[sudeniz]

Asurlular

Asurlular, Aslen Kuzey Irak (Kürdistan)'ta, Dicle kıyısında bulunan Aşur/Asur (Qalat Şarqat)şehri ve çevresinde yaşayan bir Sami toplulukken özellikle M.Ö. 2000 sonrası doğu-batı arası global ticaretten faydalanarak gelişmiş ve topraklarını genişleterek ülkelerini bir imparatorluğa dönüştürmüş eskiçağhalkı. Başkentleri Ninova'dır. Mutlak monarşi ile yönetilmişlerdir.

İlkçağda, Ortadoğu'nun en büyük imparatorluklarından birinin merkezi olmuştur. M.Ö. 2. binyıl'ın başından itibaren özellikle Anadolu'da koloniler kurmuş, Anadolu'ya yazıyı taşımışlardır. Asur ülkesi, önceleri Babil'e, M.Ö. 2. binyılın büyük bölümü boyunca Mitannilere bağımlı kalsalar da MÖ 14. yüzyılda bağımsızlıklarını kazanmış ve Fırat'a kadar topraklarını genişleterek buralara yerleşmişlerdir. Daha sonra Mezopotamya'da, Anadolu'nun güneydoğusunda, zaman zaman da Suriye'nin kuzeyinde büyük güç kazanmışlardır .

Ama I. Tukulti-Ninurta'nın ölümünden (M.Ö. 1208) sonra gerileme dönemine girdi. M.Ö. 11. yüzyılda I. Tiglat-Pileser zamanında kısa süre yeniden eski gücüne kavuştuysa da, bunu izleyen dönemde hem Asur Krallığı, hem de düşmanları, yarı göçebe Aramilerin akınlarıyla yıprandı. M.Ö. 9. yüzyılda Asur kralları sınırlarını yeniden genişletmeye başladılar; MÖ 8. yüzyılın ortasından MÖ 7. yüzyılın sonuna değin III. Tiglat-Pileser, II. Sargon (Şarrukin) ve Sinahheriba (Sanherib) gibi güçlü kralların önderliğinde Basra Körfezinden Mısır'a kadar uzanan toprakları egemenlikleri altında birleştirerek günümüzde Yeni Asur İmparatorluğu olarak adlandırılan bir imparatorluk kurdular.
Son büyük Asur kralı, Asurbanipal'di. Aurbanipal, Elâm'ı geçerek buranın halkını yok etmiştir.

Bu dönemde sanatta büyük bir gelişme olduğu bilinmekteyse de, hükümdarlığın son yılları ve M.Ö. 627'deki ölümünü izleyen dönemin olayları karanlıkta kalmıştır. Asur Krallığı M.Ö. 612-609'da Keldanilerin ve Medlerin ortak saldırılarıyla yıkıldı.

İmparatorluğun çökmesiyle birlikte Asur halkı da tarihi kayıtlardan silinir. Son olarak Harran ve çevresinde yaşadıkları bilinmmekle birlikte kayıtlarda yeralmasa da eski imparatorluk topraklarında daha sonraki yüzyıllarda da yaşamlarını sürdürdükleri ve zamanla bölgenin diğer halkları içinde eriyip gittikleri aşikardır.

Zalimlikleri ve savaştaki atılganlıklarıyla tanınan Asurlular, anıtsal yapılar da bıraktılar. Ninive, Asur, Kalah (Nimrud), Dur Şarrukin (Horsâbad) ve başka yerlerde bulunan kalıntılar, Asurların mimarîdeki ustalığını göstermektedir.

Günümüzde bazı Süryani toplulukları Asurluların soyundan geldiklerini iddia etmektedirler.

[sudeniz]

Asur Kralları

Bu sayfa ilk zamanlardan itibaren Asur Krallarını listelemektedir. Kayıp tarihler için Babil kronolojisi ile senkronize olarak hazırlanmıştır.

Krallar için aşağıda verilen tarihlerde M.Ö. 1420 ile M.Ö. 1179 arasındaki hükümdarlık süreleri sorunludur, tarihleme hangi Asur Kral listesine öncelik verildiğine göre değişmektedir. Bu döneme ait aşağıda verilen kral listesi Asur Kral Listesi B ve C baz alınarak hazırlanmıştır. Bu listelerde Ninurta-apal-Ekur ve Ashur-nadin-apli üç yıl hükümdarlık yapmış gözükmektedirler. Geleneksel Asur Kral Listesi A’ya dayanan bir liste Ninurta-apal-Ekur’a 14 yıl ve Ashur-nadin-apli’ye 4 yıl hükümdarlık süresi vermektedir.

M.Ö. 1179 ile M.Ö. 912 arasındaki tarihler de M.Ö. 911’den sonraki tarihler kadar güvenilir olmasa da, pekçok Asur bilimci tarafından mutabık kalınan tarihlerdir. Asur döneminin sonlarının tarihlenmesi çözülememiş bir konudur. Çünkü M.Ö. 649 sonrasına ait bir liste mevcut değildir.

"Çadırlarda yaşayan krallar"

• Ikunum (?)
• Tudiya (MÖ 2500)
• Adamu
• Yangi
• Suhlamu
• Harharu
• Mandaru
• Imsu
• HAR-su
• Didanu
• Hana
• Zuabu
• Nuabu
• Abazu
• Belu
• Azarah
• Ushpia (MÖ 2020)

"Atalarımız olan krallar"

• Apiashal, Ushpia’nın oğlu
• Hale, Apiashal’ın oğlu
• Samani, Hale’nin oğlu
• Hayani, Samani’nin oğlu
• Ilu-Mer, Hayani’nin oğlu
• Yakmesi, Ilu-Mer’in oğlu
• Yakmeni, Yakmesi’nin oğlu
• Yazkur-el, Yakmeni’nin oğlu
• Ila-kabkaba, Yazkur-el’in oğlu
• Aminu, Ila-kabkaba’nın oğlu

"Eponimleri yok edilen krallar(?)"

• Sulili, Aminu’nun oğlu
• Kikkia (MÖ 2000-MÖ 1985)
• Akiya (MÖ 1985-MÖ 1970)
• Puzur-Ashur I (MÖ 1970-MÖ 1960)
• Shallim-ahhe (MÖ 1960-MÖ 1945)
• Ilushuma (MÖ 1945-MÖ 1906) (güney Mezopotamya’ya yayıldı)

Eski Asur Dönemi

• Erishum I (MÖ 1906-MÖ 1867)
• Ikunum (MÖ 1867-MÖ 1860)
• Sargon I (MÖ 1860-MÖ 1850) (Nimud tapınağı/kalesinde hükmetti)
• Puzur-Ashur II (MÖ 1850-MÖ 1830)
• Naram-Sin (MÖ 1830-MÖ 1815)
• Erishum II (MÖ 1815-MÖ 1809)
• Shamshi-Adad I (MÖ 1809-MÖ 1781)
• Ishme-Dagan I (MÖ 1780-MÖ 1741)
• Mut-Ashkur (MÖ 1730-MÖ 1720)
• Rimush (MÖ 1720-MÖ 1710)
• Asinum (MÖ 1710-MÖ 1706)
• anarşi (MÖ 1706-MÖ 1700)
  • Assur-dugul "hiçbir kralın oğlu değildir, hükümdarlığa uygun değildir"
  • Assur-apla-idi (hiçbri kralın oğlu olmayan ilk kral)
  • Nasir-Sin
  • Sin-namir
  • Ibqi-Ishtar
  • Adad-salulu
  • Adasi
• Belu-bani (MÖ 1700-MÖ 1691)

Libaia (MÖ 1690-MÖ 1674)

Sharma-Adad I (MÖ 1673-MÖ 1662)
Iptar-Sin (MÖ 1661-MÖ 1650)
Bazaia (MÖ 1649-MÖ 1622)
Lullaia (MÖ 1621-MÖ 1618)
Shu-Ninua (MÖ 1615-MÖ 1602)
Sharma-Adad II (MÖ 1601-MÖ 1598)
Erishum III (MÖ 1598-MÖ 1586')
Shamshi-Adad II (MÖ 1567-MÖ 1561)
Ishme-Dagan II (MÖ 1561-MÖ 1545)
Shamshi-Adad III (MÖ 1545-MÖ 1529)
Ashur-nirari I (MÖ 1529-MÖ 1503)
Puzur-Ashur III (MÖ 1503-MÖ 1479)
Enlil-nasir I (MÖ 1479-MÖ 1466)
Nur-ili (MÖ 1466-MÖ 1454)
Ashur-shaduni (MÖ 1454)
Ashur-rabi I (MÖ 1453-MÖ 1435)
Ashur-nadin-ahhe I (MÖ 1435-MÖ 1420)
Enlil-nasir II (MÖ 1420-MÖ 1414)
Ashur-nirari II (MÖ 1414-MÖ 1407)
Ashur-bel-nisheshu (MÖ 1407-MÖ 1398)
Ashur-rim-nisheshu (MÖ 1398-MÖ 1390)
Ashur-nadin-ahhe II (MÖ 1390-MÖ 1380)
Orta Asur Dönemi

• Eriba-Adad I (MÖ 1380-MÖ 1353)
• Ashur-uballit I (MÖ 1353-MÖ 1317)
• Enlil-nirari (MÖ 1317-MÖ 1307)
• Arik-den-ili (MÖ 1307-MÖ 1295)
• Adad-nirari I (MÖ 1295-MÖ 1263)
• Shalmaneser I (MÖ 1263-MÖ 1233)
• Tukulti-Ninurta I (MÖ 1233-MÖ 1196)
• Ashur-nadin-apli (MÖ 1196-MÖ 1193)
• Ashur-nirari III (MÖ 1193-MÖ 1187)
• Enlil-kudurri-usur (MÖ 1187-MÖ 1182)
• Ninurta-apal-Ekur (MÖ 1182-MÖ 1179)
• Ashur-Dan I (MÖ 1179-MÖ 1133)
• Ninurta-tukulti-Ashur (MÖ 1133)
• Mutakkil-nusku (MÖ 1133)
• Ashur-resh-ishi I (MÖ 1133-MÖ 1115)
• Tiglath-Pileser I (MÖ 1115-MÖ 1076)
• Asharid-apal-Ekur (MÖ 1076-MÖ 1074)
• Ashur-bel-kala (MÖ 1074-MÖ 1056)
• Eriba-Adad II (MÖ 1056-MÖ 1054)
• Shamshi-Adad IV (MÖ 1054-MÖ 1050)
• Ashur-nasir-pal I (MÖ 1050-MÖ 1031)
• Shalmaneser II (MÖ 1031-MÖ 1019)
• Ashur-nirari IV (MÖ 1019-MÖ 1013)
• Ashur-rabi II (MÖ 1013-MÖ 972)
• Ashur-resh-ishi II (MÖ 972-MÖ 967)
• Tiglath-Pileser II (MÖ 967-MÖ 935)
• Ashur-Dan II (MÖ 935-MÖ 912)

Yeni Asur Dönemi

• Adad-nirari II (MÖ 912 – MÖ 891)
• Tukulti-Ninurta II (MÖ 891 – MÖ 884)
• Ashur-nasir-pal II (MÖ 884 – MÖ 859)
• Shalmaneser III (MÖ 859 – MÖ 824)
• Shamshi-Adad V (MÖ 822 – MÖ 811)
• Adad-nirari III (MÖ 811 – MÖ 783)
  • (Semiramis), vekaleten, (MÖ 811 – MÖ 805)
• Shalmaneser IV (MÖ 783 – MÖ 773)

Ashur-Dan III (MÖ 773 – MÖ 755)

Ashur-nirari V (MÖ 755 – MÖ 745)
Tiglath-Pileser III (MÖ 745 – MÖ 727)
Shalmaneser V (MÖ 727 – MÖ 722)
Asur Kral Listesi olarak bilinen dökümanının sonu; bundan sonraki krallar liste düzenlendikten sonra hükümdarlık yapmışlardır.

• Sargon II (MÖ 722 – MÖ 705)
• Sennacherib (MÖ 705 – MÖ 681)
• Esarhaddon (MÖ 681 – MÖ 669)
• Ashurbanipal (MÖ 669 – MÖ 631 ya da MÖ 627)
• Ashur-etil-ilani (MÖ 631/MÖ 627 – MÖ 623) (631-627 yılları arasında babası Ashurbanipal yerine vekillik yapmıştır)
• Sin-shumu-lishir (MÖ 623)
• Sin-shar-ishkun (MÖ 623 – MÖ 612)

MÖ 612’de, Asur başkenti Nineveh Babillilerin eline geçti; Mısır’lılar tarafından desteklenen Asurlu bir general Harran’dan Asur yönetimini birkaç yıl daha sürdürdü. Bu kişi Ashur-uballit II idi.

• Ashur-uballit II (MÖ 612- MÖ 609)
  

[sedat sencan]

Asur’lular gaddar oldukları gibi garip geleneklere sahiptiler.
Suriye’yi alıp Akdeniz’e ulaştıklarında,söylentiye göre kral,üstünde işlemeli elbisesi olduğu halde kollarını suya soktu ve bir köpekbalığını öldürdü.
MÖ.877 tarihinde bir Asur kralı silahlarını Akdeniz’in sularına daldırıp ıslattı.
Savaş,devletin en önemli gelir kaynağı idi.
Yenilgiye uğrattıkları devletleri haraç vermeye zorladıkları gibi onların bağlılığını çeşitli şekillerde göstermelerini istiyorlardı.
Örneğin Med’ler Asur kralına giydirilmiş güzel köpekler gönderdiler.
Asur’lular,yüzlerce yıl Sümer ve Babil ile ilişkide oldukları halde onların bilim ve sanatlarından hiç etkilenmediler.
Değer verdikleri büyüklük ve özgürlük sadece zor ve şiddet hareketleridir.
Mükemmel hayvan kabartmaları ve mükemmel hayvan heykelleri yapmışlardı,ama bu çabaları sanatsal inceliklerinden değil,yırtıcılığı ululamış olmalarından ileri geliyordu.
Ninova’daki saray ve tapınakları duvar resimleri ile süslüydü.
Fildişi,sandal ağacı,mermer ve bazaltlarla bezenmiş saray salonları zenginliğin ihtişamını yansıtırdı.
Ama bu zenginliğin kaynağı sadece savaştı,ve bu sanat eserlerinin konusunu oluşturuyordu.
Üstelik bu sanatı yendikleri ülkelerden alıyorlardı.
Bütün ihtişam Asur’luların kendi emekleri değildi.
Herşey cinayet ve yağma ile sağlanmıştı.
Asur’luların en iyi bildikleri şey,savaşmaktır.
Her türlü savaş aracını geliştirmede ustaydılar.
Kıyıcılıkları masallara geçecek nitelikteydi.
Savaş teknikleri tam bir yakıp yıkma üzerine kuruluydu.
Yırtıcılıkları da kan dökücülükleri de her zaman uyguladıkları bir siyasetti.
Vahşetin en yüksek noktası düşünüş tarzlarının temeliydi ve yenik düşenlerin tamamen yok edilmesine yönelikti.
Sitelerin yağma edilmesi,site halkının kılıçtan geçirilmesi ve ezici vergiler sadece bir başlangıçtı.
İnsanların boynu belli bir yöntemle vurulurdu.
Kesilmiş insan başları ve insan derileri kral sarayının duvarlarını süslerdi.
Her savaştan sonra binlerce savaş esiri ateşe atılır veya diri diri duvarlara gömülür ya da kazığa oturtulurdu.
İnsanların öldürülmeden önce derilerinin yüzülmesi de olağan uygulamalarıydı.
Köylülerin bilekleri,dudakları ve dilleri kesilirdi.
Bir keresinde düşman kralı Ninova’ya getirilmiş,çenesi bir köpek zincirine bağlanarak sokaklarda sürüklenerek öldürülmüştü.
Asur’luların amacı düşman toplumların büyük ölçüde kökünü kazımak ve sağ kalanların intikam alma olanağını yok etmekti.
Bunun için ölümden kurtulmuş olanlar yığınlar halinde yurtlarının dışına sürülürdü.
Asur kralı Asurbanipal kendinden önceki bütün krallardan daha kültürlü,daha hoşgörülü ve bağışlayıcı olmakla birlikte MÖ.666 yılında Mısır’ı yağma edip halkı kılıçtan geçirdi.
Köyler yakılıp yıkılır,yerle bir edilir,ağaçlar kesilip devrilirdi.
Bir başkaldırma olursa kral,o bölgenin bu kez olduğu gibi yok edilmesini emrederdi.
*
Asur’lulara karşı özgürlüklerine kavuşma hareketi Med’lerde başladı.
Dejones haraç ve vergilerini öderken halkı gizlice örgütlüyordu.
Daha sonra General Keyaksar bu çabaya devam etti.
Halkı örgütlediği gibi ordusunu sabırla oluşturuyordu.
Kendisi Asur okullarında askeri eğitim aldığı için orduyu Asur usullerine göre hazırlıyordu.
General Keyaksar komutasındaki birlikler isyan ettikten sonra Asur ordularını üst üste yenmeye başladı.
Ancak Asur kralı İskit’lerden yardım istedi.
Bunun üzerine Keyaksar geri çekildi.
Ama kısa süre sonra Asurbanipal ölünce Asur’da iç karışıklık başladı.
General Keyaksar komşularından aldığı yardımla tekrar Asur’un üzerine yürüdü ve Ninova’yı kuşattı.
Yeni kral,ailesi ile birlikte kendini alevler içinde kalan sarayına attı.
MÖ.612 yılında Ninova yıkılıp ortadan kaldırıldı.
Yıkıntıları hiçkimse tarafından onarılmadı.
Bütün Asur devleti diğer halkların sevinç duyguları içinde yıkıldı.
Yenilen Asur halkı,birlikte varolmalarını sağlayacak özkültüre sahip olmadığı için dağıldı.