ün baba soyu, Karaman’dan gelerek Manastýr Vilayeti’nin Debre-i Balâ Sancaþý’na baþlý Kocacýk’a yerleþmiþlerdir.

Kocacýk, bugünkü Makedonya Cumhuriyeti’nde Arnavutluk sýnýrýna yakýn olan Debre þehrine baþlý bir nahiyedir. Aile sonradan Selanik’e göç etmiþ; Ali Rýza Efendi de muhtemelen 1839’da Selanik’te dünyaya gelmiþtir. Dedesi Ahmet ve dedesinin kardeþi Hafýz Mehmet Emin’in taþýdýðý “Kýrmýzý” lâkabý ve yerleþtikleri nahiyenin adý olan Kocacýk’ýn da gösterdiþi üzere, Mustafa Kemal’in baba tarafýndan soyu Anadolu’nun da Türkleþmesinde önemli rol oynayan “Kýzýl-Oðuz” yahut “Kocacýk Yörüklerinden” gelmektedir. Mustafa Kemal Atatürk’ün anne soyu da Konya/Karaman’dan Rumeli’ye gelen ve bundan dolayý Rumeli’de “Konyarlar” olarak anýlan Yörüklerindendir. Aile ilk olarak Selanik ile Manastýr arasýnda bulunan Vodina Sancaþý’na baþlý “Sarýgöl” de denilen “Kayalar” Nahiyesi’ne yerleþmiþtir. Daha sonra Selanik yakýnlarýnda bugün de kaplýcalarý ile meþhur olan Langaza’ya göç etmiþtir. Mustafa Kemal’in ailesi orta halli bir Türk ailesidir. Babasý Ali Rýza Bey, önceleri evkaf (vakýf) memurluðu yapmýþ daha sonra ise memuriyetten ayrýlarak kereste ticareti ile uðraþmýþtýr. Mustafa Kemal’in anne ve babasý aydýn görüþlü olup çocuklarýnýn eðitimine büyük önem vermiþlerdir. Mustafa Kemal’in Makbule ve Naciye dýþýndaki kardeþleri çok küçük yaþlarda ölmüþlerdir. Naciye’nin de çocuk yaþýnda ölümüyle sadece Makbule hayatta kalmýþtýr.

Mustafa Kemal, ailesinde gördüðü mutlu, huzurlu aile hayatýnýn önemini kavramýþ ve kendisi de aile hayatýna büyük önem vermiþtir. Bu konudaki düþüncelerini, “Sosyal hayatýn kaynaþý, aile hayatýdýr. Ailenin kadýn ve erkekten kuruluþunu açýklamaya gerek yoktur.” ve “Eþini mutlu edebilecek herkes evlenmelidir... Çoluk çocuk sahibi olmalýdýr... çocuk sevgisi insan için bir ihtiyaçtýr.” diyerek dile getirmiþtir. Mustafa Kemal, düþüncelerini sözle ifade etmekle yetinmemiþ kendi yaþantýsýnda da göstermiþtir. Mustafa Kemal, o dönemde uygulanan kurallarýn aksine nikah törenine Latife Haným ile birlikte katýlmýþtýr. Eþi Latife Haným’a büyük deþer vermiþ ve yurt gezilerine onunla birlikte çýkmýþtýr.

Kaynak: TC Milli Eðitim Bakanlýðý Açýk Ýlköðretim Okullarý Ýçin

ULU ÖNDER MUSTAFA KEMAL ATATÜRK’ÜN HAYATI
 

Atatürk’ün doðum günü
Atatürk’ün doðum günü,ay ve saati bilinmemektedir.
sadece verilerle bir tahmin yürütülmüþtür oda;

Mustafa Kemal ATATÜRK
 

Mustafa Kemal Atatürk
Mustafa Kemal Atatürk (d. 1881, Selanik - ö. 10 Kasým 1938, Ýstanbul), Türk asker ve devlet adamý. Türk Kurtuluþ Savaþý'nýn önderi, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaþkanýdýr. Birinci Dünya Savaþý sonrasý Anadolu'da baþlayan Ulusal Baðýmsýzlýk Mücadelesi'nin askerî, fikrî ve siyasi önderliðini yapmýþ; modern Türkiye'yi oluþturan devrim ve reformlarý gerçekleþtirmiþtir. Ayný zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu siyasi örgütü ve dönemin iktidar partisi Cumhuriyet Halk Fýrkasý'nýn (daha sonra Cumhuriyet Halk Partisi) kurucusu ve ilk genel baþkanýdýr.

Nüfus Cüzdaný

27 Mart 1923 tarihinde Ankara Nüfus Müdürlüðünce verilen nüfus cüzdanýna göre, Boy: Orta, Saç: Sarý, Kaþ: Sarý, Göz: Mavi, Burun: Adeta, Aðýz: Adeta, Býyýk: Sarý, kesik, Sakal: Týraþ, Çene: Uzunca, Çehre: Uzunca, Renk: Beyaz, Alamet-i farika-i tabiiye: Tam, Ýsim ve þöhreti: Müþir Gazi Mustafa Kemal Paþa Hazretleri, Tarih ve mahall-i veladeti: Selanik, 1296, Pederinin ismiyle mahall-i ikameti: Tüccardan müteveffa Ali Rýza Efendi, Validesinin ismiyle mahall-i ikameti: Müteveffiye Zübeyde Hanýmefendi, Sanat ve sýfat ve hizmet ve intihab selahiyeti: TBMM Reisi ve Baþkumandan, Müteehhil ve zevcesi müteaddid olup olmadýðý: Bir zevcesi vardýr, Derecat ve sunuf-ý askeriyesi: Müþir, Ýkametgâh ise Hacý Bayram Mahallesi 161/1 idi.
Yeni alfabesinin kabulünden sonra yenilenmiþ nüfus cüzdanlarýndan "993.814-B seri ve 51 sýra numaralý" cüzdanda adý: Kemal, soyadý Atatürk, "993.815-B seri ve 51 sýra numaralý" cüzdanda adý Kamal, soyadý Atatürk, Meslek ve Ýçtimai vaziyeti: Reisicumhur, Medeni hali: Evli deðildir, nüfus kütüðüne yazýlý olduðu yeri ise Ankara Vilâyeti Çankaya Mahallesi Hane No. 139, Cilt: No. 56 ve Sahile No. 49 olarak yazýlmýþtýr.

Çocukluk ve gençlik yýllarý (1881 - 1905)
Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yýlýnda Selanik, Koca Kasým Paþa Mahallesi, Islahhane Caddesi (Bugünkü Apostolu Pavlu Caddesi No: 75, Aya Dimitriya Mahallesi, Selanik, Yunanistan)'nde bugün müze olan 3 katlý ve 3 odalý ve pembe boyalý evde doðdu. 1839'da Kocacýk'ta doðduðu sanýlan babasý Ali Rýza Efendi aslen Manastýr'a baðlý Debre-i Bâlâ (Yukarý Debre)'dandýr. Milis subaylýðý, evkaf kâtipliði ve kereste ticareti yapan Ali Rýza Efendi, 1871 yýlýnda Zübeyde Haným'la evlendi. Bu çiftin Fatma (1872-1875), Ahmet (1874-1883), Ömer (1875-1883), Mustafa (Kemal Atatürk) (1881-1938), Makbule (Boysan, Atadan) (1885-1956) ve Naciye (1889-1901) adýnda altý çocuklarý oldu. Fatma dört, Ahmet dokuz, Ömer sekiz yaþlarýnda iken, o senelerde salgýn olan kuþpalazý (difteri) hastalýðýndan çocuk yaþlarýnda öldüler. En küçük kardeþ Naciye, Mustafa Kemal'in Harp Okulu'nu bitirdiði sene, oniki yaþýndayken verem hastalýðýna yakalanýp hayatýný kaybetti. Makbule Haným 1956 yýlýna kadar yaþadý.

Eðitim Hayatý
Öðrenim çaðýna gelen Mustafa, annesinin isteðiyle Hafýz Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde öðrenime baþladý, daha sonra babasýnýn isteðiyle Mektebi Þemsi Ýbtidai (Þemsi Efendi Mektebi)'ne geçti. Bu sýrada babasýný kaybetti (1888). Bir süre Rapla Çiftliði'nde Hüseyin dayýsýnýn yanýnda kaldýktan sonra Selânik'e dönüp okulunu bitirdi. Bu arada Zübeyde Haným, Selanik'te gümrük memuru olan Ragýp Bey ile evlendi.
Þimdi müze olan Koca Kasým Paþa Mahallesi Islahhane Caddesi'ndeki ev 1870'de Rodoslu müderris Hacý Mehmed Vakfý tarafýndan yaptýrýlmýþ ve 1878'de yeni evlenen Ali Rýza Bey tarafýndan kiralanmýþtýr. Ancak o öldükten sonra Mustafa ve ailesi bu evden yanýndaki 2 katlý, 3 odalý ve mutfaklý daha küçük eve taþýnmýþlardýr.
Mustafa, Selânik Mülkiye Rüþtiyesi'ne kaydoldu ve 1893 yýlýnda Selânik Askerî Rüþtiyesi'ne girdi. Bu okulda Matematik Öðretmeni Yüzbaþý Üsküplü Mustafa Sabri Bey anlamý mükemmellik, olgunluk olan "Kemal" adýný verdi. Fransýzca öðretmeni Yüzbaþý Nakiyüddin Bey (Yücekök), özgürlük düþüncesiyle genç Mustafa Kemal'in düþünce yapýsýný etkiledi. Mustafa Kemal Kuleli Askerî Ýdadisi'ne girmeyi düþündüyse de ona aðabeylik yapan Selânikli bir subay Hasan Bey'in tavsiyesine uyarak Manastýr Askerî Ýdadisi'ne kaydoldu. 1896-1899 yýllarýnda okuduðu Manastýr Askerî Ýdadisi'nde Tarih öðretmeni Kolaðasý Mehmet Tevfik Bey (Bilge), Mustafa Kemal Efendi'nin tarih'e olan merakýný güçlendirdi. Bu okulu ikincilikle bitirdi. 13 Mart 1899'da Ýstanbul'da Mekteb-i Harbiye-i Þahane (Harp Okulu)'na girdi. Birinci sýnýfý 27. ikinci sýnýfý 11. üçüncü sýnýfý 1902'de Mülazým (Teðmen) rütbesiyle, 549 kiþi arasýndan, piyade sýnýf sekizincisi (1317 - P.8) olarak bitirdi. Akabinde Erkan-ý Harbiye Mektebi (Harp Akademisi)'ne devam etti ve 11 Ocak 1905'te Kurmay Yüzbaþý rütbesiyle bitirdi.

Atatürk'ün doðum tarihi
Atatürk'ün kesin doðum tarihi bilinmemektedir. Kendisi de bilmiyordu. Gregoryen takvimi 26 Aralýk 1925'ten sonra Türkiye'de kullanýlmaya baþlanmýþtýr, doðum tarihi konusundaki karýþýklýk ise Osmanlý döneminde kullanýlan iki takvimden doðmuþtur. Bu dönemde kullanýlan Hicri takvim ve Rumi takvimin ortak noktalarý, Atatürk'ün kaydedilen doðum yýlý olan 1296'nýn yanýnda hicri veya rumi olduðunun belirtilmemesi, gregoryen takvimde ay ve yýla baðlý olarak 1880 veya 1881 yýlýndan hangisine denk geldiðinin kesin olarak bulunmasýný zor hale getirmiþtir. Faik Reþit Ünat araþtýrmalarý sýrasýnda Zübeyde Haným'ýn Selanik'teki komþularýný ziyaret etmiþ ve bu konuda sorular sormuþtur. Aldýðý cevaplar çeliþmektedir, bazý komþular Atatürk'ün bir ilkbahar gününde doðduðunu söylerken bazý komþular ise kýþ günü (ocak veya þubat) olduðunu iddia etmiþlerdir. Atatürk'ün kendisi, annesinin ona bir bahar gününde doðduðunu söylediðini, kýz kardeþi Makbule Atadan ise annesinin ona Mustafa Kemal'in fýrtýnalý bir gecede doðduðunu söylediðini ifade etmiþlerdir. Enver Behnan Þapolyo Zübeyde Haným'ýn 23 Kânunievvel 1296'da doðduðunu söylediðini belirterek Atatürk'ün 23 Aralýk 1880'de doðduðunu öne sürmüþ, Þevket Süreyya Aydemir ise bu tarihin 4 Ocak 1881 olduðunu iddia etmiþtir. Þiþli Atatürk Müzesi'nde gösterimde bulunan Atatürk'ün son nüfus cüzdanýnýn üzerinde doðum tarihi kýsmýnda 1881 görülebilir haldedir. 1882 doðumlu olan Ali Fuat Cebesoy Þiþli'deki evinde kensidinin Rauf Bey'le ben senin aðabeyin sayýlýrýz. Çünkü ikimiz de senden birer yaþ büyüðüz diye konuþtuðunu kaynak göstererek "1881 tevellütlü" olduðunu yazmýþtýr.
Kurtuluþ Savaþý'nýn baþlangýcý kabul edilen 19 Mayýs tarihinin Atatürk'ün doðum günü olarak kabulü tarihçi Reþit Saffet Atabinen'in bir jestinin sonucudur. Atabinen'in ulusun doðuþu üzerine yaptýðý bir jest 19 Mayýs'ýn önemini iyi þekilde yansýttýðý için Atatürk'ün takdirini kazanmýþtýr. Ýzleyen günlerde bir öðretmenin, planladýklarý “Gazi” günü için Atatürk'ün doðum gününü sormasý üzerine Atatürk tam tarihi bilmediðini söylemiþ ve Gazi Günü için 19 Mayýs'ý önermiþtir. Tevfik Rüþtü Aras, Atatürk ile yaptýklarý günler süren bir araþtýrmadan sonra doðum tarihi aralýðýný 10 Mayýs ve 20 Mayýs arasýna daralttýklarýný söyler. Atatürk bu araþtýrmadan sonra “neden 19 Mayýs olmasýn” demiþtir. Bu tarih resmi olarak halka ve diplomatik kanallarca diðer ülkelere bildirilmiþtir. Ancak bu tarih ilginç bir durum yaratmýþtýr, 1881 yýlýnýn 19 Mayýs günü, Rumi takvimde 1297 yýlýna denk gelmektedir, ancak kaydedilmiþ doðum tarihi Rumi 1296 yýlýdýr. Rumi 1296 yýlý 13 Mart 1880 ile 12 Mart 1881 arasýnda sürmüþtür, bu sebeple alternatif olarak Atatürk'ün doðum tarihi 19 Mayýs 1880 olabilir. Bu sebeplerle ne tarih ne de yýl genel kabul görmemiþtir. Mustafa Kemal Derneði eski baþkaný Muhtar Kumral 13 Mart 1958'deki bir basýn konferansýnda Atatürk'ün doðum tarihini Atatürk'ün kýz kardeþi Makbule Atadan'ýn sözlerine dayanarak 13 Mart 1881 olarak belirlediklerini söylemiþtir. Ancak Gregoryen 13 Mart 1881, Rumi 1 Mart 1297'ye denktir, Atatürk'ün doðum yýlý ise 1296 olarak kayda geçmiþtir, bu sebeple geçerlilik iddiasý zan altýndadýr.
Atatürk'ün Rumi 1296'da doðduðuna iliþkin kayýt bulunsa da, Atatürk'ün doðum gününü net olarak söyleyebilmek için gerekli miktarda kayýt bulunmamaktadýr. Atatürk'ün doðum günü Gregoryen 1880 veya 1881'e denk geliyor olabilir. Atatürk'ün doðum günü, kendi onayýyla resmi olarak 19 Mayýs olarak belirlenmiþtir. Bu gün Türk Kurtuluþ Savaþý'nýn baþlangýcý olmasý sebebiyle önem verdiði bir gündür

Erken Meslek Hayatý (1905-1914 )

Þam'da staj ve Ýttihat ve Terakki Cemiyeti
1905-1907 yýllarý arasýnda Þam'da Lütfi Müfit Bey (Özdeþ) ile birlikte 5.Ordu emrinde görev yaptý. 1906 Ekim ayýnda Binbaþý Lütfi Bey, Dr. Mahmut Bey, Lüfti Müfit Bey ve askerî tabip Mustafa Bey (Cantekin) ile birlikte 'Vatan ve Hürriyet' adlý bir cemiyeti kurduktan sonra ordu'dan izinsiz Selânik'e gitti. Selânik Merkez Komutan Muavini Yüzbaþý Cemil Bey (Uybadýn)'in yardýmýyla karaya çýktý ve orda cemiyetinin þubesini açtý. Bir süre sonra arandýðýný öðrendi ve ona aðabeylik yapan Albay Hasan Bey, Yafa'ya dönüp oranýn komutaný Ahmet Bey'e Mýsýr sýnýrýnda Bîrüssebi'ye gönderildiðini birdirmesini önerdi. Ahmet Bey de Mustafa Kemal Bey'i Bîrüssebi'ye tayin etti ve bir süre sonra topçu staj için tekrar Þam'a gönderildi. 20 Haziran 1907'de Kolaðasý (Kýdemli Yüzbaþý) oldu ve 13 Ekim 1907'de 3.Ordu'ya atandý. Ancak Selânik'e vardýðýnda 'Vatan ve Hürriyet'in þubesinin Ýttihat ve Terakki Cemiyeti'ne ilhak edildiðini öðrendi. Bu yüzden kendisi de 1908 Þubat ayýnda Ýttihat ve Terakki Cemiyeti'ne üye oldu (Üye numarasý: 322). 22 Haziran 1908'de Rumeli Doðu Bölgesi Demiryollarý Müfettiþliðine atandý.

Birinci Libya görevi (1908)
23 Temmuz 1908'de Meþrutiyet'in ilanýndan sonra sonbahar aylarýnda Ýttihat ve Terakki Cemiyeti tarafýndan, toplumsal ve siyasal sorunlarý ve güvenlik problemlerini incelemek üzere Trablusgarp (bugünkü Libya'nýn bir parçasý)'a gönderildi. Burada 1908 Devriminin fikirlerini Libyalýlara yaymaya ve buradaki nüfusun farklý kesimlerinden gelenleri Jön Türk politikasýna kazanmaya çalýþtý.[14] Bu siyasi görevin yaný sýra bölge halkýnýn güvenliði ile de ilgilendi. Kentin dýþýnda yapýlan bir savaþ tatbikatýnda Bingazi garnizonuna önderlik ederek askerlere modern taktikler öðretti. Bu tatbikat süresince isyancý bir þeyhin evini sararak bölgede sistem karþýtý baþka güçlü kiþilere örnek olmasý amacýyla onu kontrol altýna aldý. Ayrýca hem kentli, hem de kýrsal bölge insanlarýný korumak için bir yedek asker ordusu planlamaya baþladý.

Hareket Ordusu (1909)
13 Ocak 1909'da 3.Ordu'ya baðlý Selânik Redif Fýrkasý'nýn Kurmay Baþkaný oldu ve 13 Nisan 1909'da Meþrutiyete karþý baþlayan 31 Mart Hadisesi'ni bastýrmak üzere Selânik ve Edirne'den yola çýkarak Mirliva Mahmut Þevket Paþa komutasýnda 19 Nisan 1909'da Ýstanbul'a girecek olan Hareket Ordusu'na baðlý birinci kademe birliklerinin kurmayý baþkaný oldu. Daha sonra 3.Ordu Kurmaylýk, 3.Ordu]] Subay Talimgâhý Komutanlýk, 5.Kolordu Kurmaylýk, 38.Piyade Alay Komutanlýk görevlerinde bulundu.
Mustafa Kemal Bey, 12 - 18 Eylül 1910'da Fransa'da düzenlenen Picardie Manevralarý'na gönderildi. Burada uçaklarýn deneme uçuþuna davet edildiyse de yanýndaki komutanýnýn uyarýsýyla uçaða binmedi. Bineceði uçak yere çakýldý ve uçaðýn içinde bulunanlar öldü. Bazý yazarlar, ömrü boyunca uçaða binmeyen Atatürk'ün bu davranýþýný, Picardie Manevralarý'nda yaþadýðý olayýn ardýndan temkinli davranmasýna baðlamýþlardýr.
Mustafa Kemal Bey, dönüþünün ardýndan 27 Eylül 1911'de Ýstanbul'da Genelkurmay Karargâhýnda görev aldý.

Trablusgarp Savaþý (1911-1912)
Ýtalyanlarýn Trablusgarp'a saldýrýsýyla 29 Eylül 1911'de baþlayan Trablusgarp Savaþý'nda, Mustafa Kemal Bey de diðer Ýttihatçý arkadaþlarýyla birlikte 18 Aralýk 1911'de Bingazi'ye hareket etti. Bu arada 27 Kasým 1911'de Binbaþý oldu. Tobruk yakýnýnda küçük bir zaferi kazandýktan sonra 11 Mart 1912'de Derne Komutanlýðý'na getirildi.

Balkan Savaþlarý (1912-1913)
Mustafa Kemal Bey Balkan Savaþý'nýn patlak vermesiyle 24 Ekim 1912'de Ýstanbul'a hareket etti ve 24 Kasým 1912'de karahgâhý Bolayýr'da bulunan Bahr-i Sefit Boðazý (Akdeniz Boðazý) Kuvayi Mürettebesi Harekât Þubesi Müdürlüðü'ne atandý. General Stilian Georgiev Kovachev komutasýndaki Bulgar 4. Ordusu tarafýndan yenildi. Haziran 1913'de baþlayan Ýkinci Balkan Savaþý'nda Dimetoka ve Edirne'ye girdi.

Askerî Ataþe Dönemi (1913-1914)
27 Ekim 1913'te Sofya Askerî Ataþesi'ne atanarak yakýn arkadaþý Sofya Sefiri (Elçisi) Fethi Bey (Okyar)'in altýnda çalýþtý. Ek görev olarak Belgrat ve Çetine Askerî Ataþeliðini de yürüttü. Bu görevde iken 1 Mart 1914'te Kaymakam (Yarbay)lýða yükseldi. Savaþtan sonra Harbiye Nazýrý General Kovachev'in kýzý Dimitrina (Miti) Kovacheva'ya yanaþarak General'in de güvenini kazanmayý baþardý.

Birinci Dünya Savaþýnda Hizmetleri (1914-1918)
Askerî Ataþe görevi Ocak 1915'te sona erdi. Bu sýrada 28 Temmuz 1914'de I. Dünya Savaþý baþladý, 29 Ekim 1914'de Osmanlý Devleti de savaþa girdi. 20 Ocak 1915'de Mustafa Kemal Bey 3.Kolordu emrinde Tekfurdað'da kurulacak olan 19. Fýrka Komutanlýðýna atandý.

Çanakkale Savaþý (1915-1916)
19. Fýrka, 23 Mart 1915'te Müstahkem Mevki Komutanlýðý emriyle Eceabat bölgesinde ihtiyata alýndý. 25 Nisan 1915'te Gelibolu Yarýmadasý'na Ýtilaf Devletleri'nin yaptýðý çýkartmalarýyla Çanakkale Savaþý baþladý. 3.Kolordu komutaný Mehmet Esat Paþa'nýn emrinde savaþan Kaymakam (Yarbay) Mustafa Kemal Bey Arýburnu'na çýkan ANZAC (Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu) birliklerinin yarýmada içine ilerlemesini Conkbayýrý'nda durdurdu. Bu baþarý üzerine 5.Ordu kumandaný Müþir (Mareþal) Otto Liman von Sanders Paþa'nýn takdirini kazandý ve 1 Haziran 1915'te Miralay (Albay)lýða yükseldi. Ýngilizlerin Aðustos ayýnda Suvla Körfezi'ne yaptýðý ikinci çýkartmadan sonra, 8 Aðustos akþamý Otto Liman von Sanders Anafartalar mevkiinde bulunan birliklerinin komutasýný verdi ve 9-10 Aðustos'ta Anafartalar Zaferi'ni kazandý. Bu zaferi 17 Aðustos'ta Kireçtepe ve 21 Aðustos'ta II. Anafartalar Zaferi takip etti. Miralay (Albay) Mustafa Kemal Bey, Ruþen Eþref Bey (Ünaydýn) baþta olmak üzere Ýstanbul basýný tarafýndan "Anafartalar Kahramaný" olarak kamuoyuna tanýtýldý.

Kafkasya Cephesi (1916-1917)
1916'da önce Edirne ve sonra Diyarbekir'de görev aldý. Anafartalar'daki baþarýlarý dolayýsýyla muharebe kýdem zamlarý verilerek 1 Nisan 1916'da Mirlivalýða yükseldi ve Paþa unvanýný aldý. Rus kuvvetleriyle yapýlan savaþlar sonucunda Muþ ve Bitlis geri alýndý. 7 Mart 1917'de karargâhý Diyarbekir'de bulunan 2.Ordu Komutan Vekilliliðine atandýktan sonra Hicaz Kuuveyi Seferiyesi Komutanlýðýna getirilmek istendi. Ancak bunu kabul etmeyerek 5 Temmuz 1917'de Yýldýrým Ordularý Grubu emrindeki 7.Ordu Komutanlýðýna atandý.

Sina ve Filistin Cephesi (1917-1918)
Bu görevi sýrasýnda Ahmet Cemâl Paþa ile birlikte, savaþta ülkeyi felakete sürüklediðine inandýðý Baþkumandan Vekili Enver Paþa'ya karþý bir askerî darbe hazýrlamakla suçlandý. Görevinden alýnarak Ýstanbul'a çaðýrýldý.
15 Aralýk 1917 ile 5 Ocak 1918 tarihler arasýnda Veliaht Vahdettin Efendi'nin maiyetinde Almanya'ya giderek Keiser II.Wilhelm, Genel Karargâhý ve Elsass bölgesini ziyaret etti.
1918 Haziran ayýnda Viyana ve Karlsbad'a giderek tedavi gördü. Sultan Reþat'ýn vefatý ve Vahdettin'in cülûsu üzerine 2 Aðustos'ta Ýstanbul'a döndü. 15 Aðustos 1918'de 7. Ordu Komutaný olarak Filistin cephesine atandý ve ardýndan "Fahri Yaver Hazreti Þehriyari" (Padiþahýn Onursal Yaveri) unvaný verildi.
19 Eylül 1918'de Allenby komutasýndaki Ýtilaf kuvvetleri genel taarruza geçerek üç ordudan oluþan Yýldýrým Ordularý Grubu'nu aðýr bir hezimete uðrattýlar. 1 Ekim'de Þam, 25 Ekim'de Halep düþtü. "Fahri Yaver Hazreti Þehriyari" Mustafa Kemal Paþa, VI.Mehmet (Vahdettin)'in baþyaveri Naci Bey (Eldeniz)'e bir tel çekerek Yýldýrým Ordularý Grubu'nun savaþ gücünün kalmadýðýný bildirerek mütareke istemesini önerdi. Ayrýca yeni hükümette kendisinin Harbiye Nazýrý ve Baþkumandan Vekili olarak görevlendirilmesini istedi.
30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi imzalandý ve ertesi gün öðle vaktinde yürürlüðe girdi. Mondros Mütarekenamesi 19. maddesi gereðince, Yýldýrým Ordularý Grubu kumandaný olan Otto Liman von Sanders Paþa'nýn görevden alýnmasý üzerine "Fahri Yaver Hazreti Þehriyari" Mustafa Kemal Paþa bu göreve getirildi. Ancak 7 Kasým'da Yýldýrým Ordularý Grubu ile 7.Ordu laðvedildi.
10 Kasým'da Yýldýrým Kýt'aatýnýn komutasýný 2.Ordu Komutaný Nihat Paþa'ya býrakarak Adana'dan Ýstanbul'a hareket etti ve 13 Kasým'da Ýstanbul'a Haydarpaþa Garý'na ulaþtý. Fethi Bey (Okyar) ile birlikte Ahmet Ýzzet Paþa (Furgaç) yanlýsý ve Ahmet Tevfik Paþa (Okday) karþýtý bir tavrý koyan 'Minber' gazetesini çýkararak siyasi giriþimlerde bulundu.


Milli Mücadele dönemi (1919 - 1923)

Örgütlenme Dönemi (Mayýs 1919 - Mart 1920)
Mondros Mütarekesi'nden sonra Anadolu'da milisler (Kuvayý Milliye) þeklinde örgütlenen direniþ hareketleri baþladý. "Fahri Yaver Hazreti Þehriyari" Mustafa Kemal Paþa, Padiþah VI.Mehmet (Vahdettin) tarafýndan olaðanüstü yetkilerle donatýlarak Vilayet-i Sitte (Altý Vilayet)'yi "Büyük Ermenistan" ve "Baðýmsýz Kürdistan" projelerinden kormasý için görevlendirildi. 19 Mayýs 1919'da Refet Bey (Bele), Kâzým Bey (Dirik), 'Ayýcý' Mehmet Arif Bey, Hüsrev Bey (Gerede)lerle beraber Samsun'a çýktý.
22 Haziran 1919'da Rauf Bey (Orbay), Kâzým Karabekir Paþa, Refet Bey (Bele) ve Ali Fuat Paþa (Cebesoy) ile birlikte Amasya'da yayýmladýðý genelgeyle "Milletin istiklâlini yine milletin azim ve kararýnýn kurtaracaðýný" ilan etti. Kâzým Karabekir Paþa tarafýndan Erzurum'da toplanan Doðu Ýlleri Müdafaa-i Hukuk Kongresine (Erzurum Kongresi) katýldý. Kongre üyelerinin ýsrarýyla Osmanlý ordusundan istifa etti ve Kongre baþkanlýðýna seçildi. 4 - 11 Eylül 1919 tarihleri arasýnda Sivas Kongresi'ni toplayarak ulusal direniþi yönetecek olan siyasi yapýlaþmayý kurdu. 27 Aralýk 1919'da Ankara'da heyecanla karþýlandý. Osmanlý Meclis-i Mebusan'ýn Mart 1920'de iþgal güçlerince basýlmasý ve önde gelen vatanperverane mebuslarýn tutuklanmasý üzerine 23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açýlmasýný saðladý. Erzurum mebusu sýfatýyla Meclis ve Hükûmet Baþkanlýðýna seçildi. BMM, bir kurucu meclis gibi çalýþarak Milli Mücadele'yi yürütecek olan Anadolu hükûmetinin altyapýsýný kurdu.

Hâkimiyetin saðlanmasý (Mart 1920 - Mart 1922)
Merkezi denetimden uzak bulunan Kuva-yý Milliye örgütleri daðýtýlarak düzenli bir ordu oluþturuldu. Milli Mücadele'nin en kanlý çatýþmalarý, düzenli orduya katýlmayý kabul etmeyen Kuva-yý Milliye gruplarýna karþý verildi. (Bak. Çerkez Ethem Bey).
Ulusal direniþin yayýlmasý ve Sevr Antlaþmasý'nýn direniþle karþýlaþmasý üzerine Ýtilaf Devletleri, Yunan ordusunu Anadolu'nun içlerine sürdü.[kaynak belirtilmeli] Yunan ordusu Ýsmet Bey kumandasýndaki düzenli birliklerce I. Ýnönü (6-10 Ocak 1921) ve II. Ýnönü (23 Mart-1 Nisan 1921) Muharebelerinde geri çevrildi. Ancak Yunanlýlarýnýn Karahisar istikametinden büyük hücumunun yapýlacaðýný tahmin edemeyerek Kütahya-Eskiþehir ([10 Temmuz]-24 Temmuz) Muharebelerinde 4. Fýrka Kumandaný Yarbay Mehmet Nâzým Bey'in þehit düþmesi gibi aðýr þekilde maðlubiyete uðradý ve Sakarya nehrinin doðusuna çekilmek zorunda kaldý.
Kütahya-Eskiþehir Muharebeleri sonrasýnda Büyük Millet Meclisi içinde iktidara yani Mustafa Kemal Paþa'ya karþý tepkiler artmaya baþladý. Bu muhalefeti yöneltenler ordunun baþýna geçmesi için Mustafa Kemal Paþa'ya baský yapmaya baþladýlar. Gerçek niyetleri ise O'nu Ankara'dan uzaklaþtýrmak ve Enver Paþa'nýn iktidarýný saðlamaktý.Mustafa Kemal Paþa,4 Aðustos 1921 günü Büyük Millet Meclisi'nde yaptýðý konuþmayla baþkumandan olmayý kabul ettiðini ancak baþkumandanlýðýnýn faydalý olabilmesi için Meclis'in ordu ile ilgili yetkilerini üç ay süreyle kendisinde toplayacak bir kanun çýkartýlmasý gerektiðini açýkladý.Paþa'nýn baþkumandanlýðýný isteyenlerin bu þekilde hayalleri suya düþürülmüþ oldu.5 Aðustos 1921 günü oybirliði ile çýkartýlan yasa ile Mustafa Kemal Paþa, TBMM Ordularý Baþkumandanlýðý'na getirildi.
Mustafa Kemal Paþa,Baþkumandanlýða geçmesinin hemen ardýndan yayýnladýðý Tekalif-i Milliye Emirleri ile halký ordunun donatýlmasý için seferberliðe çaðýrdý.12 Aðustos'ta Polatlý'da teftiþ yaparken attan düþtü ve kaburga kemiði kýrýldý. 23 Aðustos-13 Eylül 1921 tarihlerinde yapýlan Sakarya Meydan Muharebesi'nde Yunan Ordusu'nun hücum gücü tükendi. Bu zaferden sonra 19 Eylül 1921'de Büyük Millet Meclisi Baþkumandan Mustafa Kemal Paþa'ya Müþir rütbesi ve Gazi unvaný verdi.
Sakarya Zaferi'nden bir yýl sonra, 26 Aðustos 1922 sabaha karþý saat 5:30'da Afyon'un güneyinden baþlayan topçu ateþiyle Büyük Millet Meclisi Ordularý,Yunan kuvvetlerine karþý Büyük Taarruz'u baþlattý. Yunan Cephesi bu taarruz ile yarýldý ve Dumlupýnar Ovasý'na atýlan düþman kuvvetleri 30 Aðustos 1922 günü Dumlupýnar Meydan Muharebesi sonucunda imha edildi. Bu muharebede Baþkumandan Gazi Mustafa Kemal Paþa ordunun baþýnda bizzat savaþa katýldýðý için Dumlupýnar Meydan Muharebesi, Baþkumandanlýk Meydan Savaþý olarak da anýlmaktadýr. 9 Eylül 1922'de Ýzmir'in kurtuluþu ve Yunan Ordusu'nun imha edilmesiyle "Büyük Zafer" kazanýlmýþ oldu.

Atatürk'ün Öðrenim Hayatý
Küçük Mustafa, Haziran 1887'de baþladýðý ilk öðrenimine bir süre annesinin arzusuna uyarak Hafýz Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde devam etti; fakat çok geçmeden babasýnýn isteði ile Selanik'te çaðdaþ eðitim yapan Þemsi Efendi Mektebi'ne geçti ve ilkokulu burada bitirdi. Þemsi Efendi, yeni öðrencisinin yeteneklerini ve zekâsýný takdir ettiðinden, küçük Mustafa'nýn kendi okulunda bulunmasýndan son derece memnundu.
Küçük Mustafa, bu okulda okurken babasý öldü. Ali Rýza Efendi'nin ölümü üzerine, Zübeyde Haným üç çocuðu ile bir süre Selânik yakýnlarýndaki Lankaza'da bulunan Rapla çiftliðinde subaþýlýk yapan kardeþi Hüseyin Efendi'nin yanýna yerleþti. Çiftlik hayatý nedeniyle küçük Mustafa'nýn öðrenimi ister istemez bir süre aksamýþtý. Fakat, çok geçmeden Selanik'e dönerek halasýnýn yanýnda, býraktýðý yerden öðrenimine devam etti.

Ýlk öðretmeni Þemsi Efendi

Küçük Mustafa, Þemsi Efendi Ýlkokulundan sonra bir süre Selanik Mülkiye Rüþtiyesi'ne devam etti ise de Kaymak Hafýz adlý Arapça öðretmeninin kendisine haksýz yere sopa ile vurmasý üzerine bu okuldan ayrýldý ve 1894 yýlýnýn Temmuz-Aðustos aylarýnda kendi kararý ile Askerî Rüþtiye'ye müracaat ederek öðrenimine burada devam etti. Yazlarý, dayýsý Hüseyin Efendi'nin yanýna gider, okul zamanýna kadar çiftlikte kalýrdý. Mustafa, bu okulu gerçekten sevmiþti. Arkadaþlarý arasýnda zekâsý ve üstün yetenekleri ile kýsa zamanda kendisini gösterdi ve öðretmenlerinin sevgisini kazandý; öðretmenleri neredeyse kendisine bir arkadaþ muamelesi yapma gereðini hissetmiþlerdi.
Bu okulda matematik öðretmenliði yapan Yüzbaþý Mustafa Efendi, genç öðrencisinin yetenekleri ve zekâsý karþýsýnda sýnýftaki diðer Mustafa'larla aralarýndaki farký belirtmek üzere öðrencisinin adýnýn sonuna "Kemal" ismini ilâve etti. Artýk genç öðrenci Mustafa Kemal olmuþtu.
Mustafa Kemal, Selanik Askerî Rüþtiyesini bitirdikten sonra 13 Mart 1896'da Manastýr Askerî Ýdadisine girdi. Burada Ömer Naci ile arkadaþlýk etti. Ýlerde ünlü bir hatip olarak tanýnacak olan bu kiþi, Mustafa Kemal'in hitabet ve edebiyat sevgisinde etkin rol oynadý. Yakýn arkadaþlarýndan biri olacak Ali Fethi (Okyar) de bu okulda öðrenci idi. Genç Mustafa Kemal, askerî öðreniminin yaný sýra yabancý dil öðrenimini de ihmal etmiyor; yazlarý izinli olarak Selânik'e döndüðü zaman Fransýzca dersleri alýyordu.

Manastýr Ýdadisi

Genç Mustafa Kemal, Manastýr Askerî Ýdadisini de baþarý ile bitirerek 13 Mart 1899 tarihinde Ýstanbul'da Harp Okulu'na girdi. 3 senelik baþarýlý bir Harbiye öðreniminden sonra 10 Þubat 1902'de bu okulu Teðmen rütbesiyle bitirdi ve öðrenimine Harp Akademisinde devam etti.1903 yýlýnda Üsteðmen olmuþtu.11 Ocak 1905 tarihinde de Kurmay Yüzbaþý rütbesiyle Harp Akademisinden mezun oldu.

Harbiye Mektebi / Pangaltý -ISTANBUL

Harp Okulunda ve Harp Akademisinde de zekâsý, yetenekleri ve üstün kiþiliði ile kendisini arkadaþlarýna ve hocalarýna tanýtmýþ, onlarýn içten sevgi ve saygýsýný kazanmýþtý. Askerlik derslerine büyük ilgisi yanýnda matematiðe, edebiyata ve güzel söz söylemeye karþý da meraký ve eðilimi vardý. Harbiye'de ve Harp Akademisi'nde, memleket ve millet davalarý ile ilgilenmesi, düþüncelerini cesaretle ifadeden çekinmemesi sebebiyle aydýn ve inkýlâpçý bir subay olarak tanýnmýþtý. Devir istibdat idaresi idi ve bu davranýþlarý aleyhine olabilirdi; ancak çevresince gerçekten çok seviliþi, düþüncelerinde samimî oluþu, onun herhangi bir tertibe kurban gitmesini önlemiþti. Bununla beraber Harp Akademisi'nden mezuniyetini izleyen günlerde istibdat ve padiþahlýk rejimi aleyhindeki düþünceleri ve durumu, þüphe çekerek birkaç ay Ýstanbul'da tutuklu kaldý; sonra bir nevi sürgün olarak vazife ile 5 Þubat 1905 tarihinde Suriye bölgesine, Þam'a atandý.

Bugün Askerî Müze olan Pangaltý Harbiye Mektebi

• Mahalle Mektebi (Selanik)
• Þemsi Efendi Okulu (Selanik)
• Selanik Mülkiye Rüþtiyesi ( Selanik)
• Selanik Askeri Rüþtiyesi : 1893 ? 1895 ( Selanik)
• Manastýr Askeri Ýdadisi: 1895 ? 1899 (Manastýr Þehri Makedonya)
• Harp Okulu: 13 Mart 1899 - 10 Þubat 1902 (Ýstanbul)
• Harp Akademisi: 1902 - 11 Ocak 1905 (Ýstanbul)

Mustafa Kemal Atatürk
 

Atatürk'ün Hayatý
 

ATATÜRK'ÜN SON YILLARI VE ÖLÜMÜ
Atatürk'ün ilk hastalýk belirtisi 1937 yýlýnda ortaya çýktý. 1938 yýlý baþlarýnda Yalova'da bulunduðu sýrada, ciddî olarak hastalandý. Buradaki tedavi olumlu sonuç verdi. Fakat tamamen iyileþmeden Ankara'ya yaptýðý yorucu yolculuk, hastalýðýnýn artmasýna sebep oldu. Bu tarihlerde Hatay sorununun gündemde olmasý da onu yormaktaydý. Hasta olmasýna raðmen, Mersin ve Adana'ya geziye çýktý. Kýzgýn güneþ altýnda askerî birliklerimizi teftiþ edip tatbikat yaptýran Atatürk, çok yorgun düþtü. Ülkü edindiði millî dava uðruna kendi saðlýðýný hiçe saydý. Güney seyahati hastalýðýnýn artmasýna sebep oldu. 26 Mayýs'ta Ankara'ya döndükten sonra tedavi ve istirahat için Ýstanbul'a gitti. Doktorlar tarafýndan, siroz hastalýðý teþhisi kondu.
Deniz havasý iyi geldiði için, Savarona Yatý'nda bir süre dinlendi. Bu durumda bile ülke sorunlarýyla ilgilenmeye devam etti. Ýstanbul'a gelen Romanya kralý ile görüþtü. Bakanlar Kurulu toplantýsýna baþkanlýk etti. 4 Temmuz 1938'de Hatay Antlaþmasý'nýn yürürlüðe girmesi Atatürk'ü çok sevindirip moralini düzeltti. Temmuz sonlarýna kadar Savarona'da kalan Atatürk'ün hastalýðý aðýrlaþýnca Dolmabahçe Sarayý'na nakledildi. Fakat hastalýðý durmadan ilerliyordu. O'nun hastalýðýný duyan Türk halký, saðlýðýyla ilgili haberleri heyecanla takip ediyor, bütün kalbiyle iyileþmesini diliyordu. Hastalýðýnýn ciddiyetini kavrayarak 5 Eylül 1938'de vasiyetini yazýp servetinin büyük bir kýsmýný Türk Tarih ve Türk Dil kurumlarýna baðýþladý. Ekim ayý ortalarýnda durumu düzelir gibi oldu. Fakat, çok arzuladýðý hâlde, Ankara'ya gelip cumhuriyetin on beþinci yýl dönümü törenlerine katýlamadý.
29 Ekim 1938'de kahraman Türk Ordusu'na yolladýðý mesaj, Baþbakan Celâl Bayar tarafýndan okundu. "Zaferleri ve mazisi insanlýk tarihi ile baþlayan, her zaman zaferlerle beraber medeniyet nurlarýný taþýyan kahraman Türk ordusu!" sözü ile Türk Ordusu'nun önemini belirtmiþtir. Yine ayný mesajda "Türk vatanýnýn ve Türk'lük camiasýnýn þan ve þerefini, dahilî ve harici her türlü tehlikelere karþý korumaktan ibaret olan vazifeni, her an ifaya hazýr ve amade olduðuna benim ve büyük ulusumuzun tam bir inan ve itimadýmýz vardýr" diyerek Türk Ordusu'na olan güvenini belirtmiþtir.
Atatürk 1 Kasým 1938'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açýlýþ töreninde de bulunamadý. Hazýrladýðý açýlýþ nutkunu Baþbakan Celâl Bayar okudu. Atatürk bu nutkunda ülkenin imarý, saðlýk hizmetleri ve ekonomi konularýndaki faaliyetleri açýkladý. Bundan baþka eðitim ve kültür konularýna da temas edip gençliðin millî þuurlu ve modern kültürlü olarak yetiþmesi için Ýstanbul Üniversitesi'nin geliþtirilmesi, Ankara Üniversitesi'nin tamamlanmasý ve Van Gölü civarýnda bir üniversitenin kurulmasý için çalýþmalarýn yapýldýðýný belirtti. Türk Tarih ve Türk Dil kurumlarýnýn çalýþmalarýndan duyduðu memnuniyeti açýkladý. Ayrýca Türk gençliðinin kültürde olduðu gibi spor sahasýnda da idealine ulaþtýrýlmasý için Beden Terbiyesi Kanunu'nun uygulamaya konulmasýndan duyduðu memnuniyeti belirtti. Atatürk, ölümüne kadar memleket meselelerinden bir an olsun uzak kalmamýþtý.
Atatürk'ün hastalýðý tekrar þiddetlendi. 8 Kasýmda saðlýðýyla ilgili raporlar yayýmlanmaya baþlandý. Bütün memleketi tekrar derin bir üzüntü kapladý. Her Türk'ün kalbi onun kurtulmasý dileðiyle çarpýyordu. Ancak, kurtarýlmasý için gösterilen çabalar sonuç vermedi ve korkulan oldu. Dolmabahçe Sarayý'nda 10 Kasým 1938 sabahý saat dokuzu beþ geçe, insan için deðiþmez kanun, hükmünü uyguladý. Mustafa Kemal Atatürk aramýzdan ayrýldý. Bu kara haberle, yalnýz Türk milleti deðil, bütün dünya yasa büründü. Büyük, küçük bütün devletler onun cenaze töreninde bulunmak üzere temsilciler göndererek, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusuna karþý duyduklarý derin saygýyý belirten mesajlar gönderdiler. 16 Kasým günü Atatürk'ün tabutu, Dolmabahçe Sarayý'nýn büyük tören salonunda katafalka konuldu.
Üç gün üç gece, gözü yaþlý bir insan seli ulu önderine karþý duyduðu saygý, minnet ve baðlýlýðýný ifade etti. Cenaze namazý 19 Kasým günü Prof. Þerafettin Yaltkaya tarafýndan kýldýrýldý. On iki generalin omzunda sarayýn dýþ kapýsýna çýkarýlan tabut, top arabasýna konularak, Ýstanbul halkýnýn gözyaþlarý arasýnda Gülhane Parký'na götürüldü. Buradan bir torpido ile Yavuz zýrhlýsýna nakledildi. Büyük Ada açýklarýna kadar, donanmamýz ve törene katýlmak için gelmiþ olan yabancý gemilerin eþlik ettiði Yavuz zýrhlýsý cenazeyi Ýzmit'e getirdi. Burada Yavuz zýrhlýsýndan alýnan cenaze, özel bir trene kondu. Atalarýna son saygý görevlerini yapmak üzere toplanan halkýn kalbinde derin bir üzüntü býrakarak Ankara'ya getirilmek üzere hareket edildi.
Atatürk'ün vefatý üzerine cumhurbaþkaný seçilen Ýsmet Ýnönü, Türkiye Büyük Millet Meclisi Baþkaný, bakanlar, Genelkurmay Baþkaný, milletvekilleri ile ordu ve devlet ileri gelenleri tarafýndan karþýlanan cenaze, Türkiye Büyük Mîllet Meclisi önünde hazýrlanan katafalka kondu. Ankara halký da onun cenazesi önünden saygýyla geçerek son görevini yaptý. 21 Kasým 1938 Pazartesi günü, sivil ve askerî yöneticiler ile yabancý devlet temsilcilerinin hazýr bulunduðu ve on binlerce insanýn katýldýðý büyük bir tören yapýldý. Daha sonra Atatürk'ün tabutu katafalkta alýnarak. Etnografya Müzesinde hazýrlanan geçici kabre kondu. Türk milleti daha sonra, bu büyük insana lâyýk, Ankara Rasattepe'de bir Anýtkabir yaptýrdý. 10 Kasým 1953'te Etnografya Müzesinden alýnan Atatürk'ün naaþý Anýtkabir'e getirildi. Burada yurdun her ilinden getirilmiþ olan vatan topraklan ile hazýrlanan ebedî istirahatgâhýna yerleþtirildi.

Mustafa Kemal Atatürk Hayatý Geniþ Özet
 

Atatürkün Doðduðu Yer
Koca Kasým Paþa Mahallesi, Islahhane Caddesi (Bugünkü Apostolu Pavlu Caddesi No: 75, Aya Dimitriya Mahallesi, Selanik, Yunanistan)'nde bugün müze olan 3 katlý ve 3 odalý ve pembe boyalý evde doðdu. Þerafettin Turan'ýn kitabýnda "Ahmet Subaþý ya da Hatuniye Koca Kasýmpaþa semti" olarak geçmektedir.

Atatürk ilk öðrenimini ve askerî öðrenci olarak orta öðreniminin bir kýsmýný Selanik’te yaptý. Manastýr Askerî Lisesi’ni bitirdi.1902 yýlýnda Kara Harp Okulu’ndan, 1905 yýlýnda Harp Akademisi’nden mezun oldu.Orduda çeþitli vazifeler aldý. 1913 yýlýnda Sofya’da Ataþe Militer olarak bulundu.

Babasý Ali Rýza Efendi, annesi Zübeyde Haným'dýr. Baba tarafýndan dedesi Hafýz Ahmet Efendi XIV-XV. yüzyýllarda Konya ve Aydýn'dan Makedonya'ya yerleþtirilmiþ Kocacýk Yörüklerindendir.

Annesi Zübeyde Haným ise Selânik yakýnlarýndaki Langaza kasabasýna yerleþmiþ eski bir Türk ailesinin kýzýdýr.
Milis subaylýðý, evkaf katipliði ve kereste ticareti yapan Ali Rýza Efendi, 1871 yýlýnda Zübeyde Haným'la evlendi.
Atatürk'ün beþ kardeþinden dördü küçük yaþlarda öldü, sadece Makbule (Atadan) 1956 yýlýna deðin yaþadý.

Atatürkün Çocukluk ve Gençlik Yýllarý
(1881-1904) 1839'da Kocacýk'ta doðduðu sanýlan babasý Ali Rýza Efendi aslen Manastýr'a baðlý Debre-i Bâlâ'dandýr.Babasýnýn ailesi 14-15. yüzyýlda Anadolu'dan bölgeye göç etmiþ olan Yörüklerdendir. Daha sonradan ailesi Selanik'e göç eden Ali Rýza Bey,burada gümrük memurluðu ve kereste ticareti yapýyordu. Ali Rýza Bey, 1871 yýlýnda 1857 yýlýnda Selanik'e yakýn Langaza'da doðan Zübeyde Haným'la evlenmiþti. Mustafa Kemal Atatürk, bu çiftin çocuðu olarak, Rumî 1296 olarak kayýtlý olmak ve günü belli olmamakla beraber 1881 yýlýnda Selanik'te doðmuþtur. Kendi doðum tarihini 19 Mayýs olarak ifade ve kabul etmiþtir. Doðum Fatma, Ömer, Ahmet, Naciye, Fatma ve Makbule adlý beþ kardeþi olsa da Mustafa ile birlikte sadece Makbule küçük yaþta ölmeden sað kalabilmiþtir.

Öðrenim çaðýna gelen Mustafa'nýn hangi okula gideceði konusunda annesi ile babasý arasýnda anlaþmazlýk çýkmýþtý. Annesi Mustafa'nýn Hafýz Mehmet Efendi'nin mahalle mektebine gitmesini istiyor, babasý ise o dönemki yeni yöntemlerle eðitim yapan Mektebi Þemsi Ýbtidai'nde (Þemsi Efendi Mektebi) okumasýný istiyordu. En sonunda önce mahalle mektebine baþlayan Mustafa, birkaç gün sonra Þemsi Efendi Mektebi'ne geçti. 1888 yýlýnda babasýný kaybetti. Bir süre Rapla Çiftliði'nde dayýsý Hüseyin'in yanýnda kalýp hafif çiftlik iþleriyle uðraþtýktan sonra Selanik'e dönüp okulunu bitirdi. Bu arada Zübeyde Haným, Selanik'te gümrük memuru olan Ragýp Bey ile evlendi.

Þimdi müze olan Koca Kasým Paþa Mahallesi Islahhane Caddesi'ndeki ev 1870'te Rodoslu müderris Hacý Mehmed Vakfý tarafýndan yaptýrýlmýþ ve 1878'de yeni evlenen Ali Rýza Bey tarafýndan kiralanmýþtýr. Ancak o öldükten sonra Mustafa ve ailesi bu evden yanýndaki 2 katlý, 3 odalý ve mutfaklý daha küçük eve taþýnmýþlardýr.

Mustafa, Selânik Mülkiye Rüþtiyesi'ne kaydoldu ve 1893 yýlýnda Selânik Askerî Rüþtiyesi'ne girdi. Bu okulda Matematik Öðretmeni Yüzbaþý Üsküplü Mustafa Sabri Bey ona anlamý mükemmellik, olgunluk olan "Kemal" adýný verdi.[19]Fransýzca öðretmeni Yüzbaþý Nakiyüddin Bey (Yücekök), özgürlük düþüncesiyle genç Mustafa Kemal'in düþünce yapýsýný etkiledi. Mustafa Kemal Kuleli Askerî Ýdadisi'ne girmeyi düþündüyse de ona aðabeylik yapan Selânikli subay Hasan Bey'in tavsiyesine uyarak Manastýr Askerî Ýdadisi'ne kaydoldu. 1896-1899 yýllarýnda okuduðu Manastýr Askerî Ýdadisi'nde tarih öðretmeni Kolaðasý Mehmet Tevfik Bey (Bilge), Mustafa Kemal Efendi'nin tarihe olan merakýný güçlendirdi. Bu tarihte baþlayan 1897 Osmanlý-Yunan Savaþý'na gönüllü olarak katýlmak istediyse de hem Ýdadi öðrencisi olduðu için, hem de 16 yaþýnda olduðundan dolayý cepheye gidememiþtir. Bu okulu ikincilikle bitirdi. 13 Mart 1899'da Ýstanbul'da Mekteb-i Harbiye-i Þahane'ye girdi. Birinci sýnýfý 27., ikinci sýnýfý 11., üçüncü sýnýfý 1902'de Mülazým bugünkü ismiyle Teðmen rütbesiyle 549 kiþi arasýndan piyade sýnýf sekizincisi (1317 - P.8) olarak bitirdi. Akabinde Erkan-ý Harbiye Mektebi'ne (Harp Akademisi) devam ederek 11 Ocak 1905'te Kurmay Yüzbaþý rütbesiyle mezun oldu.

Atatürk'Ün Kiþilik Özellikleri
 

VATAN SEVERLÝÐÝ

• Vatan sevgisi Atatürk’ün en önemli özelliðidir.Vatanýn savunulmasý için hiçbir fedakârlýktan kaçýnmamýþtýr.Vatan savunmasýný her þeyden önemli ve her þeyden üstün gören Atatürk’ün Ýstiklâl Savaþýnýn kazanýlmasýnda vatan sevgisi ve Türk milletine olan güveni önemli bir yer tutar.

ÝDEALÝSTLÝÐÝ
• Atatürk’ün en büyük ideali ,Türk Milletinin ‘’ En medeni ve refah seviyesi yüksek bir millet olarak varlýðýný yükseltmek’’ti.Bir idealist olarak , en kýsa zamanda bu hedefe ulaþmak istiyordu.

HAKÝKATÝ ARAMA GÜCÜ
• Hakikati aramak ve hakikati konuþmak Atatürk’ün yöntemiydi.O , akýl ve bilime deðer verirdi.Olaylara bir bilim adamý gözüyle bakarak hakikati bulmaya çalýþýrdý.’’Akýl ve mantýðýn halledemeyeceði mesele yoktur.’’derdi

SABIR VE DÝSÝPLÝN ANLAYIÞI
• Atatürk önemli düþünceler karþýsýnda önce düþünür , inceler , araþtýrýr ve tartýþýrdý.Sonra kesin kararýný verirdi.Verdiði kararýn uygulanma zamanýný ise sabýrla beklerdi.

ÝLERÝ GÖRÜÞLÜLÜÐÜ
• Atatürk olaylarýn gidiþini deðerlendirerek sonucunu tespit ederdi.Çanakkale Muharebeleri sýrasýnda , düþman donanmasýnýn nerden çýkarma yapabileceðini önceden sezerek gerekli tedbiri almasý savaþýn sonucunu deðiþtirmiþtir.

AÇIK SÖZLÜLÜÐÜ
• Atatürk , doðruyu söylemekten asla çekinmezdi.’’Ben düþündüklerimi ,daima halkýn huzurunda söylemeliyim.yanlýþým varsa halk beni tekzip eder.’’derdi.

MANTIKLILIÐI
• Keskin bir mantýk ve zekâ gücüne sahip olan Atatürk ,hayatý boyunca akýl ve mantýða büyük önem vermiþtir.Bu özellik onun evrensel devlet adamý olarak tanýnmasýnda büyük bir rol oynamýþtýr.’’Bizim akýl ,mantýk ve zekâ ile hareket etmek en belirgin özelliðimizdir.’’ diyerek ülke sorunlarýnda mantýk ve þuurla hareket edildiðini göstermiþtir.

ÇOK CEPHELÝLÝÐÝ
Atatürk çok cepheli bir liderdi.O hem fikir hem de hareket adamýdýr.Yani bir taraftan Türk inkýlabýnýn hazýrlayýcýsý diðer taraftan da uygulayýcýsý olmuþtur.Hem düþünen hem de eserler veren Atatürk , çok yönlü bir lider olduðunu göstermiþtir.

EÐÝTÝMCÝLÝÐÝ
Atatürk toplumu çaðdaþ uygarlýk düzeyinin üstüne çýkarmayý amaçladýðý için milli eðitim ile yakýndan ilgilenmiþtir.O , ‘’ Eðitimdir ki bir milleti ya hür , baðýmsýz , þanlý , yüce bir toplum olarak yaþatýr ; ya da bir milleti esaret ve sefalete terk eder.

YÖNETÝCÝLÝÐÝ
Mustafa Kemal iyi bir yönetici için gerekli bütün özelliklere sahipti.Kibar davranýþlarý , dürüstlüðü ,emir veriþ tarzýyla örnek olmuþtur.Gerek devlet yönetiminde gerekse askerlik hayatý boyunca hiçbir zaman maceraya yer vermemiþtir.Atatürk ‘’Büyük kararlar vermek kâfi deðildir.Bu kararlarý cesaret ve kesinlikle tatbik etmek lâzýmdýr.’’ diyerek verdiði kararlarda ýsrarcý olmuþ ve sonucun kendi istediði þekilde çözümlenmesi için uðraþmýþtýr.

Mustafa Kemal ATATÜRK
 

Atatürk'Ün Okuduðu Okullar
MsXLabs.org

Mahalle Mektebi: Osmanlý Eðitim sisteminde subyan okulu olarak geçen, ilk öðretim düzeyinde eðitim veren okullara verilen genel addýr. Artýk bulunmamaktadýr.

Þemsi Efendi Okulu: Þemsi Efendi Okulu bugün Terakki Vakfý'na baðlý okullarýn ilk olanýdýr. Selanik'teki bu okul bugün hizmet vermemektedir.

• Selanik Mülkiye Rüþtiyesi - Selanik Orta Okulu: Bugün için bilgi yoktur.
• Selanik Askeri Rüþtiyesi - Selanik Askeri Orta Okulu: Bugün için bilgi yoktur.
• Manastýr Askeri Ýdadisi - Manastýr Askeri Lisesi: Manastýr'dadýr ve bugün müzedir.
• Harp Okulu - Kara Harp Okulu
• Harp Akademisi - Harp Akademileri Komutanlýðý

Öðrenim çaðýna gelen Mustafa, annesinin isteðiyle Hafýz Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde öðrenime baþladý, daha sonra babasýnýn isteðiyle Mektebi Þemsi Ýbtidai (Þemsi Efendi Mektebi)'ne geçti. Bu sýrada babasýný kaybetti (1888). Bir süre Rapla Çiftliði'nde Hüseyin dayýsýnýn yanýnda kaldýktan sonra Selânik'e dönüp okulunu bitirdi. Bu arada Zübeyde Haným, Selanik'te gümrük memuru olan Ragýp Bey ile evlendi.

Þimdi müze olan Koca Kasým Paþa Mahallesi Islahhane Caddesi'ndeki ev 1870'de Rodoslu müderris Hacý Mehmed Vakfý tarafýndan yaptýrýlmýþ ve 1878'de yeni evlenen Ali Rýza Bey tarafýndan kiralanmýþtýr. Ancak o öldükten sonra Mustafa ve ailesi bu evden yanýndaki 2 katlý, 3 odalý ve mutfaklý daha küçük eve taþýnmýþlardýr.

Kýz kardeþi Makbule Haným, annesi Zübeyde Haným ve Atatürk
Mustafa, Selânik Mülkiye Rüþtiyesi'ne kaydoldu ve 1893 yýlýnda Selânik Askerî Rüþtiyesi'ne girdi. Bu okulda Matematik Öðretmeni Yüzbaþý Üsküplü Mustafa Sabri Bey "Kemal" adýný ilave etti. Fransýzca öðretmeni Yüzbaþý Nakiyüddin Bey (Yücekök), özgürlük düþüncesiyle genç Mustafa Kemal'in düþünce yapýsýna etkiledi. Mustafa Kemal Kuleli Askerî Ýdadisi'ne girmeyi düþündüyse de ona aðabeylik yapan Selânikli bir subay Hasan Bey'in tavsiyesine uyarak Manastýr Askerî Ýdadisi'ne kaydoldu. 1896-1899 yýllarýnda okuduðu Manastýr Askerî Ýdadisi'nde Tarih öðretmeni Kolaðasý Mehmet Tevfik Bey (Bilge), Mustafa Kemal Efendi'nin tarih'e olan merakýný güçlendirdi. Bu okulu ikincilikle bitirdi. 13 Mart 1899'da Ýstanbul'da Mekteb-i Harbiye-i Þahane (Harp Okulu)'na girdi. Birinci sýnýfý 27. ikinci sýnýfý 11. üçüncü sýnýfý 1902'de Mülazým (Teðmen) rütbesiyle, 549 kiþi arasýndan, piyade sýnýf sekizincisi (1317 - P.8) olarak bitirdi. Akabinde Erkan-ý Harbiye Mektebi (Harp Akademisi)'ne devam etti ve 11 Ocak 1905'te Kurmay Yüzbaþý rütbesiyle bitirdi.

Mustafa Kemal'in Selanik'te dogdugu ev
Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, 19 Mayýs 1881 yýlýnda, Selanik'te Kocakasým Mahallesi, Islahhane Caddesi'ndeki üç katlý pembe evde doðdu. Selanik yerlilerinden olan babasý Ali Rýza Efendi, Söke'den Selanik'e gelmiþ Türkmenlerden "Kýrmýzý Hafýz" lakaplý Ahmet Efendinin oðludur. Annesi Zübeyde Haným ise 1871 yýlýnda Selanik yakýnlarýndaki Langaza kasabasýna yerleþmiþ, Hacý Sofi ailesinden Feyzullah Aða'nýn kýzýdýr.

Gümrük Muhafaza Teþkilatý'nda memurluk yaparken Zübeyde Hanýmla evlenen Ali Rýza Efendi, 1877 Osmanlý-Rus Savaþý'ndan önce de Selanik Asakir-i Milliye Taburunda da subaylýk yapmýþtýr. Daha sonralarý kereste ticareti yapan babasý 1893 yýlýnda öldüðünde Mus tafa yedi, kýz kardeþi Makbule bir yaþýnda idi. Diðer kardeþleri Naciye, Ömer ve Fatma küçükken öldüler. Zübeyde Haným oðlunun baþarýlarýný gördükten sonra, tedavi görmek için gittiði Ýzmir'de 14 Ocak 1923 günü 66 yaþýnda hayata gözlerini yummuþtur. Makbu le Haným (Atadan) ise 1956 yýlýna kadar yaþamýþtýr.

Ali Rýza EFENDÝ (1839-1893)
Babasý Ali Rýza Efendi
Ali Rýza Efendi 1839 yýlýnda Selanik'te doðdu. Söke'den Selanik'e yerleþmiþ Türkmenlerden "Kýrmýzý Hafýz" lakaplý Ahmet Efendinin oðludur. Ýlkokulu Abdi Hafýz Mahalle Mektebinde okudu. Selanik'te Evkaf Ýdaresinde katiplik, sonrada Gümrük Muhafaza Teþkilatýnda memurluk yaptý. Memurluðu sýrasýnda, Hacý Sofi ailesinden Feyzullah Aða'nýn kýzý Zübeyde Hanýmla evlendi.
1876 yýlýnda da Selanik Asakir-i Milliye taburunda subay olarak görev alan Ali Rýza Efendi, daha sonra da kereste ticareti yapmaya baþladý. Zübeyde Haným'dan beþ çocuðu oldu. Çocuklarýndan Naciye, Ömer ve Fatma fazla yaþamadý. Sadece Mustafa ve Makbule hayatlarýna devam edebildi. Ali Rýza Efendi, 1893 yýlýnda, tek oðlu Mustafa Kemal ilkokulda okuduðu sýrada, rahatsýzlandý ve öldü.

Zübeyde Haným
Annesi Zübeyde Haným
Zübeyde Haným 1857 yýlýnda Selanik'te doðdu. Mustafa Kemal’in anne soyundan dedesi Sofu-zade Feyzullah Efendi’dir. Selanik’e bir saat mesafede bulunan Langaza’da çiftlik sahibi idi. Atatürk’ün ve Makbule Haným’ýn çocukluk anýlarýnda bahsettiði çiftlik burasýdýr. Annesi Zübeyde haným, Hacý Sofi ailesinden Feyzullah Efendi’nin üçüncü eþi Ayþe Haným’dan tek kýzýydý. Selanik'te Gümrük Muhafaza Teþkilatýnda memur olan Ali Rýza Efendi ile evliliðinden beþ çocuk sahibi oldu. Fatma ve Ömer'i daha küçükken kaybetti. 1888 yýlýnda Mustafa ilkokuldayken kocasýný da kaybeden Zübeyde Haným, zaman zaman çocuklarý ile birlikte kardeþi Hüseyin Aða'nýn çiftliðine giderdi. Bu sýrada, Atatürk'ün ifadesiyle; iyi kalpli bir insan olan Ragýp Bey'le evlendi. Kýzlarýndan Naciye de çok yaþamadý.
Balkan harbinden sonra, birçok Türk ailesi gibi, kýzý Makbule ile birlikte Selanik'ten göç etti ve Ýstanbul'a gelerek Beþiktaþ-Akaretler'de bir eve yerleþti. Milli Mücadele yýllarýnda Ankara'ya gelen Zübeyde Haným, 1919'da ayrýlmak zorunda kaldýðý oðlunu, yýllar sonra Ankara'da Devlet Baþkaný olarak gördü. 14 Ocak 1923'te tedavi amacýyla gittiði Ýzmir'de 66 yaþýnda vefat etti.

Makbule ATADAN (1887-1956)
Mustafa Kemal Atatürk'ün kýz kardeþi Makbule Atadan
Mustafa Kemal Atatürk'ün kýz kardeþi olan Makbule Atadan, 1887 yýlýnda Selanik'te doðdu. Balkan Savaþlarýndan sonra, annesi Zübeyde Haným'la birlikte Selanik'ten ayrýlarak Ýstanbul'a yerleþti. Cumhuriyet'in ilanýndan sonra aðabeyinin isteði üzerine, annesiyle birlikte Ankara'ya geldi. Bir süre Atatürk'ün yanýnda kalan Makbule Atadan, daha sonra Çankaya Köþkü arazisi içinde kendisi için yaptýrýlan Çamlý Köþke yerleþti.
1930'da Atatürk'ün isteðiyle Fethi Okyar'ýn kurduðu Serbest Cumhuriyet Fýrkasýna giren Makbule Haným birkaç ay sonra parti kapatýlýnca siyasetten çekildi ve 1935'de milletvekili Mecdi Boysan ile evlendi. Makbule Atadan'ýn aðabeyi Atatürk ile ilgili anýlarý "Büyük Kardeþim Atatürk (1952)" ve "Aðabeyim Mustafa Kemal (1952)" adlarýyla yayýmlandý. 1956 yýlýnda 69 yaþýnda öldü.

OKUL YILLARI
Mustafa, öðrenim çaðýna gelince Hafýz Mehmet Efendi'nin mahalle mektebine baþladý. Sonra babasýnýn isteðiyle, yeni bir yöntemle öðretim yapmak üzere Selanik'te açýlan, Þemsi Efendi Mektebi'ne geçti. Bu sýrada babasýný kaybetti. Bir süre Rapla çiftliðinde dayýsýnýn yanýnda kaldýktan sonra, annesi Mustafa'nýn eðitim hayatýna devam etmesini istediði için, Selanik Mülkiye Ýdadisi'ne (ortaokul) kaydoldu.

Mustafa'nýn bu okulda hocasýyla arasýnda bir tartýþma geçince, zaten orada okumasýný istemeyen büyükannesi onu derhal okuldan aldý. Askeri Rüþtiye elbisesi giyen komþusunun oðluna özenen Mustafa, asker olmasýný istemeyen annesinin karþý çýkmalarýna raðmen, gizlice, Selanik Askeri Rüþtiyesi'nin sýnavýna girdi. Sýnavý kazandýðý haberini alan Mustafa annesine karþý bir oldu bitti yapýp, bu okula kaydýný yaptýrdý. (1893). Bu okulda, Matematik hocasý ona Kemal adýný verdi.

Selanik Askeri Rüþtiyesini baþarýyla bitiren Mustafa Kemal, Manastýr Askeri Ýdadisi'ne (lise) girdi. Burada Fransýzca'dan geri kalýnca, ilk tatilde Selanik'e gitti ve iki üç ay gizlice Fransýz Firerler Okulu'nun özel sýnýfýna devam ederek, Fransýzcasýný geliþtirdi. Ertesi yýl Manastýr Askeri Ýdadisi'nde, buraya yeni gelen Þair Ömer Naci ile tanýþtý ve edebiyatla da ilgilenmeye baþladý.

HARP OKULU YILLARI
Manastýr Askeri Ýdadisi'ni baþarýyla bitiren Mustafa Kemal, Ýstanbul'a giderek Harp Okulu'nun piyade bölümüne girdi. (13 Mart 1899). Harp Okulu'nun ilk sýnýfýnda az çalýþan Mustafa Kemal, diðer iki yýlda var gücüyle derslerine sarýldý. 1902'de bu okulu teðmen rütbesiyle bitirdi ve öðrenimine Harp Akademisi'nde devam etti. 1903 yýlýnda Üsteðmen oldu. 11 Ocak 1905 tarihinde de Harp Akademisi'nden mezun olan Kurmay Yüzbaþý Mustafa Kemal, staj yapmasý için Þam'daki 30. Süvari Alayý'na gönderildi.

Mustafa Kemal Atatürk
 

Mustafa Kemal Atatürk
Mustafa Kemal Atatürk (1881, Selânik – 10 Kasým 1938, Ýstanbul), Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk cumhurbaþkaný olan Türk siyasetçi ve devlet adamý. Osmanlý mirlivasý ve Türkiye'nin iki mareþalinden biridir. 1919 yýlýnda baþlattýðý Kurtuluþ Savaþý'nýn önderliðini yapmýþ; daha sonra, modern Türkiye'yi oluþturan devrim ve reformlarý gerçekleþtirmiþtir. Mustafa Kemal Atatürk Osmanlý Ordusu'nda subay olarak görev yapmýþ; Türk Ordularý Baþkomutaný olarak Sakarya Meydan Muharebesi'ndeki baþarýsýndan dolayý 19 Eylül 1921 tarihinde, "Gazi" unvanýný almýþ ve mareþalliðe yükselmiþtir. Cumhuriyet Halk Partisi'ni kurmuþ ve ilk genel baþkaný olmuþtur.1938 yýlýndaki vefatýna kadar arka arkaya 4 kez cumhurbaþkaný olan Atatürk, bu görevi en uzun süre yürüten cumhurbaþkaný olmuþtur.

Çocukluk ve gençlik (1881-1904)
1839'da Kocacýk'ta doðduðu sanýlan babasý Ali Rýza Efendi aslen Manastýr'a baðlý Debre-i Bâlâ'dandýr. Babasýnýn ailesi Arnavutlar ya da 14-15. yüzyýlda Anadolu'dan bölgeye göç etmiþ olan Yörüklerdendir. Daha sonradan ailesi Selanik'e göç eden Ali Rýza Bey, burada gümrük memurluðu ve kereste ticareti yapýyordu. Ali Rýza Bey, 93 Harbi (1877-78) esnasýnda yerel birliklerde teðmenlik yapmýþtý. Bu durum Atatürk'ün ailesinin kýsmen de olsa Osmanlý'daki egemen elitlerden olduðunu gösterir.

Ali Rýza Bey, 1871 yýlýnda 1857 yýlýnda Selanik'in batýsýndaki Langaza'da çiftçi bir ailede doðan Zübeyde Haným'la evlenmiþti. Mustafa Kemal Atatürk, bu çiftin çocuðu olarak, Rumî 1296 (miladî 1881) yýlýnda Selanik'te doðmuþtur. Samsun'a çýktýðý 19 Mayýs tarihini doðum günü kabul etmiþtir. Fatma, Ömer, Ahmet, Naciye ve Makbule adlý beþ kardeþinin ilk dördü küçük yaþta hayatýný kaybetmiþtir.

Öðrenim çaðýna gelen Mustafa'nýn hangi okula gideceði konusunda annesi ile babasý arasýnda anlaþmazlýk çýkmýþtý. Annesi Mustafa'nýn Hafýz Mehmet Efendi'nin mahalle mektebine gitmesini istiyor, babasý ise o dönemki yeni yöntemlerle eðitim yapan seküler Mektebi Þemsi Ýbtidai'nde (Þemsi Efendi Mektebi) okumasýný istiyordu. En sonunda önce mahalle mektebine baþlayan Mustafa, birkaç gün sonra Þemsi Efendi Mektebi'ne geçti.Atatürk, okul seçimindeki bu kararý için hayatý boyunca babasýna minnettarlýk duymuþtur. 1888 yýlýnda babasýný kaybetti. Bir süre Rapla Çiftliði'nde annesinin üvey kardeþi Hüseyin'in yanýnda kalýp hafif çiftlik iþleriyle uðraþtýktan sonra -eðitimsiz kalacaðýndan endiþe eden annesinin isteðiyle- Selanik'e dönüp okulunu bitirdi. Bu arada Zübeyde Haným, Selanik'te gümrük memuru olan Ragýp Bey ile evlendi.

Þimdi müze olan Koca Kasým Paþa Mahallesi Islahhane Caddesi'ndeki ev 1870'te Rodoslu müderris Hacý Mehmed Vakfý tarafýndan yaptýrýlmýþ ve 1878'de yeni evlenen Ali Rýza Bey tarafýndan kiralanmýþtýr. Ancak o öldükten sonra Mustafa ve ailesi bu evden yanýndaki 2 katlý, 3 odalý ve mutfaklý daha küçük eve taþýnmýþlardýr.

Mustafa, seküler bir okul olan ve bürokrat yetiþtirenSelânik Mülkiye Rüþtiyesi'ne kaydoldu. Ancak muhitindeki askerî öðrencilerin üniformalarýndan da etkilenerek -annesinin karþý çýkmasýna raðmen- 1893 yýlýnda Selânik Askerî Rüþtiyesi'ne girdi. Bu okulda Matematik Öðretmeni Yüzbaþý Üsküplü Mustafa Sabri Bey ona anlamý mükemmellik, olgunluk olan "Kemal" adýný verdi. Fransýzca öðretmeni Yüzbaþý Nakiyüddin Bey (Yücekök), özgürlük düþüncesiyle genç Mustafa Kemal'in düþünce yapýsýný etkiledi. Mustafa Kemal Kuleli Askerî Ýdadisi'ne girmeyi düþündüyse de ona aðabeylik yapan Selânikli subay Hasan Bey'in tavsiyesine uyarak Manastýr Askerî Ýdadisi'ne kaydoldu. 1896-1899 yýllarýnda okuduðu Manastýr Askerî Ýdadisi'nde tarih öðretmeni Kolaðasý Mehmet Tevfik Bey (Bilge), Mustafa Kemal'in tarihe olan merakýný güçlendirdi. Bu tarihte baþlayan 1897 Osmanlý-Yunan Savaþý'na gönüllü olarak katýlmak istediyse de hem Ýdadi öðrencisi olduðu için, hem de 16 yaþýnda olduðundan dolayý cepheye gidememiþtir. Bu okulu ikincilikle bitirdi. 13 Mart 1899'da Ýstanbul'da Mekteb-i Harbiye-i Þahane'ye girdi. Birinci sýnýfý 27., ikinci sýnýfý 11., üçüncü sýnýfý 1902'de Mülazým bugünkü ismiyle Teðmen rütbesiyle 549 kiþi arasýndan piyade sýnýf sekizincisi (1317 - P.8) olarak bitirdi. Akabinde Erkan-ý Harbiye Mektebi'ne (Harp Akademisi) devam ederek 11 Ocak 1905'te Kurmay Yüzbaþý rütbesiyle mezun oldu.

Askerlik (1905-1918)

Erken dönem
Kurmay Yüzbaþý Mustafa Kemal, mezuniyetinin ardýndan merkezi Þam'da bulunan 5.Ordu'ya staja gönderildi. Bu stajýnda piyade, süvari ve topçu sýnýflarýnda görev aldý.1905-1907 yýllarý arasýnda Þam'da Lütfi Müfit Bey (Özdeþ) ile birlikte 5. Ordu emrinde görev yaptý. Ýlk stajý 5. Ordu'ya baðlý 30'uncu Süvari Alayý'nda gerçekleþti. Bu dönemde düþük rütbeli stajyer bir kurmay subay olarak Suriye'nin çeþitli bölgelerindeki isyanlarla ilgilenen Mustafa Kemal, "küçük savaþ" (gerilla savaþý) üzerine tecrübe kazandý. Ýsyanlarla uðraþtýðý dört aydan sonra Þam'a döndü. 1906 Ekim ayýnda Binbaþý Lütfi Bey, Dr. Mahmut Bey, Lüfti Müfit (Özdeþ) Bey ve askerî tabip Mustafa Cantekin ile birlikte 'Vatan ve Hürriyet' adlý bir cemiyeti kurduktan sonra ordudan izinsiz Selânik'e gitti. Selânik Merkez Komutan Muavini Yüzbaþý Cemil Bey (Uybadýn)'in yardýmýyla karaya çýktý ve orada cemiyetinin þubesini açtý. Bir süre sonra arandýðýný öðrendi ve ona aðabeylik yapan Albay Hasan Bey, Yafa'ya dönüp oranýn komutaný Ahmet Bey'e Mýsýr sýnýrýnda Bîrüssebi'ye gönderildiðini bildirmesini önerdi. Ahmet Bey de Mustafa Kemal Bey'i Bîrüssebi'ye tayin etti ve bir süre sonra topçu staj için tekrar Þam'a gönderildi. 20 Haziran 1907'de Kolaðasý (Kýdemli Yüzbaþý) oldu ve 13 Ekim 1907'de 3.Ordu'ya kurmay olarak atandý. Ancak Selânik'e vardýðýnda 'Vatan ve Hürriyet'in þubesinin Ýttihat ve Terakki Cemiyeti'ne ilhak edildiðini öðrendi. Bu yüzden kendisi de 1908 Þubat ayýnda Ýttihat ve Terakki Cemiyeti'ne üye oldu (Üye numarasý: 322). 22 Haziran 1908'de Rumeli Doðu Bölgesi Demiryollarý Müfettiþliðine atandý.

23 Temmuz 1908'de Meþrutiyet'in ilanýndan sonra Aralýk 1908 sonlarýnda Ýttihat ve Terakki Cemiyeti tarafýndan toplumsal ve siyasal sorunlarý ve güvenlik problemlerini incelemek üzere bugünkü Libya'nýn bir parçasý olan Trablusgarp'a gönderildi. Burada 1908 Devriminin fikirlerini Libyalýlara yaymaya ve buradaki nüfusun farklý kesimlerinden gelenleri Jön Türk politikasýna kazanmaya çalýþtý. Bu siyasi görevin yaný sýra bölge halkýnýn güvenliði ile de ilgilendi. Kentin dýþýnda yapýlan bir savaþ tatbikatýnda Bingazi garnizonuna önderlik ederek askerlere modern taktikler öðretti. Bu tatbikat süresince isyana meyilli Þeyh Mansur'un evini sararak bölgede sistem karþýtý baþka güçlü kiþilere örnek olmasý amacýyla onu kontrol altýna aldý. Ayrýca hem kentli, hem de kýrsal bölge insanlarýný korumak için bir yedek ordu planlamaya baþladý.

13 Ocak 1909'da 3. Ordu'ya baðlý Selânik Redif Fýrkasý'nýn Kurmay Baþkaný oldu ve 13 Nisan 1909'da Meþrutiyet'e karþý 3. Ordu'ya baðlý Taþkýþla'da konuþlanmýþ 2. ve 4. Avcý Taburlarý'nýn isyanýyla baþlayan, diðer birliklerin katýlýmýyla geniþleyen 31 Mart Ayaklanmasý'ný bastýrmak üzere Selânik ve Edirne'den yola çýkarak Mirliva Mahmut Þevket Paþa komutasýnda 19 Nisan 1909'da Ýstanbul'a girecek olan Hareket Ordusu'na baðlý birinci kademe birliklerinin kurmay baþkaný oldu. Daha sonra 3. Ordu Kurmaylýðý, 3. Ordu Subay Talimgâhý Komutanlýðý, 5. Kolordu Kurmaylýðý, 38. Piyade Alayý Komutanlýðý görevlerinde bulundu.

Mustafa Kemal Bey, 12 Eylül - 18 Eylül 1910'da Fransa'da düzenlenen Picardie Manevralarý'na gönderildi. Burada uçaklarýn deneme uçuþuna davet edildiyse de yanýndaki komutanýnýn uyarýsýyla uçaða binmedi. Bineceði uçak yere çakýldý ve uçaðýn içinde bulunanlar öldü. Bazý yazarlar, ömrü boyunca uçaða binmeyen Atatürk'ün bu davranýþýný, Picardie Manevralarý'nda yaþadýðý olayýn ardýndan temkinli davranmasýna baðlamýþlardýr.

Mustafa Kemal dönüþünün ardýndan 27 Eylül 1911'de Ýstanbul'da Genelkurmay Karargâhýnda görev aldý.

Trablusgarp Savaþý
Ýtalyanlar'ýn Trablusgarp'a saldýrýsýyla 19 Eylül 1911'de baþlayan Trablusgarp Savaþý'nda, 27 Kasým 1911'de Binbaþý olan Mustafa Kemal Bey, Binbaþý Enver Bey, Fuat (Bulca), Nuri (Conker) ve Binbaþý Fethi (Okyar) gibi diðer Ýttihatçý subaylarla birlikte 18 Aralýk 1911'de hareket etti. Mustafa Kemal ile grubu, Mýsýr'da Kahire ve Ýskenderiye üzerinden Bingazi'ye gitti. 19 Ekimde Ýskenderiye'den yola çýktýktan bir süre sonra bir hastalýk geçirdi. 22 Aralýk'ta Tobruk yakýnýnda zafer kazandý. Derne'deki 16 - 17 Ocak 1912 taarruzunda gözünden yaralanýp bir ay hastanede tedavi gördü ve 6 Mart'ta Derne Komutanlýðý'na getirildi. Ayný yýlýn eylülünde baþlayan barýþ görüþmelerine raðmen çatýþmalar sürerken, Karadað'ýn 8 Ekim'de Osmanlý Devleti'ne savaþ ilan etmesi ve Balkan Savaþlarý'nýn baþlamasý nedeniyle barýþa razý olunmasýyla Mustafa Kemal ve diðer subaylar Ýstanbul'a geri döndüler.

Balkan Savaþlarý
Mustafa Kemal Bey Balkan Savaþlarý'nýn patlak vermesiyle 24 Ekim 1912'de Ýstanbul'a hareket etti ve 24 Kasým 1912'de karargâhý Bolayýr'da bulunan Bahr-i Sefit Boðazý (Akdeniz Boðazý) Kuvayi Mürettebesi Harekât Þubesi Müdürlüðü'ne atandý. Osmanlý ordusu burada general Stilian Georgiev Kovachev komutasýndaki Bulgar 4. Ordusuna yenildi. Haziran 1913'de baþlayan Ýkinci Balkan Savaþý'nda komutasý altýndaki birliklerle Dimetoka ve Edirne'ye girdi.

27 Ekim 1913'te Sofya Askerî Ataþeliði'ne atanarak yakýn arkadaþý Sofya Sefiri (Elçisi) Fethi Bey (Okyar)'in altýnda çalýþtý. Ek görev olarak Belgrad ve Çetine Askerî Ataþeliðini de yürüttü. Bu görevde iken 1 Mart 1914'te Kaymakam (Yarbay)lýða yükseldi.

Birinci Dünya Savaþý
Askerî Ataþe görevi Ocak 1915'te sona erdi. Bu sýrada 28 Temmuz 1914'de I. Dünya Savaþý baþladý, Osmanlý Devleti de 29 Ekim 1914'te savaþa girdi. 20 Ocak 1915'de Mustafa Kemal Bey 3. Kolordu emrinde Tekfurdað'da kurulacak olan 19. Fýrka Komutanlýðýna atandý.

19. Fýrka, 23 Mart 1915'te Müstahkem Mevki Komutanlýðý emriyle Eceabat bölgesinde ihtiyata alýndý. 25 Nisan 1915'te Gelibolu Yarýmadasý'na Ýtilaf Devletleri'nin yaptýðý çýkartmalarýyla Çanakkale Savaþý baþladý. 3.Kolordu komutaný Mehmet Esat Paþa'nýn emrinde savaþan Kaymakam (Yarbay) Mustafa Kemal Bey Arýburnu'na çýkan ANZAC (Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu) birliklerinin yarýmada içine ilerlemesini Conkbayýrý'nda durdurdu. Bu baþarý üzerine 5. Ordu komutaný Mareþal Otto Liman von Sanders'in takdirini kazandý ve 1 Haziran 1915'te Miralay (Albay)lýða yükseldi.[28] Ýngilizlerin Aðustos ayýnda Suvla Körfezi'ne yaptýðý ikinci çýkartmadan sonra, 8 Aðustos akþamý Otto Liman von Sanders Anafartalar mevkiinde bulunan birliklerinin komutasýný verdi ve 9-10 Aðustos'ta Anafartalar Zaferi'ni kazandý. Bu zaferi 17 Aðustos'ta Kireçtepe ve 21 Aðustos'ta II. Anafartalar Zaferi takip etti. Miralay (Albay) Mustafa Kemal Bey, Ruþen Eþref Bey (Ünaydýn) baþta olmak üzere Ýstanbul basýný tarafýndan "Anafartalar Kahramaný" olarak kamuoyuna tanýtýldý.

14 Ocak 1916'da Gelibolu'dan Edirne'ye sevk edilmiþ olan 16. Kolordu komutanlýðýna atandý. Edirne'de bulunduðu 2 ay kadar süre boyunca 16. Kolordu'nun ikmali, toparlanmasý ve eðitimi ile ilgilendi. Doðu Cephesinde Rus birlikleri Osmanlý 3. Ordusu'nu püskürtmüþ 16 Þubatta Erzurum'u, 3 Martta Bitlis, Muþ, Van ve Hakkari'yi iþgal etmiþti. Albay Mustafa Kemal 15 Mart tarihinde 3. Ordu'yu desteklemesi için emrindeki 16. Kolordu ile birlikte Diyarbakýr'a gönderildi. Rütbesine göre kendisine aðýr bir sorumluluk verilen 16. Kolordu Komutaný Mustafa Kemal 1 Nisan 1916'da Diyarbakýr'da iken Tuðgeneralliðe (Mirliva) yükseltildi ve Paþa unvanýný aldý. Mustafa Kemal taktik bir geri çekilme emri verdi. Daha sonra beklenmedik bir saldýrý ile Muþ'u Ruslardan kurtararak Osmanlý birliklerine stratejik bir üstünlük saðladý. Kafkas Cephesindeki bu baþarýsýndan dolayý Altýn Kýlýç madalyasý ile ödüllendirildi. Aðustos ayýnda Muþ ve Bitlis tümüyle Rus iþgalinden kurtarýldý.

7 Mart 1917'de karargâhý Diyarbakýr'da bulunan 2. Ordu Komutan Vekilliðine atandýktan sonra Hicaz Kuvveyi Seferiyesi Komutanlýðýna getirilmek istendi. Ancak bunu kabul etmeyerek 5 Temmuz 1917'de Yýldýrým Ordularý Grubu emrindeki 7. Ordu Komutanlýðýna atandý.

Mustafa Kemal Diyarbakýr'dayken, Ýttihatçý fedailerden Yakup Cemil bir hükûmet darbesi yapmaya karar vermiþtir. Savaþýn kaybedildiðini düþünmektedir. Tek kurtuluþ yolunun Bab-ý Âli'yi basýp, hükûmeti devirerek Baþkomutan vekili ve Harbiye Nazýrý'ný deðiþtirmek olduðuna inanmaktadýr. Yeni Baþkomutan vekili ve Harbiye Nazýrý olarak da Mustafa Kemal'i düþünmektedir. Anlaþtýðý arkadaþlarýndan biri komployu Enver Paþa'ya haber vermiþtir. Bunun üzerine Yakup Cemil kurþuna dizilerek öldürülmüþtür. Mustafa Kemal Falih Rýfký Atay'a anlattýðý hatýralarýnda þöyle demektedir: "O vakit tümenlerimden birine komuta eden Ali Fuad (Cebesoy)'a : Yakup Cemil asýlmýþ. Sebebi de ben Baþkomutan vekili ve Harbiye nazýrý olmadýkça kurtuluþ yoktur demiþ. Dediðini yapmýþ bile olsaydý ben Ýstanbul'a gittiðimde ilk iþ olarak Yakup Cemil'i cezalandýrýrdým. Eðer ben, o ve onun gibiler tarafýndan iktidara getirilecek bir adamsam, adam deðilim!" demiþtir.

15 Aralýk 1917 ile 5 Ocak 1918 tarihleri arasýnda Veliaht Vahdettin Efendi'nin maiyetinde Almanya'ya giderek Keiser II. Wilhelm, Genel Karargâhý ve Elsass bölgesini ziyaret etti.

1918 Haziran ayýnda Viyana ve (bugünkü adý Karlovy Vary olan) Karlsbad'a giderek tedavi gördü. Sultan Mehmed Reþad'ýn vefatý ve Vahdettin'in cülusu üzerine 2 Aðustos'ta Ýstanbul'a döndü. 15 Aðustos'ta 7. Ordu Komutaný olarak Filistin Cephesi'ne atandý ve ardýndan Fahri Yaver Hazreti Þehriyari (Padiþahýn Onursal Yaveri) unvaný verildi. Mustafa Kemal Paþa, 20 Eylül 1918 tarihinde Vahdettin'in baþyaveri Naci (Eldeniz) Bey'e bir telgraf çekerek Yýldýrým Ordularý Grubu'nun savaþ gücünün kalmadýðýný bildirerek mütareke istemesini önerdi. Ayrýca yeni hükûmette kendisinin Harbiye Nazýrý ve Baþkumandan Vekili olarak görevlendirilmesini istedi. Ardýndan 6 Ekim'de 7. Ordu komutanlýðýndan istifa etti.

19 Eylül 1918'de Edmund Allenby komutasýndaki Ýngiliz kuvvetleri, genel taarruza geçerek üç ordudan oluþan Yýldýrým Ordularý Grubu'nu aðýr bir hezimete uðrattý. 1 Ekim'de Þam, 25 Ekim'de Halep düþtü. Mustafa Kemal Paþa, Ýngiliz ordularýný, Halep'te durdurarak, savunma hattý kurmayý baþardý.

30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi imzalandý ve ertesi gün öðle vaktinde yürürlüðe girdi. Mondros Mütarekenamesi 19. maddesi gereðince, Yýldýrým Ordularý Grubu kumandaný olan Otto Liman von Sanders Paþa'nýn görevden alýnmasý üzerine Mustafa Kemal Paþa bu göreve getirildi. Ancak 7 Kasým'da Yýldýrým Ordularý Grubu ile 7. Ordu laðvedildi.

10 Kasým 1918 tarihinde Yýldýrým Kýt'alarýnýn komutasýný 2. Ordu Komutaný Nihat Paþa'ya býrakarak Adana'dan Ýstanbul'a hareket etti ve 13 Kasým'da Ýstanbul'a Haydarpaþa Garý'na ulaþtý. Haydarpaþa'dan Ýstanbul'a geçerken boðaza demirli düþman savaþ gemilerini gördüðünde ünlü "Geldikleri gibi giderler" sözünü söyledi. Fethi Bey (Okyar) ile birlikte Ahmet Ýzzet (Furgaç) Paþa yanlýsý ve Ahmet Tevfik Paþa (Okday) karþýtý bir tavrý koyan Minber gazetesini çýkararak siyasi giriþimlerde bulundu.

Milli Mücadele (1919-1923)

Örgütlenme
2 Þubat 1919 tarihinde Mersinli Cemal Paþa Doðudaki Osmanlý ordularýný mütareke koþullarýna göre düzenlemek için müfettiþ olarak Anadolu'ya gönderilmiþti. Ýngiliz Yüksek Komiseri Amiral Calthorpe ve Fransýz Yüksek Komiseri Amiral Amet, 1918 yýlý Kasým ayýnda Osmanlý hükûmetine nota verdiler. Doðuda Türklerin silahlanýp Hristiyanlarý öldürdüðünü buna karþý önlem alýnmasýný talep ettiler. Mustafa Kemal Paþa, Padiþah Vahdettin tarafýndan iþgal kuvvetlerinin Yüksek Komiserlerinin verdiði notalar gereðince olaðanüstü yetkilerle donatýlarak Vilayet-i Sitte (Altý Vilayet)'deki Hristiyan ahaliyi korumak ve iþgal kuvvetlerine karþý yapýlan ufak çaplý isyanlarý bastýrmak için görevlendirildi. Bazý çevrelerce, Samsun'a hareket etmeden önce kendisini ziyarete gelen Mustafa Kemal Paþa'ya "Paþa Paþa, þimdiye kadar devlete çok hizmet ettin, bunlarýn hepsi artýk bu kitaba girmiþtir, tarihe geçmiþtir. Bunlarý unutun, asýl þimdi yapacaðýn hizmet hepsinden mühim olabilir. Paþa Paþa, devleti kurtarabilirsin!" dediði iddia edilse de, ne Nutuk'ta ne de saray mabeyincilerinin kayýtlarýnda böyle yahut buna benzer bir görüþmeden bahsedilmemektedir. Mustafa Kemal, 19 Mayýs 1919'da Refet Bey (Bele), Kâzým Bey (Dirik), 'Ayýcý' Mehmet Arif Bey, Hüsrev Bey (Gerede)lerle beraber Samsun'a çýktý.

Mondros Mütarekesi'nden sonra Anadolu'da milisler (Kuvayý Milliye) þeklinde örgütlenen direniþ hareketleri baþlamýþtý. Kendisi son görev yeri Adana'dan ayrýlmadan Ulukýþla'ya gelerek ilk örgütlenmeyi baþlatmýþtýr. 22 Haziran 1919'da Rauf Bey (Orbay), Kâzým Karabekir Paþa, Refet Bey (Bele) ve Ali Fuat Paþa (Cebesoy) ile birlikte Amasya'da yayýmladýðý genelgeyle "Milletin istiklâlini yine milletin azim ve kararýnýn kurtaracaðýný" ilan etti. Kâzým Karabekir Paþa tarafýndan Erzurum'da toplanan Doðu Ýlleri Müdafaa-i Hukuk Kongresine (Erzurum Kongresi) katýldý. Kongre üyelerinin ýsrarýyla Osmanlý ordusundan istifa etti ve Kongre baþkanlýðýna seçildi. 4 - 11 Eylül 1919 tarihleri arasýnda toplanan Sivas Kongresi'nde alýnan kararlarý uygulamak amacýyla bir Temsil Heyeti oluþturuldu ve baþkanlýðýna da Mustafa Kemal Paþa seçildi.[48] 27 Aralýk 1919'da Ankara'da heyecanla karþýlandý. Osmanlý Meclis-i Mebusan'ýn Mart 1920'de iþgal güçlerince basýlmasý ve önde gelen vatanperver mebuslarýn tutuklanmasý üzerine 23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açýlmasýný saðladý. Erzurum mebusu sýfatýyla Meclis ve Hükûmet Baþkanlýðýna seçildi. TBMM bir kurucu meclis gibi çalýþarak Milli Mücadele'yi yürütecek olan Anadolu hükûmetinin altyapýsýný kurdu.

Hâkimiyetin saðlanmasý
Merkezi denetimden uzak bulunan Kuva-yi Milliye örgütleri daðýtýlarak düzenli bir ordu oluþturuldu. Milli Mücadele'nin en kanlý çatýþmalarý, düzenli orduya katýlmayý kabul etmeyen Kuva-yi Milliye gruplarýna karþý verildi.

Ýngiltere baþbakaný Lloyd George'a göre Yunanistan büyümeli ve Ýngiltere ile menfaatleri birleþtirilmeliydi. Yunanistan boðazlarý Avrupa'ya açýk tutmalý, Akdeniz'de Ýngiltere'nin çýkarlarýna uygun davranmalýydý. Eðer böyle davranmazsa Ýngiliz donanmasý onu uslandýrmak için yeterdi. Sevres Antlaþmasý'nýn kuvvet kullanýlmadan uygulanamayacaðý anlaþýlmýþtý. Ýtilaf Devletleri ise kuvvet kullanacak halde deðildi. Ýtilaf Devletleri, Yunanlýlarý yalnýz Türk illerini alýp kendi vatanýna katmak için deðil, kendi davalarýný da yürütmek için Anadolu'ya çýkardý. Ancak Ýtilaf Devletleri de Türkiye'ye karþý uygulanacak politikalarda artýk beraber deðildir. Ýtalya Yunanlýlarýn Anadolu'ya yerleþmesini kýskandý. Fransa ise Suriye'deki toprak kazançlarýný yeterli görmektedir. Artýk Yunanlýlar kendi ordularýyla Anadolu'ya boyun eðdirmek zorundadýr. Mustafa Kemal de Yunan ordusunu yenerse, Türkiye'yi kurtarmýþ olacaktýr. 6 Ocak 1921 günü Bursa’dan Eskiþehir'e ve Uþak’tan Afyon'a doðru iki kol hâlinde ileri harekâta baþlayan Yunan Ordusu, 9 Ocak'ta Ýnönü mevzilerine kadar ilerledi. Ancak Türk Ordusu'nun savunmasý karþýsýnda ileri gidemeyeceklerini anlayarak, 11 Ocak 1921 sabahý Ýnönü mevzilerinden çekilmek zorunda kaldý. Birinci Ýnönü Muharebesi düzenli ordunun ilk zaferi olduðundan Kuva-yi Milliye'den düzenli orduya geçiþ hýzlanmýþ, halkýn yeni kurulan orduya güveni artmýþtýr. Bu baþarý bütün dünyanýn dikkatini çekmiþ; Ýtilaf Devletleri, 26 Ocak 1921'de Osmanlý Devleti’nin Londra’ya bir heyet göndermesini ve bu toplantýda Ankara Hükûmetinden de temsilci bulundurulmasýný istemiþlerdir.

Birinci Ýnönü zaferinden sonra Ýtilaf Devletleri Sevr Antlaþmasý'nda Türklerin yararýna bir deðiþiklik yapýlmasýný görüþmek için Londra’da bir konferans toplanmasýna karar vermiþlerdir. 21 Þubat – 11 Mart 1921 tarihleri arasýnda yapýlan konferansta, Türkler yararýna bir sonuç çýkmamýþ, mücadele devam etmiþtir. Yunanistan, Londra Konferansý bitmeden, Anadolu’da yeni bir saldýrý yapmak üzere hazýrlýklara baþlamýþtýr. 23 Mart 1921 günü sabah erken saatlerde, 3. Yunan Kolordusunun Batý Cephesinden, 1. Yunan Kolordusunun da Güney Cephesinden ileri harekete geçmesiyle muharebeler baþlamýþtýr. 23 Mart – 1 Nisan 1921 arasýnda meydana gelen Ýkinci Ýnönü Muharebesi tekrar Türk Kuvvetlerinin zaferiyle sona ermiþtir. Bu zaferden sonra Fransýzlar Zonguldak'tan, Ýtalyanlar da Güney Anadolu'dan askerlerini çekmeye baþlamýþtýr.

Ýnönü Savaþlarý'nda savunma taktiði uygulayan Türk Ordusu, Aslýhanlar-Dumlupýnar çarpýþmalarýnda ise henüz saldýrý gücüne ulaþamadýðýný göstermiþti. Bu durumdan yararlanmaya karar veren Yunan Ordusu Ýnönü, Eskiþehir, Afyon ve Kütahya arasýndaki çizgide yer alan Türk mevzilerine yüklenerek buralarý iþgal etmek ve Ankara'ya kadar ilerlemek istiyordu. Takviye birliklerle iyice güçlenen Yunan Ordusu 10 Temmuz 1921'den itibaren saldýrýya geçti ve 20 Temmuz'a kadar yaptýklarý saldýrýlarla Türk Ordusu'nu geri çekilmeye zorladý. Mustafa Kemal Paþa Türk Ordusunun Sakarya Irmaðý'nýn doðusuna kadar çekilmesini emretti. Böylece vakit kazanýlacaktý. Bu savaþlar sonunda Eskiþehir, Kütahya, Afyon gibi büyük stratejik bölgeler elden çýktý. TBMM'de moral bozukluðu yaþandý ve sert tartýþmalar meydana geldi. Ancak Yunan Ordusu büyük ateþ ve silah üstünlüðüne raðmen, Türk Ordusunu yok edememiþti. Türk Ordusu, güvenli bir þekilde Sakarya'nýn doðusuna çekilmiþti.

Kütahya-Eskiþehir Muharebeleri sonrasýnda Büyük Millet Meclisi içinde iktidara yani Mustafa Kemal Paþa'ya karþý tepkiler artmaya baþladý. Bu muhalefeti yöneltenler ordunun baþýna geçmesi için Mustafa Kemal Paþa'ya baský yapmaya baþladý. Gerçek niyetleri ise O'nu Ankara'dan uzaklaþtýrmak ve Enver Paþa'nýn iktidarýný saðlamaktý. Mustafa Kemal Paþa, 4 Aðustos 1921 günü Büyük Millet Meclisi'nde yaptýðý konuþmayla baþkumandan olmayý kabul ettiðini ancak baþkomutanlýðýn faydalý olabilmesi için Meclis'in ordu ile ilgili yetkilerini üç ay süreyle kendisinde toplayacak bir kanun çýkartýlmasý gerektiðini açýkladý. Paþa'nýn baþkomutanlýðýný isteyenlerin bu þekilde hayalleri suya düþürülmüþ oldu. 5 Aðustos 1921 günü oybirliði ile çýkartýlan yasa ile Mustafa Kemal Paþa, TBMM Ordularý Baþkomutanlýðý'na

Mustafa Kemal Paþa, Baþkomutanlýða geçmesinin hemen ardýndan yayýnladýðý Tekalif-i Milliye Emirleri ile halký ordunun donatýlmasý için seferberliðe çaðýrdý. 12 Aðustos'ta Polatlý'da teftiþ yaparken attan düþtü ve kaburga kemiði kýrýldý. 23 Aðustos-13 Eylül 1921 tarihlerinde yapýlan Sakarya Meydan Muharebesi'nde Yunan Ordusu'nun hücum gücü tükendi. Türk Ordusu ani bir taarruzla Yunan Ordusu'nu Sakarya Nehri'nin doðusundan çýkarmayý baþardý. Bu zaferden sonra 19 Eylül 1921'de Büyük Millet Meclisi Baþkomutan Mustafa Kemal Paþa'yý oybirliðiyle Mareþal rütbesine terfi ettirdi ve Gazi unvaný verdi.[56] Sakarya Meydan Muharebesi sonunda Türk ordusunun zayiatý; 5713 þehit, 18.480 yaralý, 828 esir ve 14.268 kayýp olmak üzere toplam 49.289'dur. Yunan ordusunun zararý; 3758 ölü, 18.955 yaralý, 354 kayýp olmak üzere toplam 23.007'dir.

Sakarya Meydan Muharebesi'nden sonra, 13 Ekim 1921'de Ankara Hükümeti ile Güney Kafkas Cumhuriyetleri arasýnda Kars Antlaþmasý imzalandý. Böylece Türkiye'nin doðu sýnýrý tamamen güvenlik altýna alýndý. Fransa ise TBMM Hükümeti ile 20 Ekim 1921’de Ankara Antlaþmasý'ný imzaladý. Bu antlaþma ile Fransa TBMM Hükümeti'ni tanýmýþ ve Hatay-Ýskenderun dýþýnda, Türkiye'nin bugünkü güney sýnýrý çizildi. Antlaþma sayesinde güney cephesi güvenli duruma geldiðinden buradaki Türk birlikleri de Batý Cephesi'ne kaydýrýldý. Ýtalyanlar ise, Sakarya Meydan Muharebesi'nden sonra Güney Ege ve Akdeniz bölgelerinde tutunamayacaklarýný anlayarak 1921 yýlý sonuna kadar iþgal ettikleri yerlerden çekildi. Sakarya Meydan Muharebesi sonrasýnda Ýngiltere de Ankara'yý tanýyarak TBMM ile, 23 Ekim 1921 tarihinde tutsaklarýn serbest býrakýlmasý konusunda antlaþma yapýldý.

Tam 1 yýl süren taarruz hazýrlýklarý sonucunda, 26 Aðustos 1922 sabahý büyük bir dikkatle hazýrlanan taarruz planý uygulamaya konuldu. 26-30 Aðustos 1922’de yapýlan Büyük Taarruz, Kurtuluþ Savaþý'nýn son aþamasýdýr. 30 Aðustos günü Baþkomutanlýk Meydan Muharebesi'nde bir gün içinde Yunan Ordusunun büyük bir bölümü imha edildi. 31 Aðustos'ta Mustafa Kemal Paþa komutanlarýný Çalköy'deki karargahýnda toplayarak kaçabilen Yunan kuvvetlerinin hýzlý bir þekilde takip edilmesini ve Ýzmir ile civarýndaki kuvvetleriyle birleþmemesi için üç koldan Ege'ye doðru ilerlenmesini emretti. 1 Eylül günü Baþkomutan Mustafa Kemal bir bildiri yayýmlayarak ordulara þu emrini verdi: “Bütün arkadaþlarýmýn Anadolu'da daha baþka meydan muharebeleri verileceðini göz önüne alarak ilerlemesini ve herkesin akýl gücünü, yiðitlik ve yurtseverlik kaynaklarýný yarýþýrcasýna esirgemeden vermeye devam eylemesini isterim. Ordular ilk hedefiniz Akdeniz'dir. Ýleri!”.

Türk Ordusu 2 Eylül’de Uþak’ý geri aldý. Burada Yunan Ordusu Baþkomutaný General Nikolaos Trikupis esir edildi. 9 Eylül'de Türk Süvarileri Ýzmir'e girdi. 18 Eylül 1922'ye kadar yapýlan Takip Harekâtýyla tüm Batý Anadolu’daki Yunan birlikleri sýnýr dýþýna çýkarýldý. Türk ordusunun kazandýðý bu baþarý, Mudanya Ateþkes Antlaþmasý’na giden süreci baþlattý.

Karþýyaka'da Mustafa Kemal'in kalmasý için yakýnlarý Yunanlýlarýn elinde esir olan bir baba-oðul evlerini hazýrlamýþtýr. Bu evde daha önce Yunan Kralý Konstantin de kalmýþ, eve merdivenlerde ayaklarý altýna serilen Türk Bayraðý'ný çiðneyerek girmiþtir. Bu kez baba-oðul merdivenlere Yunan Bayraðý'ný sermiþtir. Mustafa Kemal Paþa eve girecekken "Lütfedin, bu karþýlýkla bu lekeyi silin!" denilmiþtir. Mustafa Kemal Paþa da "O, geçmiþse hata etmiþ; bir milletin onuru olan bayrak çiðnenmez, ben onun hatasýný tekrar etmem. Bayraðý kaldýrýn yerden." diyerek bayraðý kaldýrtmýþtýr.

Barýþ
Kurtuluþ Savaþý, 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaþmasý'yla sonuçlandý. Bu antlaþma ile Sevr Antlaþmasý yürürlükten kalkmýþ, Türkiye Cumhuriyeti Lozan Antlaþmasý temelleri üzerine kurulmuþtur.

Milli Mücadele sonrasýnda Türkiye'de iki baþlý bir yönetim ortaya çýkmýþtý. TBMM 1 Kasým 1922'de Osmanlý saltanatýný laðvedip Vahdettin'i tahttan indirerek Ýstanbul hükûmetinin hukuki varlýðýna son verdi. 16 Ocak 1923'te Ýzmit Hünkâr Kasrý'nda Ýstanbul'dan gelen gazetecilerle mülakat yapýldýðýnda Vakit baþyazarý Ahmet Emin Bey (Yalman)'in Kürt meselesi hakkýnda sorusuna karþý 'Baþlý baþýna bir Kürtlük tasavvur etmektense, bizim Teþkilat-ý Esasiye Kanunu gereðince zaten bir tür mahalli muhtariyetler teþekkül edecektir' diyerek Kürtlere özel statü tanýmamak için ihtiyatlý davrandý.

8 Nisan 1923'te, yayýmlanan Dokuz Umde ile Gazi Mustafa Kemal yeni rejimin temelini oluþturacak olan Halk Fýrkasý'nýn temellerini attý. Nisan ayýnda yapýlan Ýkinci Meclis seçimlerine sadece Halk Fýrkasý'nýn katýlmasýna izin verildi. Mebus adaylarý fýrkanýn genel baþkaný sýfatýyla Gazi Mustafa Kemal tarafýndan belirlendi.

25 Ekim 1923 günü ayný anda hem Baþbakanlýk hem de Ýçiþleri Bakanlýðý görevlerini yürüten Fethi Bey, Ýçiþleri Bakanlýðýný býraktýðýný açýkladý. Ayný gün Meclis Ýkinci Baþkanlýðý görevini yapan Ali Fuat Paþa'da ordu müfettiþliðine atandýðý için görevinden ayrýldý. Bu iki boþ koltuk için yapýlan seçimleri Gazi Mustafa Kemal'e muhalif olan milletvekilleri kazandý. Meclis Ýkinci Baþkanlýðýna Rauf Bey, Ýçiþleri Bakanlýðýna Sabit Bey seçildiler. Bu durumdan hoþnut olmayan Gazi Mustafa Kemal, 26 Ekim 1923'te Baþbakan Fethi Bey'den "Erkan-ý Harbiye Umumiye Riyaseti Vekili" Fevzi Paþa'nýn dýþýnda hükûmetin istifa etmesini ve istifa edenlerin yeniden seçilirlerse görevi kabul etmemesini istedi. Böylece bir hükûmet krizi çýkmýþ oldu. Yeni bakanlar kurulu üyelerinin 29 Ekim günü seçileceði duyuruldu.

Bu geliþmeler üzerine "Cumhuriyet Ýlaný" ile iþi kökünden çözmeye karar veren Gazi Mustafa Kemal 28 Ekim 1923 gecesi Çankaya'da Ýsmet Paþa ve bazý kimseleri toplantýya çaðýrdý ve "Yarýn Cumhuriyeti ilan edeceðiz." diyerek kararýný açýkladý. Misafirlerin ayrýlmasýndan sonra Ýsmet Paþa'yý alýkoydu ve birlikte, Teþkilat-ý Esasiye Kanunu'nda gerekli deðiþikliði saðlayacak önergeyi hazýrladýlar. 29 Ekim 1923 Pazartesi günü Halk Fýrkasý Meclis Grubunda, Bakanlar Kurulunun oluþturulmasý konusunda tartýþýldý. Sorun çözülemeyince, Gazi Mustafa Kemal'den düþüncelerini açýklamasý istendi. Gazi Mustafa Kemal, bunalýmdan çýkýþ yolunu Anayasanýn deðiþtirilmesi zorunluluðu ile açýkladý. Cumhuriyetin ilanýný hedefleyen tasarýyý da grubun bilgisine sundu. Tasarýnýn parti grubunda kabulünden sonra ayný akþam saat 18:45'te TBMM Genel kurul toplantýsý baþladý. Anayasa Komisyonu'nun deðiþiklik ile ilgili rapor ve önergesi genel kurulun onayýna sunuldu ve 29 Ekim 1923 Pazartesi akþamý saat 20.30'da milletvekillerinin alkýþlarý ve "Yaþasýn Cumhuriyet" sesleri ile Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi.

Cumhurbaþkanlýðý (1923-1938)
Cumhuriyet Ýlaný ardýndan geçilen cumhurbaþkanlýðý seçiminde oylamaya katýlan 158 milletvekilinin tamamýnýn oylarý ile Balâ, Ankara milletvekili Gazi Mustafa Kemal, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaþkaný seçildi.[66] Atatürk kendi deyiþiyle Türkiye'yi "muasýr medeniyet seviyesine çýkarmak" amacýyla bir dizi köklü deðiþime imza attý.

1924 Anayasasý gereðince TBMM 29 Ekim 1923'teki cumhurbaþkanlýðý seçiminden sonra üç defa daha (1927, 1931, 1935 yýllarýnda) Gazi Mustafa Kemal'i tekrar cumhurbaþkanlýðýna seçti.[67] Atatürk'ün cumhurbaþkanlýðý döneminde Ýsmet Ýnönü, Fethi Okyar ve Celâl Bayar baþbakanlýk yapmýþtýr. Bu dönem içerisinde en fazla süre görevde kalan ve en fazla hükûmet kuran isim Ýsmet Ýnönü'dür. Atatürk'ün cumhurbaþkanlýðý süresince kurulan hükûmetler sýrasý ile 1. T.C. Hükûmeti, 2. T.C. Hükûmeti, 3. T.C. Hükûmeti, 4. T.C. Hükûmeti, 5. T.C. Hükûmeti, 6. T.C. Hükûmeti, 7. T.C. Hükûmeti ve 8. T.C. Hükûmeti'dir.

Ýç politika
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaþkaný Mustafa Kemal Atatürk, yanýnda Ýsmet Ýnönü, Fevzi Çakmak ve kadrosunun diðer üyeleriyle birlikte TBMM'den çýkýyor. (29 Ekim 1930)

Devrimler
TBMM'de 3 Mart 1924 tarihinde Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilerek, medreseler kaldýrýlmýþ ve Türkiye Cumhuriyeti sýnýrlarý içindeki bütün okullar, Milli Eðitim Bakanlýðý'na baðlanmýþtýr. Eðitim kurumlarýnýn bir çatý altýnda toplanmasýyla eðitim millî bir nitelik kazanmýþtýr.

3 Mart 1924'te TBMM'de kabul edilen bir kanunla halifelik kaldýrýlmýþtýr. 3 Mart 1924 tarihinde Osmanlý hanedaný üyeleri vatandaþlýktan çýkarýlarak yurt dýþýna sürülmüþtür.

17 Þubat 1925 tarihinde Aþar Vergisi kaldýrýlmýþtýr. Aþarýn getirdiði gelir devletin giderlerinin yüzde otuzuna yaklaþmasýna raðmen, köylünün rahatlatýlmasý ve üretimin arttýrýlmasý amacýyla aþar vergisi kaldýrýlmýþtýr.

25 Kasým 1925'te Þapka Kanunu kabul edildi. Bu kanunla TBMM üyelerine ve memurlarýna þapka giyme mecburiyeti getirildi ve Türk halký da buna aykýrý bir davranýþtan men edildi.
30 Kasým 1925'te tekkelerin, zaviyelerin ve türbelerin kapatýlmasý kanunu TBMM'de kabul edildi ve 13 Aralýk 1925 tarihli Resmi Gazete’de yayýnlanarak yürürlüðe girdi.

Osmanlý Devleti'nde kullanýlan saat, takvim ve ölçüler, Avrupa'daki devletlerden deðiþik olduðundan, sosyal, ticari ve resmi iliþkileri zorlaþtýrýyordu. Osmanlý Devleti'nin son dönemlerinde farklýlýðý gidermek için bazý çalýþmalar yapýlsa da yetersizdi. Cumhuriyet döneminde bu sýkýntýlarý gidermek için çalýþmalara baþlandý. 26 Aralýk 1925'te çýkarýlan bir kanunla Hicri ve Rumi takvimlerin yerine Miladi Takvim kabul edildi ve 1 Ocak 1926'dan bu yana kullanýlmaya baþlandý. Bunun yaný sýra güneþin batýþýna göre ayarlanan alaturka saat yerine, çaðdaþ dünyanýn kullandýðý saat sistemi örnek alýndý. Bir gün 24 saate bölünerek günlük hayat düzenlendi.

1928 yýlýnda milletlerarasý rakamlar kabul edildi. 1931 yýlýnda çýkarýlan bir kanunla önceden kullanýlan arþýn, endaze, okka gibi ölçü birimleri kaldýrýlarak, bu ölçülerin yerine uzunluk ölçüsü olarak metre, aðýrlýk ölçüsü olarak kilo kabul edildi. Yapýlan deðiþikliklerle ülkede ölçü birliði saðlandý.

1935 yýlýnda çýkarýlan bir kanunla, cuma günü olan hafta tatili yerine cumartesi öðleden sonra ve pazar günü hafta tatili olarak belirlenmiþtir.

17 Þubat 1926 tarihinde Ýsviçre Medeni Kanunu'ndan tercüme edilip düzenlenerek oluþturulan Medeni Kanun kabul edilmiþ ve 4 Ekim 1926'da yürürlüðe girmiþtir. Bu kanunla Türk aile hayatý yeniden düzenlenmiþ; tek kadýnla evlilik, resmî nikâh esasý getirilmiþ, miras konusunda eþitlik saðlanmýþtýr.

1 Mart 1926 tarihinde 1889 Ýtalyan Zanerdelli Kanunu örnek alýnarak hazýrlanan 765 sayýlý Türk Ceza Kanunu TBMM tarafýndan kabul edilerek yürürlüðe konuldu.

1 Kasým 1928'de, Türkiye Büyük Millet Meclisi yeni Türk harflerinin kabulüne iliþkin kanunu kabul etti. Kanunun kabulünden sonra halka okuma yazma öðretmek amacýyla Millet Mektepleri kuruldu. 24 Kasým 1928'de de Atatürk Millet Mektepleri Baþöðretmeni olarak ilan edildi.

Kadýnlara 1930 yýlýnda yerel, 1934 yýlýnda ise genel seçimlerde seçme ve seçilme hakký verilmiþtir.

12 Temmuz 1932'de Atatürk'ün talimatýyla Türk Dili Tetkik Cemiyeti kurulmuþtur. 1934 yýlýnda yapýlan kurultayda cemiyetin adý, Türk Dili Araþtýrma Kurumu; 1936'daki kurultayda ise Türk Dil Kurumu olarak deðiþtirilmiþtir.

Atatürk’ün talimatýyla kurulan kurumlardan bir diðeri Türk Tarih Kurumu'dur. Türk tarih ve medeniyetini araþtýrmak amacýyla oluþturulan Türk Tarihi Tedkik Heyeti 4 Haziran 1930 tarihinde ilk toplantýsýný yapmýþ ve yönetim kurulunu seçmiþtir. 29 Mart 1931 tarihinde Türk Ocaklarý’nýn 7. Kurultayý’nda kapatýlma kararý alýnmasýndan sonra, 12 Nisan 1931’de Türk Tarihi Tedkik Cemiyeti ismiyle yeniden örgütlenmiþ ve çalýþmalarýna devam etmiþtir. Kurumun adý 1935 yýlýnda Türk Tarihi Araþtýrma Kurumu olarak daha sonra ise Türk Tarih Kurumu olarak deðiþtirilmiþtir.

21 Haziran 1934'te çýkarýlan Soyadý Kanunu'na göre her Türk, kendi adýndan baþka, ailesinin ortak olarak kullanacaðý bir soyadýna sahip olacaktý. Bu soyadlarý Türkçe olacak, ahlâka aykýrý ve gülünç adlar soyadý olarak alýnamayacaktý. Soyadý Kanunu'nun kabulünden sonra 24 Kasým 1934 tarihinde TBMM tarafýndan, Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadý verilmiþtir.[82] 26 Kasým 1934 tarihinde çýkarýlan kanunla ise; Aða, Hacý, Hafýz, Hoca, Molla, Efendi, Bey, Beyefendi, Paþa, Haným, Hanýmefendi ve Hazretleri gibi lakap ve unvanlar kaldýrýlmýþtýr.
3 Aralýk 1934'te çýkarýlan Bazý kisvelerin giyilemeyeceðine dair kanun ile hangi din ve mezhebe mensup olurlarsa olsunlar ruhanilerin mabet ve ayinler haricinde ruhani giysi taþýmalarý yasaklanmýþtýr. Hükümet her din ve mezhepten uygun göreceði tek bir ruhaniye mabet ve ayin haricinde ruhani kýyafetini taþýyabilmek için müsaade verebilecektir.
Laiklik, Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçýlýk, Devletçilik, Ýnkýlapçýlýk ilkeleri 10 Mayýs 1931 tarihinde Cumhuriyet Halk Fýrkasý'nýn programýnda yer almýþ, 5 Þubat 1937'de ise anayasaya girmiþtir.

Siyasi Olaylar
Cumhuriyetin ilanýndan sonra, Milli Mücadeleyi baþlatan beþ kiþilik kadronun Mustafa Kemal dýþýndaki dört üyesi (Rauf Bey, Kazým Karabekir Paþa, Refet Paþa ve Ali Fuat Paþa) muhalefete geçerek Terakkiperver Cumhuriyet Fýrkasý'ný kurdular. 1925 Mart'ýnda çýkan Genç Hâdisesi (Þeyh Sait Ýsyaný, Doðu Ýsyaný) üzerine sýkýyönetim ilan edilerek Terakkiperver Cumhuriyet Fýrkasý kapatýldý.

1927'de kabul edilen Cumhuriyet Halk Fýrkasý Tüzüðü ile Atatürk partinin "deðiþmez genel baþkaný" ilan edildi ve milletvekili adaylarýný seçme yetkisi, kaydý, hayatý boyunca kendisine tanýndý. 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasýnda Ankara'da toplanan CHF ikinci kurultayýnda Kurtuluþ Savaþý'ný ve Cumhuriyet'in kuruluþunu anlatan Nutuk'u (Söylev) okudu.[86] Kurtuluþ Savaþý'nýn Gazi'nin bakýþ açýsýyla anlatýmýný içeren Nutuk, Türkiye Cumhuriyeti'nin Milli Mücadeleye iliþkin resmi görüþünün esasýný oluþturur ve Milli Mücadeleyi Mustafa Kemal Paþa ile birlikte baþlatan ve yürüten askerî ve siyasi þeflere karþý (Rauf, Karabekir, Refet Bele, Mersinli Cemal Paþa, Cafer Tayyar Eðilmez, "Sakallý" Nurettin Paþa, Celalettin Arif Bey vb.) bir polemik niteliði de taþýr. 1927 yýlýnda askerlikten Mareþal rütbesiyle emekli oldu.

10 Nisan 1928 tarihinde yapýlan anayasa deðiþikliðiyle anayasadan devletin dininin Ýslam olduðu hükmü ve TBMM’nin görev ve yetkilerinden söz eden 26. maddeden dini hükümlerin yerine getirilmesi ibaresi çýkarýlmýþtýr. Ayrýca, milletvekillerinin ve cumhurbaþkanýnýn yeminlerinden “vallahi” sözcüðü çýkarýlmýþtýr. Cumhuriyet Halk Partisi’nin 1931 yýlýndaki programýnda, laiklik partinin ana unsurlarýndan biri olarak belirtilmiþtir.

12 Aðustos 1930'da Ýsmet Paþa'nýn hükûmetine alternatifleri sunmak amacýyla çok partili demokratik hayata kavuþmak için Gazi Mustafa Kemal Paþa'nýn yakýn arkadaþý Fethi Bey (Okyar)'e Serbest Cumhuriyet Fýrkasý'ný kurdurarak kýz kardeþi Makbule Haným (Boysan, Atadan), çocukluk ve okul arkadaþý Nuri Bey (Conker)'leri de üye yaptýrdý. Ancak 17 Kasým 1930'da gericilerin partiyi kullanmalarý korkusu ve partinin Mustafa Kemal'i hedef almasýndan dolayý partiyi fesih etti.

Bu demokrasi denemesinden biraz önce, ordunun siyasete müdahale etmesinin demokrasiye zarar verebileceðini düþünerek Askerî Ceza Kanunu (22 Mayýs 1930 tarih ve 1632 Sayýlý Kanun)'nu meclisten geçirdi. Bu kanunun 148. maddesine Ordu mensubunun siyasi toplantýlar ve gösterilere katýlmasýný siyasi partiye üyesi olmasýný, siyasi maksatlarla þifahi telkinlerde bulunmasýný, siyasi makale yazmasýný ve siyasi nutuk söylemesini yasaklanan hükmü koydurdu.

29 Ekim 1933'te Atatürk Türkiye Cumhuriyeti'nin onuncu kuruluþ yýldönümü nedeniyle yaptýðý konuþmada ülkenin kuruluþ temelini ve gelecek vizyonunu yalýn bir dille tüm dünyaya ve Türk Milleti'ne anlatmýþtýr.

Ekonomi
Atatürk, Cumhurbaþkanlýðý döneminde, sadece bürokratlarýn deðil tüm vatandaþlarýn mülkiyet hakkýný tanýmýþ ve 1923-1938 döneminde Türkiye ekonomisi ortalama yýllýk %7.5 oranýnda büyüyerek Türkiye'nin GSMH'si dünya toplamýnýn binde 3.62'sinden binde 6.52'sine yükselmiþtir. Atatürk'ün Döneminde Türkiye Cumhuriyeti dünyanýn en hýzlý kalkýnan ülkelerinden biri olmuþtur.

Dýþ politika
Atatürk'ün cumhurbaþkanlýðý dönemindeki dýþ politika konularýnýn baþlýklarýný Musul sorunu, Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi, Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne giriþi, Balkan Antantý, Montrö Boðazlar Sözleþmesi, Sadabat Paktý ve Hatay Sorunu oluþturmaktadýr.

Atatürk dýþ politikasýnda gerçekçi davranmýþtýr.[95] Atatürk dýþ iliþkilerde dinamik ve gözü pektir; ama maceracý deðildir.[95] Atatürk dýþ politikada kendisini hangi ilkenin yönettiðine dair “Biz kendimizi bilen kimseleriz. Olmayacak isteklerimiz yoktur” olarak tanýmlamýþtýr. Atatürk Ýslamcýlýk, Türkçülük ve Turancýlýk akýmlarýnýn zararlý boyutlarýna karþý Misâk-ý Millî ile çizmiþ olan sýnýrlarda kalýnmasýný benimsemiþtir.[95] 24 Temmuz 1923 de imzalanan Lozan antlaþmasýný Atatürk diþ politikada belirleyici bir unsur olarak tutmuþ bu antlaþmada çizilen Türkiye Cumhuriyeti'nin sýnýrlarý büyük ölçüde (Hatay sorunu dýþýnda) belirleyici olarak saptanmýþ, ekonomi açýsýndan Lozan'ýn kaldýrdýðý kapitülasyonlardan taviz verilmemiþtir.Atatürk'ün Lozan'ý temel almasýnýn önemi geçen zaman içinde bakýldýðýnda daha iyi anlaþýlmaktadýr; çünkü I. Dünya Savaþý’nýn maðluplarý arasýnda yer alan bir ulusun çizdiði kavramlar o dönemden bugüne yürürlükte olan tek antlaþma olarak durmaktadýr.
Atatürk’ün saðlam kiþiliðinin ve kararlý mizacýnýn damgasýný vurduðu ve tamamen millî bir karakter taþýyan dýþ politika uygulamalarý günümüz için örnek alýnacak pek çok temel niteliðe sahiptir. Orta öðretimden itibaren askeri terbiye gören ve savaþlara katýlan Atatürk'ün askerlik sonrasý hayatýnda barýþýn idamesine uðraþmýþtýr. Ayrýca bu yolda örnek tutum ve davranýþlar sergilemiþtir. Bunlarý Atatürk’ün; “ Bizim kanaatimizce beynelmilel siyasi güvenliðin geliþmesi için ilk ve en mühim þart milletlerin hiç olmazsa barýþý koruma fikrinde samimi olarak birleþmesidir” sözünde açýkça görebiliyoruz.

Musul Sorunu
Lozan Antlaþmasý sýrasýnda Türkiye-Irak sýnýrý çizilmemiþti. Musul-Kerkük bölgesinde zengin petrol yataklarýnýn bulunmasý Ýngiltere baþta olmak üzere birçok ülkenin dikkatini çekiyordu. Zengin petrol yataklarýnýn bulunduðu bölge, Mondros Ateþkes Antlaþmasý'nýn imzalanmasý sýrasýnda Ýngiltere tarafýndan iþgal edilmiþti. I. Dünya Savaþý'nýn bitmesinden sonra Irak'ta Ýngilizlere baðlý bir yönetim kurulmuþ, bu ülke Ýngiliz mandasý altýna alýnmýþtý. Musul, nüfusunun çoðunun Türk olmasý sebebiyle Misak-ý Milli dahilindeydi. Ancak Ýngilizler zengin petrol yataklarýnýn bulunduðu bölgeyi býrakmaya yanaþmýyorlardý. Lozan Barýþ Antlaþmasý sýrasýnda bu konuda bir sonuç alýnamamýþ, sorunun daha sonra Türkiye ve Ýngiltere arasýnda çözülmesine karar verilmiþti. 1924 yýlýnda görüþmelere baþlanmýþ fakat sonuç alýnamamýþtýr. Daha sonra sorun Milletler Cemiyeti'ne götürülmüþtür. 1924 yýlýnýn Ekim ayýnda toplanan Milletler Cemiyeti de Türkiye-Irak sýnýrýný çizmiþ ve Musul bölgesini Irak tarafýnda býrakmýþtýr. 13 Þubat 1925'te ise Þeyh Sait Ýsyaný çýkmýþtýr.15 Nisan'da tamamen bastýrýlan ayaklanma Ýngilizlerin iþine yaramýþtýr. Kurtuluþ Savaþý'ndan yeni çýkan Türk ordusu hýrpalanmýþ, Musul-Kerkük üzerine askeri harekat yapma imkâný ortadan kalkmýþtýr. Bu durumda Türkiye, 5 Haziran 1926 tarihinde Ýngilizlerle imzalanan Ankara Antlaþmasý gereðince bazý maddi çýkarlar karþýlýðý, Milletler Cemiyeti'nin öngördüðü sýnýrý kabul etmiþtir.

Türk-Yunan Ýliþkileri
Türk Yunan yakýnlaþmasý için 1930 yýlýnda Yunan baþbakaný Elefterios Venizelos'u Türkiye'ye davet ederek Milli Mücadele'nin düþmaný Yunanistan'la barýþýn temellerini attý. Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi 1923 yýlýnda Lozan Antlaþmasý'na ek protokol uyarýnca Türkiye'deki Rumlarýn Yunanistan'a, Yunanistan'daki Türklerin Türkiye'ye zorunlu göçüne karar verilmiþtir. Türkiye'de sadece Ýstanbul kenti ile Gökçeada ve Bozcaada'da, Yunanistan'da ise sadece Batý Trakya Türkleri mübadeleden muaf tutulmuþlardýr. Deðiþimin çok büyük bir bölümü 1923-1924 yýllarýnda gerçekleþmiþ, ancak geriye kalan az sayýda olayda 1930 Ýnönü-Venizelos sözleþmesine dek zorunlu göç uygulamasýna devam edilmiþtir. 1934'de Venizelos tarafýndan Nobel Barýþ Ödülü'ne aday gösterildi. Ancak Nobel Ödül Komitesi deðerlendirmeye almadý.

Milletler Cemiyeti
Türkiye 13 Nisan 1932 tarihinde yapýlan Cenevre Silahsýzlanma Konferansý’nda Milletler Cemiyeti ile iþbirliði yapmaya hazýr olduðunu belirtmiþtir. Bunun üzerine Ýspanya ve Yunanistan Türkiye’nin Milletler Cemiyeti'ne kabul edilmesini teklif etmiþtir. Türkiye’nin barýþçý siyasetini gözlemleyen Milletler Cemiyeti bu teklifi 6 Temmuz 1932'de genel kurulda oybirliði ile kabul etmiþtir. Türkiye 18 Temmuz 1932'de bu cemiyete üye olmuþtur. Milletler Cemiyeti'nin yerini 1945 yýlýndan itibaren Birleþmiþ Milletler almýþtýr.

Balkan Antantý
Balkan Anlaþma Yasasý, 9 Þubat 1934 tarihinde Atina'da Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasýnda imzalanan anlaþmadýr.

1933’te Almanya’da Nazi Partisi'nin iktidara gelmesi, Ýtalya’nýn Akdeniz’de ve Balkanlar'da geniþleme çabasý ve Avrupa devletlerinin silahlanma yarýþýna girmesi dünya barýþýný tehdit etmeye baþladý. Bu geliþmeler sonucunda Balkan devletleri arasýnda bir yakýnlaþma meydana geldi. 14 Eylül 1933 tarihinde Ankara'da Türkiye ile Yunanistan Arasýnda Ýçten Anlaþma Yasasý, 17 Ekim 1933 tarihinde Ankara'da Türkiye ile Romanya arasýnda Dostluk, Saldýrmazlýk, Hakemlik ve Uzlaþtýrma Antlaþmasý, 27 Kasým 1933 tarihinde Belgrad'da Türkiye - Yugoslavya Dostluk, Saldýrmazlýk, Yargýsal Çözüm, Hakemlik ve Uzlaþtýrma Andlaþmasý imzalandý.

Montrö Boðazlar Sözleþmesi
Lozan Konferansý'nda Türkiye ve Ýtilaf Devletleri arasýnda Boðazlar rejimiyle ilgili Boðazlar Sözleþmesi imzalanmýþtý. 1923 yýlýnda imzalanan anlaþmanýn taraflarý Ýngiltere, Fransa, Ýtalya, Japonya, Bulgaristan, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya, Sovyetler Birliði ve Türkiye’dir. Bu sözleþme sayesinde savaþ ve barýþ zamanýnda ticaret ve savaþ gemilerinin Boðazlardan geçiþi serbest olacaktý.

Ýkinci Dünya Savaþý’nýn yaklaþmasýyla birlikte Avrupa'da birçok siyasi deðiþiklik oldu. Boðazlarýn herhangi bir saldýrýya karþý korunmasýný üstlenen devletlerden Ýtalya, Habeþistan'a saldýrdý. Japonya ise kendi isteðiyle Milletler Cemiyeti’nden ayrýldý. Dünya barýþýnýn korunmasý için toplanan konferanslar neticesiz kalmýþ, tüm devletler silahlanmaya baþlamýþtý.

Siyasi ortamýn bozulduðunu gören Atatürk, Boðazlar meselesini kesin olarak çözmeye karar verdi. Türk Hükümeti, Milletler Cemiyeti’ne baþvurarak Lozan Antlaþmasý'ndaki Boðazlara ait hükümlerin deðiþtirilmesini talep etti. Bunun üzerine Ýsviçre'nin Montreux þehrinde bir konferans toplanmýþ ve 20 Temmuz 1936'da Türkiye, Ýngiltere, Fransa, Bulgaristan, Romanya, Yugoslavya, Yunanistan, Japonya ve Sovyetler Birliði arasýnda Montreux Boðazlar Sözleþmesi imzalanmýþtýr. Konferansa katýlmamýþ olan Ýtalya daha sonra 2 Mayýs 1938'de Boðazlar Sözleþmesi'ne katýlmýþtýr. Montreux Boðazlar Sözleþmesi'nin ana maddeleri þunlardýr:

• Boðazlar kayýtsýz þartsýz Türk hakimiyetine býrakýlacak, tahkimat yapmak hakký tanýnacaktýr.
• Barýþ zamanýnda her devletin ticaret gemileri serbestçe geçebilecek, ancak savaþta ve barýþta asker ve sivil hava kuvvetlerinin geçmesine izin verilmeyecektir.
• Savaþ zamanýnda eðer Türkiye tarafsýz kalmýþsa ticaret gemileri geçebilecektir.
• Barýþ zamanýnda denizaltý gemileri müstesna olmak þartýyla savaþ gemileri on beþ gün evvel Türkiye Hükümeti'ne haber verecek, gidecekleri yer, isim, tip ve adetleri bildirilecek ve uçak kullanmamak þartýyla Boðazlardan geçebileceklerdir.
• Eðer Türkiye savaþa girmiþse yalnýz tarafsýz devletlere mensup ticaret gemileri, düþmana hiçbir surette yardýmda bulunmamak þartýyla gündüzün serbestçe geçebileceklerdir.

Montreux Sözleþmesi 20 yýl yürürlükte kalacaktý. Ancak bu sürenin dolmasýndan 2 yýl önce antlaþmanýn taraflarýndan hiçbirisi sözleþmenin iptalini istemezse, sözleþme yürürlükte kalmaya devam edecekti. Montreux Sözleþmesi'nin 1956'da süresi dolduðu halde böyle bir iptal isteði hiçbir ülke tarafýndan yapýlmadýðý için hâlen yürürlüktedir.

Sadabat Paktý
Ýtalya'nýn doðu ülkelerini hedef alan istila politikasý nedeniyle Türkiye, Ýran, Irak ve Afganistan arasýnda, 8 Temmuz 1937'de Tahran'da Sadabat Sarayý'nda imzalanmýþtýr. Devletler antlaþma ile dostluk iliþkilerini sürdüreceklerini, Milletler Cemiyeti Paktý ve Briand-Kellog Paktý'na baðlý kalacaklarýný, birbirinin iç iþlerine karýþmayacaklarýný, birbirlerine saldýrmayacaklarýný, ortak çýkarlarýyla ilgili konularda birbirlerine danýþacaklarýný ve sýnýrlarýnýn korunmasýna saygý göstereceklerini belirtmiþlerdir.

Hatay Sorunu
Mondros Ateþkes Antlaþmasý'ndan sonra Ýskenderun Sancaðý, Suriye’den Anadolu’ya ilerleyen Fransýzlarca iþgal edilmiþtir. Böylece, birçok yerde olduðu gibi, Hatay’da da bir Millî Mücadele cephesi oluþmuþtur.

20 Ekim 1921‘de, Fransa ile imzalanan, Ankara Antlaþmasý’nýn 7. maddesine göre Ýskenderun, Suriye sýnýrlarý içerisinde kalacak; burada özel bir idare kurulup, Türk kültürünü geliþtirmek için her türlü kolaylýktan yararlanýlacaktýr, resmi dil Türkçe olacak ve Türk parasý geçerli olacaktýr.

Lozan Antlaþmasý’nda ise Suriye ile Türkiye arasýnda çizilen sýnýra göre Hatay, Türk sýnýrlarý dýþýnda kalmýþtýr.

1936 yýlýnda Suriye’ye baðýmsýzlýk veren ve Suriye ile Fransa arasýnda ittifak kuran anlaþmada Ýskenderun Sancaðý hakkýnda hiçbir hüküm yer almýyordu. Fransa, Suriye’den çekilirken, sancak üzerindeki yetkilerini Suriye’ye terk etmekteydi. Türk Hükümeti durumu kabul etmedi. Cenevre’deki Milletler Cemiyeti toplantýsýnda Fransa ile yapýlan görüþmeler netice vermeyince 9 Ekim 1936’da Fransa’ya resmî bir nota vererek, Suriye’ye yapýldýðý gibi Ýskenderun Sancaðý’na da baðýmsýzlýk verilmesini istedi. Atatürk, 1 Kasým 1936 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni açýþ konuþmasýnda: “... Bu sýrada, milletimizi gece gündüz meþgul eden baþlýca büyük bir mesele, hakiki sahibi öz Türk olan, Ýskenderun — Antakya ve çevresinin mukadderatýdýr. Bunun üzerinde ciddiyet ve kesinlikle durmaya mecburuz. Daima kendisi ile dostluða çok ehemmiyet verdiðimiz Fransa ile aramýzda, tek ve büyük mesele budur. Bu iþin hakikatini bilenler ve hakký sevenler, alâkamýzýn þiddetini ve samimiyetini iyi anlarlar ve tabii görürler” diyordu. Fransýz büyükelçisi ile olan bir konuþmasýnda ise: “Hatay benim þahsî davamdýr. Þakaya gelmeyeceðini bilmelisiniz” demiþtir. 27 Ocak 1937’de Cenevre’de toplanan Milletler Cemiyeti, Hatay’ýn baðýmsýzlýðýný kabul etmiþ ve bir seçimle nüfus çoðunluðunun tespit edilmesine karar vermiþtir. Atatürk’ün Hatay’ý silâh zoruyla alabileceðini düþünen Fransýzlar askerî bir anlaþma yapmayý istediler; bu anlaþma yapýldý. Anlaþma ile Hatay’da tarafsýz bir seçim kabul edilerek, bunun için de bir kýsým asker gücünün Hatay’a girmesine karar verildi. Kurmay Albay, Þükrü Kanatlý komutasýndaki Türk birlikleri, Hatay’a girdi. 13 Aðustos’ta seçimler yapýldý ve Meclis çoðunluðunu Türkler kazandý. Böylece baðýmsýz Hatay Cumhuriyeti 12 Eylül 1938’de kuruldu. Bu Cumhuriyet ise, 30 Haziran 1939’da Türkiye’ye katýlma kararýný aldý.

Mustafa Kemal'in ailesi
Mustafa Kemal'in anne soyundan dedesi Sofu-zade Feyzullah Efendi'dir. Selanik'e bir saat mesafede bulunan Langaza'da çiftlik sahibi idi. Atatürk'ün ve Makbule Haným'ýn çocukluk anýlarýnda bahsettiði çiftlik burasýdýr. Annesi Zübeyde haným, Feyzullah Efendi'nin üçüncü eþi Ayþe Haným'dan tek kýzý idi. Atatürk'ün beþ kardeþi içinde en uzun ömürlüsü Makbule Haným (1885 - 1956) anne soylarý hakkýnda," Annemden sýk sýk þunlarý dinlemiþimdir" diyerek þu bilgileri vermektedir: "Bizim esas soyumuz Yörüktür. Buralara Konya - Karaman çevrelerinden gelmiþiz. Büyükbabam Feyzullah Efendi'nin büyük amcasý Konya'ya gitmiþ. Mevlevî dergâhýna girmiþ orada kalmýþ.Yörüklüðü tutmuþ olacak..."

Mustafa Kemal Atatürk'ün annesi Zübeyde Haným'ýn babasý hakkýnda, Atatürk'ün babasý Ali Rýza Efendi'yi ve babasý Kýzýl Hafýz Ahmet Bey'i de tanýyan doksan yaþýnda vefat eden Aydýn Milletvekili Tahsin San, þu bilgileri vermiþtir: "Atatürk'ün validesi Zübeyde Haným, Sofu-zade ailesinden Feyzullah Aða'nýn kýzýdýr. Bunlar Selanik'te doðmuþlardýr. Bu aile 130 sene evvel Sarýgöl'den Selanik'e gelmiþlerdir. Vodina Kazasý'nýn batýsýnda Sarýgöl Nahiyesi'nde onaltý köyden ibaret olan bu nahiye ailesi, Makedonya ve Tesalya'nýn fethinden sonra Konya civarý ailesinden Osmanlý Hükümeti'nin sevk ve iskan ettirdiði Türkmenlerdendir. Son zamanlara kadar beþ asýr müddet içinde hayat tarzlarýný, kýlýk - kýyafetlerini deðiþtirmemiþlerdi."

Bu konuda Lord Kinross, kaynak göstermeden þu bilgileri vermektedir: "Zübeyde Haným, Bulgar sýnýrlarýnýn ötesindeki Slavlar kadar sarýþýndý; düzgün beyaz bir teni, derin ama berrak, açýk mavi gözleri vardý. Ailesi Selanik'in batýsýnda Arnavutluða doðru, sert ve çýplak daðlarýn geniþ, donuk sulara gömüldüðü göller bölgesinden geliyordu. Burasý Türklerin Makedonya'yý ve Teselya'yý almalarýndan sonra Anadolu'nun göbeðinden gelen köylülerin yerleþtikleri yerdi. Bu yüzden Zübeyde Haným damarlarýndaki ilk göçebe Türk kabilelerinin torunlarý olan ve hâlâ Toros daðlarýnda özgür yaþayýþlarýný sürdüren sarýþýn Yörüklerin kanýný taþýdýðýný düþünmekten hoþlanýrdý."

Eldeki mevcut bilgilere göre aile, 1466'larda Karaman'dan gelerek Vodina Sancaðý'na baðlý Sarýgöl'e yerleþmiþ; sonra Selanik yakýnlarýndaki Lankaza (Langaza)'ya göçmüþ, Zübeyde Haným 1857'de burada dünyaya gelmiþtir. Atatürk'ün annesi Zübeyde Haným'ýn babasý Sofu-zade Feyzullah Efendi üç defa evlenmiþtir. Ýsimlerini bilmediðimiz diðer iki eþi bir tarafa býrakýlacak olursa, Zübeyde Haným'la birlikte Hasan Aða ve Hüseyin Aða, Feyzullah Efendi'nin üçüncü eþi Ayþe (Aiþe) Haným'dan dünyaya gelmiþlerdir.

Yakýn tarihimize ýþýk tutacak yer ve mevki adlarý ile özellikle Atatürk'ün soyuna iliþkin bilgi ve belgeler de bu iki belde kültürü içerisindedir. Kýzýllar ve Ýbrala'nýn mezralarý olan Kýzýlyar, Çardak deresi ve Tekke mevkileri bu iki aþiretin mensuplarýnca otlak olarak kullanýlmaktaydý. Ýbrala deresinde Ýsmail Hacý Obruðu, Öksüz Ömer, Merdivenli, Göçer ve Ýnlikuyular çevresinde sürülerini otlatmýþlardý.

Kýzýllar ve Sofular cemaatlerine baðlý sürü sahiplerinin yüzlerce yýl sonra Kýzýllar cemaatinden Ali Rýza Bey ile Sofucular cemaatinden Zübeyde Haným'ýn Selanik'te bir yuva kurmalarý yazýlý kaynaklar kadar, bir söylence olarak yörenin sözlü daðarcýðýnda da canlýlýðýný korumaktadýr.

DEDEM ADEM YILDIRIM'IN KURTULUÞ SAVAÞI ANILARI

Yýl 1921
Anadolu düþman kuvvetleri tarafýndan kuþatýlýnca, Mustafa Kemal, Türk Ordusu'nu, Sakarya Irmaðý'nýn doðusuna çekmiþ. Burada 1.5 yýl genel bir taarruz için, hazýrlýk yapmýþ. Bu hazýrlýklar sýrasýnda þehirlerden, kasabalardan, köylerden, Mustafa Kemal'in çaðrýsýna uyarak gelen binlerce genç varmýþ. Bunlardan birisi de, dedem Adem Yýldýrým'mýþ. O zamanlar henüz 19 yaþýnda olan dedem 1.90' a yaklaþan boyu ve sýrým gibi vücuduyla gözünü budaktan sakýnmaz, korkusuz, mert, yiðit bir köy delikanlýsýymýþ. Ordugahta geçen ilk günler, yürüyüþ talimleri, silah tutuþ, kullanýþ ve atýþ çalýþmalarý derken, günlerden bir gün Mustafa Kemal yanýnda kurmay subaylarý olduðu halde yenice oluþturmaya çalýþtýðý Türk Ordusu'nu denetime çýkmýþ.

Dilerseniz bundan sonrasýný dedem anlatsýn: O gün öðle vakitleriydi. Geniþ ovada pek çok alay, tabur, bölük, Mustafa Kemal Paþa tarafýndan teftiþ ediliyordu. Paþa, eseri olan Türk Askeri'ne sað elini hiç indirmeden selam vererek geliyordu. Arada bir, Merhaba asker, diyor, biz de sað ol diyorduk. Ben uzun boylu olduðum için, bölüðün baþýndaydým. Mustafa Kemal Paþa Hazretleri geldi tam önümde durdu. Merhaba asker, dedi. Biz, sað ol, dedik. Yüzünü bize döndü. Rahat, dedi. Biz de, tüfeklerimizi indirdik. Rahat pozisyonuna geçtik. Bir metre kadar önümdeydi. Bir an göz göze geldik. O deniz mavisi gözleri, inanýlmaz etkileyici bakýyordu. Sanki her an insanýn üstüne atýlacakmýþ gibiydi. Gözlerim karardý, baþým döndü. Rahat pozisyonunda olmam beni kurtardý. Kabzasý yere dayalý tüfeði sýký sýký tuttum, dayandým ve yere düþmedim. Aradan bunca yýl geçmesine karþýlýk o çelik bakýþlarý hiç unutmadým.

O yýllarda Yunan Ordusu Anadolu içlerine doðru ilerliyordu. Adem Yýldýrým, Yunanlýnýn geldiðini duyunca köydeki genç, çocuk, kadýn, ihtiyar kim varsa toplayýp köyün ilerisindeki daða götürmüþtü. Orada köylüleri emin bir yere gizledikten sonra, elinde mavzeriyle geri dönerek, aðaçlarýn arasýna saklanýp, köyü seyre dalmýþtý. Acaba Yunan askerleri köyde ne yapacaktý?
Adem Yýldýrým az sonra kendi evinden feryatlar duymaya baþlamýþtý. Evde neler oluyordu?
Yunan askerleri, köyün zenginini yakalamýþlar ve konuþturmak için, iþkence ediyorlardý:
- Söyle Türko, altýnlar nerede?
Yunan askerleri, acýmadan elleri, ayaklarý baðlý adamý evdeki ocaðýn içinde yanan odun ateþine doðru sürüyordu.
- Konuþ Türko, altýnlarý nereye sakladýn?
Zavallý adamýn ayak parmaklarý ve bilekleri yanmýþtý. Yunan askerleri, onu daha da ateþin içine itiyordu.

Bu arada Adem Yýldýrým sesinden tanýdýðý köyün zengininin yürek parçalayan feryatlarýna dayanamamýþ ve evin yanýndaki tarabalýða tüfeðiyle iki el ateþ etmiþ. Tüfekle ateþ edildiðini duyan Yunan askerleri, Türk askerleri geliyor zannedip, kaçýp gitmiþler. Bunun üzerine Adem Yýldýrým eve gelmiþ ve yarý beline kadar ateþte yanmýþ ve ölmüþ olan adamý ateþin içinden çýkarmýþ. Daha sonra olayý öðrenen ve çok üzülen zengin adamýn karýsý evlerinin ahýrýna, toprak altýna gizledikleri bir teneke altýný, Ankara'daki Mustafa Kemal Paþa'ya ulaþtýrýlmak üzere, Türk subaylarýna teslim etmiþ.
Ben çocukken, her yýl yaz tatilinde bir haftalýðýna köye giderdik. Dedem her gidiþte gerçekten yaþadýðý bu olaylarý bana anlatýr ve Serdar, yaz bunlarý, derdi. Ben de, merak etme, dede, mutlaka yazarým, derdim. Ýþte, bu hikayeler, dedemin bana anlattýðý hikayelerdir. Dedemi son olarak on üç yaþýndayken görmüþtüm. Otuz yedi yýl sonra bu anýlarý yazmak nasip oldu. Umarým okuyanlar, Mustafa Kemal Atatürk'ü ve Cumhuriyeti çok severler. Atatürk'ün devrimlerine sahip çýkarlar ve savaþýn ne kadar acýmasýz olduðunu anlarlar. Kurtuluþ Savaþý kolay kazanýlmadý. Sevgiyle kalýn.

Mustafa Kemal Atatürk: Bir Kýlýç Ustasý
 

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK: BÝR KILIÇ USTASI

Harp Akademisi'nde derslerden arta kalan zamanlarda sporla uðraþýrdýk. Jimnastik, koþu ve eskrim favori sporlardý. Eskrimde ilk yýl hariç, epe, flöre ve kýlýç müsabakalarýnda birinciliði kimseye kaptýrmadým. Okulda her ay eskrim müsabakalarý düzenlenirdi. Bu müsabakalarda birinci olmak için, yoðun çaba sarf ederdik. Devletimiz savaþlardan fýrsat bulup da uluslararasý yarýþmalara katýlamýyordu. Almanlarýn flörede Dünya Þampiyonu olmuþ sporcusu Hans'a benim adýmý söylemiþler. Ýstanbul Harp Akademisi'nde Mustafa Kemal Bey var. Acar bir eskrimciymiþ. Üç dalda þampiyonmuþ. Sen onu yenemezsin, demiþler. Geldi, beni buldu. Flörede karþýlaþtýk. Alman çok hýzlýydý. Karþýmdayken bir anda içeri giriyor, bana kýlýcýyla dokunmaya çalýþýyor fakat ben ani bir refleksle hamlesini karþýladýðýmda benim hamle yapmama fýrsat býrakmadan geri çekiliyordu. Bir an için bile olsa gözümü kýrpmama izin vermiyordu. Alman'ýn bileðinin hakkýyla Dünya Þampiyonu olduðuna kaniydim. Ama ben de þu son Dünya Þampiyonasý'na katýlabilseydim, belki bu Alman'la finalde karþýlaþýrdým. Kendi kendime, final maçý bu, dedim. Haydi, Mustafa Kemal, sen onu yenersin.

Alman'ýn rakiplerini müsabaka baþlar baþlamaz, ilk dakikada sürklase ettiðini biliyordum ama benim de dirençli ve yenilgi kabul etmez bir yapým vardýr. Devamlý olarak Almanca bir þeyler söylüyordu. Anladýðým kadarýyla, söyledikleri beni tehdit eden bir boyuta ulaþmýþtý. Ben de çok iyi bildiðim Fransýzca ile tehditvari konuþunca Alman'ýn hareketlerinin yavaþladýðýný fark ettim. Belli ki yorulmaya baþlamýþtý. Yine Fransýzca olarak, bak ben Türküm, ama önümde diz çökeceksin, dedim. Bu cümle Alman'ý bitiren son konuþma oldu. Peþ peþe sayý alarak Alman'ý periþan ettim. Ben Dünya Þampiyonuyum, bu gezegende kimse karþýmda duramaz, diyen Alman yenilmiþti. Benimle tokalaþmadan, baþý önde sahadan yenik ayrýldý. Sonradan ilk gemiyle memleketine döndüðünü öðrendim. Ýntihar teþebbüsünde bulunmuþ ama kurtarmýþlar.

YÜZBAÞI MUSTAFA KEMAL VE KURTLAR

11 – Ocak – 1905 yýlýnda Mustafa Kemal, Harp Akademisini bitirerek Kurmay Yüzbaþý oldu. 24 yaþýndaydý. Önce Selanik’e annesi ve kýz kardeþinin yanýna daha sonra da dayýsýnýn çiftliðine gitti. Çiftlikte iki gün kalacaktý. Mustafa Kemal o gece güzel bir uyku çekti ve sabah karla uyandý. Her taraf beyaza boyanmýþtý. Kahvaltýdan sonra dayýsýna, çevrede gezintiye çýkmak ve çocukluðunda günlerini geçirdiði bakla tarlasýna uðramak istediðini söyleyerek dýþarý çýktý. Hava oldukça soðuktu. Ellerini birbirine ovuþturduktan sonra, paltosunun yakasýný kaldýrdý. Yaðmýþ olan bir karýþ karda, güçlü adýmlarla, ileri doðru yürüdü. Bakla tarlasý kar altýndaydý. Tarlanýn ortasýnda bulunan kulübe üstündeki aðýrlýða direniyordu. Kulübenin üstündeki karlarý temizledi. Yýllardýr buraya gelmediði için, kulübe bakýmsýz kalmýþtý. ” Dayýma söyleyip, kulübeyi onarmasýný saðlamalýyým, diye düþündü. Kim bilir bir daha ne zaman gelirim? Yoksa bu iþi dayýma havale etmezdim. ”

Mustafa Kemal ileriden kurt ulumasý duydu. Buna aldýrmadý ama ikinci bir kurt ulumasý daha duyunca irkildi. Hem bu uluma daha yakýndan geliyordu. Belli kurtlar yaklaþýyordu. Artýk çiftliðe dönemezdi çünkü kurtlar, çiftlik yolu üstündeki aðaçlýk alandaydý. Karþý daðýn yamacýndaki maðarayý hatýrladý. Çocukken birkaç kere bu maðaraya gitmiþti. Tahminine göre, kurtlar sürü halindeydi. Sekiz, on tane kurtla açýk alanda kazanma þansýnýn az olduðu bir uðraþa girmek anlamsýz olurdu. Maðaraya doðru hýzlý adýmlarla yürümeye baþladý. Kurt ulumalarý çoðalýnca, yürümeyi býrakýp, koþmaya baþladý. Bu arada tabancasýný çekmiþ ve sað eline almýþtý. Bir aralýk arkasýna dönüp baktýðýnda peþine takýlan kurtlarýn en az on tane olduðunu gördü. ” Kurtlar, beni sabah kahvaltýsý olarak görüyorlar ama böyle olmadýðýný anlayacaklar. Hele bir maðaraya varayým. ” dedi içinden.

Maðaranýn giriþine geldiðinde kurtlarýn nefesini ensesinde hissetti. Aniden dönerek en yakýnýndaki kurda ateþ etti. Kurt yere yuvarlandý. Gürültüden korkan kurtlar kaçtýlar. Onlarýn yine geleceðini bildiði için, tabancasýný doldurdu ve sol eline aldý. Sað eliyle kýlýcýný çekti. Maðaranýn ortasýnda ayaklarýný açarak, heybetli bir þekilde durdu. Kurtlara karþý yapacaðý savaþa hazýrdý. ” Gelsinler ve ne olacaðýný görsünler, diye düþündü. Dört bir yandan etrafýmý saracak olan kurtlarý, bu savaþta yenilgiye uðratmazsam, bana da Mustafa Kemal demesinler. ”Kurtlar, dönüp gelmiþlerdi ama nedense maðaranýn önünde bekliyor, içeri girmiyorlardý. Onlar içeri girmezseler ben dýþarý çýkarým, diyen Mustafa Kemal, aniden taarruza geçti. Bir ateþ etti, bir kurt yere düþtü. Ýki kýlýç salladý, iki kurt yere düþtü. Bozguna uðrayan kurtlar, geldikleri gibi gittiler. Mustafa Kemal her ihtimale karþý etrafýný kollayarak çiftliðe geri döndü. Birkaç dakika daha geç gelseymiþ, dayýsý ve çiftlik çalýþanlarýyla yolda karþýlaþacakmýþ, çünkü onlar tabanca seslerini duymuþlar ve yardýma geliyorlarmýþ.