Cevap Yaz Yazdır
Güncelleme: 19 Ağustos 2016  Gösterim: 7.208  Cevap: 4

Estonya ve Estonya Tarihi

Misafir
31 Mart 2007 21:07       Mesaj #1
Misafir - avatarı
Ziyaretçi

Estonya

Ad:  estonya1.jpg
Gösterim: 305
Boyut:  61.4 KB

resmî adı ESTONYA CUMHURÎYETİ
Estonca EESTÎ VABARİİK, Baltık Denizi kıyısında ülke.

Sponsorlu Bağlantılar

Kuzeyde Finlandiya Körfezi, doğuda Rusya Federasyonu, güneyde Letonya, batıda da Baltık Deniziyle çevrilidir. Anakara bölümünün yanı sıra 800 ada ve adacığı kapsar. Başkenti Tallinn, yüzölçümü 45.100 km2’dir. 1991 tahmini nüfusu
1. 589.000’dir.

Doğal yapı.


Estonya’nın yüzey şekilleri geçmişteki buzul etkinliğinin izlerini taşır. Güney kesimi buzultaş (moren) tepelerle kaplıdır. Orta kesiminde genellikle buzul hareketi yönünde uzunlamasına sıralanmış, çok sayıda basık buzultaş tepe bulunur. Kuzeyde buzulların bıraktığı tortulardan oluşmuş dar ve uzun yükseltiler başlar; buradaki geniş kumluk alanlar buzul sınırını belirler. Kıyıya yakın alçak kireçtaşı platosu denize dik bir biçimde iner. Ülke düzeyinde ortalama yükseklik 49 m’dir. Ülke topraklarının yalnızca yüzde 10’unun yüksekliği 90 m’yi aşar. Ülkenin en yüksek noktası güneydoğudaki Munamâgi Tepesidir (318 m). Göller toplam toprakların yüzde 5’ini kaplar. Çok sayıdaki akarsuyun büyük bölümü kuzeye doğru akarak Finlandiya Körfezine dökülür. Ayrıca doğu yönünde Pei- pus Gölüne (bir bölümü Rusya’da kalır), batı yönünde Riga Körfezine akan ırmaklar da vardır.

İklim ılıman ve nemlidir.


Atlas Okyanusunun kuzeyindeki siklonlar kışın sıcak, yazın serin hava kütleleri taşır. Ortalama sıcaklık şubatta —5°C, temmuzda 17°C’dir. Yıllık yağış miktarı 610-710 mm arasında değişir, iklim koşulları genelde tarıma elverişlidir. Genellikle çam, göknar, huşağacı ve titrek kavaktan oluşan karışık ormanlar ülke topraklarının üçte birini kaplar. Ayrıca çayırlar ve bataklıklar da önemli bir yer tutar. Ülkede yaşayan yaklaşık 60 memeli türünün başlıcaları geyik ve yaban domuzu ile kuzeydoğudaki ormanlarda bulunan ayı ve vaşaktır; tilki, porsuk, susamuru, tavşan, koypu ve minke de rastlanır. Denizlerde fok ve çeşitli balıklar bulunur. Kuş varlığı son derece zengindir.

Nüfus.


Nüfusun yaklaşık beşte üçünü Fin-Ugor halklarının Baltık-Fin koluna bağlı olan Estler, üçte birini ise Ruslar oluşturur. Ülkede ayrıca UkraynalIlar, Finler ve Beyaz Ruslar da yaşar.

Nüfusun büyük bölümü sanayinin ileri olduğu kuzey kesiminde toplanmıştır. Halkın büyük bölümü Luthercidir. Başkent Tallinn dışındaki önemli kentler Tartu, Kohtla-Jârve, Narva ve Pârnu’dur. Ekonomi. Estonya’nın ekonomisi temelde tarıma dayanmakla birlikte tarımın da ekonomiye önemli katkısı vardır. Gayri safi milli hasılanın (GSMH) yaklaşık beşte üçünü oluşturan sanayi sektöründe toplam işgücünün yaklaşık üçte ikisi çalışır. Bitümlü şeyi işleme sanayisi yapay gaz üretiminin yanı sıra sanayi için gerekli elektriği üreten termik santrallar açısından da önem taşır. Üretilen yapay gazın bir bölümü borularla Kohtla-Jârve’den Rusya Federasyonumdaki Petersburg’a (eskiden Leningrad) gönderilir.

Sanayi işçilerinin yaklaşık yüzde 20’si makine ve metal işleme sanayilerinde çalışır. Önemli sanayi ürünleri petrol arıtma donanımı, tarım aletleri, madencilik ve kazı makineleridir. Ülkede elektronik aygıtlar ve laboratuvar malzemeleri de üretilir. Bitümlü şeyi işlemeciliğine dayanan kimya sanayisi benzen, sepileme maddeleri, reçine, formaldehit ve deterjan üretimini kapsar. Geleneksel ağaç işleme sanayisi önemini bugün de korumaktadır. Başlıca ağaç ürünleri kâğıt hamuru, kontrplak, kibrit ve mobilyadır. Dokumacılık da önemli bir sanayi dalıdır. Baltık ülkelerinin toplam pamuklu kumaş üretiminin yüzde 70’i Estonya’da gerçekleştirilir. Ülkede ayrıca ipekli, yünlü ve keten kumaş ile giysi ve ayakkabı da üretilir.

Estonya toprakları genelde ekime elverişli değildir. Toprakların büyük bölümünün taşlardan temizlenmesi gerekir; doğal otlakların çoğunda da sulamaya gerek duyulur. Tarım sektörünün temelini sığır ve domuz besiciliği ile hayvan yemi üretimi oluşturur. GSMH içindeki payı beşte bire yaklaşan bu sektörde toplam işgücünün beşte birinden fazlası çalışır.
Yönetsel ve toplumsal koşullar. Estonya 1991’in sonlarına değin SSCB’yi oluşturan cumhuriyetlerden biriydi. O dönemde en yüksek yönetim organı Yüksek Sovyet’ti. Yüksek Sovyet’in kendi içinden seçtiği Pre- zidyum bu kurulun etkinlikleri arasında eşgüdüm sağlardı. Üyeleri gene Yüksek Sovyet tarafından seçilen Bakanlar Kurulu ise yürütmeden sorumluydu.
Ad:  estonya.JPG
Gösterim: 192
Boyut:  96.8 KB
1980’lerin sonlarında SSCB’de yürürlüğe konan reformlar Estonya’daki milliyetçi eğilimlerin güçlenmesine yol açtı. Estonya Mart 1990’da Litvanya ile birlikte bağımsızlığını ilan etti; onları mayısta Letonya izledi. Başlangıçta bağımsızlık ilanına sert yöntemlerle karşı çıkan Sovyet yönetimi 20 Ağustos 1991’de Baltık ülkelerinin bağımsızlığını tanıdığını açıkladı.

İlk serbest seçimler Eylül 1992’de yapıldı. Cumhurbaşkanlığı seçiminde hiçbir adayın gerekli çoğunluğu sağlayamaması üzerine, parlamento adaylardan Lennart Meri’yi bu göreve seçti.
Estonya’da 11 yıl süren ilk ve orta öğrenim zorunlu ve parasızdır. Ülkede gelişmiş bir sosyal sigorta sistemi vardır. En önemli bilimsel araştırma kurumu 1938’de kurulmuş olan Estonya Bilimler Akademisi’dir.

Kültürel yaşam.


19. yüzyılda Estonya edebiyatına egemen olan milliyetçi coşku, 1940’tan sonra yerini toplumcu gerçekçilik akımına bırakmıştır. 20. yüzyılın ünlü edebiyatçıları arasında Anton Tammsaare, Marie Under ve Betti Âlver sayılabilir. Tallinn’de bir opera, bir bale, bir kukla tiyatrosu ve birkaç tiyatro vardır. Pârnu, Viljandı ve Rakvere’de de profesyonel tiyatrolar bulunur. Tallinn şarkı şenlikleriyle ünlüdür.

kaynak: Ana Britannica
TARİHİ HAKKINDA BAKINIZ Baltık Devletleri (Ülkeleri)

Son düzenleyen Safi; 19 Ağustos 2016 20:27


Misafir
2 Haziran 2008 12:38       Mesaj #2
Misafir - avatarı
Ziyaretçi
Ad:  estonya2.jpg
Gösterim: 193
Boyut:  90.4 KB

ESTONYA


  • estonca Eestl, Avrupa'da, Baltık denizi kıyısında devlet;
  • 45 000 km2;
  • 1 600 000 nüf, (1992).
  • Başkenti Tallin.
  • Resmi dil estonca.

COĞRAFYA


Baltık cumhuriyetlerinin en kuzeyinde bulunanı, en küçüğü (45 000 km2) ve en az nüfuslusu (1 600 000) olan Eston- ya'nın temel özelliği halkının Finliler ile akraba olmasıdır. Sovyet döneminde (1945-1990) bölgedeki hızlı sanayileşme ve yüksek gelişme düzeyi nedeniyle Ruslar'ın nüfus oranı gittikçe arttı (% 28), buna karşılık Estonyalılar'ınki önemli ölçüde azaldı (% 64,7). Estonya'da kentleşme oranı oldukça yüksektir: % 70. Ülke iktisadı, sınırlı doğal kaynaklarından ve Finlandiya körfezi kıyısındaki elverişli doğal coğrafi konumundan en iyi biçimde yararlanmaktadır. Estonya'nın kuzeyi, Fin-iskandinav kalkanında yer alan ve 100-160 m yükseltiler arasında bulunan glint çizgisini oluşturan Birinci Zaman'dan kalma kıyı yüzey şekillerinin batı ucudur.

G.'de göl ve bataklıklarla kaplı, akaçlanması güç bir bölge uzanır. D.'da Çudlar ve Pskov gölleri Estonya- Rusya sınırını belirler. Serin ve yağışlı bir iklim bölgesinde, buzultaşlarının yığılmasından oluşan verimsiz topraklarda yayılan tarım alanları, toplam yüzölçümün üçte birini kaplar. Doğal çayırlar, yem bitkileri ve tahıl (arpa) ekimi, kırsal iktisadın orman işletmeciliğiyle (yüzölçümünün % 38'i) birlikte başlıca etkinliği olan hayvancılığın gelişmesini sağlamıştır. Eskiden seyrek yapılan evlerin birbirine yaklaşması, kooperatif çiftlikleriyle devlet çiftliklerinin eşit gelişmesi, kırsal kesimi büyük ölçüde yeniden yapılaştırmıştır.

Kohtla-Yarve’de yeraltından bitümlü şistler çıkarılır; bunların işlenmesiyle tüketimi karşılayan elektrik enerjisi (Narva'da iki termik santral) elde edilir ve Tallin'in gaz gereksinimi karşılanır. Karmaşık ve çeşitlenmiş bir yapısı olan sanayinin temel özelliği, nitelikli işgücünden yararlanan ileri tekniklerin yarattığı ürünlerdir (makine, elektrikli gereçler, kimyasal ürünler). Sanayi merkezleri (Tallin, Narva, Kohtla-Yarve) kuzeyde toplanmıştır; daha çok tarımın ağır bastığı orta kesimde, Tartu'da eski bir üniversite vardır; balıkçılık ve kereste işlemeciliğinin geliştiği Pyarnu ise batı kıyılarına canlılık getiririr.

TARİH


Fin-ugur kökenli olan Estonyalılar’dan ilk olarak Tacitus söz etmiştir Estonyalılar, Almanlar'a karşı direnmek zorunda kalmadan önce ülkelerini işgal eden Vikingler'e (IX., X yy.'lar) ve Ruslar'a (XI., XI! yy.'lar) karşı koymak için birleştiler, 1217'de Schwerttrâger şövalyeleri tarafından yenilgiye uğratıldılar ve bu şövalyelere katılan hıristiyan DanimarkalIlar Tallin'i 1219'da ele geçirip genişlettiler. Papalığın hakemliğinde DanimarkalIlar (kuzey kesimler) ile Almanlar arasında bölüşülen Estonya Valdemar IV Atterdag'ın Danimarka payını Töton şövalyelerine bırakmasından sonra tümüyle Almanlar'ın egemenliğine girdi. Hansa tüccarları limanların denetimini ele geçirdi ve Alman baronları da büyük arazileri sahiplenip köylüleri toprak kölesi haline getirdiler.

Töton tarikatının dinsel özelliklerini kaybedip zayıflaması ve çar Korkunç ivan IV' ün saldırısı (1558), Kutsal imparatorluğun üyesi olan ve Estonya'nın da içinde bulunduğu Livonya Konfederasyonunun dağılmasına yol açtı (1561). Ülkenin kuzeyi İsveç'in, güneyi Polonya'nın egemenliğine girdi, ilk Polonya-lsveç savaşı’ndan sonra isveçliler egemenliklerini bütün Estonya'ya yaydılar (Altmark antlaşması, 1629) Gustaf II Adolf, 1623’te Dorpat (bugün Tartu) Üniversitesini kurdu ve lutherciliği destekleyip köylüleri korudu.

İsveç egemenliği ilk kuzey savaşı (1700 -1721) ve Estonya'yı Rusya'ya veren Nystad antlaşması (1721) ile sona erdi. Ruslar, XVIII. yy.'da baltık baronlarını destekledi. Ama Aleksandr I, 1816-1819'da baltık illerinde toprak köleliğini kaldırdı ve Aleksandr ll’nin liberal önlemleri, XIX. yy.’ın sonunda estonya köylülerinin, toprakların beşte ikisine sahip olmalarını sağladı. Ama Aleksandr lll'ün ruslaştırma siyaseti, ulusalcı bir akımın doğmasına ve Jaan Teemant'ın yönettiği "Genç Estonya” hareketine bağlı aydınların muhalefetine yol açtı. Ruslar buna sert baskılarla karşılık verdiler.

12 nisan 1917'de, Estonya ayaklandı; Konstantine Pâts'ın (1874-1956) yönetiminde geçici bir hükümet oluşturuldu ve özerk devlet ilan edildi. Lenin, Brest -Litovsk antlaşması (mart 1918) ile Estonya'yı, ülkeyi şubat.ayından beri işgal altında tutan Almanlar'a bıraktı. 11 kasımda Reich'ın yıkılması, Estonya'nın bağımsızlığını bir gerçek durumuna getirdi, ama Sovyetler bunu kabul etmediler. 28 kasım 1918'de Kızıl Ordu, Estonya'ya girdi. Finlandiya'nın desteklediği estonya birlikleri Ruslar’ı ve ülkeyi terk etmemiş olan R. von der Goltz'un komutasındaki alman kuvvetlerini püskürtmeyi başardı (haziran 1919). Tartu antlaşması (2 şubat 1920) ile Sovyetler (26 ocak 1921) Estonya üzerindeki egemenlik haklarından vazgeçti, Estonya diğer devletlerce tanındı.

Nisan 1919'da seçilen August Rei başkanlığındaki bir meclis 15 haziran 1920'de parlamenter sisteme dayalı anayasayı onayladı; devlet başkanı aynı zamanda hükümet başkanıydı. 1924'te komünist parti kapatıldı. Ekim 1933'te yapılan referandum sonucunda bütün partiler feshedildi ve Johan Laidoner'in fiili diktatörlüğü başladı. Eylül 1937’de iki meclis kurul
masını ve bir başkan (Pâts) seçilmesini öngören yeni bir anayasa ilan edildi. Milletler cemiyeti'ne katılan Estonya, SSCB ile bir saldırmazlık paktı imzaladı (ma 1932), ama Ruslar, 28 eylül 1939'da Estonya’yı, karşılıklı yardım antlaşması imzalamaya zorladılar; bu antlaşmaya göre Hiiumaa (Dago), Saaremaa (Sarema) ve Paldiski deniz üsleri Ruslar'a bırakılıyordu.

17 haziran 1940'ta Sovyet kuvvetleri tarafından işgal edilen Estonya, 6 ağustosta, "Estonya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti" adıyla SSCB'ye katıldı. Mayıs-haziran 1941'de kitlesel sürgünlerle muhalefet ortadan kaldırıldı. Ülke, Almanlar (von Leeb'in ordusu) tarafından istila edildi ve 28 ağustos 1941'de Tallin düştü. Ruslar'ın 1944'te yeniden ele geçirdiği (Tallin 22 eylülde kurtarıldı) Estonya, SSCB'nin 15. cumhuriyeti haline geldi. Alman ve İsveç azınlıklar anavatanlarına gönderildi.

Estonya, SSCB'nin dağılma sürecine girmesinden yararlanan ilk devletlerden biri oldu. Estonya parlamentosu 7 aralık 1988'de kendi yasalarının SSCB yasalarından üstün tutulacağını açıklayarak egemenliğini fiilen ilan etmiş oldu. Ocak 1989'da estonca resmi dil i!an edildi. Para birimi olarak korus kabul edildi. SSCB başkanı Gorbaçov'un yasal saymamasına rağmen bağımsızlık ilan edilerek (20 ağustos 1991) anayasayı hazırlamak üzere bir kurucu meclis oluşturuldu. Bağımsızlık, yapılan referandumla büyük çoğunlukla onaylandı (% 77,8 evet). 6 eylül'de SSCB Estonya'nın bağımsızlığını tanıdı. Ülke 1992‘de BM'ye kabul edildi. Ekim 1992'de Lennast Meri cumhurbaşkanı seçildi.

EDEBİYAT


XIII. yy.'da sömürgeleştirilen ve almanlaştırılan Estonya'nın uzun yıllar yalnızca de- rebeylere ve din adamlarına karşı çıkan zengin bir sözlü edebiyatı (şarkılar atasözleri, öyküler) vardı. Livonya kronikleri ise almanca yazılmıştı. Reform sayesinde Estonya dilinde dinsel yapıtlar (İncil, 1715; Kutsal kitap, 1739) ve XVIII. yy.'ın sonunda da dindışı öğretici yapıtlar basılmaya başlandı, ilk edebiyat metinleri (K. Peterson'un [1801-1882] pastoralleri), Rusya ile birleşme sağlandığı zaman ortaya çıktı.

Ama dilbilimci Faehlmann (1798-1850), gazeteci J. W Jannsen (1819-1890) ve Ka- levipoeg (1857-1861) destanını derleyen ve yazan F. Kreutzwald (1803-1882) folklordan yararlanarak ulusal uyanışa katkıda bulundular ve eğitimci K. R. Jakobson (1841-1882), düzyazıcı Pârn, şairlerden Veske ve L. Koydula (1843-1886). -Estonya tiyatrosunun kurucusu- bu akıma, demokratik bir özellik kazandırdılar. XX. yy.'da ruslaştırma siyaseti ve 1905 başarısızlığı, ulusal romantizmi geçersiz hale getirdi ve gerçekçiliğin ilerlemesine (J. Liiv'in [1864-1913] şiiri, A. Kitzberg'in [1855-1927] dramları, E. Vilde [1865-1933] ve C. E. Sârgava'nın [1868-1958] toplumsal romanları) ve bir proleter edebiyatın gelişmesine (H. Pöögelmann [1875-1941], E. Aadu [1884-1937]) yol açtı Bu sırada, "Noor Eesti” ("Genç Estonya") hareketinin başında bulunan G. Suits (1883-1956) ve F. Tuglas (1886-1971) Batı'ya büyük hayranlık duyarak modernist denemelere giriştiler Bağımsızlıktan (1919) sonra işçi edebiyatı baskı altına alındı (J. Madarik [1899-1941]), önce yeniromantizm akımına (Siuru grubu, 1917-1919) kapılan yazarlar ve şairler, alman anlatımcılığının etkisinde kalarak burjuvalara karşıt köktenci bir tutum benimsediler (Tarapita dergisi, 1922).

Barbarus (1890-1946), Semper (1892-1970), Sütiste (1899-1945) ve M. Under'in (doğm. 1883) şiirinde ve O. Luts (1887-1953), R. Sirge (1904-1970) ve A. Tammsaare'nin (1878-1940) gerçekçi düzyazısında toplumsal temaların ağır basması bunu açıkça gösterir. 1940’ta SSCB ile birleşme kolektifleştirme ve savaş ede biyatının canlanmasına yol açtı (H. Leberecht (1910-1960), A. Hint [doğm. 1910), E. Krusten'in [doğm, 1900] öyküleri. A. Jakobson’un [1904-1963] oyunları, Sütiste ve D. Vaarandi'nin [doğm. 1916] şiirleri). Bununla birlikte, 1955'ten sonra eleştiri akımlarının ortaya çıkması, ahlaksal konuların yenilenmesi (A. Beekman, L. Pre met [doğm. 1922], M. Traat'ın [doğm. 1936] düzyazısı, J. Smüll'ün [1922-1979] denemeleri gibi biçimsel araştırmalar ve V. Beekman [doğm. 1929] ile P Rummo’ nun [doğm. 1909] şiirleri), tstonya'yı edebivat alanında öne çıkardı.

GÜZEL SANATLAR


Örnekleri Tartu'daki Estonya Ulusal müze si'nde ve Tallin Sanat müzesi’nde korunan estonya sanatı XIX. yy. ortalarına kadar yalnızca halk sanatı özelliği taşımaktaydı Dağlama, oyma ya da kakma süslemelerin yer aldığı ahşap eşyaların yanı sıra ke merler, halılar, eldivenler ve işlemeler yapıldı. Bu süslemeler geometrik olmakla birlikte zaman zaman üsluplaştırılmış çiçek figürleri ya da gamalı haç gibi büyü nitelikli işaretler de içerir, bu motiflerden bazıları, kaba yünden örülen atkılar ve etekler üzerine geçirilen iplik ya da simler yardımıyla elde edilen süslemeler gibi tarihöncesine kadar uzanır. Estonya köylüsü uzun süre aynı zamanda buğdayın kurutulmasına da yarayan ocaksız bir kulübede yaşadığından eşyalarda yalnız ca işe yararlılık aranır.

Modern estonya sanatı, ulusal uyanış dönemine rastlar. Tartu ve Tallin tiyatrolarının yapımında rınıandiyaıı mimarlara çağrıda bulunuldu, ama Tallin'deki yeni Parlamento sarayı eski Töton şövalyeleri sarayının temelleri üzerine, Eugen Haberman ve Herbet Joanson adlı Estonyalılar tarafından yapıldı. XX. yy.'da başka yerlerde olduğu gibi bu ülkede de işlevselcilikle yeniklasikçilik çatışma halindedir.

Gerçek anlamda ulusal ilk estonyalı ressam manzaralar ve tarihsel konulu tablolar yapan Johann Köler-Viljandi’dir (1826-1899); Calame’ın öğrencisi olan manzara ressamı Karel Ludwig Maıbacrı (1833-1886) ve günlük yaşamdan sahneleri (kır yaşamı) konu alan ve daha çok F’etersburg'da çalışan Oscar Hoffmann (1851-1913) da anılmaya değer; Paul ve Kristjan Raud kardeşler estonya sagalarını resimlediler; Konrad Mâgi (1878-1925) ile Paris etkileri kendisini duyurmaya başladı; Paul Burman izlenimcidir; August Jansen fovizme bağlandı; Aao Vabbe, Kandinsky'nin öğrencilerindendir. Heykelciler arasında Canova üslubunda (sağa kahramanları, çağdaş ünlülerin büstleri) çalışan August VVeizenberg (1837-1921), gerçekçi Amandus Adamson (1855 -1929), Bourdelle'in öğrencisi Jaan Koort (1883-1935) sayılabilir.

Kaynak: Büyük Larousse

Son düzenleyen Safi; 19 Ağustos 2016 20:27
13 Ekim 2008 15:50       Mesaj #3
asla_asla_deme - avatarı
VIP Never Say Never Agaın
Ad:  estonya3.jpg
Gösterim: 164
Boyut:  53.8 KB
SSCB'nin 15 cumhuri' biridir.
Resmi adı Estonya Sovyetunhuriyeti'dir. Yüzölçümü 45.000 km:, nü-ı 1985 sayımına göre 1.530.000'dir. Esa'nın batısında Baltık Denizi, kuzeyinden diya Körfezi, güneyinde Letonya ve ında Rus Sovyet Federe Sosyalist Cumi vardır. Tarla, çayır, bataklık, göl ve dökmeyen ağaçların oluşturduğu sık la kaplı, düzlük bir ülkedir. Kışlar ık soğuk geçer; kasım ve nisan aylayoğun kar yağışı görülür. Kısa sü-vsimi mayıs ayı sonlarına doğru v uaklar eriyen kar suları ile kaba sularıyla örter. «A 'elde bir sanayi ülkesi olmakla ok insan kolektif çiftliklerde ğır ve kümes hayvanı besicili. Üretilen et, süt ve tereyağ ülkelere satılır. Petrol ve benzin şeylden (çamurtaşı ya da kiltaşı) elde edilir. Üretilen petrol, boru hattıyla Lenin­grad kentine akıtılır. Estonya'da gemi yapımı, pamuklu ve keten dokumacılığı gelişmiştir. Gerekli hidroelektrik gücü sağlayan Narva Irmağı kıyısındaki Narva kentinde, Avrupa"nin en büyük kuruluşlarından olan pamuklu dokuma fabrikaları vardır. Ormanlardan elde edilen kereste mobilya, kibrit ve kâğıt hamu­ru yapımında kullanılır. Makine ve kimya sanayileri de gelişmiştir.

Estonyalılar. Ural dil ailesinden Fin-Ugor koluna bağlı Estonca konuşurlar. Estonya'nın başkenti ve en önemli limanı. Finlandiya Körfezi üzerindeki Tallinn'dir. Nüfusu 458 bin olan Tallinn, 14. yüzyıldan kalma yapılarıy­la güzel, renkli bir kenttir. Yeni kent duvarların kuşattığı eski kentin çevresinde gelişmiştir. Estonya'nın başlıca sanayi merke­zi de başkent Tallinn'dir. Eski bir üniversite kenti olan Tartu'daki üniversite 1632'de. İs­veç Kralı II. Gustav Adolf tarafından kurul­muştur.

Tarih
Estonyalılar tarihleri boyunca bağımsızlıkları­nı korumak için mücadele etmişlerdir. 13. yüzyılda Danimarkalılar ülkeyi egemenlikleri altına almak istediler. Danimarka Kralı II. Valdemar 1219-22 arasında Kuzey Estonya'nin tamamını topraklarına kattı. Tallinn Danimarkalılarda kuruldu. Estonya'nın geri kalan topraklan ise Germenler'in eline geçti.

Bir dizi ayaklanmanın ardından 1343'te Eston­ya'nın kuzeyi Danimarka egemenliğinden kurtuldu. Ne var ki, üç yıl sonra Toton Şövalyeleri bu topraklara egemen oldu. Bu dönemde oluşan devletçikler arasında sık sık çatışmalar baş gösterdi ve halk sürekli baskı altında tutuldu. Ülke 16. ve 17. yüzyıllarda İsveç kralları; 1721-1917 yılları arasında ise Rus çarları tarafından yönetildi.

Şubat 1918'de Estonya Ulusal Konseyi Estonya'nın bağımsızlığını ilan etti. Estonya­lılar demokratik bir cumhuriyet kurdular; toprakları küçük çiftliklere böldüler ve eğiti­me büyük önem verdiler. 1939'da, Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı'nın imzalanmasının ardından Estonya, SSCB'ye bazı deniz ve hava üsleri vermek zorunda kaldı. II. Dünya Savaşı sırasında, 1940'ta SSCB'nin, 1941'de de Almanlar'ın işgaline uğradı. 1944'te SSCB ordusu Alman işgaline son vermek ama­cıyla Estonya'ya girdi. Bu tarihten beri Es­tonya, SSCB'yi oluşturan cumhuriyetlerden biridir.

Kaynak: MsxLabs & Temel Britannica
Son düzenleyen Safi; 19 Ağustos 2016 20:28
12 Haziran 2010 08:02       Mesaj #4
_Yağmur_ - avatarı
SMD MsXTeam
Ad:  estonya4.jpg
Gösterim: 154
Boyut:  61.5 KB

Estonya


(Estonca Eesti, Rusça Estonskaya).
Kuzey Avrupa'da, Baltık Denizi kıyısında ve Finlandiya Körfezi'nin güneyinde devlet.

Fizikî ve Beşerî Coğrafya:


Dördüncü Zaman buzullarının şekillendirdiği ovalık bir ülke (tepeler [Munamagi'de 317 m] göller ve bataklıklar, ırmaklar) olan Estonya, doğuda büyük Peipu Gölü ve Pskov Gölü'yle Rusya'dan ayrılır; ülkenin güneyi veya Livonya, Letonya'ya komşudur. Kayalık veya kumullarla çevrili olan 600 km. uzunluğundaki kıyı şeridi, büyük Saaremaa ve Hiiumaa adalarını kapsar.
Fin-Ugur grubundan bir dil konuşan yerli halk, Lutherci Hristiyandır. Ama ülkeye başta Beyaz Rusya'dan olmak üzere çok sayıda Rus göçmen yerleşmiştir.

Ekonomi


kısmen tarıma (tahıl, keten, patates, sığır ve domuz besiciliği), ormancılığa (ülke topraklarının % 38'i) ve çok etkin olan balıkçılığa dayanır. Yeraltı zenginlikleri, turbadan ve bir doğalgaz boru hattıyla Sen-Petersburg'a bağlı olan kuzeydoğudaki Kokhtha-Jarve bitümlü şist yataklarından oluşmaktadır. Hidroelektrik enerji Tallin, Tartu ve Narva'da birçok sanayinin (makine, kimya, tekstil, kâğıt, gübre, konserve, gıda) kurulmasını kolaylaştırmıştır.

Tarih:


Fin kökenli Estonyalıların yaşadığı Estonya'nın adı, Hristiyanlığı kabulünden (XII. yy sonu-XIII. yy başı) sonra duyuldu. Ülke 1346'da Tötonlar tarafından fethedildi. 1561'deyse Polonya ve İsveç arasında paylaşıldı. XVII. yy'da tamamı İsveç egemenliğine girdi ve Lutherciliği benimsedi. Nystad Barışı'yla (1721) Rusya'ya bırakılan ülke, özellikle XIX. yy'ın ikinci yarısında yoğun bir Ruslaştırma kampanyasına tâbi tutuldu. Alman ve İsveç kökenli olan ülke aristokrasisi (Baltık baronları) çarlara hizmet etti.

Estonya 1917'de özerkliğini ilân etti ve Tartu Antlaşması'yla (1920), Sovyetler ülkenin bağımsızlığını tanıdı; ama bu durum kısa sürdü. 1940'ta Sovyetler, Estonya'yı ele geçirdi ve SSCB içinde sosyalist bir cumhuriyet yaptı. Estonya 1941-1944 arasında Alman işgali altında kaldı. 1988'de Estonya Parlamentosu cumhuriyeti ilân etti ve 1989'da Estonca resmî dil oldu. 20 Ağustos 1991'de ülkenin bağımsızlığı tanındı.

Edebiyat:


Ulusal Estonya edebiyatı XIX. yy'da, çarlık yönetiminin baskısına tepki olarak, tümü Alman romantizminden etkilenmiş olan yazarlarla doğdu: halk geleneğine dayalı "Kalev'in Oğlu" (Kalevipoeg, 1857-1861) destanının yazarı Friedrich Kreutzwald (1803-1882), Koydula adıyla anılan Lydia Jannsen (1843-1886) ve diğerleri. İlk tiyatrolar 1869'da açıldı. Yüzyılın sonunda, birçok yazar Ruslaştırmaya karşı mücadele etti. Bunların arasında, yurtsever ve toplumsal gerçekçiliği temsil eden oyun yazarı August Kitzberg (1855-1927), şair ve hikâyeci Juhan Liiv (1864-1913), romancı ve oyun yazarı Eduard Vilde (1865-1933) sayılabilir.

Sonraki kuşak Genç Estonya hareketiyle Batı'ya yöneldi (Gustav Suits, [1883-1956], Friedebert Tuglas, [1886-1971] vd). Ülkenin bağımsızlık sırasındaki (1918-1940) yaşamı romancı Anton Hanse-Tammsaare (1879-1940) tarafından anlatıldı. Estonya'nın SSCB'ye bağlı olduğu dönemde iki edebiyat vardı: sosyalist gerçekçiliğin gereklerine sıkı sıkıya bağlı, ancak 1960'lardan itibaren daha bağımsız bir edebiyat ve merkezi İsviçre olan bir sürgün edebiyatı.

Morpa Genel Kültür Ansiklopedisi & MsXLabs.org
Son düzenleyen Safi; 19 Ağustos 2016 20:28
ener
12 Eylül 2011 16:50       Mesaj #5
ener - avatarı
Ziyaretçi

ESTONYA

Ad:  estonya5.jpg
Gösterim: 142
Boyut:  40.5 KB
  • DEVLETİN ADI: Estonya Cumhûriyeti
  • BAŞŞEHRİ: Tallinn
  • YÜZÖLÇÜMÜ: 45.100 km2
  • NÜFUSU: 1.600.000
  • RESMİ DİLİ: Estonca
  • DİNİ: Hıristiyanlık
  • PARA BİRİMİ: Ruble
Baltık Denizi kıyısında yer alan bir Avrupa devleti. Kuzeyinde Finlandiya Körfezi, doğusunda Rusya Federasyonu, güneyinde Letonya, batısında Baltık Denizi yer alır. Ülke toprakları ana kara kısmının yanında 800 kadar ada ve adacıktan meydana gelir.

Târihi


Bölgenin yerleşik halkı olan Estler, Baltık kıyısına M.Ö. 3000 yıllarında gelip yerleştiler. Ticâretle uğraşarak geçimlerini temin ettiler. M.S. 9. asırda Vikingler Estonya topraklarını yağmaladılar. Estler 11. asrın ortalarından 13. asrın ortalarına kadar Danimarka ve İsveç topraklarına sık sık akınlar düzenlediler. 1219-1222 seneleri arasında Danimarka Kralı İkinci Baldemar, Estonya’nın kuzey topraklarını ele geçirdi. Estonya topraklarının geri kalan kısmı 1290 senesinde Germenlerin eline geçti. 1343’te Kuzey Estonya Danimarka’nın hâkimiyetinden kurtuldu ise de kısa süre sonra Livonya şövalyelerinin eline geçti. Daha sonra kurulan Livonya Federasyonuna dâhil oldu. Rusya ile olan savaşlar neticesinde konfederasyon dağıldı. Estonya İsveç’in hâkimiyeti altına girdi.

Büyük Kuzey savaşları neticesinde Çar Birinci Petro, Estonya’yı ele geçirdi (1700-1721). Bu târihten îtibâren Rusya’nın hâkimiyeti altında kaldı. Rusya’daki 1905 devrimi Estonya’da büyük yankılar uyandırdı. Devrim askerî ordu tarafından bastırıldı ve devrimcilerin büyük kısmı Sibriya’ya sürgün edildi.

Rusya’da Çarlık döneminin 1917 Şubatında yıkılması üzerine Estonya kısa bir süre bağımsızlığını kazandı. Rusya hükümeti 12 Nisanda Estonya illerinin birleşmesine izin verdi. Aynı senenin Haziran ayında EstonyaMillî Konseyi için seçimler yapıldı. Ekim Devriminden sonra Estonya Millî Konseyi Rusya’dan ayrılma kararı almasına rağmen Bolşevikler Estonya’da bir Sovyet hükûmeti kurdular. Barış antlaşması imzâlamadan Rusya Birinci Dünyâ Savaşından çekilince, Almanlar Estonya’ya girdi. Komünistler Estonya’yı terk edince 24 Şubat 1918’de Estonya Millî Konseyi bağımsızlığını îlân etmesine rağmen, ertesi gün başkent Tallinn Almanlar tarafından işgâl edildi. 11 Kasım 1918’de Almanya silâhları bırakınca Estonya geçici hükûmeti yeniden yönetimi ele aldı.

Baltık ülkelerini tekrar ele geçirmek için Rusya 1918 Kasımında harekete geçerek Estonya topraklarının dörtte üçünü işgâl etti. Müttefiklerden yardım alan Finlandiya’dan gönüllü asker sağlayan Estonyalılar Bolşevik ordularını durdurdular. Ocak 1919’da karşı saldırıyla Kızılordu’yu Estonya topraklarından çıkardılar. Rusya 2 Şubat 1920’de Baltık Devletlerinin bağımsızlığını tanıdı. Estonya 1921’de Milletler Cemiyetine üye oldu. Estonya’da çok sayıda parti bulunması istikrarlı hükümetlerin kurulmasına mâni oldu ve iç karışıklık 1939’a kadar devam etti. Alman ordularının 14 Haziran 1940’ta Paris’i işgâl etmeleri üzerine Stalin, Baltık devletlerinden, topraklarında daha fazla Sovyet askeri üslenmesini istedi. Aynı senenin Temmuz ayında yapılan seçimlere sâdece Sovyetler Birliğinin desteklediği adaylar katıldı. Seçimler sonrası kurulan Estonya hükümeti ve parlamentosu Sovyetler Birliğine katılma kararı aldı. SSCB Yüksek Sovyeti, bu isteği onayladı ve Sovyetler Birliğinin cumhûriyetleri arasına girdi. İkinci Dünyâ Harbi sırasında Almanya’nın işgâline uğrayan Estonya’da 200.000’e yakın insan öldü. Savaşın ardından bölgeye hâkim olan Sovyet hükümeti çok sayıda Estonyalıyı sürgün etti. Sosyalist rejim yeniden kurulunca, Estonya da 1951’e kadar gerilla harbi devam etti. 1951’den sonra iç karışıklıklara kesin olarak son verildi ve Sovyetler Birliği tamâmen Estonya’da hâkimiyeti ele geçirdi.

Estonya 1991’e kadar Rusya’ya bağlı bir cumhûriyet olarak kaldı. Rusya’da başlayan reform hareketeri neticesinde 1991 senesinde Estonya bağımsızlığını îlân etti. RusyaFederasyonu dâhil Avrupa devleteri Estonya Cumhuriyetini tanıdı.

Fizikî Yapı


Yüzölçümü 45.100 km2 olan Estonya topraklarında geçmişteki buzulların tesiri yaygın olarak görülür. Güney kesimleri buzul tepelerle kaplıdır. Ülke topraklarının kuzeyinde ise buzullardan arta kalan tortulardan meydana gelmiş dar ve uzun yükseltiler yer alır Geniş kumluklar buzul sınırını tesbit eder. Ortalama yükseklik 50 m civârındadır. Ülkenin en yüksek noktası güneydoğuda bulunan Munamägi Tepesidir (318 m).

Ülke topraklarını sulayan akarsuların büyük kısmı kuzeye doğru akarak Finlandiya Körfezine dökülür. Göller ülke topraklarının % 5ini kaplar. En büyük gölü Peipus Gölüdür.

İklimi


İklimi ılımandır. Atlas Okyanusunun kuzeyinde esen siklonlar kışın sıcak, yazın serin hava kütleleri taşır. Ortalama sıcaklık yazın 17°C, kışın -5°C’dir. Yıllık yağış miktarı ortalama 610-710 mm arasında değişir.

Tabiî Kaynakları


Mâdenler: En önemli mâden kaynağı petroldür. Petrol devlet tarafından çıkarılır ve işletilir. Önemli miktarda bulunan turba rezervlerinin yanında yüksek kaliteli fosforit, kireçtaşı, dolomit, marn ve kil yatakları da vardır.
Bitki örtüsü ve hayvanlar: Çam, köknar, huş ve titrek kavaktan meydana gelen ormanlar ülke topraklarının üçte birini kaplar. Ayrıca bataklık ve çayırlar önemli bir yer tutar.
Yabânî hayvan bakımından ülke toprakları çok zengindir. Ormanlarda geyik, karaca, kızılgeyik, yabandomuzu, ayı, vaşak, tilki, porsuk, tavşan, mink ve kunduza rastlanır.

Nüfus ve Sosyal Hayat


Estonya nüfûsunun % 65’ini Estler, % 28’ini Ruslar, % 3’ünü Ukraynalılar meydana getirir. Nüfûsun büyük bölümü sanâyinin ileri olduğu kuzey kesiminde toplanmıştır. Başkenti Tallinn’dir. On bir yıl süren ilk ve orta öğretim mecbûrî ve parasızdır.

Ekonomi


Ekonomisi sanâyiye dayalıdır. Tarım da ekonomiye önemli katkıda bulunur. Toprakları tarıma elverişli olmadığından bitki üretiminin yaklaşık yarısı hayvan için yetiştirilen otlardır. Hayvancılık gelişmiş olup, daha çok sığır ve domuz beslenir.

Ülke sanâyiinde petrol ve petrol ürünleri önemli yer tutar. Şeyl petrolü işleme sanâyii, sentetik gaz üretiminin yanı sıra sanâyi için gerekli termal elektrik enerjisi üretimi açısından da önemlidir. Petrole dayalı kimyâ sanâyii benzin, yapıştırıcı maddeler, sepileme maddeleri, reçine formaldehit ve deterjan gibi ürünleri içine alır. Yapı malzemeleri sanâyii de gelişmiştir. Ağaç işleme geleneksel bir iş kolu olmasına rağmen bilinçsiz orman kesimi yüzünden sanâyide kullanılan kerestenin % 20 si ithal edilir. Başlıca orman ürünleri kontrplak, kibrit, kâğıt, kâğıt hamuru ve mobilyadır. Dokuma ürünleri arasında pamuklu kumaş önemli yer tutar. Diğer sanâyi kuruluşları, petrol arıtma donanımı, tarımsal âletler, mâdencilik makinaları, boru eksvatör ve elektronik âletler îmâl eden fabrikalardır.
Son düzenleyen Safi; 19 Ağustos 2016 20:29


Daha fazla sonuç:
Estonya ve Estonya Tarihi

Hızlı Cevap
Mesaj:


Kaynak:

Bu sayfalarımıza baktınız mı
paneli aç