Türkiye ve Türklerde Tarihteki İlkler - Sayfa 19

İLK BASIN REKLAMLARI

Türkiye' de ilk basın reklamlarının yapılmaya başlaması, 1860 yılından sonraya rastlar. Osmanlılar döneminde basında yayımlanan ilk reklamlar elbise, ilaç, tabak - çanaklarla, ülkeye yeni girmekte olan araçların tanıtılması türündendi. İlk reklamlar, " Tercüman- i Ahval " , '' Ceride- i Havadis " , " Tarih " gibi gazetelerde yayımlandı. O sıralarda reklamın kişi hayatında değeri pek iyi bilinmediğinden, bir reklam kuruluşu yoktu. Ayrıca , II. Abdülhamit' in basına uyguladığı ağır baskı, reklamcılığın gelişmesini engelledi.

TÜRKLERDE İLK BAYRAMLAR

Türklerin, Ergenekon' dan ilk çıkışlarını her yıl bayram şenlikeri düzenleyerek kutladıkları, " Ergenekon Destanı " nda yazılıdır. Hakanın da katıldığı kutlama şenlikleri, örs üstünde demir dövülerek başlardı. Dede Korkut, bayram niteliğindeki çeşitli törenlerden söz eder. Hakanların doğum günleri, başa geçişleri, evlenmeleri, çocuklarının doğumları, başarı kazandıkları savaşlar, bayram gibi kutlanırdı. Türk geleneğinde Müslümanlıktan sonra Ramazan ve Kurban bayramları kutlanmaya başlandı.

İLK BASIN AHLAK YASASI

Türkiye' de çeşitli yerlerde yayımlanan dergi ve gazetelerle, basın kuruluşlarının temsilcileri, 24 Temmuz 1960 günü bir araya geldiler. İstanbul Gazeteciler Derneği' nde, tarihimizde ilk kez yapılmış Basın Ahlak Yasası' nı onayladılar. Yasayı uygulamak için bir Basın Onur Kurulu seçildi. Kurul, 10 üyeden oluşuyordu. Basın Ahlak Yasası, en uygar ülkelerde bile imrenilecek özgür toplumun, özgür basının kendisini eleştirme ve denetlemesini yapacaktı. Bu, yine basın yoluyla kamuoyuna duyurulacaktı. Bu yasa, hâlâ yürürlüktedir.

İLK BASIMEVİ

1493 yılında İstanbul' da, 1495 yılında da Selanik' te bir basımevi açan Museviler, buralarda Tevrat, yorum, dilbilgisi ve tarih türünde kitap basarak, ilk basımevini gerçekleştirdiler. Bunları, İtalya' da basım işlerini Öğrenen Tokatlı Apkar adlı Ermeni asıllı bir yurttaşımızla, oğlu Sultanşah' ın birlikte kurduğu basımevi izler. 1567' de ilk kez bir Ermenice dilbilgisi kitabı yayımladılar. 1627' de Nikodemos Metaksas adındaki biri, Londra' dan getirttiği basımevi gereçleriyle Museviliği yeren küçük bir kitap çıkarttı.

İLK BARO

Türkiye' de ilk baroyu, 1870 yılında kapitülasyonlardan yararlanan yabancı uyruklu avukatlar, " Sosyete dö baro dö Konstantinopl ", yani " İstanbul Avukatları Topluluğu " adıyla kurdular. İlk Osmanlı barosunun ortaya çıkışı, 1876 yılındadır. Bu topluluğa 62 avukat kayıtlıydı. Bunlardan 11' i Rum, 38' i Ermeni idi. Bugünkü anlamıyla baro, her ilde en az 15 üyesi bulunan ve Avukatlık Yasası uyarınca, görevlerini onur ve dayanışma içinde toplumun çıkarlarına göre geliştirip yapmayı amaç edinen avukatlararası bir topluluktur.

İLK BAREM YÖNTEMİ

1929 yılında yürürlüğe giren bir yasa ile, Türkiye' de ilk kez uygulanmaya başlanan barem yöntemi, ünlü Fransız matematikçisi " Baremme" in adından dilimize giren bir sözcükle anıldı. Devlette görev alan memurların aylıklarını belirleyen, düzenleyen ve görevdeki eskiliği göz önüne alarak tutarlarını ayrı ayrı gösteren çizelge anlamına gelir. Bu çizelgede en az aylıkla, en yüksek aylık oranları, derece derece gösterilir.

İLK KADIN BAKAN

Türkiye' nin ilk kadın bakanı, Prof. Dr. Türkân Akyol' dur. 12 Mart döneminde 1. Erim Kabinesi' nde Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı' na getirilen Akyol, 1928 yılında İstanbul' da doğdu. Ankara Tıp Fakültesi' nden mezun olduktan sonra, göğüs hastalıkları konusunda ihtisas yapan ve 1964' te doçent, 1969' da ise profesör olan Türkân Akyol' un, bir başka özelliği de, seçimle gelen ilk rektör olması.

İLK BARAJ (Su Bendi)

Türkiye' de ilk baraj, 1619 yılında Osmanlı Padişahı II. Osman' ın yaptırdığı " İkinci Osman " ya da öteki adıyla " Topuz Bendi " dir. Yüksekliği, 9 metre 91 santimetredir. III. Ahmet, 1722' de 9 metre 41 santimetre yüksekliğindeki Büyük Bent' i yaptırdı. Osmanlılar devrinde yapılan en büyük baraj, 1890' da hizmete giren 18.5 metre yükseklikteki Elmalı Bendi' dir .
Cumhuriyet' in ilanından sonra yapılan ilk baraj ise, 1936' da tamamlanan Çubuk Barajı' dır. Yüksekliği 33 metre olan bu baraj, Ankara ili sınırları içindedir. Özellikle 1950' li yıllardan sonra birçok büyük barajlar yapıldı. Bunların içinde en büyüğü, Doğu Anadolu' daki Keban Barajı' dır. Ancak, Güney Anadolu Projesi (GAP) içinde ye alan ve yapımı hala süren Atatürk Barajı, tamamlandığında, yurdumuzun en büyük barajı olacaktır.