Ziyaretçi
En çok satan kitaplar listesinde haftalarca birinci sırada yer alan
Sponsorlu Bağlantılar
Times'da, Yale Üniversitesinde yapılan çok ilginç bir araştırma hakkında
ses getiren bir yazı yazdı.
Yazının ve araştırmanın ilginç olmasının nedeni, bu araştırma para ve
maymunlarla ilgili.
Keith Chen, Yale Üniversitesinde ekonomi bölümünde görev yapan bir
profesör. Keith Chen'in araştırması, maymunlara, para kullanmayı öğretmek
ve bunun sayesinde topladığı bilgileri, bizlerin yani insanların, para ile
olan ilişkisini karsılaştırıp, çeşitli sonuçlar çıkarmak.
Araştırma, Yale Üniversitesinin maymun laboratuarında başlıyor. Bu
laboratuarda 7 adet capuchin maymunları, bir ana ve birçok küçük deney
kafeslerinde, para kullanmayı öğreniyorlar. Para olarak, gümüş renkli,
somun kullanılıyor. Süreç gayet basit. Ana kafesten bir maymun alınıp,
deney kafesine koyuluyor. Bu maymuna para adını verdikleri somun veriliyor.
Maymun öncellikle bu somunu kokluyor, ağzına götürüyor. Bu aşamada bir
tepsi içinde çeşitli yiyecekler getiriliyor: elma, üzüm ve jell-o. Amaç, bu
7 maymunun her birinin sevdiği yiyecek türünü bulmak ve bu yiyeceği elde
etmek için parayı kullanmalarını sağlamak.
Deney kafesindeki maymun elmayı seçiyor. Araştırmacılar, maymuna elmayı
vermeden önce, elinden parayı alıp, maymuna yiyeceği veriyorlar. Bu süreç
haftalarca sürüyor ve maymunlar birkaç hafta sonra, ellerindeki somunun
yani paranın gücünü anlamaya başlıyorlar. Maymunlar paranın kullanımını;
araştırmacılar, en çok tercih edilen yiyeceği öğrendikten sonra, yeni bir
süreç başlıyor: fiyatlandırma.
Bu yeni süreçteki amaç, maymunların, biz insanlar gibi rasyonel kararlar
verip vermediğini bulabilmek. Böylece araştırmacılar, birçok maymunun
tercihi olan jell-o'nun fiyatını iki somun, elmanın fiyatını yarım somun ve
üzümün fiyatını ise bir somun yapıyorlar. Buldukları sonuç ise gerçekten
ilginç. Maymunlar, deney sırasında, biz insanlar gibi para harcama
konusunda çoğu zaman rasyonel davranıyorlar. Parasını, en çok yiyecek
alabileceği şekilde harcamaya başlıyorlar. Maymunlar, 1 somun verip, 2
dilim elma almayı, fiyatı 2 somun olan bir adet jell-o'ya tercih etmeye
başlıyor.
Buraya kadar her şey güzel! Günlerden bir gün, yine ana kafesten, deney
kafesine alınan maymun, deney kafesindeki bir tepsi içinde bulunan 12
somunu görüp, aniden çılgına dönüyor. Paraların bulunduğu tepsiyi kapıp,
ana kafese fırlatıyor ve kendisini de ana kafese atıyor. Ana kafesteki
bütün maymunlar bir anda gökten para yağdığını görüp, yere düşen paraları
kapışmaya başlıyorlar. Levitt, bunu yazısında maymun tarihinde gerçeklesen
ilk "banka soygunu"(maymunun tepsiyi çalması) ve "hapishane kaçışı"
(maymunun deney kafesinden, ana kafese kaçışı) olarak tanımlıyor.
Bütün bu kaos içinde araştırmacılar, ana kafesteki maymunlardan parayı geri
almaya çalışıyor. Olay biraz yatıştığı bir anda Keith Chen, hiç görmemeyi
tercih ettiğini söylediği bir olaya şahit oluyor: Erkek maymunlardan biri,
dişi maymunlardan birine yaklaşıp, ona elinde bulunan somunlardan birini
veriyor ve bunun karşılığında dişi maymun, erkek maymunun seks teklifini
kabul ediyor! İşin ilginç yanı bu iki maymunun "işi" bittikten sonra, dişi
maymun "kazandığı" parayı araştırmacıya getirip, bununla üzüm almaya
çalışıyor. Chen, bu olayı maymun tarihindeki ilk "fuhuş" olarak tanımlıyor.
Üniversitenin araştırma etik bölümü, maymunlar üzerinde yapılan para
araştırmasının, maymunların yaşam koşulunu, değerlerini ve gündelik
yaşamlarını tamamen değiştirdiği ve zedelediği gerekçesiyle,
araştırmayı
iptal edip, maymunlara para verilmesini yasaklıyor.

Hikayeler ve Öyküler -1- [Arşiv]
