[Blue Blood]

Ses bilimi, (fonetik) belirli dil seslerini (fonemler) inceleyen bir bilim dalıdır. Ses bilimi dil içindeki seslerin işlevlerini inceler.

ALfabesi
a
[A]
geniş, düz, arkadil
anı [ÈAn1]


[a]
geniş, düz, öndil
laf [Èlaf]


e

[e]
geniş, düz, öndil (kapalı)
elma [elÈmA]


[E]
geniş, düz, öndil (açık)
dere [deÈrE]


ı

[1]
dar, düz, arkadil
ısı [1Ès1]


i

[i]
dar, düz, öndil (açık)
iğde [iùÈdE]


[i]
dar, düz, öndil (kapalı)
simit [sIÈmIt]


o

[�]
geniş, yuvarlak, arkadil (açık)
soru [s�ÈRu]


[o]
geniş, yuvarlak, arkadil (kapalı)
oğlak [oùÈlAk]


ö

[¿]
geniş, yuvarlak, öndil (açık)
örtü [¿RÈtY]


[O]
geniş, yuvarlak, öndil (kapalı)
öğren [OùÈREn]


u

[u]
dar, yuvarlak, arkadil (açık)
kulak [kUÈlAk]


[u]
dar, yuvarlak, arkadil (kapalı)
uğur [uùÄ]


ü

[y]
dar, yuvarlak, öndil (açık)
ümit [YÈmIt]


[Y]
dar, yuvarlak, öndil (kapalı)
düğme [dyùÈmE]




Ünsüzler

harf

IPA
özellikleri (titreşim, çıkış biçimi, yeri)
örnek


b


ötümlü, patlamalı, çiftdudak
balık [bAÈl1k]


c

[dZ]
ötümlü, sürtünücü, dil-öndamak
cam [ÈdZAm]


ç

[tS]
ötümsüz, sürtünücü, dil-öndamak
seçim [seÈtSIm]


d

[d]
ötümlü, patlamalı, dilucu-dişardı
dede[deÈdE]


f

[f]
ötümsüz, sürtünücü, dudak-diş
firma[ÈfIRmA]


g

[g]
ötümlü, patlamalı, dil-artdamak
karga [kARÈgA]


[j]
ötümlü, patlamalı, dil-artdamak (ön)
genç [ÈjEntS]


h

[h]
ötümsüz, sürtünücü, gırtlak
hasta [hAsÈtA]


j

[Z]
ötümlü, sürtünücü, dil-öndamak
müjde [mYZÈdE]


k

[k]
ötümsüz, patlamalı, dil-artdamak
akıl [AÈk1l]


[c]
ötümsüz, patlamalı,dil-artdamak (ön)
kedi [ceÈdI]


l

[l]
ötümlü, yandaralma, dilucu-öndamak
kul [ÈkUl]


[l]
ötümlü, yandaralma, dilu.-öndamak (ön)
lale [lAùÈlE]


m

[m]
ötümlü, genizsi, çiftdudak
dam[ÈdAm]


n

[n]
ötümlü, genizsi, dilucu-dişeti
anı [ÈAn1]


[N]
ötümlü, genizsi, dil-artdamak
süngü [sYNÈjY]


p

[p]
ötümsüz, patlamalı, çiftdudak
ip [ÈIp]


r

[r]
ötümlü, çokçarpmalı, dilucu-dişeti
raf [ÈrAf]


[R]
ötümlü, tekçarpmalı, dilucu-dişeti
ırmak [1RÈmAk]


[Ä]
ötümlü, sürtünücü, dilucu-dişeti
bir [ÈbIÄ]


s

[s]
ötümsüz, sürtünücü, dilucu-dişeti
ses [ÈsEs]


ş

[S]
ötümsüz, sürtünücü, dil-öndamak
aşı [ÈAS1]


t

[t]
ötümsüz, patlamalı, dilucu-dişardı
ütü [YÈtY]


v
[v]
ötümlü, sürtünücü, dudak-diş
var [ÈvAÄ]


[V]
ötümlü, sürtünücü [yarı ünlü]
tavuk [tAÈVUk]

y
[j]
ötümlü, dil-öndamak [yarı ünlü]
yat [ÈjAt]

z
[z]
ötümlü, sürtünücü, dilucu-dişeti
azık [AÈz1k]

[½]
ötümsüz, sürtünücü, dilucu-dişeti
yoz [Èj�½]

[asla_asla_deme]

FONETİK ya da sesbilgisi bir dildeki seslerin oluşumunu, aktarılmasını ve algılanmasını inceler. Bir dilin en yalın ve temel öğesi olan ses, insan gırtlağındaki ses tellerinin titreşi-miyle oluşur; küçükdil, dil, dudaklar, damak, geniz, dişler gibi organlarla değişik nitelikler kazanır. Fonetik insan sesiyle ilgili çalışmalar yapar. Doğadaki öteki canlıların ya da cansız­ların çıkardığı sesler fonetiğin uğraş alanı dışında kalır. Fonetik, insanın çıkarabildiği tüm sesleri incelerken belirli bir dile bağlı kalmaz. Başka bir deyişle fonetik bir dildeki sesleri değil, genel olarak sesleri inceler. Buna göre fonetiğin bazen fizik, bazen de fizyoloji ile ilişkisi olur.
Dilbilim alanında seslerle ilgilenen bir dal daha vardır. Fonoloji ya da sesbilim denen bu dal ile fonetiği birbirine karıştırmamak gere­kir. Fonoloji sesleri bildirişim açısından ince­ler; seslerin yüklendikleri görevleri göz önüne alır ve dilbilim yöntemleriyle iş görür. Sesler aracılığıyla oluşan ve kendine göre ayırıcı bir özelliği bulunan bir birim olarak tanımlayabi­leceğimiz sesbirim ya da fonem, sesbilgisinin temel yapı taşıdır. Sesbirimler iki eğik çizgi arasında gösterilir. Örneğin /p/, Ibl birer sesbirimdir. "So pa", "So ba" sözcüklerini anlam açısından ayıran bu /p/ ve Ibl sesleridir. Sesbilgisi her sesbiriminin nasıl oluştuğunu, fiziksel özelliklerini ve nasıl algılandığını in­celer.
Örneğin İpi sesi Türkçe'de çift dudaksıl, süreksiz ve titreşimsizdir. Bir sesin sesbirim olarak tanımlanabilmesi için hem sözcük ba­şında, sözcük sonunda hem de ortasında görülebilmesi gerekir. Bu nedenle, örneğin, Türkçe'de /ğ/ bir sesbirim değildir. Çünkü /ğ/ ile başlayan Türkçe bir sözcük bulunmamak­tadır.
Sesbilgisi, ayrıca, konuşma işinin gerçekleş­mesi, konuşma sırasında seslerin üretilişi, bunların çıkış yerleri ve biçimleri, hece, vur­gu, ton gibi kavramları, seslerin öbeklendirilmesi gibi konuları inceler

MsxLabs & TemelBritannica